Scripture Library

Yoga Vasistha · Chapter 6.72

6.72.72

dvisaptatitamaḥ sargaḥ

6.72.1

śrīvasiṣṭha uvāca /
athākṛṣṭavati prāṇānsvayaṃbhuvi nabhobhavaḥ /
virāḍātmani tatyāja vātaskandhasthitaḥ sthitim

6.72.2

te hi tasya kila prāṇāstena krānteṣu teṣvapi /
ṛkṣacakre sthitiṃ ko'nyo dhatte bhūtaikadhāriṇīm

6.72.3

vātaskandhe samākrānte brahmaṇā prāṇamārute /
samaṃ gantuṃ parityajya saṃsthitiṃ kṣobhamāgate

6.72.4

nirādhārāḥ savātāgnidāholmukavadāpatan /
vyomnastārāstaroḥ puṣpanikarā iva bhūtale

6.72.5

kālapākacalanmūlā jagatkhaṇḍaphalālayāḥ /
praśāntapavanādhārā vimānāvalayo'patan

6.72.6

pralayonmukhatāṃ yāte brāhme saṃkalpanendhane /
siddhānāṃ gatayaḥ śemuriddhānāmarciṣāmiva

6.72.7

prabhramantyo'mbare kalpamārutaistanutūlavat /
svaśaktyapacaye mūkāḥ siddhasaṃtatayo'patan

6.72.8

saṃkalpadrumajālāni sendrādinagarāṇi ca /
peturbhūkampalolasya śirāṃsyamarabhūbhṛtaḥ

6.72.9

śrīrāma uvāca /
citi saṃkalpamātrātmā virāḍ brahmā jagadvapuḥ /
kimaṅgaṃ tasya bhūlokaḥ kiṃ svargaḥ kiṃ rasātalam

6.72.10

kathametāni cāṅgāni brahmaṃstasya sthitāni ca /
kathaṃ vā so'ntare tasya svasyaiva vapuṣaḥ sthitaḥ

6.72.11

brahmā saṃkalpamātrātmā nirākṛtiridaṃ sthitam /
jagadityeva jāto me niścayaḥ kathayetarat

6.72.12

śrīvasiṣṭha uvāca /
ādau tāvadidaṃ nāsanna sadāste nirāmayam /
cinmātraparamākāśamāśākośaikapūrakam

6.72.13

tatsvāmākāśatāṃ caitaccetyamityavabudhyate /
svarūpamatyajannityaṃ cittvādbhavati cetanam

6.72.14

viddhi taccetanaṃ jīvaṃ saghanatvānmanaḥ sthitam /
etāvati sthitijāle na kiṃcitsākṛti sthitam

6.72.15

śuddhaṃ vyomaiva cidvyoma sthitamātmani pūrvavat /
yadetatpratibhātaṃ tu tadanyatra śivāttataḥ

6.72.16

atha tanmana ābhogi bhāvitāhaṃkṛti sphurat /
saṃkalpātmakamākāśamāste stimitamakṣayam

6.72.17

tatsaṃkalpacidābhāsanabho'hamiti bhāvitam /
asattamevānubhavatsaṃniveśaṃ khameva khe

6.72.18

vetti bhāvitamākāraṃ paśyatyanubhavatyapi /
saṃkalpakātmakaṃ śūnyameva deha iti sthitam

6.72.19

śūnyameva yathākāri saṃkalpanagaraṃ bhavān /
paśyatyevamajo dehaṃ khe khamevānubhūtavān

6.72.20

saṃvido nirmalatvātsa yāvaditthaṃ tathāvidham /
anubhūyānubhavanaṃ svecchayaivopaśāmyati

6.72.21

yadā tattvaparijñānamasmadādestadā''tatam /
idaṃ saṃsaraṇaṃ viddhi śūnyaṃ satyamiva sthitam

6.72.22

yathābhūtaparijñānādatra śāmyati vāsanā /
advaitānnirahaṃkārāttato mokṣo'vaśiṣyate

6.72.23

evameṣa sa yo brahmā sa evedaṃ jagatsthitam /
virājo brahmaṇo rāma deho yastadidaṃ jagat

6.72.24

saṃkalpākāśarūpasya tasya yā bhrāntirutthitā /
tadidaṃ jagadābhāti tadbrahmāṇḍamudāhṛtam

6.72.25

sarvamākāśamevedaṃ saṃkalpakalanātmakam /
vastutastvasti na jagattvattāmatte na ca kvacit

6.72.26

kvacinmātre'male vyomni kathaṃ vā kena vā jagat /
kiṃ jāyate kimatrāsti kāraṇaṃ sahakāri yat

6.72.27

ato'līkamidaṃ jātamalīkaṃ paridṛśyate /
alīkaṃ svadate'lokamevaṃ paśyati śūnyakam

6.72.28

jagadādikayā bhāsā cinmātraṃ svadate svataḥ /
ātmanātmāmbare dvaite spandaneneva mārutaḥ

6.72.29

idaṃ kiṃcinna kiṃcidvā dvaitādvaitavivarjitam /
cidākāśaṃ jagadviddhi śūnyamacchaṃ nirāmayam

6.72.30

śāntāśeṣaviśeṣo'haṃ tena rāghava saṃsthitaḥ /
sannevāsannivātastvamevamevāsva nirmamaḥ

6.72.31

nirvāsanaḥ śāntamanā maunī vigatacāpalaḥ /
sarvaṃ kuru yathāprāptaṃ kuru mā vātra kiṃ grahaḥ

6.72.32

anādinityānubhavo ya ekaḥ
sa eva dṛśyaṃ na tu dṛśyamanyat /
satyānubhūte'nanubhūtayo yāḥ
suvistṛtā dṛśyamahādṛśastāḥ

6.72.72

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mokṣo० nirvāṇaprakaraṇe u० pāṣā० nirvāṇavarṇanaṃ nāma dvisaptatitamaḥ sarga

Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0