Language

ENहिગુ
Scripture Library

Yoga Vasistha · Verses 6.69-2

6.69-2.69

ekonasaptatitamaḥ sargaḥ

6.69-2.1

śrīrāma uvāca /
kutaḥ śatatvamāyātaṃ rudrāṇāṃ munināyaka /
ye gaṇāste tu ye rudrā uta neti vadāśu me

6.69-2.2

śrīvasiṣṭha uvāca /
svapnānāṃ bhikṣuṇā dṛṣṭaṃ śataṃ śataśarīrakam /
sarvamuddeśato jñātaṃ tata uktaṃ na tanmayā

6.69-2.3

ya ākārāśca te svapne tattadgaṇaśataṃ smṛtam /
tadetadrudraśatakaṃ rudrā api gaṇā vidhau

6.69-2.4

śrīrāma uvāca /
ekasmādbhagavaṃścittātkathaṃ cittaśataṃ kṛtam /
tatsvapnakṛtarudreṇa dīpāddīpaśataṃ yathā

6.69-2.5

śrīvasiṣṭha uvāca /
nirāvaraṇasadbhāvā yadyathā kalpayanti hi /
tattathānubhavantyeva rasāvaraṇasaṃvidaḥ

6.69-2.6

sarvātmanaḥ sarvagatvādyadyathā yatra bhāvyate /
tathānubhūyate tatra tattathā jñatayā dhiyā

6.69-2.7

śrīrāma uvāca /
kapālamālābharaṇo bhasmaśālī digambaraḥ /
śmaśānanilayo brahmankāmukaśca kimīśvaraḥ

6.69-2.8

śrīvasiṣṭha uvāca /
maheśvarāṇāṃ siddhānāṃ jīvanmuktaśarīriṇām /
na kriyāniyamo'stīha sa hyajñasyaiva kalpitaḥ

6.69-2.9

ajñastu ditacittatvātkriyāniyamanaṃ vinā /
gacchannyāyena mātsyena paraṃ duḥkhaṃ prayāti hi

6.69-2.10

sujñāstviṣṭeṣvaniṣṭeṣu na nimajjanti vastuṣu /
yatendriyatvādbuddhatvānnirvāsanatayā tathā

6.69-2.11

kākatālīyavadrūḍhāṃ kriyāṃ kurvanti te sadā /
na kurvantyapi vai kiṃcinnaiṣāṃ kvacidapi grahaḥ

6.69-2.12

kākatālīyato viṣṇurevaṃkarmoditaḥ purā /
evaṃkarmā trinayana evaṃkarmāmbujodbhavaḥ

6.69-2.13

na nindyamasti nānindyaṃ nopādeyaṃ na heyatā /
na cātmīyaṃ na ca paraṃ karma jñaviṣayaṃ kvacit

6.69-2.14

agnyādīnāṃ yathauṣṇyādi sargādau rūḍhimāgatam /
harādīnāṃ tathā karma dvijātīnāṃ ca jātayaḥ

6.69-2.15

sarge prarūḍhimāyāte saṃketavaśataḥ pṛthak /
anubhūtiphalāścaryāḥ kalpitāḥ kalpitāḥ svayam

6.69-2.16

videhamuktaviṣayaṃ turyamaunamato mayā /
noktaṃ tava paraṃ maunaṃ sadehasya raghūdvaha

6.69-2.17

khādapyatitarāmacchamātmākāśaṃ cidātmakam /
tattāprāptiḥ paraṃ śreyaḥ sā kathaṃ prāpyate śrṛṇu

6.69-2.18

samyagjñānāvabodhena nityamekasamādhinā /
saṃkhyayaivāvabuddhā ye te smṛtāḥ sāṃkhyayoginaḥ

6.69-2.19

prāṇādyanilasaṃśāntau yuktyā ye padamāgatāḥ /
anāmayamanādyantaṃ te smṛtā yogayoginaḥ

6.69-2.20

upādeyaṃ tu sarveṣāṃ śāntaṃ padamakṛtrimam /
tatkecitsaṃkhyayā prāptāḥ kecidyogena dehataḥ

6.69-2.21

ekaṃ sāṃkhyaṃ ca yogaṃ ca yaḥ paśyati sa paśyati /
yatsāṃkhyaiḥ prāpyate sthānaṃ paraṃ yogaistadeva hi

6.69-2.22

yatra prāṇamanovṛttiratyantaṃ nopalabhyate /
vāsanāvāgurotkrāntā tadviddhi paramaṃ padam

6.69-2.23

vāsanāṃ cittamevāhuḥ kāraṇaṃ taddhi saṃsṛteḥ /
tadakāraṇatāmeti vilīyobhayakarmasu

6.69-2.24

manaḥ paśyati vai dehaṃ bālo vetālakaṃ yathā /
svātmānaṃ vilayaṃ nītvā na bhūyastaṃ prapaśyati

6.69-2.25

mano mudhaivābhyuditamasadevānavekṣaṇāt /
svapne svamaraṇākāraṃ prekṣyamāṇaṃ na vidyate

6.69-2.26

manobhavastu saṃsāraḥ kva mamāhaṃ kva saṃtatiḥ /
upadeśyopadeśādibandhamokṣau ca tatkutaḥ

6.69-2.27

ekatattvaghanābhyāsaḥ prāṇānāṃ vilayastathā /
manovinigrahaśceti mokṣaśabdārthasaṃgrahaḥ

6.69-2.28

śrīrāma uvāca /
yadi hi prāṇavilayo mune mokṣasya kāraṇam /
mṛtā eva vimucyante tanmanye sarvajantavaḥ

6.69-2.29

śrīvasiṣṭha uvāca /
triṣveteṣu prayogeṣu manaḥpraśamanaṃ varam /
sādhyaṃ viddhi tadevāśu yathā bhavati tacchivam

6.69-2.30

yadā nirvāṇanaṃ prāṇāstyajantīdaṃ śarīrakam /
tadānubhūya tanmātrairyānti vyomani saṃgamam

6.69-2.31

vāsanāsātmakānyeva viddhi tanmātrakāṇi vai /
tadātmakairmanovadbhiḥ prāṇaiḥ śliṣyanti netaraiḥ

6.69-2.32

savāsanāstūtpadyante prāṇā muñcanti dehakam /
tadvyomavāyusaṃśleṣaṃ yānti duḥkhāya gandhavat

6.69-2.33

manaḥ sāmburivāmbhodhau na śāmyati savāsanam /
nāmanaskāḥ saṃbhavanti prāṇāḥ sūrya iva tviṣaḥ

6.69-2.34

na jahāti manaḥ prāṇānvinā jñānena karhicit /
tṛṇāntareṇaiva vinā tṛṇāṅgamiva tittiriḥ

6.69-2.35

jñānādavāsanībhāvaṃ svanāśaṃ prāpnuyānmanaḥ /
prāṇātspadaṃ ca nādatte tataḥ śāntirhi śiṣyate

6.69-2.36

jñānātsarvapadārthānāmasattvaṃ samudetyalam /
tato'ṅga vāsanānāśādviyogaḥ prāṇacetasoḥ

6.69-2.37

tato na paśyati manaḥ praśāntaṃ dehatāṃ punaḥ /
svanāśena padaṃ prāptaṃ vāsanaiva mano viduḥ

6.69-2.38

ceto hi vāsanāmātraṃ tadabhāve paraṃ padam /
tattvaṃ saṃpadyate jñānaṃ jñānamāhurvicāraṇam

6.69-2.39

ityasyāḥ saṃsṛte rāma paryantaḥ saṃpravartate /
svayaṃ vivekamātreṇa rajjusarpabhramākṛteḥ

6.69-2.40

ekārthābhyasanaprāṇarodhacetaḥparikṣayāḥ /
ekasminneva saṃsiddhe saṃsiddhyanti parasparam

6.69-2.41

tālavṛntasya saṃspande śānte śānto yathānilaḥ /
prāṇānilaparispande śānte śāntaṃ tathā manaḥ

6.69-2.42

prāṇaḥ śarīravilaye prayāti vyomavāyutām /
yathā vāsitamevedaṃ sarvaṃ paśyati tatra vā

6.69-2.43

yathā videhāḥ paśyanti prāṇā vyomani dehakam /
samanaskāstathācāraṃ sarvaṃ cānubhavanti te

6.69-2.44

śānte vātaparispande yathā gandhaḥ praśāmyati /
tathā śānte manaḥspande śāmyanti prāṇavāyavaḥ

6.69-2.45

avinābhāvinī nityaṃ jantūnāṃ prāṇacetasī /
kusumāmodavanmiśre tilataile iva sthite

6.69-2.46

manasaḥ spandanaṃ prāṇaḥ prāṇasya spandanaṃ manaḥ /
etau viharato nityamanyonyaṃ rathasārathī

6.69-2.47

ādhārādheyavaccaitāvekābhāve vinaśyataḥ /
kurutaśca svanāśena kāryaṃ mokṣākhyamuttamam

6.69-2.48

ekatattvaghanābhyāsācchāntaṃ śāmyatyalaṃ manaḥ /
tallīnatvātsvabhāvasya tena prāṇo'pi śāmyati

6.69-2.49

vicārya yadanantātmatattvaṃ tanmayatāṃ naya /
manastatastallayena tadeva bhavati sthiram

6.69-2.50

yadevātitarāṃ śreyo'nupalambhopalambhayoḥ /
dvayorapyasatostatra śeṣe vāpi sthiro bhava

6.69-2.51

ekasminsudṛḍhe tattve tāvadbhāvaṃ vibhāvayet /
bhāvo'bhāvatvamāyāti svabhyāsādyāvadātatam

6.69-2.52

pratyāhāravatāṃ cetaḥ svayaṃ bhogyakṣayādiva /
vilīyate saha prāṇaiḥ paramevāvaśiṣyate

6.69-2.53

yadekatānaṃ bhavati cetastadbhavati kṣaṇāt /
śāntāśeṣaviśeṣaughaṃ cirābhyāsasvabhāvataḥ

6.69-2.54

avidyeyaṃ tu nāstīti buddhvā yuktiyutaṃ dhiyā /
jñānādeva parāvāptistadabhyāsastataḥ param

6.69-2.55

citte śānte śāmyatīyaṃ saṃsāramṛgatṛṣṇikā /
jarāmupagate meghe mihikā tanmayī yathā

6.69-2.56

cittamātramavidyeti kuru tenaiva tatkṣayam /
tadrūpaṃ rāma cittātmā nābhāvo hi paraṃ padam

6.69-2.57

muhūrtameva nirvāṇaṃ yadi cetaḥ pare pade /
tattatpariṇataṃ viddhi tatraivāsvādamāgatam

6.69-2.58

yadi sāṃkhyena viśrāntaṃ ceto yogena vāpi te /
kṣaṇaṃ tatsattvatāṃ yātaṃ na bhūya iha jāyate

6.69-2.59

ceto vigalitāvidyaṃ sattvaśabdena kathyate /
dagdhasaṃsārabījaṃ tanna dadātyantaraṃ punaḥ

6.69-2.60

kaścidvigalitāvidyaḥ sattvasthaḥ śāntavāsanaḥ /
paraṃ śūnyopamaṃ sadyo jyotiḥ paśyati śāmyati

6.69-2.61

vigalitātmapadaṃ vigalanmanaḥ
subhaga sattvamitīha hi kathyate /
na punareti kalāmalinaṃ padaṃ
kanakatāmiva tāmramupāgatam

6.69-2.69

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vā० de० mo० nirvā० pū० prāṇamanaḥsaṃyogavicāraṇaṃ nāmaikonasaptatitamaḥ sargaḥ

Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc