અભિધર્મદીપ (ટીકા સહિત) · શ્લોક 201-220

એકેન તાવત્સહ વર્તતે । વિનાન્યેનાભિધ્યાદિસંમુખીભાવે અક્લિષ્ટચેતસો વા તત્પ્રયોગેણ રૂપિણામન્યતમનિષ્ઠાગમને ।
દ્વાભ્યાં સહ વર્તતે । વ્યાપન્નચિત્તસ્ય પ્રાણિવદ્યે । અભિધ્યાવિષ્ટસ્ય ચાદત્તાદાને કામમિથ્યાચારે સંભિન્નપ્રલાપે વા ।
ત્રિભિઃ સહ । વ્યાપન્નચિત્તસ્ય પરકીયપ્રાણિમારણાપહરણે યુગપત્ । અભિધ્યાવિષ્ટસ્ય તત્પ્રયોગેણ રૂપિદ્વયનિષ્ઠાગમને ત્રિભિરેવ ।
ચતુર્ભિઃ સહ વર્તતે । ભેદાભિપ્રાયસ્ય નન્દનવચને પરુષવચને વા । તત્ર હિ માનસ એકો ભવતિ વાચિકાસ્ત્રયઃ । અભિધ્યાદિગતસ્ય વા તત્પ્રયોગે ઽન્યત્રયનિષ્ઠાગમને ।
એવં પઞ્ચષટ્સપ્તભિર્યોજ્યમ્ ।
અષ્ટાભિઃ સહ વર્તતે । ષટ્સુ પ્રયોગં કૃત્વા પરે સંપ્રેષણેન સ્વયં કામમિથ્યાચારં કુર્વતઃ સમનિષ્ઠાગમને । એવં તાવદકુશલઃ ॥
શુભૈસ્તુ દશભિર્યાવત્સાર્ધં નૈકાષ્ટપઞ્ચભિઃ ।
શુભૈઃ ખલુ કર્મપથૈર્યાવદ્દશભિઃ સહ વર્તત ઇત્યુત્સૃષ્ટિઃ । તદપવાદોયમ્- ઽનૈકાષ્ટપઞ્ચભિઃઽ; । ન ખલ્વેકેન પઞ્ચભિરષ્ટાભિર્વા સહ વર્તતે ।
તત્ર દ્વાભ્યાં સહ વર્તતે । કુશલેષુ પઞ્ચસુ વિજ્ઞાનેષુ સ્થિતસ્યારૂપ્યસમાપત્તિસંગૃહીતે ચ ક્ષયાનુત્પાદજ્ઞાનસંપ્રયુક્તાવિજ્ઞાનં તત્સંપ્રયુક્તા ચ પ્રજ્ઞાનદૃષ્ટિરિતિ ।
ત્રિભિઃ સહ વર્તતે । સમ્યગ્દૃષ્ટિસંપ્રયુક્તે મનોવિજ્ઞાને । યત્ર સંવરો નાસ્તિ ।
ચતુર્ભિરકુશલાવ્યાકૃતચિત્તસ્યોપાસકસ્ય શ્રામણેરસંવરસમાદાને ।
ષડ્ભિઃ કુશલેષુ પઞ્ચસુ વિજ્ઞાનેષુ તત્સમાદાને ।
સપ્તભિઃ કુશલે મનોવિજ્ઞાને તત્સમાદાન એવ । અકુશલાવ્યાકૃતચિત્તસ્ય ચ ભિક્ષુસંવરસમાદાને ।
નવભિઃ કુશલેષુ પઞ્ચસુ વિજ્ઞાનેષુ તત્સમાદાને, ક્ષયાનુત્પાદજ્ઞાનસંપ્રયુક્તે ચ મનોવિજ્ઞાને તસ્મિન્નેવ ચ ધ્યાનસંગૃહીતે ।
દશભિસ્તતો ઽન્યત્ર કુશલે મનોવિજ્ઞાને ભિક્ષુસંવરસમાદાન એવ । સર્વા ચ ધ્યાનાનાસ્રવસંવરસમાવર્તિની ચેતનાન્યત્ર ક્ષયાનુત્પાદજ્ઞાનાભ્યામ્ । સંવરનિર્મુક્તેન ત્વેકેનાપિ સહ સ્યાદન્યચિત્તસ્યૈકાઙ્ગવિરતિસમાદાને । પઞ્ચાષ્ટાભિરપિ સ્યાત્ । કુશલમનોવિજ્ઞાનસ્ય દ્વિપઞ્ચાઙ્ગસમાદાને યુગપત્ ।
કસ્યાં પુનર્ગતૌ કતિ કુશલાશ્ચાકુશલાશ્ચ કર્મપથાઃ સંમુખીભાવતઃ સમન્વાગતો વા સન્તીતિ ?
વિલાપદ્વેષપારુષ્યાણ્યુષન્તિ નરકે દ્વિધા

એતે ત્રયઃ સંભિન્નપ્રલાપપારૂષ્યવ્યાપાદા નારકે સંમુખીભાવ તઃ સમન્વાગમતશ્ચ વિદ્યન્તે ।
તદ્વદેવ મતાભિધ્યા મિથ્યાદૃષ્ટિસ્તથૈવ ચ ।
કેચિત્ખલુ બ્રુવતે- અભિધ્યા મિથ્યાદૃષ્ટિશ્ચાપિ દ્વાભ્યાં પ્રકારાભ્યાં વિદ્યેતે ।
અન્યે પુનરાહુઃ- સમન્વાગમત એવાભિધ્યામિથ્યાદૃષ્ટી વિદ્યેતે । રઞ્જનીયવસ્ત્વભાવાત્, કર્મફલપ્રત્યક્ષત્વાચ્ચ ।
તચ્ચૈતદકારણમ્ । તત્ર તાવત્તૃષ્ણાવિદ્યાધિમાત્રતમત્વાદિતિ પૂર્વમપાક્ષિકઃ ।
અભિધ્યાદિત્રયં તદ્વત્કુરૌ પ્રલપનં દ્વિધા

કુરૌ ખલ્વેવમેવ ત્રયો ઽભિધ્યાવ્યાપાદમિથ્યાદૃષ્ટયઃ ।
અન્યે પુનરાહુઃ- સમાન્વાગમત એવ ન સંમુખીભાવતઃ અમમાપરિગ્રહત્વાત્, સ્નિગ્ધસન્તાનત્વાદાઘાતવસ્ત્વભાવાદપાપાશયત્વાચ્ચ ॥
અશુભાસ્તુ દશાન્યત્ર
નરકોત્તરકુરુભ્યાં કામધાતૌ દ્વાભ્યાં પ્રકારાભ્યાં દશાશુભા વિદ્યન્તે ।
સર્વત્ર કુશલાસ્ત્રયઃ ।
શુભાસ્તુ ઽત્રયઃઽ; । ત્રયો ઽનભિધ્યાવ્યાપાદસમ્યગ્દૃષ્ટયઃ સર્વત્ર ત્રૈધાતુકે પઞ્ચસ્વપિ ગતિષુ દ્વાભ્યાં પ્રકારાભ્યાં સન્તીતિ ।
આરૂપ્યાર્યાસંજ્ઞિનાં ચ રૂપિણઃ સપ્ત લાભતઃ

આરૂપ્યેષુ ખલ્વાર્યાણામેવાતીતાનાગતેનાનાસ્રવસંવરેણ સમન્વાગમો ઽસ્ત્યસંજ્ઞિનાં ચ । ધ્યાનસંવરેણ યાવદ્ભૂભ્યાશ્રયં હ્યનાસ્રવશીલમાર્ય ઉત્પાદિતનિરોધિતં કૃત્વા આરૂપ્યેષૂપપન્નો ભવતિ તેનાતીતેન સમન્વાગતો ભવતિ । ષડ્ભૂભ્યાશ્રયેણાનાગતેનાપિ, ન તુ સંમુખીભાવતઃ, આરૂપ્યાણાં ચતુસ્કન્ધાત્મકત્વાદસંજ્ઞિસત્ત્વાનાં ચાચિત્તકત્વાત્ । ભૂતચિત્તપ્રતિબદ્ધો હિ તત્સંવરસંમુખીભાવઃ ॥
કુરૂન્સનરકાન્હિત્વા સર્વત્રાન્યત્ર તે દ્વિધા ।
કુરૂન્ હિત્વા નરકાંશ્ચ । અન્યત્ર ગતૌ સંમુખીભાવતો હ્યેતે સપ્ત કુશલાઃ કર્મપથા વિદ્યન્તે । સંવરનિર્મુક્તા એવ તુ તિર્યક્પ્રેતેષુ । સંવરસંગૃહીતા એવ રૂપધાતાવન્યત્રોભયથા ।
તે ખલ્વેતે દ્વિવિધા કર્મપથાઃ
સર્વે વિપાકનિષ્યન્દાધિપત્યફલદા દશ

તત્રાકુશલૈઃ સર્વૈરાસેવિતૈર્ભાવિતૈર્બહુલીકૃતૈર્નરકેષૂપપદ્યતે તદેષાં વિપાકફલમ્ । સચેદિત્થત્વમાગચ્છતિ સ મનુષ્યાણાં સભાગતામ્, પ્રાણાતિપાતેનાલ્પાયુષ્કો ભવતિ । અદત્તાદાનેન ભોગવ્યસની । કામમિથ્યાચારેણ સપત્નદારઃ । મૃષાવાદેનાભ્યાખ્યાનબહુલઃ । પૈશૂન્યેનાદૃઢમિત્રઃ । પારુષ્યેણામનોજ્ઞશબ્દશ્રાવી । સંભિન્નપ્રલાપેનાનાદેયવાક્યઃ । અભિધ્યયા તીવ્રરાગઃ । વ્યાપાદેન તીવ્રદ્વેષઃ । મિથ્યાદૃષ્ટ્યા તીવ્રમોહઃ । ઇતીદમેષાં નિષ્યન્દફલમ્ ।
પ્રાણાતિપાતેનાત્યાસેવિતેન બાહ્યા ભાવા અલ્પૌજસ્કા ભવન્તિ । અદત્તાદાનેન પરીત્તફલા અલ્પસસ્યા અશનિબહુલાઃ । કામમિથ્યાચારેણ રજો ઽવકીર્ણાઃ । મૃષાવાદેન દુર્ગન્ધાઃ । પૈશૂન્યેનોત્કૂલનિકૂલાઃ । પારુષ્યેણ દુઃસ્પર્શાઃ કણ્ડુકપ્રાયાશ્ચ । સંભિન્નપ્રલાપેન વિષમપરિણામાઃ । અભિધ્યયા પચિતફલાઃ । વ્યાપાદેન કટુકર્મફલાઃ । મિથ્યાદૃષ્ટ્યા બીજાદપકૃષ્ટફલા અફલા વા । ઇદમેષામાધિપત્યફલમ્ ।
તત્પુનરેતત્
દુઃખોપસંહૃતેર્દુઃખમલ્પાયુષ્ટ્વન્તુ મારણાત્ ।
તેજોનાશાત્કૃશૌજસ્ત્વમિદં તત્ત્રિવિધં ફલમ્

યત્તેન પરસ્ય દુઃખા વેદના જનિતા તતોનરકેષૂપપદ્યતે । યદિષ્ટં જીવિતમુપચ્છિન્નં તતો ઽલ્પાયુઃ । યત્તેજો નાશિતં તેન બાહ્યા ભાવાઃ કૃશૌજસઃ । એવમન્યેષામપિ યોજ્યમ્ ।
કુશલાનામપિ કર્મપથાનામેવમેવ તત્ફલત્રયં વિપર્યયેણ લક્ષયિતવ્યમ્ । પ્રાણિવધવિરત્યા સેવિતયા દેવેષૂપપદ્યતે । સચેદિત્થત્વમાગચ્છતિ મનુષ્યાણાં સભાગતાં દીર્ઘાયુર્ભવતિ । તદાધિપત્યેનૈવ બાહ્યા ભાવા મહોજસો ભવન્તીતિ । સર્વં વિપર્યયેણ દ્રષ્ટવ્યમ્ ॥
અત્ર પૂર્વં યાનિ પઞ્ચ ફલાન્યુક્તાનિ તેષાં કતરત્કર્મ કતિભિઃ ફલૈઃ સફલમ્ ?
આનન્તર્યપથે કર્મ ફલવત્પઞ્ચભિઃ ફલૈઃ ।
ચતુર્ભિસ્ત્વમલેનાર્યં તદ્વદન્યચ્છભાશુભમ્

પ્રહાણમાર્ગે સમલે પઞ્ચભિઃ ફલૈઃ કર્મ સફલં ભવતિ । તુલ્યા અધિકા અપિ તસ્ય પશ્ચાદુત્પન્નાઃ સદશા ધર્મા નિષ્યન્દફલમ્ । વિપાકફલં સ્વભૂમિનિયતો વિપાકઃ । વિસંયોગફલં યત્ક્લેશપ્રહાણમ્ । પુરુષકારફલં યે તદ્બલસમુત્પન્ના ધર્માઃ । ન તથા સહભુવઃ । યચ્ચાનન્તરોત્પન્નો વિમુક્તિમાર્ગઃ, યચ્ચાનાગતં ભાવ્યતે, યચ્ચ તત્પ્રહાણં તદ્બલેન હિ તત્પ્રાપ્ત્યુપત્તિઃ । અધિપતિફલં સ્વભાવાદન્યે સર્વસંસ્કારાઃ પૂર્વોત્પન્ન વર્જ્જા ઇતિ દ્રષ્ટવ્યમ્ । પ્રહાણમપિ તન્માર્ગસ્યાધિપતિફલં યુજ્યતે । તદાધિપત્યેન તત્સાક્ષાત્કરણાદિત્યન્યે । યત્તુ નિર્મલપ્રહાણમાર્ગે કર્મ તચ્ચતુર્ભિઃ ફલૈઃ સફલં વિપાકફલં મુક્ત્વા । ઽતદ્વદન્યચ્છુભાશુભમ્ ।ઽ; અન્યદપિ સાસ્રવં યચ્છુભાશુભમ્, યચ્ચ પ્રહાણમાર્ગાદન્યત્કુશલસાસ્રવં કર્મં યચ્ચાકુશલં તદપિ ચતુર્ભિરેવ ફલૈઃ સફલં વિસંયોગફલં ત્યક્ત્વા ॥
તતો ઽન્યન્નિર્મલં જ્ઞેયં ત્રિભિરવ્યાકૃતં તથા ।
શેષં પુનરનાસ્રવં યત્પ્રહાણમાર્ગાદન્યત્, યચ્ચાવ્યાકૃતં તત્ત્રિભિર્વિપાકવિસંયોગફલં મુક્ત્વા ।
ફલં શુભસ્ય ચત્વારિ દ્વે ત્રીણિ ચ શુભાદયઃ

કુશલસ્ય કર્મણઃ કુશલા ધર્માશ્ચત્વારિ ફલાનિ વિપાકફલં હિત્વા । અકુશલા દ્વે પુરુષકારાધિપતિફલે । અવ્યાકૃતાસ્ત્રીણિ નિષ્યન્દવિસંયોગફલે હિત્વા ॥
શુભાદ્યાસ્ત્વશુભસ્ય દ્વે ત્રીણિ ચત્વારિ ચ ક્રમાત્ ।
અકુશલસ્ય કર્મણઃ કુશલા ધર્મા દ્વે પુરુષકારાધિપતિફલે । અકુશલાસ્ત્રીણિ વિપાકવિસંયોગફલે હિત્વા । અવ્યાકૃતાશ્ચત્વારિ વિસંયોગફલં હિત્વા । અવ્યાકૃતમપિ હ્યકુશલાનાં નિષ્યન્દફલમસ્તિ । યથા કામાવચરે સત્કાયાન્તર્ગ્રાહદૃષ્ટી । સર્વેષાં દુઃખદર્શનપ્રહાતવ્યાનાં સમુદયદર્શનપ્રહાતવ્યાનાં ચ સર્વત્રગાનામ્ ।
અવ્યાકૃતસ્ય તે તુ દ્વે ત્રીણિ ત્રીણિ શુભાદયઃ

અવ્યાકૃતસ્ય કર્મણઃ કુશલા ધર્માઃ દ્વે પુરુષકારાધિપતિફલે । અકુશલાસ્ત્રીણિ વિસંયોગફલે હિત્વા । અવ્યાકૃતસ્ય તાન્યેવ ત્રીણિ ॥
સર્વે ચત્વાર્યતીતસ્ય મધ્યમસ્ય ચ ભાવિનઃ ।
મધ્યમા દ્વે સ્વકસ્યૈવ ત્રીણ્યનાગામિજન્મનઃ

તત્ર ઽસર્વેઽ; ઇતિ ત્રૈકાલિકાઃ । અતીતસ્ય કર્મણો ઽતીતાનાગતપ્રત્યુત્પન્ના ધર્માશ્ચત્વારિ ફલાનિ વિસંયોગમપાસ્ય । પ્રત્યુત્પન્નસ્યાપિ કર્મણો ઽનાગતા ધર્માશ્ચત્વારિ ફલાન્યેતાન્યેવ । વર્તમાનાસ્તુ ધર્મા વર્તમાનસ્ય કર્મણઃ દ્વે પુરુષકારાધિપતિફલે । અજાતસ્ય ત્વજાતા ધર્માસ્ત્રીણિ ફલાનિ નિષ્યન્દવિસંયોગફલે હિત્વા ॥
ચત્વાર્યેકભુવો દ્વે વા ત્રીણિ ચાપરભૂમિકાઃ ।
સ્વભૂમિકા ધર્માઃ કર્મણો યથાસંભવં ચત્વારિ ફલાનિ વિસંયોગફલં હિત્વા । અન્યભૂમિકા ધર્માઃ તે ચેદનાસ્રવાસ્ત્રીણિ, વિપાકવિસંયોગફલે હિત્વા । નિષ્યન્દફલં હ્યધાતુપતિતાનામન્યભૂમિકં ન વાર્યતે । સાસ્રવાશ્ચેદ્ દ્વે, પુરુષકારાધિપતિફલે ।
શૈક્ષાદ્યાસ્ત્રીણિ શૈક્ષસ્ય ત એવાશૈક્ષકર્મણઃ

શૈક્ષસ્ય કર્મણઃ શૈક્ષા ધર્માસ્ત્રીણિ ફલાનિ, વિપાકવિસંયોગફલે ( જૈનિ_181 ) હિત્વા । અશૈક્ષા અપ્યેવમ્ । નૈવશૈક્ષાનાશૈક્ષાસ્ત્રીણ્યેવ નિષ્યન્દવિપાકફલે હિત્વા ॥
અશૈક્ષસ્ય તુ કર્મણઃ
એકં ત્રીણિ દ્વયં ચૈવ શૈક્ષાદ્યાઃ પશ્ચિમસ્ય તુ ।
દ્વે દ્વે પઞ્ચ યથાસંખ્યં
અશૈક્ષસ્ય ખલુ કર્મણઃ શૈક્ષા ધર્મા એકમધિપતિફલમ્, અશૈક્ષાસ્ત્રીણિ વિપાકાવિસંયોગફલે હિત્વા । નૈવશૈક્ષાનાશંક્ષા દ્વે પુરુષકારાધિપતિફલે । નૈવશૈક્ષાનાશૈક્ષાણાં પુનઃ શૈક્ષા ધર્મા દ્વે પુરુષાકારાધિપતિફલે । એવમશૈક્ષાઃ । નૈવશૈક્ષાનાશૈક્ષાઃ પઞ્ચફલાનિ ।
દૃગ્ઘેયસ્ય તુ કર્મણઃ

ત્રીણિ ચત્વારિ ચૈકં ચ દૃષ્ટિહેયાદયઃ સ્મૃતાઃ ।
દર્શનહેયસ્ય ખલુ કર્મણઃ દર્શનહેયા ધર્માસ્ત્રીણિ ફલાનિ, વિપાકવિસંયોગફલે હિત્વા । ભાવનાહેયાશ્ચત્વારિ, વિસંયોગફલં હિત્વા । અપ્રહેયા એકમધિપતિફલમ્ ।
તે ત્વભ્યાસપ્રહેયસ્ય દ્વે ચત્વારિ ત્રિધા મતાઃ

ક્રમાદેકદ્વિચત્વારિ તે ત્વહેયસ્ય કર્મણઃ ।
ભાવનાહેયસ્ય ખલુ કર્મણો દર્શનહેયા ધર્માઃ દ્વે, પુરુષકારાધિપતિફલે । ભાવનાહેયાશ્ચત્વારિ વિસંયોગફલં હિત્વા । અપ્રહેયાસ્ત્રીણિ, વિપાકનિષ્યન્દફલે હિત્વા । અપ્રહેયસ્ય તુ કર્મણો દર્શનપ્રહાતવ્યા ધર્મા એકમધિપતિફલમ્ । ભાવનાહેયા દ્વે, પુરુષકારાધિપતિફલે । અપ્રહેયાશ્ચત્વારિ વિપાકફલં હિત્વા ॥
અથ કિમેકં કર્મૈકં જન્માક્ષિપતિ, અથાનેકમ્ ? તદાદર્શ્યતે-
એકેનાક્ષિપ્યતેજન્મ ભૂરિભિઃ પરિપૂર્યતે

એકેન ખલુ કર્મણા સકલમેકં જન્માક્ષિપ્યતે । બહુભિસ્તુ પરિપૂર્યતે । તદ્યથા ચિત્રકર એકયા વર્ત્યા કત્સ્નં રૂપમાક્ષિપતિ, બહ્વીભિઃ પરિપૂરયતિ તદ્વદિતિ ।
અથ યદુક્તં ભગવતા- "કર્મસ્વકો ઽયં ભિક્ષવો લોકઃ" ઇતિ । તત્કેયં કર્મસ્વકતા નામ ? તદારભ્યતે-
કુશલં વાથવા પાપં યદતીતં દદત્ફલમ્ ।
સ્વં કાયવાઙ્મનસ્કર્મ સા કર્મસ્વકતા મતા

યત્ખલુ કાયવાઙ્મનસ્કર્મ સ્વયં કૃતં કુશલાકુશલમભ્યતીતં દદત્ફલં સા કર્મસ્વકતા દ્રષ્ટવ્યા ॥
કથં પુનઃ પ્રતિક્ષણભિદુરેષુ સંસ્કારેષુ પરસ્પરાકૃતસઙ્કેતેષુ સત્સુ, અસતિ ચ નિત્યે કર્તરિ ભોક્તરિ ચ કર્મસ્વકતાભિધીયતે ? તદત્ર પ્રતિસમાધીયતે-
સંવૃત્યા સ્કન્ધસન્તાને તત્ક્રિયાફલદર્શનાત્ ।
કર્તૃતા ભોક્તૃતા ચોક્તા નિષિદ્ધા શાશ્વતસ્ય તુ

સ્વાત્માભ્યુદયવિશેષાર્થઃ ખલુ કર્મારભ્યતે । કશ્ચિદહં વિશિષ્ટજ્ઞાનવિજ્ઞાનસૌખ્યરૂપકાન્તિલાવણ્યસૌષ્ઠવયુક્તં જન્મ પ્રતિલભેયેતિ । શાશ્વતે ત્વાત્મનિ નિષ્ક્રિયે પૂર્વપશ્ચાદ્વિશેષાભાવાત્ કર્તૃત્વં ચાત્યન્તાપધ્વસ્તયુક્તિવિધાનમ્ । સ્કન્ધસન્તાને તુ વિશિષ્ટસ્કન્ધાન્તરોત્પત્તૌ સત્યાં બીજજલાભિષેકાદ્યનુગ્રહાદ્ વિશિષ્ટફલોત્પત્તિવદિતિ । પૂર્વમેવાવિષ્કૃતમેતદિતિ ॥
ઇદમિદાનીં વક્તવ્યમ્ ।
સ્યાત્કર્મસ્વકતા નાસ્તિ તસ્ય ચેતિ ચતુષ્કિકા ।
સ્યાત્ખલુ કર્મસ્વકતા નાપિ ચ તસ્ય કર્મણો વિપાકે ઽવસ્થિત ઇતિ ચતુષ્કોટિકા ।
પ્રથમા તત્ફલસ્થસ્ય વિહાનાત્તસ્ય કર્મણઃ

યદિ તસ્ય કર્મણઃ ફલે ઽવસ્થિતસ્તચ્ચ કર્મ વિહીનં ભવતિ ॥
દ્વિતીયા તત્ફલસ્થસ્ય કર્મણા તેન ચાન્વયાત્ ।
તૃતીયોભયયુક્તસ્ય ચતુર્થ્યનુભયસ્ય તુ

સ્યાત્કર્મસ્વકતા નાપિ તત્ફલં વેદયિષ્યતિ ।
દ્વિતીયા ચતુષ્કોટિકા । તત્ર પ્રથમા કોટિઃ-
તત્ફલાવસ્થિતસ્યાદ્યા જ્ઞેયા તચ્ચરમે ફલે

દ્વિતીયા ધ્રુવપાકસ્ય તદ્વિપાકાનવસ્થિતે ।
તૃતીયા દ્વયસદ્ભાવા ચતુર્થી તૂભયં વિના

તૃતીયા ચતુષ્કોટિકા-
સ્યાત્કર્મણાન્વિતશ્ચૈવ નો ચ તત્ફલવેદનમ્ ।
સ્યાત્ખલુ કર્મણા સમન્વાગતો ન ચ તસ્ય કર્મણઃ ફલં વેદયતે । ચતુષ્કોટિકા ।
આદ્યા દત્તવિપાકેન નિરુદ્ધાનાગતાદિના