અભિધર્મદીપ · શ્લોક 281-300

નવોર્ધ્વધાતુકાસ્તેષામાદ્યા દૃષ્ટિદ્વયાદૃતે ।
તેષાં સહભુવો ધર્માઃ પ્રાપ્તિવર્જ્યાશ્ચ સર્વગાઃ

કાઙ્ક્ષામિથ્યાદૃગાભ્યાં ચ મિશ્રાવિદ્યાથ કેવલા ।
નિરોધમાર્ગદૃગ્ઘેયાઃ ષડેતે નિર્મલેક્ષિણઃ

સ્વભૂમેરેવ નિર્વાણં માર્ગસ્થન્નવભૂમિકઃ ।
તદ્દૃશ્યવિષયો ઽન્યો ઽન્યો હેતુત્વાદ્ધેતુભાવતઃ

ન રાગઃ શક્ત્યહેતુત્વાન્ન દ્વેષો ઽનપરાધતઃ ।
નમાનો ઽતિપ્રશાન્તત્વાન્ન ભાવત્વાદ્ દૃશો ઽપરાઃ

સર્વગો ઽનુશયઃ કૃત્સ્નામનુશેતે સ્વધાતુગઃ ।
સ્વામાલમ્બનતો ભૂમિં સ્વનિકાયં ત્વસર્વગઃ

અસ્વીકારાદ્વિપક્ષત્વાન્નોર્ધ્વભૂમાર્ગગોચરઃ ।
સંપ્રયોગિણિ તુ સ્વસ્મિન્નહીને સંપ્રયોગતઃ

ધાત્રીવસ્ત્રમલન્યાયૈઃ ખચરામ્બુચરક્રમૈઃ ।
એતે ઽનુશેરતે યસ્માત્તસ્માદનુશયાઃ સ્મૃતાઃ

સ્વૈરિષ્ટાદિભિરાકારૈઃ પરમાણુક્ષણેષ્વપિ ।
યતો ઽનુશેરતે ચૈતે તતશ્ચાનુશયા મતાઃ

આદ્યં દૃષ્ટિદ્વયં કામે નિવૃતાવ્યાકૃતં મતમ્ ।
ધાતુદ્વયે તુ સર્વે ઽપિ નિવૃતાવ્યાકૃતા મલાઃ

કામેષ્વકુશલાઃ શેષાઃ રાગદ્વેષતમાંસ્યતઃ ।
ત્રીણ્યેવાશુભમૂલાનિ પઞ્ચકારણયોગતઃ

અવ્યાકૃતદ્વયસ્યાપિ ત્રીણિ મૂલાનિ તત્સમાઃ ।
અવિદ્યા ધીશ્ચ તૃષ્ણા ચ ન કાઙ્ક્ષામાનદૃષ્ટયઃ

ચલત્વાદૂર્ધ્વવૃત્તિત્વાદવ્યાપિત્વાદ્યથાક્રમમ્ ।
સૂત્રસ્યાર્થાપરિજ્ઞાનાદહેતુર્ધ્યાયિચોદનાત્

પ્રશ્નવ્યાકરણાન્યાખ્યચ્ચત્વારિ વદતાં વરઃ ।
શિષ્યાણાં વાદશિક્ષાર્થં સ્થિતીનાં ચ ચતુષ્ટયીમ્

એકાંશાખ્યં વિભજ્યાખ્યં પૃચ્છાખ્યં સ્થાપ્યમેવ ચ ।
મરણપ્રસવોત્કર્ષજીવદ્રવ્યાન્યતાદિવત્

સ્થાનવાદિત્વસંજ્ઞૈકા પરિકલ્પાહ્વયા પરા ।
અન્યા પ્રતિપદાખ્યાન્યા જ્ઞાનવાદિત્વસંજ્ઞિતા

માનપ્રતિઘસંરાગૈર્વર્તમાનો ઽજ્ઝિતક્રિયૈઃ ।
જાતા યત્રાપ્રહીણાશ્ચ સંયુક્તસ્તત્ર વસ્તુનિ

અજાતૈર્માનસૈરેતૈઃ સર્વત્રાન્યૈઃ સ્વકાધ્વિકૈઃ ।
સર્વત્રાજૈસ્તથા શેષૈઃ સંયુક્તા સ્કન્ધસન્તતિઃ

દ્વયમેવાત્ર નિષ્પન્નં તૃતીયં તૂપચારતઃ ।
સદસદ્ધેતુતા યસ્માન્મધ્યસ્થૈશ્ચ પરિગ્રહાત્

સર્વમસ્તિ પ્રદેશો ઽસ્તિ સર્વં નાસ્તીતિ ચાપરઃ ।
અવ્યાકૃતાસ્તિવાદીતિ ચત્વારો વાદિનઃ સ્મૃતાઃ

એભ્યો યઃ પ્રથમો વાદી ભજતે સાધુતામસૌ ।
તર્કાભિમાનિનસ્ત્વન્યેયુક્ત્યાગમબહિષ્કૃતાઃ