અભિધર્મદીપ (ટીકા સહિત) · શ્લોક 481-500

તત્ર ધાતુસંમોહો દ્વાભ્યાં ધર્માન્વયજ્ઞાનાભ્યાં નિવર્ત્યતે । સત્યસંમોહશ્ચતુર્ભિઃ દુઃખજ્ઞાનાદિભિઃ । અર્થસંમોહઃ સંવૃતિજ્ઞાનેન । ચિત્તસંમોહઃ પરચિત્તજ્ઞાનેન । જાતિસંમોહઃ ક્ષયજ્ઞાનેન । પુનરુત્પત્તિસંમોહો ઽનુત્પાદજ્ઞાનેનેતિ દશૈવ જ્ઞાનાનિ ભગવાનવોચત્ । નાતિભૂયાંસિ નાલ્પીયાંસીતિ ॥
અત્ર પુનઃ
પરિજ્ઞાતાદ્યવગમઃ દુઃખાદૌ ક્ષયધી ફલમ્

"દુખં પરિજ્ઞાતં સમુદયો મે પ્રહીણઃ,................
..............મિતિ વાદવિપક્ષેણ વા અનારમ્ભિણાં સંસારેણૈવ શુદ્ધિરિતિ વાદવિપક્ષેણ પ્રતિપદાકારઃ । લૌકિકવૈરાગ્યમાર્ગમારસંજ્ઞાવિપક્ષેણ વા અનાત્યન્તિકવૈરાગ્યગમનવિપ્રલમ્ભાત્ સર્વત્રાબહુમાનવિપક્ષેણ નૈર્યાણિકાકારઃ ॥
અથાકારો નામ ક એષ ધર્મઃ । કિં વા તેનાકાર્યત ઇતિ ? તદુભયં નિર્દિશ્યતે-
ધીરાકારઃ સદાકાર્યં સાકારાસ્ત્વવલમ્બિનઃ

પ્રજ્ઞા ખલ્વાકાર ઇત્યુચ્યતે । ન તર્હિ પ્રજ્ઞા સાકારા ભવતિ દ્વયોઃ પ્રજ્ઞયોઃ યૌગપદ્યાભાવાત્ । તતશ્ચ ન સર્વે ચૈતસિકાઃ સાકારાઃ પ્રાપ્નુવન્તિ । ન ખલુ બ્રૂ મઃ પ્રજ્ઞાસંપ્રયોગાત્સાકારા વૈકાકારા વા । કિં તર્હિ ? સ્વવૃત્તિભિરાકરણાદાલમ્બનગ્રહણાદિત્યર્થઃ ।
કિં પુનસ્તદાકાર્યમ્ ? સદાકાર્યમ્ । યત્કિઞ્ચિદ્ દ્રવ્યતઃ પ્રજ્ઞપ્તિતો વા વિદ્યતે તદાકાર્યતે । ચિત્તચૈત્તાસ્તુ સાકારાઃ વિષયગ્રાહિણ ઇત્યર્થઃ ॥
કિં પુનર્જ્ઞાનં કતિ સ્મૃત્યુપસ્થાનાનિ ?
પરિચિત્તમતિસ્ત્રીણિ ધર્મસંજ્ઞં નિરોધધીઃ ।
ચત્વારિ સ્મૃત્યુપસ્થાનાન્યતો ઽન્યજ્જ્ઞાનમિષ્યતે

પરચિત્તજ્ઞાનં ખલુ ત્રીણિ વેદનાચિત્તધર્માખ્યાનિ । નિરોધજ્ઞાનં ધર્મસ્મૃત્યુપસ્થાનમ્ । પરચિત્તનિરોધજ્ઞાનાભ્યામન્યાનિ જ્ઞાનાનિ ચત્વારિ સ્મૃત્યુપસ્થાનાનિ ॥
અથ કતમસ્ય જ્ઞાનસ્ય કતિ જ્ઞાનાન્યાલમ્બનમ્ ?
માર્ગધર્માન્વયજ્ઞાનગોચરો નવશો ધિયઃ

માર્ગધર્માન્વયજ્ઞાનાનાં પ્રત્યેકં નવજ્ઞાનાન્યાલમ્બનમ્ । માર્ગજ્ઞાનસ્ય તાવત્સંવૃતિજ્ઞાનં હિત્વા । ધર્મજ્ઞાનસ્યાન્વયજ્ઞાનમ્ । અન્વયજ્ઞાનસ્ય ધર્મજ્ઞાનમ્ ।
દુઃખહેતુધિયોર્દ્વે દ્વે
દુઃખસમુદયજ્ઞાનયોઃ સંવૃતિજ્ઞાનં સાસ્રવં ચ પરચિત્તજ્ઞાનમાલમ્બનમ્ ।
ચતુર્ણાં દશ
સંવૃતિપરચિત્તક્ષયાનુત્પાદજ્ઞાનાનાં સર્વાણ્યેવ દશજ્ઞાનાન્યાલમ્બનમ્ ।
નાપરમ્ ॥
નિરોધજ્ઞાનં ખલુ નૈવ જ્ઞાનાલમ્બનમ્ ॥
પુનરપિ દશધર્માન્ સ્થાપયિત્વા કસ્ય જ્ઞાનસ્ય કતિ ધર્મા વિષય ઇતિ વાચ્યમ્ । કથમ્ ? તદુચ્યતે-
પઞ્ચધર્માસ્ત્રિધાત્વાપ્તાન્ માર્ગરૂપાન્ સનાતનાન્ ।
વ્યુત્પત્ત્યર્થં દ્વિધા કૃત્વા દર્શયેજ્જ્ઞાનગોચરમ્

ત્રૈધાતુકાન્ ધર્માન્ પ્રત્યેકં દ્વિધા કૃત્વા સંપ્રયુક્તા વિપ્રયુક્તાશ્ચ, અપ્રતિસંયુક્તાંશ્ચ દ્વિધા કૃત્વા સંયુક્તવિપ્રયુક્તભેદેનૈવ, અસંસ્કૃતમપિ દ્વિધાકૃત્વા કુશલાવ્યાકૃતભેદેનૈવં કૃત્વા દશ ભવન્તિ ।
તત્ર તાવત્સંવૃતિજ્ઞાનસ્ય સર્વ એવ દશધર્મા વિષયઃ । ધર્મજ્ઞાનસ્ય પઞ્ચ ( જૈનિ_378 ) કામપ્રતિસંયુક્તાનાસ્રવાઃ સંપ્રયુક્તવિપ્રયુક્તાકુશલં ચાસંસ્કૃતમ્ । અન્વયજ્ઞાનસ્ય સપ્ત રૂપારૂપ્યપ્રતિસંયુક્તાનાસ્રવાઃ સંપ્રયુક્તવિપ્રયુક્તકુશલં ચાસંસ્કૃતમ્ । પરચિત્તજ્ઞાનસ્ય ત્રયઃ કામરૂપપ્રતિસંયુક્તાનાસ્રવાસંપ્રયુક્તા એવ । દુઃખસમુદયજ્ઞાનયોઃ ષટ્કામરૂપારૂપ્યપ્રતિસંયુક્તાસંપ્રયુક્તવિપ્રયુક્તાઃ । નિરોધજ્ઞાનસ્યૈકો ઽસંસ્કૃતમેવ કુશલમ્ । માર્ગજ્ઞાનસ્ય દ્વાવનાસ્રવઃ સંપ્રયુક્તો વિપ્રયુક્તશ્ચ । ક્ષયાનુત્પાદજ્ઞાનયોર્નવ ધર્મા વિષયો ઽસંસ્કૃતમવ્યાકૃતં મુક્ત્વા ॥
ઇદમિદાનીં વક્તવ્યમ્ । કઃ કતિભિર્જ્ઞાનૈઃ સમન્વાગતઃ ? સર્વસ્તાવત્પૃથગ્જનઃ સંવૃતિજ્ઞાનેનૈવ । અયં તુ નિયમઃ-
દૃઙ્માર્ગે પ્રથમે જ્ઞાને ત્રિભિર્જ્ઞાનૈઃ સમન્વિતઃ ।
દ્વિતીયક્ષણે ત્રિભિઃ સંવૃતિજ્ઞાનદુઃખજ્ઞાનધર્મજ્ઞાનૈઃ ।
ચતુર્ષ્વેકૈકવૃદ્ધ્યોર્ધ્વં વિરક્તો ઽન્યમનો ધિયા

અતઃ પરં ચતુર્ષુ ચિત્તક્ષણેષ્વેકૈકં જ્ઞાનં વર્ધતે । તદ્યથા દુઃખે ઽન્વયજ્ઞાને ઽન્વયજ્ઞાનં વર્ધતે । સમુદયધર્મજ્ઞાને સમુદયજ્ઞાનમ્ । નિરોધધર્મજ્ઞાને નિરોધધર્મજ્ઞાનમ્ । માર્ગધર્મજ્ઞાને માર્ગધર્મજ્ઞાનં વર્ધતે । સમુદયનિરોધમાર્ગાન્વયજ્ઞાનેષુ ક્ષાન્તિષુ ચ નાસ્ત્યપૂર્વજ્ઞાનવૃદ્ધિઃ । સર્વત્ર તુ વીતરાગસ્ય પરચિત્તજ્ઞાનં વર્ધત ઇતિ વાચ્યમ્ ॥
અભિધર્મદીપે વિભાષાપ્રભાયાં વૃત્તૌ સપ્તમસ્યાધ્યાયસ્ય પ્રથમઃ પાદઃ ॥
સપ્તમાધ્યાયે
દ્વિતીયપાદઃ ।
ઇદમિદાનીં વક્તવ્યમ્ । કસ્યાં ભૂમૌ કસ્યાં વાવસ્થાયાં કસ્ય વા પુદ્ગલસ્ય કતિ જ્ઞાનાનિ ભાવ્યન્તે ? તદારભ્યતે-
ત્રિધ્યાનકામવૈરાગ્યે પશ્ચિમે મુક્તિવર્ત્મનિ ।
મૌલધ્યાનપ્રયોગે ચ જ્ઞેયાનાગતભાવના

બાલસ્ય સ્મૃત્યુપસ્થાનધ્યાનાદ્યુત્પાદને તથા ।
પ્રયોગમુક્તિમાર્ગેષુ સંવૃત્યાન્યમનોધિયઃ

બાલસ્ય ખલ્વાદ્યધ્યાનત્રયવૈરાગ્યે પશ્ચિમે વિમુક્તિમાર્ગે મૌલધ્યાનપ્રયોગમાર્ગે ચ સ્મૃત્યુપસ્થાનાદિકુશલમૂલોત્પાદને ચ પ્રયોગવિમુક્તિમાર્ગે ચ સંવૃતિજ્ઞાનસ્ય પરચિત્તજ્ઞાનસ્ય ચાનાગતભાવના વેદિતવ્યા ॥
આર્યસ્ય તુ
ક્ષાન્તિજ્ઞાનાનિ ભાવ્યન્તે સ્વજાતીયાનિ દૃક્પથે ।
દર્શનમાર્ગે ખલુ યદ્યેવ સંમુખીભૂતં ભવતિ ક્ષાન્તિર્વા જ્ઞાનં વા તજ્જાતીયમેવાનાગતં ભાવ્યતે । નાન્યજાતીયમન્યવિષયં વા પૃથક્કાર્યત્વાત્ ।
સાંવૃતં ચાન્વયજ્ઞાને દુઃખહેતુસમાહ્વયે

સંવૃતિજ્ઞાનં ખલુ દર્શનમાર્ગે ત્રિષુ ચિત્તેષુ દુઃખસમુદયનિરોધાન્વયજ્ઞાનાખ્યેષુ ભાવ્યતે । ન ધર્મજ્ઞાનેષુ, અકૃતાર્થત્વાદાલમ્બનાકારપરિજયો હિ નાદ્યાપિ પરિસમાપ્તઃ ॥
કસ્માત્પુનઃ સંવૃતિજ્ઞાન તત્ર ભાવનાં ગચ્છતિ ? તદુચ્યતે-
સમાનપ્રતિપક્ષત્વાત્તેષુ માર્ગાયિતત્વતઃ ।
યથૈવાન્વયક્ષાન્તિજ્ઞાનાનિ ત્રીણિ તત્પ્રહાતવ્યક્લેશપ્રતિપક્ષઃ, તથા તાન્યપિ સંવૃતિજ્ઞાનાનિ પ્રતિપક્ષઃ । તૈરપિ તત્ર માર્ગાયિતં નિર્વેધભાગીયાવસ્થાયામ્ ।
અતો ઽભિસમયાત્યાખ્યં તત્ત્રિસત્યાન્તલાભતઃ

અત એવ તદાભિસમયાન્તિકં સંવૃતિજ્ઞાનમિત્યાખ્યાયતે । ધર્મજ્ઞાનેષુ ખલુ તદ્ભાવનાયામભિસમયમધ્યાનિ સ્યુરિતિ । તચ્ચૈતદનુત્પત્તિધર્મકમપિ સદ્ધર્મતયા ચિન્ત્યતે ।
કસ્માત્પુનસ્તદનુત્પત્તિધર્મકમેવ ? શ્રદ્ધાધર્માનુસાર્યાશ્રયેણ તદુત્પત્તિપ્રતિબદ્ધત્વાત્ । દર્શનમાર્ગે ચ સંમુખીભૂતે તન્નોત્પન્નમ્ । તસ્માદનુત્પત્તિકધર્મમેવ ભાવનાં ગચ્છતિ । તત્પુનરેતત્સપ્તભૂમિકં કામાવચરં દર્શનમાર્ગસમાનભૂમિકં ચ । ઉક્તા દર્શનમાર્ગભાવના ॥
ભાવનામાર્ગે વક્તવ્યા ।
માર્ગાખ્યે ત્વન્વયજ્ઞાને ષડ્ ભાવ્યન્તે ઽથ સપ્ત વા ।
ષોડશેતુ વર્તમાનાન્વયજ્ઞાનચિત્તે ભાવનાવર્ત્મન્યવીતરાગસ્ય ષડ્ ભાવ્યન્તે । સંવૃતિપરચિત્તક્ષયાનુત્પાદજ્ઞાનાનિ હિત્વા । વીતરાગસ્ય તુ સપ્તાનાગતાનિ ભાવ્યન્તે પરચિત્તજ્ઞાનં વર્ધયિત્વા ।
આનન્તર્યપથે ચોર્દ્ધ્વં ભાવ્યતે નાન્યચિત્તધીઃ

સરાગસ્યાપિ ભાવનામાર્ગે તસ્માત્ ષોડશાત્ક્ષણાદૂર્ધ્વં યાવત્કામે વીત રાગો ભવતિ તાવત્સર્વેષુ પ્રયોગાનન્તર્યવિમુક્તિવિશેષમાર્ગેષુ સપ્ત જ્ઞાનાનિ ભાવ્યન્તે । અન્યત્ર પરચિતક્ષયાનુત્પાદજ્ઞાનેભ્યઃ ॥
પ્રહાણમુક્તિમાર્ગેષુ વિનાન્ત્યાયા વિમુક્તિતઃ ।
ભવાગ્રપ્રતિપક્ષત્વાત્સંવૃતસ્ય ન ભાવના

ધ્યાનચતુષ્ટ્વારૂપ્યત્રયવૈરાગ્યે પઞ્ચસ્વભિજ્ઞાસુ, અકોપ્યાપ્રતિવેધે ચ વ્યવકીર્ણભાવિતે ચ ધ્યાને । શૈક્ષસ્ય સર્વેષ્વાનન્તર્યવિમુક્તિમાર્ગેષુ સપ્તૈવ જ્ઞાનાનિ ............. ।
........અભિધર્મદીપે વિભાષાપ્રભાયાં વૃત્તૌ સપ્તમસ્યાધ્યાયસ્ય દ્વિતીયપાદઃ સમાપ્તઃ ॥
સપ્તમાધ્યાયે
તૃતીયપાદઃ ।.....
.........સ્થાનવસ્તુહેતુવિપાકપ્રતિવિસ્તરૈર્બોદ્ધવ્યમ્ । તત્રાતીતાનાગતે પ્રત્યુત્પન્ને ચ તદાક્ષેપ્તાક્ષેપવૈચિત્ર્યં પ્રતિકર્મસમાદાનં ( જૈનિ_383 ) ભવતિ । કિચિદ્ધિ સહસા પ્રત્યયવશાત્ક્રિયતે । કિઞ્ચિદ્ દૃષ્ટચેતસા । કિઞ્ચિત્પુનઃ સમાદાય ક્રિયતે તેન કર્મણા મયા જીવિતવ્યમિતિ । તથા ધર્મો ઽયમધર્મો વેતિ સમાદાયાસમાદાય કરોતિ । સ્થાનાદિપ્રવિભાગતશ્ચ ગામ્ભીર્યં બોદ્ધવ્યમ્ । તત્ર સ્થાનમાયત્યુત્પત્ત્યાયત્તાનામવકાશકારણાત્ । હેતુરપિ યેન હેતુના ક્રિયતે । યથોક્તમ્- "વસ્તુ સ્થાનાધિકરણમુચ્યતે । સાધિકરણં વસ્તુ સ્થાનમ્ । તદ્યથા પ્રાણિવધકર્મણઃ સ્વભાવઃ । સ ચ પ્રાણી યસ્ય ચાર્થે વધ્યતે યયા પ્રત્યયસામગ્ર્યા સર્વમેતદ્વસ્તુ સમ્ભવતિ । કુતઃ ? સ્થાનહેતુવિપાકાનાં પૃથગુક્તેઃ । યસ્ય ખલ્વેતત્ સ્થાનં યચ્ચાસ્ય સ્થાનં ક્રિયતે યસ્ય તત્કર્મ હેતુઃ, યદ્ધેતુકં ચ તત્, અયં ચાસ્ય કર્મણો વિપાકો ઽયમન્યસ્ય" ઇતિ । તદેતદષ્ટજ્ઞાનસ્વભાવં નિરોધમાર્ગજ્ઞાને હિત્વા ॥
ધ્યાનાદીનાં સ્વભાવાદાવવ્યાઘાતવિસારિ યત્ ।
ધ્યાનાદિજ્ઞાનસંજ્ઞં તન્નવજ્ઞાનમયં બલમ્

ધ્યાનવિમોક્ષસમાધિસમાપત્તિ જ્ઞાનબલં ખલુ યત્સંક્લેશવ્યવદાનવ્યવસ્થાનવિશુદ્ધિષુ નિવૃત્તિપક્ષે ધ્યાનાનાં વિમોક્ષાણાં સમાધીનાં સમાપત્તીનાં ચ સંક્લેશવ્યવદાનવ્યવસ્થાનવિશુદ્ધિષુ યદ્બલમવ્યાહતમ્ । તત્ર સંક્લેશાદિચતુષ્ટયં હાનવિશેષસ્થિતિનિર્વેધભાગીયં સાસ્વાદશુદ્ધકાનાસ્રવાદિભેદાત્ । તદેતદ્ધ્યાનવિમોક્ષસમાધિસમાપત્તિજ્ઞાનબલં નવજ્ઞાનાત્મકં બોદ્ધવ્યમ્ ॥
યત્સત્ત્વાક્ષમૃદુત્વાદૌ પરિચ્છેદે પ્રવર્તતે ।
અક્ષોત્તમાવરજ્ઞાનબલં તન્નવધીમયમ્

ઇન્દ્રિયપરાપરજ્ઞાનબલમ્ યત્સર્વસત્ત્વાનાં શ્રેયઃપ્રાપ્તિશક્તિત્રૈવિધ્યે જ્ઞાનમવ્યાહતં તદિન્દ્રિયપરાપરજ્ઞાનબલં નવજ્ઞાનાત્મકં નિરોધજ્ઞાનં હિત્વા ॥
યત્સત્ત્વાધિરુચિત્રૈધે હીનાદૌ સમ્પ્રવર્તતે ।
નાનાધિમુક્તિધીસંજ્ઞે બલં તચ્ચ નવાત્મકમ્

યત્ખલુ સર્વસત્ત્વાનાં હીનમધ્યમોત્તમાધિમુક્તિષ્વવ્યાહતં જ્ઞાનં તચ્ચ નાનાધિમુક્તિજ્ઞાનબલં નવજ્ઞાનાત્મકમેવ નિરોધજ્ઞાનં હિત્વા ॥
યન્નાનાધાત્વપેક્ષાખ્યં સત્ત્વાર્થાય પ્રવર્તતે ।
નવજ્ઞાનમયં તદ્વત્તન્નાનાધાતુધીબલમ્

તે પુનઃ પૂર્વાભ્યાસવાસનાધાતવઃ પૂર્વજન્મસુ ગુણદોષવિદ્યાશિલ્પકર્માભ્યાસેભ્યો યા વાસનાસ્તાઃ ખલ્વિહ ધાતવો વિશેષેણ બોદ્ધવ્યાઃ । ગોત્રાર્થેનાવસ્થાનાં ત એવાશયા ઇત્યવગન્તવ્યાઃ, તદ્વશાચ્ચરતીત્યુચ્યતે । ઉક્તં ચ ભગવતા- "ધાતુશઃ સત્ત્વાઃ સંસ્યન્દન્તે" ઇતિ ॥
ગતિધર્માર્યભેદં યદ્વેત્તિ પ્રત્યયભેદતઃ ।
તદ્ધિયો દશ સર્વત્રગામિનીપ્રતિપદ્બલમ્

યત્ખલુ સત્ત્વોપપત્તિનિર્વર્તકેષુ તત્ક્ષયકરેષુ ચ ધર્મેષુ જ્ઞાનમવ્યાહતં તત્સર્વત્રગામિનીપ્રતિપજ્જ્ઞાનબલમ્ । ભવ્યવિશેષૌષધવદ્ દ્રષ્ટવ્યમ્ । મોક્ષભવ્યાનાં નાનાધાતૂનાં સત્ત્વાનામનેકધાતૂનાં સર્વક્લેશપ્રહાણાયૌષધવિશેષવત્સામાન્યપ્રતિપક્ષવિશેષપ્રતિપક્ષં ચ સર્વત્ર જાનીતે ગતિહેતું ચાનેન ધાતુરેકસન્તાને યો યદ્ગતચિત્તસ્તદ્વશેન તદવતરણભવ્યો ઽભવ્યશ્ચ ભવતિ તત્સર્વં યથાવત્પ્રતિજાનાતીતિ સર્વાકારજ્ઞતાપ્યુક્તા ભવતિ । તદેતત્ સફલમાર્ગપ્રહાણાદ્દશજ્ઞાનાત્મકં ભવતિ । કેચિત્તુ કેવલમાર્ગગ્રહણાન્નવજ્ઞાનાત્મકમ્ ॥
યત્ સ્વાન્યાતીતજન્મેક્ષિસંવૃતિજ્ઞાનસંજ્ઞકમ્ ।
પ્રાગ્જાત્યાનુસ્મૃતિજ્ઞાનબલં તત્સફલં મતમ્

સ્વપરસન્તા નિકાનામતીતજન્મપરમ્પરાણાં વિચિત્રસુખદુઃખેષુ પ્રાણિષ્વયમમુષ્યકર્મણો વિપાકો ઽયમમુષ્યસ્વપ્નનિમિત્તધ્યાયિમનસિકારચિહ્નાર્થાવધારણવદનેકવિધસમ્બન્ધાવબોધવશિત્વમસ્ય સૂચિતં ભવતિ । યથા ખલુ ભવ્યાર્થસૂચકાન્ સ્વપ્નાનનેકશો દૃષ્ટ્વા તાંશ્ચાર્થાનભિનિષ્પન્નાન્ પ્રાયશઃ સદૃશાનપેક્ષ્ય નિશ્ચયો ભવતિ તદ્વદિતિ । યથા ચ ધ્યાયિનાં મનસિકારેષુ ધર્મચિહ્નાન્યુત્પદ્યન્તે તૈશ્ચ સુવ્યક્તો ધર્મપરિચ્છેદો ભવતિ । તદ્વત્સર્વધર્મેષુ મુદ્રા ભગવતો વિદિતા । કિં પુનસ્તત્કર્મ વિપાકસમ્બન્ધમુદ્રાસ્વિતિ ? તદેતદ્બલં સંવૃતિજ્ઞાનાત્મકમેવ ॥
સત્ત્વાનાં ચ્યુતિસમ્ભૂત્યોર્જ્ઞાનમન્યાધ્વવૃત્તિ યત્ ।
તચ્ચ્યુત્યુત્પત્તિબુદ્ધ્યાખ્યં બલં પૂર્વવદુચ્યતે

દિવ્યચક્ષુરાશ્રયાચ્ચ જ્ઞાનાત્કર્મફલવૈચિત્ર્યચરિતાવતરણજ્ઞાનપરપ્રત્યયો ભવતિ । પ્રત્યુત્પન્નવિષયમપ્યેવમ્ । તદ્દિવ્યચક્ષુરાશ્રયજ્ઞાનં સહ પ્રણિધિજ્ઞાનેનાપરાન્તે પ્રભાવ્યતે । તદેતત્સંવૃતિજ્ઞાનાત્મકમેવ ॥
આસ્રવક્ષયધીસંજ્ઞં ષડ્જ્ઞાનાન્યથવા દશ ।
અત ઇદાનીં ભગવતો વિનેયકાર્યં કિમવશિષ્ટમ્ ? આસ્રવક્ષયઃ । તસ્મિન્યજ્જ્ઞાનં યસ્ય યદા યૈરવતરણદેશનાવિધિભિરકૃચ્છ્રેણ સંપદ્યતે તદ્ભગવાન્ સર્વાકારમનેન જ્ઞાનેન વેત્તિ નાન્યઃ કશ્ચિત્ । અતો ઽસ્યૈવ તદ્બલં નાન્યસ્ય । તત્પુનરેતત્ ષડ્જ્ઞાનસ્વભાવં દશાત્મકં વા । યદ્યાસ્રવક્ષયે જ્ઞાનમ્, ષડ્ભવન્તિ । ( જૈનિ_387 ) પરચિત્તદુઃખસમુદયમાર્ગજ્ઞાનાનિ હિત્વા । અથ સોપાયે ક્ષયે જ્ઞાનં દર્શનં ભવતિ, દશજ્ઞાનાનિ ભવન્તિ ।
ઉક્તો દશબલસ્વભાવઃ ।
આકારનિયમો વક્તવ્યઃ । સો ઽયમુચ્યતે-
ષોડશાકારમત્રાદ્યમન્યૈશ્ચાપ્યુત્તરં ભુવા