અભિધર્મદીપ · શ્લોક 21-40

વિજ્ઞાનપઞ્ચકં કામેષ્વેકેન સવિકલ્પકમ્ ।
તસ્માદન્યત્ ત્રિભિઃ ધ્યાને પ્રથમે ચાસમાહિતમ્

દ્વાભ્યામવ્યગ્રં એકેન ચક્ષુઃશ્રોત્રત્વગાશ્રયમ્ ।
દ્વાભ્યાં તદુપરિવ્યગ્રં એકેનૈવ સમાહિતમ્

ઉચ્છિન્નશુભબીજસ્ય દર્શનં સવિકલ્પકમ્ ।
કુશલં નાસ્તિ વિજ્ઞાનમન્યત્ર પ્રતિસન્ધિતઃ

કામેભ્યો વીતરાગસ્ય બાલસ્યાહાનિધર્મિણઃ ।
દ્વિધાપ્યકુશલં નાસ્તિ ક્લિષ્ટં ચાર્યસ્ય નોત્તમમ્

નાક્લિષ્ટાવ્યાકૃતં કિઞ્ચિદૂર્ધ્વભૂમિવિકલ્પકમ્ ।
ક્લિષ્ટં વિકલ્પકં ચાપિ નાસ્ત્યધોભૂમિગોચરમ્

ત્રિધેહ દ્વયમાર્યસ્ય રાગિણઃ સશુભસ્ય ચ ।
ન શુભં નાપિ ચ ક્લિષ્ટં દ્વિતીયાદિષુ દર્શકમ્

પ્રયોગાદઙ્ગસાન્નિધ્યાત્સભાગત્વાચ્ચ સન્તતેઃ ।
પ્રાગ્વિજ્ઞાનાનુભૂતે ઽર્થે ચેતસ્યુત્પદ્યતે સ્મૃતિઃ

એતદ્વિપર્યયાત્ માન્દ્યાત્ક્લેશરોગાભિભૂતિતઃ ।
જ્ઞાતપૂર્વેષુ વિસ્મૃતિઃ સંપ્રજાયતે

દૃષ્ટં દ્વિત્રિચતુઃપઞ્ચપ્રકારેણાપિ ચેતસા ।
સ્મર્યતે સત્તદન્યૈશ્ચ નાન્યો ઽન્યં વ્યોઘદૃક્ક્ષયે

વિજ્ઞાનાનાં તુ પઞ્ચાનાં યદેકેનાનુભૂયતે ।
તત્સ્મર્યતે ઽપિ ચાન્યેન તેન ખલ્વિતરૈરપિ

દ્વ્યવ્યાકૃતાનુભૂતં યચ્ચિત્તં દ્વાદશકાદિહ ।
વ્યારૂપ્યરૂપનિવૃતેઃ સ્મર્યતે ઽષ્ટાભિરેવ તત્

રૂપારૂપ્યાપ્તનિવૃતશુભાભ્યાં તુ ક્રમેણ યત્ ।
કામાપ્તાવ્યાકૃતે હિત્વા સ્મર્યતે દશકેન તત્

રૂપે ત્વનિવૃતાખ્યેન દૃષ્ટમવ્યાકૃતેન યત્ ।
આરૂપ્યાવ્યાકૃતે હિત્વા તદન્યૈઃ સ્મર્યતે પુનઃ

આરૂપ્યાવ્યાકૃતજ્ઞાતં યશ્ચેતો નવકેન તત્ ।
કામાપ્તાવ્યાકૃતે હિત્વા રૂપાપ્તાનિવૃતં તથા

ચિત્તાખ્યાઃ સપ્ત સાલમ્બા ધર્માખ્યઃ સંપ્રયુક્તકઃ ।
અમૂર્તા ધ્વનિના સાર્ધમનુપાત્તાઃ નવ દ્વિધા

સ્પૃશ્યં દ્વિધા સધર્માંશાઃ સહ તા નવ ભૌતિકાઃ ।
દશ સાવયવા મૂર્તાઃ ત એવ દશ સંચિતાઃ

રૂપગન્ધરસસ્પર્શાશ્ચ્છેતૃચ્છેદ્યાત્મકા મતાઃ ।
દાહકાસ્તોલકાશ્ચૈતે દાહ્યાસ્તોલ્યાસ્ત એવ વા

પઞ્ચ રૂપીન્દ્રિયાત્માનો વિપાકોપચયાત્મકાઃ ।
અમૂર્તા નૌપચયિકાઃ ત્રિધા શેષાઃ ધ્વનિર્દ્વિધા

ચક્ષુસ્તદુપલબ્ધિશ્ચ પૃથગ્વા સહ વાપ્નુયાત્ ।
દ્વાદશાધ્યાત્મિકા જ્ઞેયાઃ બાહ્યાષ્ષડ્વિષયાત્મકાઃ

ત્રયો ઽન્ત્યાસ્ત્રિવિધાઃ શેષા ભાવનાપથસંક્ષયાઃ ।
ન રૂપમસ્તિ દૃગ્ઘેયં નાક્લિષ્ટં નાવિકલ્પકમ્