અભિધર્મદીપ · શ્લોક 341-360

સ્વે ત્રયઃ કામધાત્વાપ્તા રૂપાપ્તાશ્ચ ત્રયસ્ત્રયઃ ।
રૂપાપ્તવત્પરાવૃત્તે દ્વિતીયે પઞ્ચમે તથા

તૃતીયે ખલ્વપિ સ્વે ચ સાસ્રવાર્થાવલમ્બિનઃ ।
પરાવૃત્તે સ્વધાત્વાપ્તાઃ સંસ્કૃતાર્થાવલમ્બિનઃ

અન્યત્ત્વાદ્યવદાખ્યેયં ચતુર્થે ઽપિ તૃતીયવત્ ।
આદ્યવત્તુ પરાવૃત્તે વિજ્ઞાને નિર્દિશેદ્ બુધઃ

ભાવનાપથહાતવ્યો નિકાયઃ સર્વગૈઃ સહ ।
અનુશેતે દ્વિધાત્વાપ્તો વ્યારૂપ્યાશ્ચક્ષુરિન્દ્રિયે

નિકાયાઃ કામરૂપાપ્તાશ્ચક્ષુરિન્દ્રિયગોચરે ।
દુઃખહેતુદૃગભ્યાસપ્રહાતવ્યાસ્ત્રયસ્ત્રયઃ

આરૂપ્યા ભાવનાહેયાઃ સર્વગાશ્ચાનુશેરતે ।
પરિવૃત્તે તુ ચત્વારઃ સમદૃક્ક્ષયવર્જિતાઃ

દુઃખેન્દ્રિયે તુ કામાપ્તઃ સ્વૈરેવ સહ સર્વગૈઃ ।
તદ્ગોચરે તુ વિજ્ઞાને નિકાયા અનુશેરતે

કામાપન્નાસ્ત્રયો રૂપાઃ સર્વગાભ્યાસસંક્ષયાઃ ।
પરવૃત્તે તુ ચત્વારઃ કામાપ્તા અનુશેરતે

ત્રયો રૂપભવાદન્ત્યાદ્ભાવનાહેયસર્વગાઃ ।
સકલા દ્વિષ્પરાવૃત્તેશ્ચત્વારશ્ચાનુશેરતે

સુખેન્દ્રિયે તદાલમ્બે ચિત્તે તદ્ગોચરે ઽપિ ચ ।
કામાદ્યાપ્તાઃ યથાયોગં સર્વગાશ્ચાનુશેરતે

ત્રિધાતુસંગૃહીતાસ્તુ સકલા મનૈન્દ્રિયે ।
તદાલમ્બિનિ વિજ્ઞાને સર્વસંસ્કૃતગોચરાઃ

સંસ્કૃતાલમ્બના એવ પરિવૃત્તે ઽનુશેરતે ।
વિશેષો દ્વિઃપરાવૃત્તૌ વિદ્યતે ઽત્ર ન કશ્ચન

દુઃખં દર્શનહેયાદેશ્ચિત્તાચ્ચિત્તાનિ કામિનઃ ।
ભવત્યનન્તરં ષડ્ વા તસ્યોર્દ્ધ્વં પઞ્ચ પઞ્ચ વા

રૂપધાતૂપપન્નસ્ય ચિત્તાનિ તુ વિનિર્દિશેત્ ।
એકં વા પઞ્ચ વા ષડ્ વા સપ્ત વા યદિ વા દશ

આરૂપ્યધાતુજાતસ્ય ચિત્તાનીમાનિ લક્ષયેત્ ।
સ્વધાતુકાનિ પઞ્ચૈવ ચ્યુતિકાલે દશાન્યતઃ

સાચિવ્યાદનુશાયિત્વાચ્ચિત્તં સાનુશયં મતમ્ ।
દ્વિધા વા ક્લિષ્ટમક્લિષ્ટમેકધૈવાપદિશ્યતે

મોહાત્સત્કાયદૃક્તસ્યા અન્તગ્રાહેક્ષણં તતઃ ।
કાઙ્ક્ષામિથ્યેક્ષણં તસ્યાઃ શીલામર્શસ્તતો દૃશઃ

રાગઃ સ્વદૃશિ માનશ્વ દ્વેષો ઽન્યત્ર પ્રતાયતે ।
જ્ઞેયઃ પ્રવૃત્તિબાહુલ્યાદેવમેષામનુક્રમઃ

સદસન્મિત્રયોગાત્તુ તદ્વૃત્ત્યનિયમો મતઃ ।
ક્લેશ ઉત્પદ્યતે કશ્ચિત્સંપૂર્ણૈઃ કારણૈસ્ત્રિભિઃ

વ્યવિદ્યાઃ સકલાઃ ક્લેશાઃ કામે કામાસ્રવો મતઃ ।
સ્ત્યાનૌદ્ધત્યે ચ હિત્વોર્ધ્વં સમાનત્વાદ્ભવાસ્ત્રવઃ