અભિધર્મદીપ (ટીકા સહિત) · શ્લોક 341-360

સ્વે ત્રયઃ કામધાત્વાપ્તા રૂપાપ્તાશ્ચ ત્રયસ્ત્રયઃ ।
સ્વે ત્રયો દુઃખસમુદયદર્શનભાવનાહેયાઃ કામાપ્તાઃ એત એવ । રૂપાપ્તાશ્ચ એત એવ ત્રયઃ ।
રૂપાપ્તવત્પરાવૃત્તે દ્વિતીયે પઞ્ચમે તથા

પરાવૃત્તે ઽપિ ત્રયો નિરોધમાર્ગદર્શનહેયૌ હિત્વા । રૂપ્યારૂપ્યાશ્ચત્વારો નિરોધદર્શનહેયં મુક્ત્વા ॥
યથા પ્રથમે દ્વિતીયે પઞ્ચમે ચ,
તૃતીયે ખલ્વપિ સ્વે ચ સાસ્રવાર્થાવલમ્બિનઃ ।
તૃતીયે ઽપિ ખલ્વેત એવ ઽસ્વે ચ સાસ્રવાર્થાવલમ્બિનઃઽ; ।
પરાવૃત્તે સ્વધાત્વાપ્તાઃ સંસ્કૃતાર્થાવલમ્બિનઃ

પરાવૃત્તે ખલુ સર્વે ઽ; ઽરૂપ્યાવચરા અસંસ્કૃતાલમ્બનાન્મુક્ત્વા ॥
અન્યત્ત્વાદ્યવદાખ્યેયં ચતુર્થે ઽપિ તૃતીયવત્ ।
કામાવચરરૂપાવચરાઃ પૂર્વવદાખ્યાતવ્યાઃ । ઽચતુર્થે ઽપિ તૃતીયવત્ ।ઽ; સ્વે સાસ્રવાલમ્બનાસ્ત્વત્રાધિકી ભવન્તિ ।
આદ્યવત્તુ પરાવૃત્તે વિજ્ઞાને નિર્દિશેદ્ બુધઃ

પરાવૃત્તે ખલુ વિજ્ઞાને આદ્યવત્કામાવચરાસ્ત્રયઃ, નિરોધમાર્ગદૃગ્ઘેયૌ હિત્વા । રૂપાવચરાશ્ચત્વારઃ, નિરોધદર્શનહેયં મુક્ત્વા । અપ્રહાતવ્યધર્માલમ્બને વિજ્ઞાને નિરોધમાર્ગદર્શનહેયાનાસ્રવાલમ્બનસંપ્રયુક્તે । તત્ર ત્રૈધાતુકાસ્ત્રયો ઽનુશેરતે । આલમ્બનાલમ્બનં તુ દુઃખસમુદયમાર્ગદર્શનભાવનાહેયેત નિકાયેનાલમ્બતે । નિરોધદર્શનહેયેન ચ સાસ્રવાલમ્બનેનાલમ્બ્યતે । તત્ર સંસ્કૃતાલમ્બનાશ્ચત્વારો નિકાયાઃ, નિરોધાલમ્બનં મુક્ત્વા । તે હિ નિર્વાણાલમ્બને વિજ્ઞાને નાનુશેરતે, વિજ્ઞાનાલમ્બને તુ ॥
સમાપ્તાનિ ષોડશચિત્તાનિ । તેષુ ચાનુશયનિદશઃ કૃતઃ । અધુના ચક્ષુરિન્દ્રિયાદીનાં વક્તવ્યઃ । સો ઽયમુપદિશ્યતે-
ભાવનાપથહાતવ્યો નિકાયઃ સર્વગૈઃ સહ ।
અનુશેતે દ્વિધાત્વાપ્તો વ્યારૂપ્યાશ્ચક્ષુરિન્દ્રિયે

ચક્ષુરિન્દ્રિયે ખલુ ભાવનાહેયાઃ સર્વત્રગાશ્ચાનુશયાઃ કામાવચરરૂપાવચરા અનુશેરતે । એવં યાવત્કાયેન્દ્રિયે ચક્ષુર્ધાતૌ રૂપધાતૌ ચક્ષુર્વિજ્ઞાનધાતૌ યાવદ્વિસ્તરેણ કાયવિજ્ઞાનધાતૌ યાવદ્રૂપસ્કન્ધે વાચ્યમ્ ॥
અધુના ચક્ષુરિન્દ્રિયાલમ્બને વિજ્ઞાને વક્તવ્યાઃ-
નિકાયાઃ કામરૂપાપ્તાશ્ચક્ષુરિન્દ્રિયગોચરે ।
દુઃખહેતુદૃગભ્યાસપ્રહાતવ્યાસ્ત્રયસ્ત્રયઃ

આરૂપ્યા ભાવનાહેયાઃ સર્વગાશ્ચાનુશેરતે ।
ચક્ષુરિન્દ્રિયાલમ્બને ખલુ વિજ્ઞાને કામાવચરરૂપાવચરાઃ દુઃખસમુદયદર્શનભાવનાપ્રહાતવ્યાઃ, આરૂપ્યાવચરાશ્ચ ભાવનાપ્રહાતવ્યાઃ, સર્વત્રગાશ્ચાનુશેરતે ।
પરિવૃત્તે તુ ચત્વારઃ સમદૃક્ક્ષયવર્જિતાઃ

ચક્ષુરિન્દ્રિયાલમ્બનાલમ્બને તુ વિજ્ઞાને ચત્વારો નિકાયા અનુશેરતે । નિરોધદર્શનહેયં હિત્વા । તદ્ધિ ચક્ષુરિન્દ્રિયાલમ્બનં વિજ્ઞાનં સર્વત્ર સંપ્રયુક્તમ્ । તદપ્યાલમ્બનં સર્વત્રગાણામ્ । એવં ત્રયઃ પરાવૃત્તે ।
દ્વિષ્પરાવૃત્તે તુ ચક્ષુરિન્દ્રિયં ખલ્વાલમ્બનં દુઃખસમુદયધર્મજ્ઞાનક્ષાન્તિસંપ્રયુક્તસ્ય ચિત્તસ્ય । તત્પુનરાલમ્બનં કામાવચરમાર્ગદર્શનપ્રહાતવ્યમ્ । મિથ્યાદૃષ્ટિવિચિકિત્સાવિદ્યાતત્સંપ્રયુક્તાનાં વિજ્ઞાનાનામ્ । તેષુ વિજ્ઞાનેષ્વનાસ્રવાલમ્બનાઃ સંપ્રયોગતઃ, સાસ્રવાલમ્બનાસ્ત્વાલમ્બનતો ઽનુશેરતે । એવં ચતુર્થો નિકાયો વર્ધતે માર્ગદર્શનહેયઃ । તદેવં સતિ કામાવચરાશ્ચત્વારઃ, આરૂપ્યાવચરાશ્ચત્વારઃ, સર્વે ઽભિસમસ્ય ત્રૈધાતુકાશ્ચત્વારો ભવન્તિ ।
આકાશાનન્ત્યાયતનસ્ય ખલુ કુશલસ્ય ચક્ષુરિન્દ્રિયમાલમ્બનમ્ । તત્રારૂપ્યાઃ સર્વત્રગા ભાવનાહેયાશ્ચાનુશેરતે । તત્રાપિ સર્વત્રગસંપ્રયુક્તે ચેતસિ અસર્વત્રગા વર્ધન્ત ઇતિ ત્રયો ભવન્તિ । દુઃખસમુદયાલમ્બનજ્ઞાનક્ષાન્તિસંપ્રયુક્તસ્ય ચ વિજ્ઞાનસ્ય ચક્ષુરિન્દ્રિયમાલમ્બનમ્ । તદારુપ્યમાર્ગદર્શનપ્રહાતવ્યસ્ય મિથ્યાદષ્ટ્યાદિસંપ્રયુક્ત્તસ્ય વિજ્ઞાનસ્યાલમ્બનમ્ । તત્ર તે ઽનાસ્રવાલમ્બનાઃ સંપ્રયોગતઃ, સાસ્રવાલમ્બનાઃ આલમ્બનતઃ । એવમારૂપ્યાવચરા અપિ ચત્વારો નિકાયા ભવન્તીતિ ॥
દુઃખેન્દ્રિયે તુ કામાપ્તઃ સ્વૈરેવ સહ સર્વગૈઃ ।
તદ્ગોચરે તુ વિજ્ઞાને નિકાયા અનુશેરતે

કામાપન્નાસ્ત્રયો રૂપાઃ સર્વગાભ્યાસસંક્ષયાઃ ।
પરવૃત્તે તુ ચત્વારઃ કામાપ્તા અનુશેરતે

ત્રયો રૂપભવાદન્ત્યાદ્ભાવનાહેયસર્વગાઃ ।
સકલા દ્વિષ્પરાવૃત્તેશ્ચત્વારશ્ચાનુશેરતે

સુખેન્દ્રિયે તદાલમ્બે ચિત્તે તદ્ગોચરે ઽપિ ચ ।
કામાદ્યાપ્તાઃ યથાયોગં સર્વગાશ્ચાનુશેરતે

તત્ર તાવત્ । સુખેન્દ્રિયં સપ્તવિધમ્ । કામાવચરં ભાવનાપ્રહાતવ્યમ્, રૂપાવચરં પઞ્ચપ્રકારમ્, અનાસ્રવં ચેતિ । તદેતત્સમાસતો દ્વાદશવિધસ્ય વિજ્ઞાનસ્યાલમ્બનં ભવતિ । કામાવચરસ્ય ચતુષ્પ્રકારસ્ય અન્યત્ર નિરોધદર્શનહેયાત્, રૂપાવચરસ્ય પઞ્ચપ્રકારસ્ય, આરૂપ્યાવચરસ્ય દ્વિપ્રકારસ્ય માર્ગદર્શનભાવનાહેયસ્ય અનાસ્રવસ્ય ચ । ઇદં દ્વાદશવિધં સુખેન્દ્રિયાલમ્બનં વિજ્ઞાનમ્ । તત્ર યથાયોગં કામાવચરાશ્ચત્વારો નિકાયાઃ રૂપાવચરાઃ સંસ્કૃતાવલમ્બનાઃ, આરૂપ્યાવચરૌ દ્વૌ નિકાયૌ, સર્વત્રગાશ્ચાનુશયા અનુશેરત ઇતિ ।
તત્પુનઃ સુખેન્દ્રિયાલમ્બનં વિજ્ઞાનં યસ્ય ચિત્તસ્યાલમ્બનં તચ્ચિત્તં સુખેન્દ્રિયા લમ્બનાલમ્બનમ્ । તસ્મિન્ કત્યનુશયાનુશેરતે ? તત્ખલુ સુખેન્દ્રિયાલમ્બનં ( જૈનિ_292 ) દ્વાદશવિધં ચિત્તં કતમસ્ય વિજ્ઞાનસ્યાલમ્બનમ્ ? તસ્યૈવ ચ દ્વાદશવિધસ્યારૂપ્યાવચરસ્ય ચ ભૂયો દ્વિપ્રકારસ્ય દુઃખસમુદયદર્શન પ્રહાતવ્યસ્ય । ઇદં ચતુર્દશવિધં સુખેન્દ્રિયાલમ્બનં વિજ્ઞાનમ્ । તત્રારૂપ્યાવચરૌ દુઃખસમુદયદર્શનહેયૌ વર્ધયિત્વા કામાવચરા આરૂપ્યાવચરાશ્ચ ચત્વારો નિકાયાઃ, રૂપાવચરાશ્ચ સંસ્કૃતાલમ્બના અનુશયાનુશેરત ઇતિ ઽયથાયોગઽ- વચનાત્, ઽઅપિઽશબ્દાચ્ચ દ્રષ્ટવ્યમ્ ॥
ત્રિધાતુસંગૃહીતાસ્તુ સકલા મનૈન્દ્રિયે ।
તદાલમ્બિનિ વિજ્ઞાને સર્વસંસ્કૃતગોચરાઃ

મનૈન્દ્રિયે ખલુ સર્વત્રૈધાતુકાઃ યે ઽપિ તે નિર્વાણાલમ્બનાસ્તે ઽપિ સંપ્રયોગતઃ । મનૈન્દ્રિયાલમ્બનં ખલુ વિજ્ઞાનં સંસ્કૃતાલમ્બનમ્ । અતસ્તત્ર સંસ્કૃતાલમ્બનાસ્તે ઽનુશયા અનુશેરતે ।
સંસ્કૃતાલમ્બના એવ પરિવૃત્તે ઽનુશેરતે ।
વિશેષો દ્વિઃપરાવૃત્તૌ વિદ્યતે ઽત્ર ન કશ્ચન

પૂર્વનીત્યા વાત્ર પરિવૃત્તે ઽનુશયકાર્યં બોદ્ધવ્યમ્ । દ્વિષ્પરાવૃત્તે ઽપ્યત્ર ન કશ્ચિદ્વિશેષ ઇતિ દ્રષ્ટવ્યમ્ ॥
અધુના ષોડશાનાં ચિત્તાનાં કસ્ય ચિત્તસ્ય સમનન્તરં કતિ ચિત્તાન્યુત્પદ્યન્ત ઇત્યુપદિશ્યતે ।
દુઃખં દર્શનહેયાદેશ્ચિત્તાચ્ચિત્તાનિ કામિનઃ ।
ભવત્યનન્તરં ષડ્ વા તસ્યોર્દ્ધ્વં પઞ્ચ પઞ્ચ વા

કામધાતૂપપન્નસ્ય દુઃખદર્શનહેયાદેશ્ચિત્તાદનન્તરં સ્વભૂમિકાનિ પઞ્ચ, ષષ્ઠં ચ ભાવનાપ્રહાતવ્યં પ્રથમધ્યાનસામન્તકાત્ । સ યદા કામધાતોશ્ચ્યુત્વા રૂપધાતાવુપપદ્યતે તસ્ય તત્રત્યાનિ પઞ્ચ ભવન્તિ । એવમારૂપ્યેષૂપપદ્યમાનસ્યારૂપ્યાણિ પઞ્ચ ભવન્તીતિ ॥
રૂપધાતૂપપન્નસ્ય ચિત્તાનિ તુ વિનિર્દિશેત્ ।
એકં વા પઞ્ચ વા ષડ્ વા સપ્ત વા યદિ વા દશ

તત્ર ઽએકમ્ઽ; વીતરાગસ્યોપરિસામન્તકાદ્ભાવનામયમ્ । ઽષડ્ઽ; વીતરાગસ્ય કામાવચરં ભાવનાપ્રહાતવ્યં નિર્માણચિત્તં પ્રથમધ્યાનફલમ્ । ઽપઞ્ચઽ; સ્વભૌમાનિ । ઽસપ્ત વાઽ; ઉપરિસામન્તકાદ્ભાવનાપ્રહાતવ્યં કુશલં સાસ્રવમ્ । ઽદશ વાઽ; રૂપેભ્યઃ પ્રચ્યુતસ્ય કામરૂપેષૂપપદ્યમાનસ્યેતિ ॥
આરૂપ્યધાતુજાતસ્ય ચિત્તાનીમાનિ લક્ષયેત્ ।
સ્વધાતુકાનિ પઞ્ચૈવ ચ્યુતિકાલે દશાન્યતઃ

રૂપકામેષૂપપદ્યમાનસ્ય તત્રત્યાનિ દશ ભવન્તિ । સ્વાનિ પઞ્ચ પઞ્ચાન્યતઃ । ગતમેતત્ ॥
ઇદાનીં વક્તવ્યમ્ । અથ યદિદં સાનુશયં ચિત્તમુક્તં તત્કથમ્ ? ઇત્યત્રાભિધીયતે-
સાચિવ્યાદનુશાયિત્વાચ્ચિત્તં સાનુશયં મતમ્ ।
દ્વિધા વા ક્લિષ્ટમક્લિષ્ટમેકધૈવાપદિશ્યતે

દ્વાભ્યાં ખલુ પ્રકારાભ્યાં ચિત્તં સાનુશયમુચ્યતે । સાચિવ્યભાવેનાનુશાયિત્વેન ચ । તત્ર ક્લિષ્ટં દ્વાભ્યાં કારણાભ્યાં સાનુશયં યદપ્રહીણક્લેશમ્ । અક્લિષ્ટં પુનરેકધા સાચિવ્યભાવનૈવેતિ । તત્ર ક્લિષ્ટં ચિત્તમનુશયૈઃ સંપ્રયુક્તૈરપ્રહીણૈઃ સાનુશયં તદાલમ્બનૈશ્ચાપ્રહીણૈઃ ।
કથમિહ યો ઽનુશયો યેન ચિત્તેન સંપ્રયુક્તઃ સ ખલ્વપ્રહીણસ્તસ્મિંશ્ચિત્તે ઽનુશેતે ? યાવદ્ધિ તદનુશયાનુપ્રાપ્તિવિશેષેણ સા ચિત્તસન્તતિરવષ્ટબ્ધા ચાધિષ્ઠિતા ચ ભવતિ, નિષ્યન્દફલસ્ય ચાનાગતસ્ય તસ્યાં ચિત્તસન્તતૌ સભાગહેતુરુત્પત્તયે કૃતાસ્પદો ભવતિ, તાવદસાવનુશયસ્તશ્મિંશ્ચેતસ્યનુશેત ઇત્યુચ્યતે । તસ્ય પુનઃ ક્લેશાશીવિષસ્ય પ્રાપ્તિદ્રંષ્ટ્રાવભઙ્ગે કૃતે વિદ્યમાનો ઽપિ સન્ ક્લેશસ્તસ્મિંશ્ચેતસ્યનર્થાનુત્પાદનાત્ સન્નપિ સંપ્રયોગતઃ નાનુશેત ઇત્યુચ્યતે । ( જૈનિ_294 ) નિત્યં ચ તદાલમ્બનતો કારિત્રાકરણાત્, તસ્મિન્નાલમ્બને માર્ગવિદૂષણાકારદૂષિતે આલમ્બનતો ઽપિ નાનુશેત ઇત્યુચ્યતે । ન તુ કદાચિન્મુઞ્જેશીકાવદુદ્ધૃત્ય શક્યતે તસ્માત્ ક્લેશઃ ચિત્તાત્પૃથક્કર્તું નિર્નાશયિતું વા સ્વાલમ્બનાદ્વા વિમુખીકર્તુમ્ । ઉક્તં હિ- "યો ધર્મો યસ્ય ધર્મસ્યાલમ્બનં કદાચિત્સ ધર્મસ્તસ્ય ધર્મસ્ય નાલમ્બનમ્ ? આહ- ન કદાચિત્" ઇતિ । અતસ્તચ્ચિત્તં સહાયભાવેન સાનુશયં સહાયભાવસ્યાપરિત્યાગાત્ । ન ત્વનુશયભાવેન સાનુશયં તત્રાનર્થાનુત્પાદનાત્ ।
કતરત્પુનશ્ચિત્તં સાનુશયમ્ ? ત્રૈધાતુકં પ્રત્યેકં પઞ્ચપ્રકારમ્ । પુનઃ પ્રત્યેકં દ્વિધા ભિદ્યતે । સર્વત્રગાસર્વત્રગસાસ્રવા નાસ્રવાલમ્બનક્લિષ્ટાક્લિષ્ટભેદૈઃ ।
તત્ર દુઃખદર્શનપ્રહાતવ્યં સત્કાયદૃષ્ટિસંપ્રયુક્તમ્ । તયા ચ સત્કાયદૃષ્ટ્યા તત્સંપ્રયુક્તયા ચાવિદ્યયા સહાયભાવેન ચાનુશયાને ચ સાનુશયમ્ । શેષૈઃ સ્વનિકાયિકૈઃ સમુદયદર્શનપ્રહાતવ્યૈશ્ચ સર્વત્રગૈરનુશયભાવેનૈવ । શેષર્નોભયથા । એવં સર્વૈઃ દુઃખદર્શનપ્રહાતવ્યંઃ સમુદયદર્શનપ્રહાતવ્યૈશ્ચ સંપ્રયુક્તં ચિત્તં યથાયોગમભ્યૂહિતવ્યમ્ ।
નિરોધદર્શનપ્રહાતવ્યં મિથ્યાદૃષ્ટિસંપ્રયુક્તમ્ । તથૈવ તત્સંપ્રયુક્તયા ચાવિદ્યયોભયથા । શેષૈઃ સ્વાનિકાયિકસાસ્રવાલમ્બનૈઃ સર્વત્રગૈશ્ચાનુશયભાવેનૈવ । સ્વાનિકાયિકાનાસ્રવાલમ્બનૈસ્તદન્યૈશ્ચ નોભયથા । એવમન્યૈર્નિરોધદર્શનપ્રહાતવ્યૈઃ માર્ગદર્શનપ્રહાતવ્યૈશ્ચ યથાસંભવં વક્તવ્યમ્ ।
ભાવનાપ્રહાતવ્યં રાગસંપ્રયુક્તમ્ । તેનૈવ તત્સંપ્રયુક્તયા ચાવિદ્યયોભયથા । શેષૈર્ભાવનાપ્રહાતવ્યૈઃ સર્વત્રગૈશ્ચાનુશયૈર્ભાવનૈર્વા । અન્યૈર્નોભયથા । એવમન્યદ્ભાવનાહેયસંપ્રયુક્તમપિ યથાયોગં વાચ્યમ્ ।
અક્લિષ્ટન્તુ સ્વાનિકાયિકૈઃ સર્વત્રગૈશ્ચાનુશયભાવેનૈવ સાનુશયમિતિ ॥
કઃ પુનરેષામનુશયાનાં પ્રવૃત્ત્યનુક્રમઃ ? તદુચ્યતે । મોહસ્તાવત્ સર્વક્લેશાગ્રણી, તસ્માત્ક્લેશપુરોયાયિનઃ ।
મોહાત્સત્કાયદૃક્તસ્યા અન્તગ્રાહેક્ષણં તતઃ ।
કાઙ્ક્ષામિથ્યેક્ષણં તસ્યાઃ શીલામર્શસ્તતો દૃશઃ

રાગઃ સ્વદૃશિ માનશ્વ દ્વેષો ઽન્યત્ર પ્રતાયતે ।
જ્ઞેયઃ પ્રવૃત્તિબાહુલ્યાદેવમેષામનુક્રમઃ

ઇહ તાવદ્ બાલસ્ય પઞ્ચોપાદાનસ્કન્ધાત્મકે દુઃખે સંમુગ્ધસ્ય ફલભૂતાન્ પઞ્ચોપાદાનસ્કન્ધાનજાનતઃ સત્કાયદૃષ્ટિરૂપજાયતે । સત્ત્વજીવપુદ્ગલાત્મગ્રાહયોગેન । તતો ઽસ્ય તચ્છાશ્વતોચ્છેદાન્તગ્રાહલક્ષણાન્તગ્રાહદૃષ્ટિઃ । તસ્યૈવં ભવતિ- યદિ તાવદયં નિત્યો ઽવિકારી પુરુષઃ કિં ધર્મેણ યઃ સુખેન નાનુગૃહ્યતે, દુઃખેન વા નોત્પીડ્યતે । અથાયમુચ્છેદધર્માનિત્યસ્તથાપિ કિં ધર્મેણેતિ વિચારયતઃ કાઙ્ક્ષોત્પદ્યતે । કાઙ્ક્ષાપ્રવૃદ્ધ્યા મિથ્યાદર્શનમાવહતિ । તદકારણે કારણાભિનિવેશાન્નિહીનં ચાગ્રતો ગ્રહણાત્ શીલવ્રતદૃષ્ટિપરામર્શાવાકર્ષતિ । તતો ઽસ્ય ઽરાગઃ સ્વદૃશિ માનશ્ચ દ્વેષો ઽન્યત્ર પ્રતાયતે ।ઽ; તસ્ય ખલુ મિથ્યાદર્શનભૂતગ્રહાવેધ શાદશ્રેયસિ શ્રેયોબુદ્ધ્યા પ્રવૃત્તસ્યાનગ્રે ચાગ્ર્યબુદ્ધ્યભિનિવિષ્ટસ્ય સ્વપક્ષે રાગો ભવતિ પરપક્ષે ચ દ્વેષઃ પ્રવર્તતે । ઇત્યતઃ તત્ ઽજ્ઞેયઃ પ્રવૃત્તિબાહુલ્યાદેવમેષામનુક્રમઃઽ; ॥
વયં તુ પશ્યામઃ
સદસન્મિત્રયોગાત્તુ તદ્વૃત્ત્યનિયમો મતઃ ।
કલ્યાણમિત્રપાપમિત્રસંસર્ગાદ્ધિ પ્રાયેણ શ્રદ્ધાદીનાં ગુણાનામેષાં ચ ક્લેશાનાં સમુદાચારપ્રવૃત્તિઃ આચાર્યાણામભિમતેતિ । સ પુનરેષઃ-
ક્લેશ ઉત્પદ્યતે કશ્ચિત્સંપૂર્ણૈઃ કારણૈસ્ત્રિભિઃ

હેતુપ્રયોગવિષયબલૈઃ કશ્ચિત્ ત્રિભિરુત્પદ્યતે । કશ્ચિદ્ દ્વાભ્યામિતિ । ( જૈનિ_296 ) તત્ર હેતુબલં સભાગસર્વત્રગાદિહેતુભાવનાગતોત્પત્તયે વર્તમાનપ્રાપ્ત્યુત્સર્ગે મેઘિકાદિનિદર્શનાત્ । પ્રયોગબલમપ્યયોનિશો મનસ્કારાદિસંનિધાનમ્ । પ્રત્યયબલમપરિજ્ઞાતવિષયાભાસગમનં નિદર્શનમર્હત્પરિહાણિસૂત્રમિતિ ॥
અભિધર્મદીપે વિભાષાપ્રભાયાં વૃત્તૌ
પઞ્ચમસ્યાધ્યાયસ્ય દ્વિતીયઃ પાદઃ ॥
પઞ્ચમાધ્યાયે
તૃતીયપાદઃ ।
અથ ય ઇમે ભગવતા ત્રય આસ્રવા આખ્યાતાઃ- "કામાસ્રવો ભવાસ્રવો ઽવિદ્યાસ્રવશ્ચ ।" એષાં કઃ સ્વભાવઃ ? તદિદમારભ્યતે-
વ્યવિદ્યાઃ સકલાઃ ક્લેશાઃ કામે કામાસ્રવો મતઃ ।
સ્ત્યાનૌદ્ધત્યે ચ હિત્વોર્ધ્વં સમાનત્વાદ્ભવાસ્ત્રવઃ