અભિધર્મદીપ · શ્લોક 1-20

યો દુઃખહેતુવ્યુપશાન્તિમાર્ગં પ્રદર્શયામાસ નરામરેભ્યઃ ।
તં સત્પથજ્ઞં પ્રણિપત્ય બુદ્ધં શાસ્ત્રં કરિષ્યામ્યભિધર્મદીપમ્

સત્ત્વાદ્યનન્યથાભાવે વ્યક્તાભાવઃ પ્રસજ્યતે ।
તદ્વિકારાદ્વિકારિત્વં પ્રકૃતેસ્તદભેદતઃ

ન કર્મ સ્વકતોત્સર્ગાત્ જ્ઞવ્યક્તાત્મકતા મલાઃ ।
પ્રાક્પક્ષે મુક્ત્યભાવશ્ચ દ્વિતીયે ઽન્યે ઽપ્યુપપ્લવાઃ

રૂપસ્કન્ધો હિ નેત્રાદ્યા દશાયતનધાતવઃ ।
ધર્મસંજ્ઞે ત્રયસ્કન્ધાઃ સાવિજ્ઞપ્તિર્ધ્રુવત્રયાઃ

મનઃસંજ્ઞકમન્યો ઽપિ સપ્તવિજ્ઞાનધાતવઃ ।
આયદ્વારં હ્યાયતનં ધાતુર્ગોત્રં નિરુચ્યતે

યોગરૂપ્યાનુકૂલ્યાદેર્દ્વાદશાયતનીં મુનિઃ ।
બુદ્ધ્યાદ્યેકત્વધીહાન્યૈ ધાતૂંશ્ચાષ્ટાદશોક્તવાન્

ષણ્ણામન્યો ન્યતન્ત્રત્વાત્કારણં યદ્ધિ તન્મનઃ ।
રૂપ્યરૂપાશ્રયાસ્તિત્વાત્પઞ્ચાનાં રૂપ્યુદાહૃતઃ

સ્કન્ધાયતનધાતૂનાં સ્વાત્મના સંગ્રહઃ સ્મૃતઃ ।
સ્વાત્મના નિત્યમવિયોગાત્ સમત્વં ચિત્તચૈતસામ્

તદાખ્યા યે ઽન્યસૂત્રોક્તાસ્તેષામેષ્વેવ સંગ્રહમ્ ।
બ્રૂયાચ્છાસ્ત્રનયાભિજ્ઞો બુદ્ધ્યાપેક્ષ્ય સ્વલક્ષણમ્

અન્યોન્યસંગ્રહો જ્ઞેયઃ સ્કન્ધાદીનાં યથાયથમ્ ।
નાધ્વસ્વપતનાદિભ્યો નિત્યાનાં સ્કન્ધસંગ્રહઃ

ધર્મસ્કન્ધસહસ્ત્રાણામશીતેરપિ સંગ્રહઃ ।
જ્ઞેયો ઽવતરણેષ્વેવ તૈઃ સન્માર્ગાવતારણાત્

ધર્મસ્કન્ધપ્રમાણં તુ સત્યાદેરેકશઃ કથા ।
તત્સતત્ત્વં તુ કેષાઞ્ચિદ્વાઙ્નામાપીષ્યતે પરૈઃ

સત્ત્વપ્રજ્ઞપ્ત્યુપાદાનં મૌલં ષડ્ધાતવો મતાઃ ।
પ્રોક્તાસ્તદ્ભેદતો યસ્માદસ્મિમાનો નિવર્તતે

ક્લિષ્ટમેવ હિ વિજ્ઞાનં દ્રષ્ટવ્યં જન્મનિ શ્રયાત્ ।
ખધાતુઃ પૃથગાકાશાદ્રૂપાયતનસંગ્રહાત્

નભઃ ખલુ નભો ધાતોરાસન્નો હેતુરેષ તુ ।
ભૂતાનાં તાનિ તજ્જસ્ય રૂપસ્યૈતત્તુ ચેતસઃ

પ્રત્યક્ષવૃત્તિર્યત્તત્પ્રાગપ્રાપ્તગ્રાહ્યતો ઽપિ યત્ ।
તતો ઽપિ યદ્દવીયો ઽર્થં પટિષ્ઠમિતરાદપિ

સનિદર્શન આદ્યાર્થઃ મૂર્તાઃ સપ્રતિઘા દશ ।
અન્યત્ર રૂપશબ્દાભ્યાં ત એવાવ્યાકૃતા મતાઃ

શેષાસ્ત્રિધા ઇહ સર્વે ઽપિ રૂપધાતૌ ચતુર્દશ ।
રસગન્ધૌ સવિજ્ઞાનૌ ધાતૂ હિત્વા ત્રયોન્તિમાઃ

સાસ્રવાનાસ્ત્રવા અન્ત્યાસ્ત્રયઃ શેષાસ્તુ સાસ્રવાઃ ।
સાલમ્બપ્રથમાઃ પઞ્ચ સોપચારાસ્ત્રયસ્ત્રિધા

નિર્વિકલ્પગુણસ્વાર્થાઃ અસ્મારાદનિરૂપણાત્ ।
મનોભૌમી સ્મૃતિઃ પૂર્વો દ્વિતીયો ધીર્નિરૂપિકા