Yoga Vasistha · Chapter 6.57

saptapañcāśaḥ sargaḥ

śrīrāma uvāca /
tvāmapyuditanirvāṇamahaṃkārapiśācakaḥ /
bādhate kimiti brūhi mune saṃdehaśāntaye

śrīvasiṣṭha uvāca /
ahaṃbhāvaṃ vinā dehasthitistajjñājñayoriha /
ādheyasya nirādhārā na saṃsthehopapadyate

ayaṃ tvatra viśeṣastaṃ śṛṇu viśrāntacetasaḥ /
śrutena yenāhaṃbhāvapiśācaḥ śāntimeti te

ahaṃbhāvapiśāco'yamajñānaśiśunāmunā /
avidyamāna evāntaḥ kalpitastena saṃsthitaḥ

ajñānamapi nāstyeva prekṣitaṃ yanna labhyate /
vicāriṇā dīpavatā svarūpaṃ tamaso yathā

yathā yathā vilokyate tathā tathā vilīyate /
ihājñatāpiśācikā tathā vicāritā satī

kila satyāmavidyāyāmajñatodeti śāśvatī /
buddhimohātmikā yakṣī nirdehaiva yathā niśi

sati sarge tvavidyāyāḥ saṃbhavo nānyataḥ kvacit /
sati dvitīye śaśini dvitīyo vidyate śaśaḥ

sargastvayamajātatvādajñajñāto na vidyate /
na jātaḥ kāraṇābhāvātpūrvameva khavṛkṣavat

paramākāśakośāntarādisarge nirāmaye /
pṛthvyāderupalambhasya bhavetkimiva kāraṇam

manaḥṣaṣṭhendriyātītaṃ manaḥṣaṣṭhendriyātmanaḥ /
sākārasya nirākāraṃ kathaṃ bhavati kāraṇam

bījātkāraṇataḥ kāryamaṅkuraḥ kila jāyate /
na bījamapi yatrāsti tatra syādaṅkuraḥ kutaḥ

kāraṇena vinā kārya na ca nāmopapadyate /
kadā ka iva khe kena dṛṣṭo labdhaḥ sphuṭo drumaḥ /1

saṃkalpenāmbare yadvaddṛśyate viṭapādikam /
sa saṃkalpastathābhūto na tatrāsti padārthatā

evaṃ yeyaṃ cidākāśe sargādāvanubhūyate /
śūnyarūpa ivākāśe sargasthitiranargalā

sama eva cidākāśaḥ kacatyātmani tattathā /
svabhāva eva sargākhyaścittvāccaitanyamīśvaraḥ

svapnasargo'tra dṛṣṭāntaḥ pratyahaṃ yo'nubhūyate /
svayaṃ saṃvedane svapne sphuratyadripurākṛtiḥ

citsvabhāve yathā svapne āste sarga iveha yaḥ /
asarge sargavadbhāti tathā pūrva mahāmbare

avedyavedanaṃ śuddhamekaṃ bhātyajamavyayam /
sargādau yadanādyantaṃ sthitaḥ sargaḥ sa eva naḥ

neha sargo'sti naivāyaṃ pṛthvyādigaṇagolakaḥ /
sarva śāntamanālambaṃ brahmaiva brahmaṇi sthitam

sarvaśaktyātma tadbrahma yathā kacati yādṛśam /
rūpamatyajadevācchaṃ tathā bhavati tādṛśam

yathā svapnapuraṃ jantościnmātrapravijṛmbhitam /
tathaiva sargaḥ sargādau śuddhacinmātrajṛmbhitam

svacche citparamākāśe cidākāśo ya āsthitaḥ /
svabhāva eva sargo'sāviti tenaiva bhāvitaḥ

bhāvyabhāvakabhāvādibhūmīnāṃ bhāvanaṃ bhṛśam /
sarvaṃ cinnabha evācchamātmanātmani saṃsthitam

evaṃ sthite kutaḥ sargaḥ kuto vidyā ka cājñatā /
brahma śāntaṃ ghanaṃ sarvaṃ kvāhaṃkārādayaḥ sthitāḥ

ahaṃbhāvasya saṃśāntireṣā'sau kathitā tava /
ahaṃbhāvaḥ parijñātaḥ piśāca iva śāmyati

mayā tvevamahaṃbhāvaḥ parijñāto yadākhilaḥ /
tadā me vidyamāno'pi niṣphalaḥ śaradabhravat

citrāgnidāho vijñāto yathā dāhyeṣu niṣphalaḥ /
tathāhaṃbhāvasargādi jñātaṃ niṣphalatāmiyāt

iti me'haṃkṛtestyāge rāge ca samatā yadā /
tadā vyomna ivāvyomnaḥ sarge sarge ca me sthitiḥ

ahaṃbhāvasya naivāhaṃ nāhaṃbhāvo mameti ca /
tena viddhi cidākāśamevedamiti nirghanam

yathā mama tathānyeṣāmapi bodhavatāmiha /
agnitvamiva citrāgnernāstyayaṃ bodhavibhramaḥ

nāhamasmi na cānyo'sti sarvaṃ nāstīti niścaye /
prakṛtavyavahārastvaṃ śilāmaunamayo bhava

ākāśakośaviśadākṛtireva tiṣṭha nirdeśavacciramapahnutasarvabhāvaḥ /
adyāditaśca kila cinmayameva sarve no dṛśyamasti śivamevamaśeṣamittham

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmī० de० mokṣopāyeṣunirvāṇaprakaraṇe u० pā० viditavedyāhaṃkāravicāro nāma saptapañcāśaḥ sargaḥ