Language

ENहिગુ
Scripture Library

Yogasūtra with Bhāṣya (with commentary) · Chapter 1

1.1-1-

atha..yoga-anuśāsanam.....

1.1-1-

atha..+..iti..+....ayam..adhikāra-arthaḥ...

1.1-2-

yoga-anuśāsanam..śāstram..adhikṛtam..veditavyam...[adhi-kṛ,..vid1]

1.1-2-

yogaḥ..samādhiḥ...

1.1-2-

sa..ca..sārva-bhaumaś..cittasya..dharmaḥ...

1.1-3-

kṣiptam..mūḍham..vikṣiptam..ekāgram..niruddham..iti..citta-bhūmi1P.....

1.1-3-

tatra..vikṣipta7..cetasi..vikṣepa-upasarjanī-bhūtaḥ..samādhir..na..yoga-pakṣa7..(vartate...[upasarjana]

1.1-3-4-

yas..tu+..ekāgra7..cetasi..sad-bhūtam..artham..(pradyotayati..(kṣiṇoti..ca;..kleśān..karma-bandhanāni..(ślathayati;..nirodham..abhimukham..(karoti...sa..samprajñāta1..yoga..iti+..(ākhyāyate...[pra-dyut,..kṣi2,..ślath,..kṛ1,..ā-khyā]

1.1-4-

sa..ca..vitarka-anugata1..vicāra-anugata..ānanda-anugata1..+asmitā-anugata..iti..+..upariṣṭād..(nivedayiṣyāmaḥ...[anu-gam,..asmitānugata,..ni-vid]

1.1-4-

sarva-vṛtti-nirodha7..tu+..asamprajñātaḥ..samādhiḥ...

1.2-4-

tasya..lakṣaṇa-abhidhitsā3..+..idam..sūtram..(pravavṛte...[lakṣaṇa-abhidhitsā,..pra-vṛt]

1.2-4-

yogaś..citta-vṛtti-nirodhaḥ.

1.2-4-

sarvaśabdānugrahaṇāt..samprajñāta1..+api..yoga..iti+..ākhyāyate...[ā-khyā]

1.2-4-

cittam..hi..prakhyāpravṛttisthitiśīlatvāt..triguṇam...

1.2-4-5-

prakhyārūpam..hi..cittasattvam..rajastamas3ḍu..saṃsṛṣṭam..aiśvaryaviṣayapriyam..bhavati...

1.2-5-

tad..eva..tamasā..+..anuviddham..adharmājñānāvairāgyānaiśvarya-upagam..bhavati...[anu-vyadh]

1.2-5-

tad..eva..prakṣīṇamohāvaraṇam..sarvataḥ..pradyotamānam..anuviddham..rajas-mātrā3..dharmajñānavairāgyaiśvarya-upagam..bhavati...[pra-kṣi,..pra-dyut,..anu-vyadh]

1.2-5-

tad..eva..rajas-leśamalāpetam..svarūpapratiṣṭham..sattvapuruṣānyatākhyātimātram..dharmameghadhyāna-upagam..bhavati...[prati-sthā]

1.2-5-6-

tat..param..prasaṃkhyānam..ity..ācakṣate..dhyāyinaḥ...[ā-cakṣ]

1.2-6-

citiśaktir..apariṇāminī+..apratisaṃkramā..darśitaviṣayā..śuddhā..ca..+..anantā..ca..sattvaguṇātmikā..ca..+..iyam..ataḥ+..viparītā..vivekakhyātir..iti...[pariṇāma,..pari-nam,..vipari-i]

1.2-6-

atas..tasyām..viraktam..cittam..tām..api..khyātim..niruṇaddhi...[vi-rañj,..ni-rudh]

1.2-6-

tadavastham..saṃskāra-upagam..bhavati.

1.2-6-

sa..nirbījaḥ..samādhiḥ.

1.2-6-

na..tatra..kiṃcit..samprajñāyata..iti+..asamprajñātaḥ...

1.2-6-

dvividhaḥ..sa..yogaś..cittavṛttinirodha..iti.

1.3-7-

tadavastha7..cetasi..viṣayābhāvād..buddhibodhātman1..puruṣaḥ..kiṃsvabhāva..iti..

1.3-7-

tadā..draṣṭṛ6..svarūpa7..+avasthānam..

1.3-7-

svarūpapratiṣṭhā..tadānīm..citiśaktir..yathā..kaivalya7...

1.3-7-

vyutthānacitta7..tu..sati..tathāpi..bhavantī..na..tathā.

1.4-7-

katham..tarhi,..darśitaviṣayatvāt..

1.4-7-

vṛttisārūpyam..itaratra....

1.4-8-

vyutthāna7..yāś..cittavṛtt1P..tadaviśiṣṭavṛttiḥ..puruṣaḥ...[vi-śiṣ]

1.4-8-

tathā..ca..sūtram..--.."ekam..eva..darśanam..khyātir..eva..darśanam"..iti...

1.4-4-9-

cittam..ayaskāntamaṇikalpam..samnidhimātra-upakāri..dṛśyatvena..svam..bhavati..puruṣasya..svāminaḥ...

1.4-9-

tasmāt+..cittavṛttibodha7..puruṣasya..+..anādiḥ..sambandhaḥ+..hetuḥ...

1.5-9-

tāḥ..punaḥ+..niroddhavyā..bahutva7..sati..cittasya..

1.5-9-

vṛtti1P..pañcatayī1P..kliṣṭākliṣṭāḥ..: [ni-rudh]

1.5-9-

kleśahetukāḥ..karmāśaya-racaya7..kṣetrībhūtāḥ..kliṣṭāḥ...[kṣetra]..

1.5-9-

khyātiviṣayā..guṇādhikāravirodhin1PF..+..akliṣṭāḥ...

1.5-10-

kliṣṭapravāhapatitā..api+..akliṣṭāḥ.

1.5-10-

kliṣṭacchidra7P+..api+....akliṣṭā..bhavanti...

1.5-10-

akliṣṭ-cchida7P..kliṣṭā..iti.

1.5-10-

tathājātīyakāḥ..saṃskārā..vṛttibhir..eva..kriyante...

1.5-10-

saṃskāraiś..ca..vṛtt1P..iti...

1.5-10-

evam..vṛttisaṃskāracakram..aniśam..āvartate...[ā-vṛt]

1.5-10-

tad..evambhūtam..cittam..avasitādhikāram..ātmakalpena..vyavatiṣṭhate..pralayam..vā..gacchatīti...[ava-so,..vyava-sthā]

1.5-10-

tāḥ..kliṣṭāś..ca..+..akliṣṭāś..ca..pañcadhā..vṛtti1P...

1.6-10-

pramāṇaviparyayavikalpanidrāsmṛti1P.

1.7-10-

pratyakṣānumānāgamāḥ..pramāṇāni.

1.7-11-

indriyapraṇālikā3..cittasya..bāhyavastūparāgāt..tadviṣayā..sāmānyaviśeṣātmanaḥ..+..arthasya..viśeṣāvadhāraṇapradhānā..vṛttiḥ..pratyakṣam..pramāṇam...

1.7-11-

phalam..aviśiṣṭaḥ..pauruṣeyaś..cittavṛttibodhaḥ...[vi-śiṣ]

1.7-11-

pratisaṃvedī..puruṣa..iti+..upariṣṭād..upapādayiṣyāmaḥ...[pratisaṃveda,..upa-pad]

1.7-11-

anumeyasya..tulyajātīya7P..anuvṛtta1..bhinnajātīya5P..vyāvṛttaḥ..sambandha1..yas..tadviṣayā..sāmānyāvadhāraṇapradhānā..vṛttir..anumānam...[anu-vṛt,..vyā-vṛt]

1.7-12-

yathā..deśāntaraprāpti5..gatimat+..candratārakam..caitravat,..vindhyaś..ca..+..aprāptir..agatiḥ...

1.7-12-

āpta3..dṛṣṭaḥ..+..anumitaḥ+..vā..+..arthaḥ..paratra..svabodhasaṃkrānti4..śabda3..+..upadiśyate,..śabdāt..tadarthaviṣayā..vṛttiḥ..śrotṛ6..āgamaḥ...

1.7-12-

yasya..+..aśraddheyārthaḥ..vaktṛ1..na..dṛṣṭānumitārthaḥ..sa..āgamaḥ..plavate...[śrad-dhā,..plu]

1.7-12-

mūlavaktṛ7..tu..dṛṣṭānumitārtha7..nirviplavaḥ..syāt...[vi-plu..]

1.8-12-

viparyaya1..mithyājñānam..atadrūpapratiṣṭham...

1.8-13-

sa..kasmād..na..pramāṇam...

1.8-13-

yataḥ..pramāṇa3..bādhyate...

1.8-13-

bhūtārthaviṣayatvāt..pramāṇasya...

1.8-13-

tatra..pramāṇa3..bādhanam..apramāṇasya..dṛṣṭam...

1.8-13-

sā..+..iyam..pañcaparvan1..[parva1F?]..bhavaty..avidyā,..avidyāsmitārāgadveṣābhiniveśāḥ..kleśā..iti...

1.8-13-

eta..eva..svasaṃjñābhis..tamas..+..mohaḥ..+..mahāmohas..tāmisraḥ..+..andhatāmisra..iti...

1.8-13-

ete..cittamalaprasaṅga3..abhidhāsyante...[abhi-dhā]

1.9-13-

śabdajñānānupātī..vastuśūnyo..vikalpaḥ...[anupāta]

1.9-13-

sa..na..pramāṇa-upārohī...[upāroha]

1.9-13-

na..viparyaya-upārohī...[upāroha]..

1.9-13-14-

vastuśūnyatva7..api..śabdajñānamāhātmyanibandhana1..vyavahāraḥ..dṛśyate...[dṛś]

1.9-14-

tadyathā..--caitanyam..puruṣasya..svarūpam..iti.

1.9-14-

yadā..citir..eva..puruṣas..tadā..kim..atra..kena..vyapadiśyate.[vyapa-diś]

1.9-14-

bhavati..ca..vyapadeśa7..vṛttiḥ.

1.9-14-

yathā..caitrasya..gaur..iti.

1.9-14-

tathā..pratiṣiddhavastudharma1..niṣkriyaḥ..puruṣah,..tiṣṭhati..bāṇaḥ..sthāsyati..sthita..iti...[prati-sidh]

1.9-14-

gatinivṛtti7..dhātu-arthamātram..gamyate...[gam]....

1.9-14-

tathā..anutpattidharmā..puruṣa..iti,..utpattidharmasya..+..abhāvamātram..avagamyate..na..puruṣānvayī..dharmaḥ...[ava-gam,..anvaya]

1.9-14-

tasmād..vikalpita1..sa..dharmas..tena..ca..+..asti..vyavahāra..iti...[vi-klp]

1.10-15-

abhāvapratyayālambanā..vṛttir..nidrā...

1.10-15-

sā..ca..samprabodha7..pratyavamarśāt..pratyayaviśeṣaḥ...

1.10-15-

katham,..sukham..aham..asvāpsam...[svap]

1.10-15-

prasannam..me..manas+..prajñām..me..viśāradīkaroti...

1.10-15-

duhkham..aham..asvāpsam..styānam..me..manas+..bhramaty..anavasthitam...

1.10-15-

gāḍham..mūḍhaḥ..+..aham..asvāpsam...[svap]

1.10-15-

gurūṇi..me..gātrāṇi...

1.10-15-

klāntam..me..cittam...[klam]

1.10-15-

alasam..muṣitam..iva..tiṣṭhatīti...[sthā]

1.10-15-

sa..khalu+..ayam..prabuddhasya..pratyavamarśa1..na..syād..asati..pratyayānubhava7..tadāśritāḥ..smṛti1P..ca..tadviṣayā..na..syuḥ...[pra-budh,..ā-śri]

1.10-15-

tasmāt..pratyayaviśeṣa1....nidrā.

1.10-15-

sā..ca..samādhi7..itarapratyayavad..niroddhavyā..+..iti...[ni-rudh]

1.11-16-

anubhūtaviṣayāsampramoṣaḥ..smṛtiḥ...[anu-bhū]

1.11-16-

kim..pratyayasya..cittam..smarati+..āhosvid..viṣayasya..+..iti...[smṛ]

1.11-16-

grāhya-uparaktaḥ..pratyaya1..grāhyagrahaṇa-ubhayākāranirbhāsas..tajjātīyakam..saṃskāram..ārabhate...[ā-rabh]

1.11-16-

sa..saṃskāraḥ..svavyañjakāñjanas..tadākārām..eva..grāhyagrahaṇa-ubhayātmikām..smṛtim..janayati...[jan]

1.11-16-

tatra..grahaṇākārapūrvā..buddhiḥ.

1.11-16-

grāhyākārapūrvā..smṛtiḥ.

1.11-16-

sā..ca..dvayī..--..bhāvitasmartavyā..ca..+..abhāvitasmartavyā..ca...

1.11-17-

svapna7..bhāvitasmartavyā...

1.11-17-

jāgratsamayā7..tu+..abhāvitasmartavyā..+..iti...

1.11-17-

sarvāḥ..smṛti1P..pramāṇaviparyayavikalpanidrāsmṛtīnām..anubhavāt..prabhavanti...[pra-bhū]

1.11-17-

sarvāś..caitā..vṛtti1P..sukhaduhkhamohātmikāḥ.

1.11-17-

sukhaduhkhamohāś..ca..kleśa7P..vyākhyeyāḥ...[vyā-khyā]

1.11-17-

sukhānuśayī..rāgaḥ...[anuśaya]

1.11-17-

duhkhānuśayī..dveṣaḥ...[anuśaya]

1.11-17-

mohaḥ..punar..avidyā..+..iti.

1.11-17-

etāḥ..sarvā..vṛtt1P..niroddhavyāḥ...[ni-rudh]........

1.11-17-

āsām..nirodha7..samprajñātā..vā..samādhir..bhavaty..asamprajñāta1..vā..+..iti...[bhū]..

1.12-17-

atha..+..āsām..nirodha7..ka..upāya..iti,....

1.12-17-

abhyāsavairāgyābhyām..tannirodhaḥ....

1.12-17-

cittanadī..nāma..+..ubhayatovāhinī..vahati..kalyāṇāya..vahati..pāpāya..ca...

1.12-17-

yā..tu..kaivalyaprāgbhārā..vivekaviṣayanimnā..sā..kalyāṇavahā.

1.12-17-

saṃsāraprāgbhāra..+..avivekaviṣayanimnā..pāpavahā.

1.12-17-

tatra..vairāgya3..viṣayasrotas1..khilī-kriyate...[khila]

1.12-17-

vivekadarśanābhyāsa3..vivekasrotas1..udghāṭyata..iti+..ubhayādhīnaś..cittavṛttinirodhaḥ...[ut-han]..

1.13-17-

tatra..sthiti7..yatnaḥ..+..abhyāsaḥ...

1.13-17-

cittasya..+..avṛttikasya..praśāntavāhitā..sthitiḥ...[pra-śam]

1.13-18-

tadarthaḥ..prayatna1..vīryam..utsāhaḥ.

1.13-18-

tat..sampipādayiṣā3..tat..sādhanānuṣṭhānam..abhyāsaḥ...[sam-pad]

1.14-18-

sa..tu..dīrghakālanairantaryasatkārāsevita1..dṛḍhabhūmiḥ...[nirantara]

1.14-18-

dīrghakālāsevita1..nirantarāsevitaḥ..satkārāsevitaḥ.

1.14-18-

tapasā..brahmacarya3..vidyā3..śraddhā3..ca..sampāditaḥ..satkāravān..dṛḍhabhūmir..bhavati...[sam-pad]

1.14-18-

vyutthānasaṃskāra3..drāk+..iti+..eva..+..anabhibhūtaviṣaya..ity..arthaḥ.

1.15-18-

dṛṣṭānuśravikaviṣayavitṛṣṇasya..vaśīkārasaṃjñā..vairāgyam.

1.15-19-

strī1P..+..annapānam..aiśvaryam..iti..dṛṣṭaviṣaya7..vitṛṣṇasya..svargavaidehyaprakṛtilayatvaprāpti7..ānuśravikaviṣaya7..vitṛṣṇasya..divyādivyaviṣayasamprayoga7..+api..cittasya..viṣayadoṣadarśinaḥ..prasaṃkhyānabalād..anābhogātmikā..heya-upādeyaśūnyā..vaśīkārasaṃjñā..vairāgyam...

1.16-19-

tat..param..puruṣakhyāti5..guṇavaitṛṣṇyam.

1.16-19-20-

dṛṣṭānuśravikaviṣayadoṣadarśin1..viraktaḥ..puruṣadarśanābhyāsāt..tat..+..śhuddhipravivekāpyāyitabuddhir..guṇa5P+..vyaktāvyaktadharmaka5P..virakta..iti...[vi-rañj,..ā-pyai]

1.16-20-

tad..dvayam..vairāgyam.

1.16-20-

tatra..yad..uttaram..tat+..jñānaprasādamātram.

1.16-20-

yasya..+..udaya7..sati..yogin1..pratyuditakhyātir..evam..manyate..--..prāptam..prāpaṇīyam,..kṣīṇāḥ..kṣetavyāḥ..kleśāh,..chinnaḥ..śliṣṭaparvan1..bhavasaṃkramah,..yasya..+..avicchedāt+..janitvā..ṃriyate..mṛtvā..ca..jāyata..iti...

1.16-20-

jñānasya..+..eva..parā..kāṣṭhā..vairāgyam.

1.16-20-

etasya..+..eva..hi..na..+..antarīyakam..kaivalyam..iti.

1.17-20-

atha..+..upāyadvaya3..niruddhacittavṛtti5..katham..ucyate..samprajñātaḥ..samādhir..iti..

1.17-20-

vitarkavicārānandāsmitārūpānugamāt..samprajñātaḥ...

1.17-21-

vitarkaś..cittasya..+..ālambana7..sthūla..ābhogaḥ.

1.17-21-

sūkṣma1..vicāraḥ.

1.17-21-

ānanda1..hlādaḥ.

1.17-21-

ekātmikā..saṃvid..asmitā.

1.17-21-

tatra..prathamaś..catuṣṭayānugataḥ..samādhiḥ..savitarkaḥ...[anu-gam]

1.17-21-

dvitīya1..vitarkavikalaḥ..savicāraḥ.

1.17-21-

tṛtīya1..vicāravikalaḥ..sānandaḥ.

1.17-21-

caturthas..tadvikalaḥ..+..asmitāmātra..iti...

1.17-21-

sarva..ete..sālambanāḥ..samādhayaḥ.

1.18-21-

atha..+..asamprajñātaḥ..samādhiḥ..kimupāyaḥ..kiṃsvabhāvo..vā..+..iti..

1.18-21-

virāmapratyayābhyāsapūrvaḥ..saṃskāraśeṣa1..anyaḥ...

1.18-21-

sarvavṛttipratyastamaya7..saṃskāraśeṣa1..nirodhaś..cittasya..samādhir..asamprajñātaḥ.

1.18-21-

tasya..param..vairāgyam..upāyaḥ.

1.18-21-22-

sālambana1..hy..abhyāsas..tatsādhanāya..na..kalpata..iti..virāmapratyaya1..nirvastuka..ālambanīkriyate...[klp,..ālambana]

1.18-22-

sa..ca..+..arthaśūnyaḥ.

1.18-22-

tadabhyāsapūrvakam..hi..cittam..nirālambanam..abhāvaprāptam..iva..bhavatīty..eṣa..nirbījaḥ..samādhir..asamprajñātaḥ.

1.19-22-

sa..khalu+..ayam..dvividhaḥ..--..upāyapratyaya1..bhavapratyayaś..ca.

1.19-22-

tatra..+..upāyapratyaya1..yoginām..bhavati..

1.19-22-

bhavapratyaya1..videhaprakṛtilayānām..

1.19-22-

videhānām..devānām..bhavapratyayaḥ.

1.19-22-23-

te..hi..svasaṃskāramātra-upayoga3..citta3..kaivalyapadam..iva..+..anubhavantaḥ..svasaṃskāravipākam..tathājātīyakam..ativāhayanti...[ati-vah]

1.19-23-

tathā..prakṛtilayāḥ..sādhikāra7..cetasi..prakṛtilīne..kaivalyapadam..iva..+..anubhavanti,..yāvan..na..punar..āvartate..+adhikāravaśāc..cittam..iti...[ā-vṛt]

1.20-23-

śraddhāvīryasmṛtisamādhiprajñāpūrvaka..itareṣām.

1.20-23-

upāyapratyaya1..yoginām..bhavati.

1.20-23-

śraddhā..cetasaḥ..samprasādaḥ.

1.20-24-

sā..hi..jananīva..kalyāṇī..yoginam..pāti...

1.20-24-

tasya..hi..śraddadhānasya..vivekārthino..vīryam..upajāyate...[śrad-dhā]

1.20-24-

samupajātavīryasya..smṛtir..upatiṣṭhate...[upa-sthā]

1.20-24-

smṛti-upasthāna7..ca..cittam..anākulam..samādhīyate...[samā-dhā]

1.20-24-

samāhitacittasya..prajñāviveka..upāvartate...[samā-dhā,..upā-vṛt]

1.20-24-

yena..yathārtham..vastu..jānāti...[jñā]

1.20-24-

tadabhyāsāt..tattadviṣayāc..ca..vairāgyād..asamprajñātaḥ..samādhir..bhavati.

1.21-24-

te..khalu..nava..yogino..mṛdumadhyādhimātra-upāyā..bhavanti.

1.21-24-

tadyathā..--..mṛdūpāyo..madhya-upāya1..adhimātra-upāya..iti...

1.21-24-

tatra..mṛdūpāyas..trividhaḥ..--..mṛdusaṃvega1..madhyasaṃvegas..tīvrasaṃvega..iti.

1.21-24-

tathā..madhya-upāyas..tathā..+..adhimātra-upāya..iti...

1.21-24-

tatra..+..adhimātra-upāyānām..

1.21-24-

tīvrasaṃvegānām..āsannaḥ...[ā-sad]

1.21-24-

samādhilābhaḥ..samādhiphalam..ca..bhavatīti.

1.22-25-

mṛdumadhyādhimātratvāt..tataḥ..+..api..viśeṣaḥ.

1.22-25-

mṛdutīvra1..madhyatīvra1..adhikātratīvra..iti...

1.22-25-

tataḥ..+..api..viśeṣaḥ.

1.22-25-

tadviśeṣād..api..mṛdutīvrasaṃvegasya..+..āsannaḥ...tataḥ+..madhyatīvrasaṃvegasya..+..āsannatarah,..tasmād..adhimātratīvrasaṃvegasya..+..adhimātra-upāyasya..+..apy..āsannatamaḥ..samādhilābhaḥ..samādhiphalam..ca..+..iti...[ā-sad]

1.23-25-

kim..etasmād..eva..+..āsannatamaḥ..samādhir..bhavati.

1.23-25-

atha..+..asya..lābha7..bhavati+..anyaḥ..+..api..kaścid..upāyo..na..vā..+..iti..

1.23-25-

īśvara-praṇidhānād..vā..

1.23-25-

praṇidhānād..bhaktiviśeṣād..āvarjita..īśvaras..tam..anugṛhṇāty..abhidhyānamātreṇa...[ā-vṛj,..anu-grah]

1.23-25-

tadabhidhyānamātrād..api..yogina..āsannatamaḥ..samādhilābhaḥ..samādhiphalam..ca..bhavatīti.

1.24-25-

atha..pradhānapuruṣavyatiriktaḥ..kaḥ..+..ayam..īśvara1..nāma..+..iti..

1.24-25-

kleśakarmavipākāśayair..aparāmṛṣṭaḥ..puruṣaviśesa..īśvaraḥ..[vyati-ric,..parā-mṛś]

1.24-26-

avidyādayaḥ..kleśāḥ.

1.24-26-

kuśalākuśalāni..karmāṇi.

1.24-26-

tadanuguṇā..vāsanā..āśayāḥ.

1.24-26-

te..ca..manasi..vartamānāḥ..puruṣa7..vyapadiśyante,..sa..hi..tatphalasya..bhoktṛ1..iti...[vṛt]

1.24-26-

yathā..jayaḥ..parājaya1..vā..yoddhṛṣu..vartamānaḥ..svāmini..vyapadiśyate.

1.24-26-

yo..hy..anena..bhoga3..aparāmṛṣṭaḥ..sa..puruṣaviśeṣa..īśvaraḥ...

1.24-26-

kaivalyam..prāptās..tarhi..santi..ca..bahu1P..kevalinaḥ.

1.24-26-

te..hi..trīṇi..bandhanāni..chid-tvā..kaivalyam..prāptā..īśvarasya..ca..tatsambandha1..na..bhūta1..na..bhāvī.

1.24-26-

yathā..muktasya..pūrvā..bandhakoṭiḥ..prajñāyate..na..+..evam..īśvarasya.

1.24-26-

yathā..vā..prakṛtilīnasya..+..uttarā..bandhakoṭiḥ..sambhāvyate..naivam..īśravasya.

1.24-26-

sa..tu..sadā..+..eva..muktaḥ..sadā..+..eva..+..īśvara..iti...

1.24-27-

yo..+asau..prakṛṣṭasattva-upādānād..īśvarasya..śāśvatika..utkarṣaḥ..sa..kim..sanimitta..āhosvin..nirnimitta..iti.

1.24-27-

tasya..śāstram..nimittam.

1.24-27-

śāstram..punaḥ..kimnimittam,..prakṛṣṭasattvanimittam.

1.24-28-

etayoḥ..śāstra-utkarṣayor..īśvarasattva7..vartamānayor..anādiḥ..sambandhaḥ.

1.24-28-

etasmād..etad..bhavati..sadā..+..eva..īśvaraḥ..sadā..+..eva..mukta..iti...

1.24-28-

tac..ca..tasya..+..aiśvaryam..sāmyātiśayavinirmuktam.

1.24-28-

na..tāvad..aiśvaryāntara3..tad..atiśayyate...[ati-śī,..atiśaya]

1.24-28-

yad..eva..+..atiśayi..syāt..tad..eva..tat..syāt...[atiśaya]

1.24-28-

tasmād..yatra..kāṣṭhāprāptir..aiśvaryasya..sa..īśvara..iti.

1.24-29-

na..ca..tat..samānam..aiśvaryam..asti.

1.24-29-

kasmāt,..dvayos..tulyayor..ekasmin..yugapatkāmita7..artha7..navam..idam..astu..purāṇam..idam..astu+..ity..ekasya..siddhi7..itarasya..prākāmyavighātād..ūnatvam..prasaktam...[pra-sañj]

1.24-29-

dvayoś..ca..tulyayor..yugapatkāmitārthaprāptir..nāsti.

1.24-29-

arthasya..viruddhatvāt.

1.24-29-

tasmād..yasya..sāmyātiśayair..vinirmuktam..aiśvaryam..sa..eva..+īśvaraḥ...

1.24-29-

sa..ca..puruṣaviśeṣa..iti.

1.25-29-

kiṃca..

1.25-29-

tatra..niratiśayam..sarvajñabījam....

1.25-29-

yad..idam..atītānāgatapratyutpannapratyekasamuccayātīndriyagrahaṇam..alpam..bahu+..iti..sarvajñabījam..etad..vivardhamānam..yatra..niratiśayam..sa..sarvajñaḥ.

1.25-29-

asti..kāṣṭhāprāptiḥ..sarvajñabījasya..sātiśayatvāt..parimāṇavad..iti.

1.25-30-

yatra..kāṣṭhāprāptir..jñānasya..sa..sarvajñaḥ.

1.25-30-

sa..ca..puruṣaviśeṣa..iti.

1.25-30-

sāmānyamātra-upasaṃhāra7..ca..kṛta-upakṣayam..anumānam..na..viśeṣapratipatti7..samartham..iti...

1.25-30-

tasya..saṃjñādiviśeṣapratipattir..āgamataḥ..paryanveṣyā...[paryanu-iṣ]

1.25-30-

tasya..+..ātmānugrahābhāva7..api..bhūtānugrahaḥ..prayojanam.

1.25-31-

jñānadharma-upadeśa3..kalpapralayamahāpralaya7P..saṃsāriṇaḥ..puruṣān..uddhariṣyāmīti...[upadeśa,..ud-dhṛ]

1.25-31-

tathā..ca..+..uktam..--..ādividvān..nirmāṇacittam..adhiṣṭhāya..kāruṇyād..bhagavān..para-ṛṣir..āsuri4..jijñāsamānāya..tantram..pra-uvāca..+..iti...[pra-vac]

1.26-31-

sa..eṣaḥ..

1.26-31-

pūrva6P..api..guruḥ..kāla3..anavacchedāt..

1.26-31-

pūrva1P..hi..guru1P..kāla3..avacchidyante...[ava-chid]

1.26-31-

yatra..+..avacchedārtha3..kāla1..na..+..upāvartate..sa..eṣa..pūrva6P..api..guruḥ...[upā-vṛt]

1.26-31-

yathāsya..sargasya..+..ādi7..prakarṣagati3..siddhas..tathā..+..atikrāntasargādi7P..api..pratyetavyaḥ...[ati-kram,..prati-i]

1.27-32-

tasya..vācakaḥ..praṇavaḥ.

1.27-32-

vācya..īśvaraḥ..praṇavasya.

1.27-32-

kim..asya..saṃketakṛtam..vācyavācakatvam..atha..pradīpaprakāśavad..avasthitam..iti...[ava-sthā]

1.27-32-

sthita1..+asya..vācyasya..vācaka3..saha..sambandhaḥ.

1.27-32-

saṃketas..tu+..īśravasya..sthitam..evārtham..abhinayati...[abhi-nī]

1.27-32-

yatha..+..avasthitaḥ..pitṛ-putrayoḥ..sambandhaḥ..saṃkata3..avadyotyate,..ayam..asya..pitṛ1,..ayam..asya..putra..iti...[ava-dyut]

1.27-32-

sargāntara7P..api..vācyavācakaśaktiapekṣas..tathaiva..saṃketaḥ..kriyate.

1.27-32-

sampratipattinityatā3..nityaḥ..śabdārthasambandha..ity..āgaminaḥ..pratijānate...[prati-jñā]

1.28-33-

vijñātavācyavācakatvasya..yoginaḥ..

1.28-33-

tajjapas..tadarthabhāvanam.

1.28-33-

praṇavasya..japaḥ..praṇavābhidheyasya..ca..+..īśvarasya..bhāvanam...[abhi-dhā]

1.28-33-

tad..asya..yoginaḥ..praṇavam..japataḥ..praṇavārtham..ca..bhāvayataś..cittam..ekāgram..sampadyate.

1.28-33-

tathā..ca..+..uktam.."svādhyāyād..yogam..āsīta..yogāt..svādhyāyam..óāsateú;..svādhyāyayogasampatti3..paramātman1..prakāśate"..iti...

1.29-33-

kiṃca..+..asya..bhavati..

1.29-33-

tataḥ..pratyakcetanādhigama1..apy..antarāyābhāvaś..ca.. [prati-añc]

1.29-33-

ye..tāvad..antarāyā..vyādhiprabhṛti1P..te..tāvad..īśvarapraṇidhānān..na..bhavanti.

1.29-33-

svarūpadarśanam..api+..asya..bhavati.

1.29-33-

yathā..+..eva..+..īśvaraḥ..puruṣaḥ..śuddhaḥ..prasannaḥ..kevala1..anupasargas..tathāyam..api..buddhi6..pratisaṃvedin1..yaḥ..puruṣas..tam..adhigacchati...[pratisaṃveda,..adhi-gam]

1.30-34-

atha..ke..+antarāyā..ye..cittasya..vikṣepāḥ.

1.30-34-

ke..punas..te..kiyanto..vā..+..iti..

1.30-34-

vyādhistyānasaṃśayapramādālasyāviratibhrāntidarśanālabdhabhūmikatvānavasthitatvāni..cittavikṣepās..te..+antarāyāḥ..

1.30-34-

navāntarāyāś..cittasya..vikṣepāḥ.

1.30-34-

saha..+..ete..cittavṛttibhir..bhavanti.

1.30-34-

eteṣām..abhāva7..na..bhavanti..pūrva-uktāś..cittavṛttayaḥ.

1.30-34-

vyādhir..dhāturasakaraṇavaiṣamyam.

1.30-34-

styānam..akarmaṇyatā..cittasya.

1.30-34-

saṃśaya..ubhayakoṭispṛgvijñānam..syād..idam..evam..naivam..syād..iti...[spṛś]

1.30-34-

pramādaḥ..samādhisādhanānām..abhāvanam.

1.30-34-

ālasyam..kāyasya..cittasya..ca..gurutvād..apravṛttiḥ.

1.30-34-

aviratiś..cittasya..viṣayasamprayogātman1..gardhaḥ.

1.30-34-

bhrāntidarśanam..viparyayajñānam.

1.30-34-

alabdhabhūmikatvam..samādhibhūmi6..alābhaḥ.

1.30-34-

anavasthitatvam..yal..labdhāyām..bhūmi7..cittasyāpratiṣṭhā.

1.30-34-

samādhipratilambha7..hi..sati..tadavasthitam..syād..iti.

1.30-34-

ete..cittavikṣepā..nava..yogamalā..yogapratipakṣā..yogāntarāyā..iti+..abhidhīyante...[abhi-dhā]

1.31-35-

duhkhadaurmanasyāṅgamejayatvaśvāsapraśvāsā..vikṣepasahabhū1P...

1.31-35-

duhkham..ādhyātmikam..ādhibhautikam..ādhidaivikam..ca...[adhyātman,..adhibhūta,..adhidaiva]

1.31-35-

yenābhihatāḥ..prāṇinas..tadapaghātāya..prayatante..tad..duhkham.(?)..

1.31-35-

daurmanasyam..icchāvighātāc..cetasaḥ..kṣobhaḥ...

1.31-35-

yad..aṅgāni+..ejayati..kampayati..tad..aṅgamejayatvam.

1.31-35-

prāṇa1..yad..bāhyam..vāyum..ācāmati..sa..śvāsaḥ.

1.31-35-

yat..kauṣṭhyam..vāyum..nihsārayati..sa..praśvāsaḥ...[koṣṭhā]

1.31-35-

ete..vikṣepasahabhū1P..vikṣiptacittasya..+..ete..bhavanti...[sahabhū]

1.31-35-

samāhitacittasya..+..ete..na..bhavanti...[samā-dhā]

1.32-35-

atha..+..ete..vikṣepāḥ..samādhipratipakṣās..tābhyām..eva..+..abhyāsavairāgyābhyām..niroddhavyāḥ...[ni-rudh]

1.32-35-

tatra..+..abhyāsasya..viṣayam..upasaṃharann..idam..āha..

1.32-35-

tatpratiṣedhārtham..ekatattvābhyāsaḥ..

1.32-36-

vikṣepapratiṣedhārtham..ekatattvāvalambanam..cittam..abhyaset...[abhi-as]

1.32-36-

yasya..tu..pratyarthaniyatam..pratyayamātram..kṣaṇikam..ca..cittam..tasya..sarvam..eva..cittam..ekāgram..nāsty..eva..vikṣiptam.

1.32-36-

yadi..punar..idam..sarvataḥ..pratyāhṛtya..+..ekasminn..artha7..samādhīyate..tadā..bhavaty..ekāgram..iti+..ataḥ+..na..pratyarthaniyatam...[samā-dhā]

1.32-36-

yo..+api..sadṛśapratyayapravāha3..cittam..ekāgram..manyate..tasya..+..ekāgratā..yadi..pravāhacittasya..dharmas..tadā..+..ekam..nāsti..pravāhacittam..kṣaṇikatvāt...

1.32-36-

atha..pravāhāṃśasya..+..eva..pratyayasya..dharmah,..sa..sarvaḥ..sadṛśapratyayapravāhin1..vā..visadṛśapratyayapravāhin1..vā..pratyarthaniyatatvād..ekāgra..eva..+..iti..vikṣiptacittānupapattiḥ...[pravāha]

1.32-36-

tasmād..ekam..anekārtham..avasthitam..cittam..iti...[ava-sthā]

1.32-37-

yadi..ca..citta3..eka3..ananvitāḥ..svabhāvabhinnāḥ..pratyayā..jāyerann..atha..katham..anyapratyayadṛṣṭasya..+..anyaḥ..smartṛ1..bhavet.

1.32-37-

anyapratyaya-upacitasya..ca..karma-āśayasya..+..anyaḥ..ópratyayaú..upabhoktṛ1..bhavet...

1.32-37-

kathaṃcit..samādhīyamānam..api+..etad..gomayapāyasīyanyāyam..ākṣipati...[ā-kṣip]

1.32-37-

kiṃca..svātmānubhavāpahnavaś..cittasyānyatva7..prāpnoti...[pra-āp]

1.32-37-38-

katham,..yad..aham..adrākṣam..tat..spṛśāmi..yac..cāsprākṣam..tat..paśyāmīty..aham..iti..pratyayaḥ..sarvasya..pratyayasya..bheda7..sati..pratyayiny..abheda3..+..upasthitaḥ...

1.32-38-

ekapratyayaviṣaya1..ayam..abhedātman1..aham..iti..pratyayaḥ..katham..atyantabhinna7P..citta7P..vartamānaḥ..sāmānyam..ekam..pratyayinam..āśrayet...[ā-śri]

1.32-38-

svānubhavagrāhyaś..cāyam..abhedātman1..aham..iti..pratyayaḥ.

1.32-38-

na..ca..pratyakṣasya..māhātmyam..pramāṇāntara7..abhibhūyate...[abhi-bhū]

1.32-38-

pramāṇāntaram..ca..pratyakṣabala3..eva..vyavahāram..labhate.

1.32-38-

tasmād..ekam..anekārtham..avasthitam..ca..cittam.

1.33-38-

yasya..cittasyāvasthitasya..+..idam..śāstra3..parikarma..nirdiśyate...tat..katham..

1.33-38-

maitrīkaruṇāmudita.upekṣāṇām..sukhaduhkhapuṇyāpuṇyaviṣayāṇām..bhāvanātaś..cittaprasādanam..

1.33-38-

tatra..sarvaprāṇin7P..sukhasambhogāpanna7P..maitrīm..bhāvayet.

1.33-38-

duhkhita7P..karuṇām.

1.33-38-

puṇyātmaka7P..muditām.

1.33-38-

apuṇyaśīla7P..upekṣām.

1.33-39-

evam..asya..bhāvayataḥ..śukla1..dharma..upajāyate.

1.33-39-

tataś..ca..cittam..prasīdati...[pra-sad]

1.33-39-

prasannam..ekāgram..sthitipadam..labhate.

1.34-39-

pracchardanavidhāraṇābhyām..vā..prāṇasya.

1.34-39-

kauṣṭhyasya..vāyu6..nāsikāpuṭābhyām..prayatnaviśeṣād..vamanam..pracchardanam,..vidhāraṇam..prāṇāyāmas..tābhyām..vā..manasaḥ..sthitim..sampādayet.

1.35-39-

viṣayavatī..vā..pravṛttir..utpannā..manasaḥ..sthitinibandhanī...[nibandhana]

1.35-39-

nāsikāgra7..dhārayato..+asya..yā..divyagandhasaṃvit..sā..gandhapravṛttiḥ.

1.35-39-

jihvāgra7..rasasaṃvit.

1.35-39-

tāluni..rūpasaṃvit.

1.35-39-

jihvāmadhya7..sparśasaṃvit.

1.35-39-40-

jihvāmūla7..śabdasaṃvid..iti+..etā..vṛtti1P..utpannāś..cittam..sthiti7..nibadhnanti,..saṃśayam..vidhamanti,..samādhiprajñāyām..ca..dvārībhavantīti...[ni-bandh,..vi-dham,..dvāra]..

1.35-40-

etena..candrādityagrahamaṇipradīparaśmi-ādiṣu..pravṛttir..utpannā..viṣayavaty..eva..veditavyā...yady..api..hi..tattat-śāstrānumānācārya-upadeśair..avagatam..arthatattvam..sadbhūtam..eva..bhavati...

1.35-40-

eteṣām..yathābhūtārthapratipādanasāmarthyāt,..tathāpi..yāvad..ekadeśa1..+api..kaścit+..na..svakaraṇasaṃvedya1..bhavati..tāvat..sarvam..parokṣam..ivāpavargādiṣu..sūkṣma7P..arth7P..na..dṛḍhām..buddhim..utpādayati...[ut-pad]..

1.35-40-

tasmāc..+śāstrānumānācārya-upadeśa-upodbalanārtham..evāvaśyam..kaścid..arthaviśeṣaḥ..pratyakṣīkartavyaḥ...

1.35-40-

tatra..tadupadiṣṭārtha-ekadeśapratyakṣatva7..sati..sarvam..sūkṣmaviṣayam..api..āpavargāc..chraddhīyate...[śrad-dhā]

1.35-40-

etadartham..eva..+..idam..cittaparikarma..nirdiśyate.

1.35-40-

aniyatāsu..vṛttiṣu..tadviṣayāyām..vaśīkārasaṃjñāyām..upajātāyām..samartham..syāt..tasya..tasyārthasya..pratyakṣīkaraṇāya..+..iti...[pratyakṣa]

1.35-40-

tathā..ca..sati..śraddhāvīryasmṛtisamādhi1P..asyāpratibandha3..bhaviṣyantīti.

1.36-40-

viśokā..vā..jyotiṣmatī.

1.36-40-

pravṛttir..utpannā..manasaḥ..sthitinibandhanīti+..anuvartate...[nibandhana,..anu-vṛt]

1.36-40-41-

hṛdayapuṇḍarīka7..dhārayato..yā..buddhisaṃvit,..buddhisattvam..hi..bhāsvaram..ākāśakalpam,..tatra..sthitivaiśāradyāt..pravṛttiḥ..sūrya-indugrahamaṇiprabhārūpākār3..vikalpate...[vi-klp]

1.36-41-

tathāsmitāyām..samāpannam..cittam..nistaraṅgamahodadhikalpam..śāntam..anantam..asmitāmātram..bhavati...[udadhi]

1.36-41-

yatra..idam..uktam..--.."tam..aṇumātram..ātmānam..anuvidyāsmīti+..evam..tāvat..samprajānīte"..iti...[anu-vid,..sampra-jñā]

1.36-41-

eṣā..dvayī..viśokā..viṣayavatī,..asmitāmātrā..ca..pravṛttir..jyotiṣmatīti+..ucyate.

1.36-41-

yayā..yoginaś..cittam..sthitipadam..labhata..iti.

1.37-41-

vītarāgaviṣayam..vā..cittam.

1.37-41-

vītarāgacittālambana-uparaktam..vā..yoginaś..cittam..sthitipadam..labhata..iti...[upa-rañj]

1.38-41-

svapnanidrājñānālambanam..vā.

1.38-41-

svapnajñānālambanam..vā..nidrājñānālambanam..vā..tadākāram..yoginaś..cittam..sthitipadam..labhata..iti.

1.39-42-

yathābhimatadhyānād..vā.

1.39-42-

yad..evābhimatam..tad..eva..dhyāyet.

1.39-42-

tatra..labdhasthitikam..anyatrāpi..sthitipadam..labhata..iti.

1.40-42-

sūkṣma7..niviśamānasya..paramāṇu-antam..sthitipadam..labhata..iti.

1.40-42-

sthūla7..niviśamānasya..paramamahattvāntam..sthitipadam..cittasya.

1.40-42-

evam..tām..ubhayīm..koṭim..anudhāvato..yo..+syāpratīghātaḥ..sa..para1..vaśīkāraḥ.

1.40-42-

tadvaśīkārāt..paripūrṇam..yoginaś..cittam..na..punar..abhyāsakṛtam..parikarma..+..apekṣata..iti...

1.41-42-

atha..labdhasthitikasya..cetasaḥ..kiṃsvarūpā..kiṃviṣayā..vā..samāpattir..iti,..tad..ucyate..--...

1.41-43-

kṣīṇavṛtter..abhijātasya..+..iva..maṇi6..grahītṛgrahaṇagrāhya7P..tatsthatadañjanatā..samāpattiḥ...

1.41-43-

kṣīṇavṛtt16..iti..pratyastamitapratyayasya..+..iti..+..arthaḥ...

1.41-43-

abhijātasya..+..iva..maṇi6..iti..dṛṣṭānta-upādānam.

1.41-43-

yathā..sphaṭika..upāśrayabhedāt..tattadrūpa-uparakta..upāśrayarūpākāra3..nirbhāsata..tathā..grāhyālambana-uparaktam..cittam..grāhyasamāpannam..grāhyasvarūpākāra3..nirbhāsate...[uparakta]

1.41-43-

bhūtasūkṣma-uparaktam..bhūtasūkṣmasamāpannam..bhūtasūkṣmasvarūpābhāsam..bhavati...

1.41-43-

tathā..sthūlālambana-uparaktam..sthūlarūpasamāpannam..sthūlarūpābhāsam..bhavati...

1.41-43-

tathā..viśvabheda-uparaktam..viśvabhedasamāpannam..viśvarūpābhāsam..bhavati...

1.41-43-

tathā..grahaṇa7P..apīndriya7P..api..draṣṭavyam...[dṛś]

1.41-43-

grahaṇālambana-uparaktam..grahaṇasamāpannam..grahaṇasvarūpākāra3..nirbhāsate...

1.41-43-44-

tathā..grahītṛpuruṣālambana-uparaktam..grahītṛpuruṣasamāpannam..grahītṛpuruṣasvarūpākāra3..nirbhāsate...

1.41-44-

tathā..muktapuruṣālambana-uparaktam..muktapuruṣasamāpannam..muktapuruṣasvarūpākāra3..nirbhāsata..iti...

1.41-44-

tad..evam..abhijātam..aṇikalpasya..cetaso..grahītṛgrahaṇagrāhya7P..puruṣa-indriyabhūta7P..yā..tatsthatadañjanatā..teṣu..sthitasya..tadākārāpattiḥ..sā..samāpattir..ity..ucyate...

1.42-44-

tatra..śabdārthajñānavikalpaiḥ..saṃkīrṇā..savitarkā..samāpattiḥ...[sam-kṛ]

1.42-44-

tadyathā..gaur..iti..śabda1..gaur..ity..artha1..gaur..iti..jñānam..ity..avibhāga3..vibhaktānām..api..grahaṇam..dṛṣṭam...

1.42-44-45-

vibhajyamānāś..cānye..śabdadharmā..anye..+arthadharmā..anye..vijñānadharmā..iti+..eteṣām..vibhaktaḥ..panthāḥ...[path]

1.42-45-

tatra..samāpannasya..yogino..yo..gavādyarthaḥ..[gauh]..samādhiprajñāyām..samārūḍhaḥ..sa..cet..+..śabdārthajñānavikalpānuviddha..upāvartate..sā..saṃkīrṇā..samāpattiḥ..savitarkā..+..ity..ucyate...[anu-vyadh,..upā-vṛt,..sam-kṛ]

1.43-45-

yadā..punaḥ..śabdasaṃketasmṛtipariśuddh17..śrutānumānajñānavikalpaśūnyāyām..samādhiprajñāyām..svarūpamātra3..avasthitaḥ..+..arthas..tatsvarūpākāramātratā3..eva..+..avacchidyate...[ava-chid]

1.43-45-

sā..ca..nirvitarkā..samāpattiḥ.....

1.43-45-

tatparam..pratyakṣam.

1.43-45-

tac..ca..śrutānumānayor..bījam...[śruti]

1.43-45-

tataḥ..śrutānumāna1ḍu..prabhavataḥ...[śruti,..pra-bhū]

1.43-45-

na..ca..śrutānumānajñānasahabhūtam..taddarśanam...[śruti]

1.43-45-

tasmād..asaṃkīrṇam..prammāṇāntara3..yogino..nirvitarkasamādhijam..darśanam..iti...

1.43-46-

nirvitarkāyāḥ..samāpatti6..asyāḥ..sūtra3..lakṣaṇam..dyotyate..--...

1.43-46-

smṛtipariśuddhai7..svarūpaśūnyā..+..iva..+..arthamātranirbhāsā..nirvitarkā.

1.43-46-

yā..śabdasaṃketaśrutānumānajñānavikalpasmṛtipariśuddhi7..grāhyasvarūpa.uparaktā..prajñā..svam..iva..prajñāsvarūpam..grahaṇātmakam..tyaj-tvā..padārthamātrasvarūpā..grāhyasvarūpāpannā..+..iva..bhavati..sā..tadā..nirvitarkā..samāpattiḥ...[śruti]

1.43-46-

tathā..ca..vyākyātam..tasyā..ekabuddhi-upakrama1..hy..arthātman1..aṇupracayaviśeṣātman1..gavādir..ghaṭādir..vā..lokaḥ.

1.43-46-47-

sa..ca..saṃsthānaviśeṣa1..bhūtasūkṣmāṇām..sādhāraṇa1..dharma..ātmabhūtaḥ..phala3..vyakta3..anumitaḥ..svavyañjakāñjanaḥ..prādurbhavati...

1.43-47-

dharmāntarasya..kapālādi6..udaya7..ca..tirobhavati.

1.43-47-

sa..eṣa..dharma1..avayavīti+..ucyate...[avayavin]

1.43-47-

yo..+asāv..ekaś..ca..mahat1..ca..+..aṇīyas1..ca..sparśavat1..ca..kriyādharmakaś..ca..+..anityaś..ca..tenāvayavinā..vyavahārāḥ..kriyante...

1.43-47-

yasya..punar..avastukaḥ..sa..pracayaviśeṣaḥ.

1.43-48-

sūkṣmam..ca..kāraṇam..anupalabhyam..avikalpasya..tasyāvayavi-abhāvād..[avayavin]..atadrūpapratiṣṭham..mithyājñānam..iti..prāya3..sarvam..eva..prāptam..mithyājñānam..iti...[upalabh]

1.43-48-

tadā..ca..samyagjñānam..api..kim..syād..viṣayābhāvāt.

1.43-48-

yad..yad..upalabhyate..tat..tad..avayavitva3..āmnātam.

1.43-48-

tasmād..asty..avayavin1..yo..mahattvādivyavahārāpannaḥ..samāpatti6..nirvitarkāyā..viṣayin1..bhavati...[viṣaya]

1.44-48-

..etayaiva..savicārā..nirvicārā..ca..sūkṣmaviṣayā..vyākhyātā.

1.44-48-49-

tatra..bhūtasūkṣmaka7P..abhivyaktadharmaka7P..deśakālanimittānubhavāvacchinna7P..yā..samāpattiḥ..sā..savicārā..+..ity..ucyate...[ava-chid]

1.44-49-

tatrāpi+..ekabuddhinirgrāhyam..eva..+..uditadharmaviśiṣṭam..bhūtasūkṣmālambanībhūtam..samādhiprajñāyām..upatiṣṭhate...[vi-śiṣ,..ālambana,..upa-sthā]

1.44-49-

yā..punaḥ..sarvathā..sarvataḥ..śānta-uditāvyapadeśyadharmānavacchinna7p..sarvadharmānupātin7P..sarvadharmātmaka7P..samāpattiḥ..sā..nirvicārā..+..ity..ucyate...[anupātin]

1.44-49-

evaṃsvarūpam..hi..tadbhūtasūkṣmam..etenaiva..svarūpa3..ālambanībhūtam..eva..samādhiprajñāsvarūpam..uparañjayati...[ālambana]

1.44-49-

prajñā..ca..svarūpaśūnyā..+..iva..+..arthamātrā..yadā..bhavati..tadā..nirvicārā..+..ity..ucyate...

1.44-49-

tatra..mahadvastuviṣayā..savitarkā..nirvitarkā..ca,..sūkṣmavastuviṣayā..savicārā..nirvicārā..ca.

1.44-49-

evam..ubhayor..etayā..+..eva..nirvitarkayā..vikalpahānir..vyākhyātā..+..iti.

1.45-50-

sūkṣmaviṣayatvam..ca..+..aliṅgaparyavasānam.

1.45-50-

pārthivasya..+..aṇu6..gandhatanmātram..sūkṣma1..viṣayaḥ.

1.45-50-

āpyasya..rasatanmātram.

1.45-50-

taijasasya..rūpatanmātram.

1.45-50-

vāyuvīyasya..sparśatanmātram.

1.45-50-

ākāśasya..śabdatanmātram..iti.

1.45-50-

teṣām..ahaṃkāraḥ.

1.45-50-

asyāpi..liṅgamātram..sūkṣma1..viṣayaḥ.

1.45-50-

liṅgamātrasyāpy..aliṅgam..sūkṣma1..viṣayaḥ.

1.45-50-

na..cāliṅgāt..param..sūkṣmam..asti.

1.45-50-

nanu+..asti..puruṣaḥ..sūkṣma..iti...satyam.

1.45-50-

yathā..liṅgāt..paramaliṅgasya..saukṣmyam..na..ca..+..evam..puruṣasya.

1.45-50-

kiṃtu,..liṅgasyānvayikāraṇam..puruṣa1..na..bhavati,..hetus..tu..bhavatīti.

1.45-50-

ataḥ..pradhāna7..saukṣmyam..niratiśayam..vyākhyātam.

1.46-50-

tā..eva..sabījaḥ..samādhiḥ.

1.46-50-

tāś..catasṛ1..samāpatti1P..bahirvastubījā..iti..samādhir..api..sabījaḥ.

1.46-50-

tatra..sthūla7..artha7..savitarka1..nirvitarkah,..sūkṣma7..arth7..savicāra1..nirvicāra..iti..caturdhā..+..upasaṃkhyātaḥ..samādhir..iti...[upasam-khyā]

1.47-51-

nirvicāravaiśāradya7..adhyātmaprasādaḥ...

1.47-51-

aśuddhi-āvaraṇamalāpetasya..prakāśātmano..buddhisattvasya..rajastamas-bhyām..anabhibhūtaḥ..svacchaḥ..sthitipravāha1..vaiśāradyam...

1.47-51-

yadā..nirvicārasya..samādhi6..vaiśāradyam..idam..jāyate..tadā..yogino..bhavaty..adhyātmaprasāda1..bhūtārthaviṣayaḥ..kramānanurodhin1..sphuṭaḥ..prajñālokaḥ...[anurodha]

1.47-51-

tathā..ca..+..uktam..--.."prajñāprasādam..āruhya..aśocyaḥ..śocato..[śuc]..janān../..bhūmiṣṭhān..iva..śailasthaḥ..sarvān..prājña1..anupaśyati"...

1.48-51-

ṛtambharā..tatra..prajñā.

1.48-51-

tasmin..samāhitacittasya..yā..prajñā..jāyate..tasyā..ṛtambharā..+..iti..saṃjñā..bhavati...[samā-dhā,..jan]

1.48-51-

anvarthā..ca..sā,..satyam..eva..bibharti..na..ca..tatra..viparyāsajñānagandha1..apy..astīti...[bhṛ]

1.48-51-

tathā..ca..+..uktam..--.."āgama3..anumāna3..dhyānābhyāsarasa3..ca../..tridhā..prakalpayan..prajñām..labhate..yogam..uttamam"..iti...[pra-klp]

1.49-52-

sā..punaḥ..

1.49-52-

śrutānumānaprajñābhyām..anyaviṣayā..viśeṣārthatvāt.. [śruti]

1.49-52-

śrutam..āgamavijñānam..tatsāmānyaviṣayam.

1.49-52-

na..hi+..āgama3..śakya1..viśeṣa1..abhidhātum,..kasmāt,..na..hi..viśeṣa3..kṛtasaṃketaḥ..śabda..iti...[abhi-dhā]

1.49-52-

tathānumānam..sāmānyaviṣayam..eva.

1.49-52-

yatra..prāptis..tatra..gatir..yatrāprāptis..tatra..na..bhavati..gatir..iti+..uktam.

1.49-52-

anumāna3..ca..sāmānya3..upasaṃhāraḥ.

1.49-52-

tasmāt..+..śrutānumānaviṣaya1..na..viśeṣaḥ..kaścid..astīti...

1.49-52-

na..cāsya..sūkṣmavyavahitaviprakṛṣṭasya..vastuno..lokapratyakṣa3..grahaṇam..asti...[vyava-dhā]

1.49-53-

na..cāsya..viśeṣasya..+..apramāṇakasya..+..abhāva1..+astīti..samādhiprajñānirgrāhya..eva..sa..viśeṣa1..bhavati..bhūtasūkṣmagata1..vā..puruṣagata1..vā.

1.49-53-

..tasmāt..+..śrutānumānaprajñābhyām..anyaviṣayā..sā..prajñā..viśeṣārthatvād..iti...

1.50-53-

samādhiprajñāpratilambha7..yoginaḥ..prajñākṛtaḥ..saṃskāra1..nava1..nava1..jāyate..--.....

1.50-53-

tajjaḥ..saṃskāra1..anyasaṃskārapratibandhin1...

1.50-53-

samādhiprajñāprabhavaḥ..saṃskāra1..vyutthānasaṃskārāśayam..bādhate.

1.50-53-

vyutthānasaṃskārābhibhavāt..tatprabhavāḥ..pratyayā..na..bhavanti.

1.50-53-

pratyayanirodha7..samādhir..upatiṣṭhate...[upa-sthā]

1.50-53-

tataḥ..samādhijā..prajñā,..tataḥ..prajñākṛtāḥ..saṃskārā..iti..nava1..navaḥ..saṃskārāśaya1..jāyate...

1.50-53-54-

tataś..ca..prajñā,..tataś..ca..saṃskārā..iti.

1.50-54-

katham..asau..saṃskārātiśayaś..cittam..sādhikāram..na..kariṣyatīti.

1.50-54-

na..te..prajñākṛtāḥ..saṃskārāḥ..kleśakṣayahetutvāc..cittam..adhikāraviśiṣṭam..kurvanti.

1.50-54-

cittam..hi..te..svakāryād..avasādayanti...[ava-sad]

1.50-54-

khyātiparyavasānam..hi..cittaceṣṭitam..iti.

1.51-54-

tasyāpi..nirodha7..sarvanirodhāt+..nirbījaḥ..samādhiḥ.

1.end-55-

sa..na..kevalam..samādhiprajñāvirodhin1..prajñākṛtānām..api..saṃskārāṇām..pratibandhin1..bhavati...[virodha,..pratibandha]

1.end-55-

kasmāt,..nirodhajaḥ..saṃskāraḥ..samādhijān..saṃskārān..bādhata..iti.

1.end-55-

nirodhasthitikālakramānubhava3..nirodhacittakṛtasaṃskārāstitvam..anumeyam...[anu-mā]

1.end-55-

vyutthānanirodhasamādhiprabhavaiḥ..saha..kaivalyabhāgīyaiḥ..saṃskāraiś..cittam..svasyām..prakṛti7..avasthitāyām..pravilīyate...[pravi-lī]

1.end-55-

tasmāt..te..saṃskārāś..cittasyādhikāravirodhino..na..sthitihetu1P..bhavantīti...[virodha,..hetu]..

1.end-56-

yasmād..avasitādhikāram..[ava-so]..saha..kaivalyabhāgīyaiḥ..saṃskāraiś..cittam..nivartate..[ni-vṛt],..tasmin..nivṛtta7..puruṣaḥ..svarūpamātrapratiṣṭha1..ataḥ..śuddhaḥ..kevala1..mukta..iti+..ucyata..iti...

Original text: Yogasūtra with Bhāṣya · Edition: Anandasrama Sanskrit Series ; 47 (1978) [original ed. 1904] · Data entry Muneo Tokunaga · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc