અભિધર્મદીપ (ટીકા સહિત) · શ્લોક 321-340

તથાપિ તુ શ્રૂયતામ્ ॥
વર્તમાનાધ્વસંપાતાત્ સામગ્ર્યાઙ્ગપરિગ્રહાત્ ।
લબ્ધશક્તેઃ ફલાક્ષેપઃ કારિત્રમભિધીયતે

અનાગતસ્ય ખલુ ધર્મસ્ય વર્તમાનાધ્વસંપાતાદન્તરઙ્ગવહિરઙ્ગસામગ્ર્યાઙ્ગપરિગ્રહાત્ લબ્ધસામર્થ્યસ્ય ધર્મસ્ય યઃ ફલાક્ષેપસ્તત્કારિત્રમિત્યુચ્યતે । સા ચ વર્તમાનકાલા વૃત્તિઃ કારિત્રમિત્યાખ્યાયતે । તત્ર યો બ્રૂતે ઽનન્યત્કારિત્રમિતિ તસ્ય દ્રવ્યસ્વભાવપરિત્યાગઃ પ્રસજ્યતે ॥
શાસ્ત્રે તુ ખલુ-
ન વર્તમાનતા રૂપમતીતાજાતતા ન ચ ।
યતો ઽતો નાધ્વસંચારાદ્ રૂપાત્માન્યથતેષ્યતે

યદિ દ્રવ્યાત્મનો નાન્યથાત્વં કિં તર્હિ હેતૂન્ પ્રતીત્ય જાયતે ? બ્રૂમઃ-
અવસ્થા જાયતે કાચિદ્વિદ્યમાનસ્ય વસ્તુનઃ ।
તથા શક્તિસ્તથા વેલા તથા સત્તા તથા ક્રિયા

તત્રાવસ્થાશક્તિપ્રચયક્રિયાપેક્ષા દ્રવ્યવશા શક્તિઃ ક્રિયાપેક્ષાકૃતં સામર્થ્યમ્ । ક્રિયાનાગતફલા । દ્રવ્યવૃત્તિર્વેલા કાલો વર્તમાનાખ્યઃ । મૂર્તિઃ પરમાણુપ્રચયવિશેષઃ । સત્તા પ્રબોધાખ્યં પ્રજ્ઞપ્તિસત્યમ્ । ઇતિ સર્વમેતદન્તરઙ્ગબહિરઙ્ગકારણસામગ્રીસન્નિધાનાપેક્ષાસક્તસ્વરૂપમ્ ॥
અત્ર સર્વાસ્તિવાદવિભ્રષ્ટિર્વૈતુલિકો નિરાહ- વયમપિ ત્રીન્ સ્વભાવાન્ કલ્પયિષ્યામઃ । તસ્મૈ પ્રતિવક્તવ્યમ્-
પરિકલ્પૈર્જગદ્વ્યાપ્તં મૂર્ખચિત્તાનુરઞ્જિભિઃ ।
યસ્તુ વિદ્વન્મનોગ્રાહી પરિકલ્પઃ સ દુર્લભઃ

તે ખલ્વેતે ભવત્કલ્પિતાસ્ત્રયઃ સ્વભાવાઃ પૂર્વમેવ પ્રત્યૂઢાઃ । એવમન્યે ઽપ્યસત્પરિકલ્પાઃ પ્રોત્સારયિતવ્યાઃ । ઇત્યેતદપરમધ્વસંમોહાઙ્કનાસ્થાનં કોશકારકસ્યેતિ ।
ગતમેતત્પ્રાસઙ્ગિકં પ્રકરણમ્ । શાસ્ત્રમેવાનુવર્તતામ્ ॥
વ્યાખ્યાતમિદં યસ્મિન્વસ્તુનિ યૈઃ ક્લેશૈર્યદવસ્થૈર્યઃ સંયુક્તઃ । ઇદમિદાનીં વક્તવ્યમ્ । યદ્વસ્ત્વપ્રહીણં સંયુક્તઃ સ તસ્મિન્વસ્તુનિ ? યસ્મિ વા વસ્તુનિ સંયુક્તો ઽપ્રહીણં તસ્ય તદ્વસ્તુ ? યત્તાવદ્વસ્ત્વપ્રહીણં સંયુક્તઃ સ તસ્મિન્વસ્તુનિ । સ્યાદ્વસ્તુનિ સંયુક્તો ન ચ તદ્વસ્ત્વપ્રહીણં યથા તાવદ્દર્શનમાર્ગે ।
અન્યસર્વત્રગૈર્બદ્ધઃ પ્રહીણે દુઃખદૃક્ક્ષયે ।
દુઃખજ્ઞાને ઉત્પન્ને સમુદયજ્ઞાને ચાનુત્પન્ને દુઃખદર્શનપ્રહાતવ્યં વસ્તુ પ્રહીણં ભવતિ । તસ્મિન્પ્રહીણે ઽપિ સમુદયદર્શનપ્રહાતવ્યો ઽપ્રહીણઃ, તદાલમ્બનૈઃ સર્વત્રગૈઃ સંયુક્તઃ ।
ભાવનામાર્ગે ઽપિ-
પ્રહીણે પ્રાક્પ્રકારે ઽપિ શેષૈસ્તદવલમ્બિભિઃ

નવાનાં પ્રકારાણાં યો યઃ પ્રકારઃ પૂર્વ પ્રહીણસ્તસ્મિન્પ્રહીણે ઽપિ શેષૈસ્તદવલમ્બિભિઃ ક્લેશૈઃ સંયુક્તો વિજ્ઞાતવ્યઃ ॥
અથ કસ્મિન્વસ્તુનિ કત્યનુશયા અનુશેરતે ? અત્ર ચાલમ્બનનિયમ એવ તાવદ્દર્શયિતવ્યઃ । કતમો ધર્મઃ કતમસ્ય વિજ્ઞાનસ્યાલમ્બનમ્ ? તત એવ તદ્વિસ્પષ્ટં ગમ્યતે- અમુષ્મિન્વસ્તુનિ ઇયન્તો ઽનુશયા અનુશેરત ઇતિ । તદિદમભિધર્મગહ્વરં પ્રતાયતે-
ધર્માઃ ષોડશ વિજ્ઞેયાઃ પ્રત્યેકં ત્રિભવાત્મકાઃ ।
પઞ્ચધા નિર્મલાશ્ચૈવ વિજ્ઞાનાનિ તથૈવ ચ

ધર્માસ્તાવત્ કામરૂપારૂપ્યધાતુષુ પ્રત્યેકં પઞ્ચપ્રકારા દુઃખાદિદર્શનહેયા અપ્રહેયાશ્ચ નિર્મલા ઇતિ ષોડશ ભવન્તિ । એવં વિજ્ઞાનાનિ દ્રષ્ટવ્યાનિ ॥
તત્ર તાવદાભિધાર્મિકો ઽન્યૈઃ પૃષ્ટઃ-
ધાત્વાયતનસત્યેષુ પ્રકારેષુ ચ લક્ષયેત્ ।
ધર્મસંગ્રહવિજ્ઞાનજ્ઞાનાનુશયચોદિતઃ

ધર્મસંગ્રહવિજ્ઞાને વા પૃષ્ટો ધાત્વાયતનસ્કન્ધેષુ પાતયિત્વા લક્ષયેત્ । ( જૈનિ_284 ) જ્ઞાનેષુ પૃષ્ટઃ સત્યેષુ પાતયિત્વા લક્ષયેત્ । અનુશયેષુ પૃષ્ટઃ પ્રકારેષુ પાતયિત્વા નિર્દિશેત્ । એવમસંમૂઢો વ્યાકરોતીતિ ॥
તત્ર તાવત્ । વિજ્ઞાનેષુ ષોડશધર્માશ્ચોદ્યન્તે । કસ્ય વિજ્ઞાનસ્ય કતમે ધર્મા ગોચરા ઇતિ ? તદાવિષ્ક્રિયતે-
સદુઃખહેતુદૃગ્ઘેયાઃ કામાપ્તા ભાવનાક્ષયાઃ ।
સ્વકત્રયૈકરૂપાપ્તિવિરજાશ્ચિત્તગોચરાઃ

કામાવચરાઃ ખલુ દુઃખસમુદયદર્શનભાવનાપ્રહાતવ્યા ધર્માઃ પ્રત્યેકં પઞ્ચાનાં વિજ્ઞાનાનાં ગોચરીભવન્તિ । કતમેષાં પઞ્ચાનામ્ ? સ્વેષાં ત્રયાણાં કામાવચરસ્ય દુઃખદર્શનપ્રહાતવ્યસ્ય વિજ્ઞાનસ્યાલમ્બનમ્ । સમુદયદર્શનપ્રહાતવ્યસ્ય સર્વત્રગસંપ્રયુક્તસ્ય । ભાવનાપ્રહાતવ્યસ્ય કુશલસ્ય । એકસ્ય ચ રૂપાપ્તસ્ય ભાવનાપ્રહાતવ્યસ્ય કુશલસ્યાનાસ્રવસ્ય ચેતિ । એવં સમુદયદર્શનભાવનાપ્રહાતવ્યાવપિ વક્તવ્યૌ ॥
એત એવ ત્રયો ધર્માઃ
આત્મીયાધસ્ત્રયૈકોર્ધ્વનિર્મલાનાં તુ રૂપજાઃ ।
રુપાવચરો હિ દુઃખદર્શનપ્રહાતવ્યો ધર્મઃ અષ્ટાનાં વિજ્ઞાનાનામાલમ્બનમ્ । સ્વકત્રયસ્યાધરત્રયસ્યોર્ધ્વૈકસ્યામલસ્ય ચ । સ્વધાતુકસ્ય ત્રયસ્ય પૂર્વવત્ । અધરધાતુકસ્ય તુ કામાવચરયોર્દુઃખસમુદયદર્શનપ્રહાતવ્યવિસભાગધાત્વાલમ્બનયોઃ । ભાવનાપ્રહાતવ્યસ્ય ચ કુશલસ્ય ઊર્ધ્વૈકસ્યારૂપ્યાવચરસ્ય ભાવનાપ્રહાતવ્યસ્ય કુશલસ્યાનાસ્રવસ્ય ચ । એવં સમુદયદર્શનભાવનાપ્રહાતવ્યૌ વાચ્યૌ ।
આરૂપ્યાપ્તાસ્ત્રિધાત્વાપ્તત્રિકનિર્મલગોચરાઃ

આરૂપ્યાવચરાસ્ત એવ ત્રયો ધર્માઃ, દશાનાં વિજ્ઞાનાનામાલમ્બનમ્ । ત્રૈધાતુકાનાં પ્રત્યેકં ત્રયાણામ્, એષામેવાનાસ્રવસ્ય ચ । ઇત્યેવં તાવત્ ત્રૈધાતુકાઃ દુઃખસમુદયદર્શનહેયાભાવનાહેયાશ્ચ ધર્મા ઉક્તાઃ ॥
સર્વે સ્વાધિકવિજ્ઞેયાઃ સમનિર્યાણદૃક્ક્ષયાઃ ।
સર્વ એવ ત્રૈધાતુકાઃ નિરોધમાર્ગદર્શનહેયાઃ સ્વનૈકાયિકાધિકચિત્તગોચરા વિજ્ઞાતવ્યાઃ । કામાવચરો હિ નિરોધદર્શનપ્રહાતવ્યો ધર્મો દુઃખદર્શનપ્રહાતવ્યાદિવત્ પઞ્ચાનાં વિજ્ઞાનાનામાલમ્બનમ્ । સ્વનૈકાયિકસ્ય ચાનિરોધદર્શનપ્રહાતવ્યસ્યેતિ ષણ્ણામ્ । એવં માર્ગદર્શનપ્રહાતવ્યો ઽપિ વેદિતવ્યઃ । રૂપાવચરૌ નિરોધમાર્ગદર્શનપ્રહાતવ્યૌ પૂર્વવદષ્ટાનાં વિજ્ઞાનાનાં પ્રત્યેકમાલમ્બનં સ્વનૈકાયિકસ્ય ચાધિકસ્યેતિ નવાનામ્ । એવમારૂપ્યાવચરૌ પૂર્વવદ્દશાનાં સ્વનૈકાયિકસ્ય ચાધિકસ્યેત્યેકાદશાનામાલમ્બનં ભવતઃ । ઉક્તાઃ પઞ્ચદશધર્માઃ ।
નિષ્ક્લેશાસ્ત્રિભવાપ્તાન્ત્યત્રયનિર્મલગોચરાઃ

ત્રૈધાતુકાનાં પઞ્ચાનાં પ્રકારાણાં પ્રત્યેકં યે ઽન્ત્યાસ્ત્રયઃ પ્રકારા નિરોધમાર્ગદર્શનભાવનાહેયાખ્યાઃ, તેષાં નવાનામનાસ્રવસ્ય ચેતિ । એવમનાસ્રવા ધર્મા દશાનાં વિજ્ઞાનાનામાલમ્બનં ભવન્તિ ॥
પુનરષ્યેષ એવાર્થપિણ્ડઃ શ્લોકેનાવદ્યોત્યતે-
કામાપ્તં પઞ્ચવિષયો રૂપાપ્તં ત્વષ્ટગોચરઃ ।
આરુપ્યાપ્તં દશાનાં તુ દશાનામેવ ચામલમ્

દુઃખસમુદયદર્શનભાવનાહેયાનુશયસંપ્રયુક્તં વિજ્ઞાનં ત્રૈધાતુકમનાસ્રવં ચ પઞ્ચાષ્ટદશદશવિજ્ઞાનગોચરમ્ । એવમેષાં ષોડશાનાં ધર્માણામેતાનિ ષોડશચિત્તાનિ ત્રૈધાતુકાનિ પઞ્ચપ્રકારાણ્યનાસ્રવં ચ વ્યવસ્થાપ્યાનુશયકાર્યં યોજયિતવ્યમ્ ।
તત્ર તાવત્કામાવચરદુઃખદર્શનપ્રહાતવ્યા ધર્મા દશાનુશયાઃ, તત્સંપ્રયુક્તાશ્ચ ચિત્તચૈતસિકા ધર્માઃ સલક્ષણાનુલક્ષણાઃ અપ્રાપ્તિપ્રાપ્તિપ્રાપ્તયઃ । એતે ધર્મા વિષયઃ પઞ્ચાનાં વિજ્ઞાનાનામ્, દુઃખદર્શનપ્રહાતવ્યસ્ય સર્વસ્ય વિજ્ઞાનસ્ય, સમુદયદર્શનહેયસ્ય સર્વત્રગસંપ્રયુક્તસ્ય, ભાવનાહેયસ્ય કુશલસ્યાક્લિષ્ટસ્ય, દ્વિવિધસ્ય કુશલસાસ્રવસ્યાવ્યાકૃતસ્ય ચ, રૂપાવચરસ્યાક્લિષ્ટસ્ય કુશલસાસ્રવસ્ય, અક્લિષ્ટસ્યાવ્યાકૃતસ્ય ચ કુશલસ્યોષ્મગતાદિવિમોક્ષાપ્રમાણાદિસંપ્રયુક્તસ્ય । અવ્યાકૃતસ્ય તુ વિપાકજસ્ય મનોભૌમસ્ય સુખસૌમનસ્યોપેક્ષાસંપ્રયુક્તસ્યાનાસ્રવસ્ય ચ દુઃખધર્મજ્ઞાનસમુદયધર્મજ્ઞાનતત્ક્ષાન્તિસંપ્રયુક્તસ્ય વિજ્ઞાનસ્ય ।
તત્રાનાસ્રવે વિજ્ઞાને ન કેચિદનુશયા અનુશેરતે । સાસ્રવે તુ તત્ર તાવત્-
કામાપ્તમૂર્ધ્વધર્માર્થે વિજ્ઞાને સ્વભુવસ્ત્રયઃ ।
રૂપાપ્તા ભાવનાહેયાઃ સર્વગાશ્ચાનુશેરતે

કામાપ્તદુઃખદર્શનપ્રહાતવ્યે વિજ્ઞાને કામાવચરા દુઃખસમુદયભાવનાહેયાઃ સર્વે ઽનુશેરતે । રૂપાવચરે ત્વક્લિષ્ટે કામાવચરધર્મ ગોચરા એવ રૂપાવચરાઃ સર્વત્રગાઃ, ભાવનાહેયાશ્ચાનુશેરતે ॥
ચત્વારઃ પરિવૃત્તે સ્વે રૂપાપ્તાઃ ખલ્વપિ ત્રયઃ ।
આરૂપ્યાવચરાઃ સાર્ધં સર્વગૈર્ભાવનાક્ષયાઃ

પરિવૃત્તે તુ ખલ્વાલમ્બનાલમ્બને વિજ્ઞાન ઇત્યર્થઃ । પૂર્વકાઃ કામાવચરરૂપાવચરા યથોક્તાઃ । કેનાધિકીભવન્તિ ? કામાવચરસ્તાવચ્ચતુર્થો નિકાયો માર્ગદર્શનપ્રહાતવ્યઃ । કથં કૃત્વા ? યત્તદ્દુઃખસમુદયજ્ઞાનં તત્ક્ષાન્તિસંપ્રયુક્તં વિજ્ઞાનં કામાવચરદુઃખદર્શનહેયધર્માલમ્બનમ્ । તત્ખલ્વાલમ્બનં માર્ગદર્શનહેયમિથ્યાદૃષ્ટિવિચિકિત્સાવિદ્યાસંપ્રયુક્તસ્ય વિજ્ઞાનસ્ય । ( જૈનિ_287 ) તસ્મિન્વિજ્ઞાને તે ઽનાસ્રવાલમ્બનાઃ સંપ્રયોગતો ઽનુશેરતે । સાસ્રવાલમ્બનાઃ આલમ્બનતઃ । એવં કામાવચરાશ્ચત્વારો નિકાયા ભવન્તિ ।
રૂપાવચરે વિજ્ઞાને સર્વત્રગસંપ્રયુક્તે ત્વસર્વત્રગાલમ્બતે(?) । એવં રૂપાવચરાસ્ત્રયો નિકાયા ભવન્તિ । તસ્ય તુ ચતુર્થધ્યાનભૌમસ્યાક્લિષ્ટસ્ય વિજ્ઞાનસ્ય કામધાત્વાલમ્બનસ્યોષ્મગતવિમોક્ષાપ્રમાણા શુભાદિસંપ્રયુક્તસ્યોપેક્ષોપવિચારસંયુક્તસ્ય વિજ્ઞાનસ્યાલમ્બનમ્ । તત્પુનરાકાશાનન્ત્યાયતનસામન્તકેન કુશલેનાલમ્બ્યતે । અતસ્તત્રારૂપ્યાઃ સર્વત્રગા ભાવનાહેયાશ્ચાનુશેરતે । ઉક્તં દુઃખદર્શનપ્રહાતવ્યમ્ ।
તદ્વદેવ દ્વિતીયે ઽપિ પઞ્ચમે ઽપિ તથૈવ ચ ।
એવં સમુદયદર્શનભાવનાપ્રહાતવ્યયોરપિ વિજ્ઞાનયોર્થથોક્તયોર્દ્રષ્ટવ્યમ્ । અયં તુ વિશેષઃ । દુઃખે દુઃખદર્શનહેયાઃ સર્વે, સમુદયસર્વત્રગાશ્ચ । સમુદયે તુ સમુદયદર્શનહેયાઃ સર્વે, દુઃખદર્શનહેયાશ્ચ સર્વત્રગાઃ । અન્યત્સર્વં સમાનમ્ ।
સાસ્રવાલમ્બનાઃ સ્વે ચ તૃતીયે ઽપ્યનુશેરતે

નિરોધદર્શનપ્રહાતવ્યં તૃતીયં વિજ્ઞાનમ્ । તત્રાપ્યેતે ચ ત્રયો નિરોધદર્શનહેયાશ્ચ સાસ્રવાલમ્બનાઃ ॥
પરિવૃત્તે તુ કામાપ્તાઃ સંસ્કૃતાર્થાવલમ્બિનઃ ।
પરિવૃત્તે તુ વિજ્ઞાને કામાવચરાશ્ચત્વારો નિકાયાઃ, નિરોધદર્શનહેયાલમ્બનાશ્ચ સાસ્રવાલમ્બનાઃ । યે હ્યનાસ્રવાલમ્બનાસ્તે નિર્વાણાલમ્બને વિજ્ઞાને ઽનુશેરતે, ન વિજ્ઞાનાલમ્બને ।
શેષં પૂર્વવદાખ્યેયમ્
પૂર્વે ચત્વારો નિકાયાઃ, દુઃખસમુદયમાર્ગભાવનાહેયાશ્ચાનુશેરત ઇત્યર્થઃ ।
ચતુર્થે ઽપિ તૃતીયવત્

ચતુર્થે ઽપિ ખલુ માર્ગદર્શનહેયે વિજ્ઞાને કામાવચરાસ્ત્રયો માર્ગદર્શનહેયાશ્ચ સાસ્રવાલમ્બના રૂપાવચરાઃ સવત્રગા ભાવનાહેયાશ્ચ ॥
પરિવૃત્તે તુ કામાપ્તાશ્ચત્વારો ઽન્યત્ર પૂર્વવત્ ।
પરિવૃત્તે તુ ખલુ વિજ્ઞાને કામાવચરાશ્ચત્વારો નિરોધદર્શનહેયં ( જૈનિ_288 ) મુક્ત્વા । રૂપાવચરાસ્ત્રયો દુઃખસમુદયદર્શનભાવનાહેયાઃ । આરૂપ્યાઃ સર્વત્રગાઃ ભાવનાહેયાશ્ચ । સમાપ્તં કામાવચરં વિજ્ઞાનમ્ ॥
રૂપાપ્તે પ્રથમે ઽધસ્તાત્ ત્રયઃ સ્વે ખલ્વપિ ત્રયઃ

આરૂપ્યાઃ સર્વગાઃ સાર્ધં ભાવનાપથસંક્ષયૈઃ ।
રૂપાવચરે પ્રથમે ખલુ વિજ્ઞાને કામાવચરાસ્ત્રયો દુઃખસમુદયવિસભાગધાત્વાલમ્બનાઃ સંપ્રયોગતઃ । અસર્વત્રગાસ્ત્વાલમ્બનતો ભાવનાહેયાશ્ચ સ્વે ચ ત્રયઃ । એત એવારૂપ્યાઃ સર્વત્રગા ભાવનાહેયાશ્ચ ।
પરિવૃત્તે ત્રયો ઽધસ્તાત્
દુઃખસમુદયદર્શનભાવનાહેયાઃ ।
ચત્વારશ્ચ સ્વધાતુતઃ

માર્ગદર્શનહેયાશ્ચ દુઃખસમુદયાન્વયજ્ઞાનક્ષાન્તિસંપ્રયુક્તે વિજ્ઞાને ॥
આરૂપ્યાપ્તાશ્ચ ચત્વારો નિકાયા અનુશેરતે ।
દુઃખસમુદયયોઃ માર્ગદર્શનમિથ્યાદૃષ્ટ્યાદિસંપ્રયુક્તચિત્તાલમ્બનત્વાત્ ।
તદ્વદેવ દ્વિતીયે ઽપિ પઞ્ચમે ઽપિ તથૈવ ચ

દ્વિતીયે ઽપિ ખલુ કામાવચરરૂપાવચરાસ્ત્રયો દુઃખસમુદયભાવનાહેયાઃ । આરૂપ્યાઃ સર્વગા ભાવનાહેયાશ્ચ ॥
સાસ્રવાલમ્બનાઃ સ્વે ચ તૃતીયે ઽપ્યનુશેરતે ।
યથા નિર્દિષ્ટ ઇતિ ।
પરિવૃત્તે તુ રૂપાપ્તાઃ સંસ્કૃતાર્થાવલમ્બિનઃ

નિરોધદર્શનહેયા અસંસ્કૃતાલમ્બનાન્ મુક્ત્વા ॥
અન્યત્તુ પૂર્વવજ્જ્ઞેયં ચતુર્થે ઽપિ તૃતીયવત્ ।
કામાવચરાઃ ત્રયો દુઃખસમુદયભાવનાહેયાખ્યાઃ, આરૂપ્યાવચરાશ્ચત્વારઃ, નિરોધાખ્યં મુક્ત્વા । ઽચતુર્થે ઽપિઽ; માર્ગદર્શનહેયે ઽતૃતીયવત્ઽ; દ્રષ્ટવ્યમ્ । યથા તૃતીયે સાસ્રવાલમ્બનાઃ સ્વનૈકાયિકા અધિકીભવન્તિ, તથા ચતુર્થે ઽપિ સ્વે સાસ્રવાલમ્બના અધિકીભવન્તિ ।
તૃતીયવત્પરાવૃત્તે
ચત્વારો દુઃખસમુદયમાર્ગદર્શનભાવનાહેયાખ્યાઃ રૂપાવચરાઃ, કામાવચરાસ્રયઃ, આરૂપ્યાવચરાશ્ચત્વારો નિરોધદર્શનહેયં મુક્ત્વા । માર્ગાચ્ચ ત્રયઃ । સમાપ્તં રૂપાવચરમ્ ।
આરૂપ્યાદ્યે નિબોધયેત્