Yoga Vasistha · Chapter 6.39

ekonacatvāriṃśaḥ sargaḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
saṃjātākṛtrimakṣīṇasaṃsṛtipratyayaḥ pumān /
asaṃkalpo na saṃkalpaṃ vetti tenāsadeva saḥ

śvāsānmlānirivādarśe kuto'pyahamiti sthitā /
vidi sā'kāraṇaṃ dṛṣṭā naśyantyāśu na labhyate

yasya kṣīṇāvaraṇatā śāntasarvehatoditā /
paramāmṛtapūrṇātmā sattayaiva sa rājate

sarvasaṃdehadurdhvāntamihikāmātariśvanā /
bhāti bhāsvaddhiyā deśastena pūrṇenduneva kham

visaṃsṛtirvisaṃdeho labdhajyotirnirāvṛtiḥ /
śaradākāśaviśado jñeyo vijñāyate budhaḥ

niḥsaṃkalpo nirādhāraḥ śāntaḥ sparśātpavitratām /
antaḥśītala ādhatte brahmalokādivānilaḥ

asadrūpopalambhānāmiyaṃ vastusvabhāvatā /
yatsvargavedanaṃ svapnavandhyāputropalambhavat

avidyamānamevedaṃ jagadyadanubhūyate /
asadrūpopalambhasya saiṣā vastusvabhāvatā

asatyeṣveva saṃsāreṣvāstāmarthaḥ kuto bhavet /
sargāpavargayoḥ śabdāveva vandhyāsutopamau

jagadbrahmatayā satyamanirmitamabhāvitam /
aniṣṭhitaṃ cānyathā tu nāhaṃ nāvagataṃ ca tat

ātmasvabhāvaviśrānteriyaṃ vastusvabhāvatā /
yadahaṃtādisargādiduḥkhādyanupalambhatā

kṣaṇādyojanalakṣāntaṃ prāpte deśāntare citaḥ /
cetane'yasya tadrūpaṃ mārgamadhye nirañjanam

aspandavātasadṛśaṃ khakośābhāsacinmayam /
acetyaṃ śāntamuditaṃ latāvikasanopamam

sarvasya jantujātasya tatsvabhāvaṃ vidurbudhāḥ /
sargopalambho galati tatrasthasya vivekinaḥ

suṣupte svapnadhīrnāsti svapne nāsti suṣuptadhīḥ /
sarganirvāṇayorbhrāntī suṣuptasvapnayoriva

bhrāntivastusvabhāvo'sau na svapno na suṣuptatā /
na sargo na ca nirvāṇaṃ satyaṃ śāntamaśeṣataḥ

bhrāntistvasanmātramayī prekṣitā cenna labhyate /
śuktirūpyamivāsatyaṃ kila saṃprāpyate katham

yanna labdhaṃ ca tannāsti tena bhrānterasaṃbhavaḥ /
svabhāvādupalambhonyo nāsti kasya na kasyacit

svabhāva eva sarvasmai svadate kila sarvadā /
anānaiva hi nāneva kiṃ vādaiḥ saṃvibhāvyatām

asvabhāve mahadduḥkhaṃ svabhāve kevalaṃ śamaḥ /
iti buddhyā vicāryāntaryadiṣṭaṃ tadvidhīyatām

sūkṣme bīje'styagaḥ sthūlo dṛṣṭamityupapadyate /
śive mūrte jaganmūrtamastītyuttamasaṃkathā

rūpālokamanaskārabuddhayahantādayaḥ pare /
svarūpabhūtāḥ salile dravatvamiva khātmakāḥ

mūrto yathā svasadṛśaiḥ karotyavayavaiḥ kriyāḥ /
ātmabhūtaistathā bhūtaiścidākāśamakartṛ sat

ātmasthādahamityādirasmadāderasaṃsṛteḥ /
śabdo'rthabhāvamukto yaḥ paṭahādiṣu jāyate

yadbhātaṃ prekṣayā nāsti tannāstyeva nirantaram /
jagadrūpamarūpātma brahma brahmaṇi saṃsthitam

yeṣāmasti jagatsvapnaste svapnapuruṣā mithaḥ /
na santi hyātmani mitho nāsmāsvamvarapuṣpavat

mayi brahmaikarūpaṃ te śāntamākāśakośavat /
vāyoḥ spandairivābhinnairvyavahāraiśca tanmayi

ahaṃ tu sanmayasteṣāṃ svapnaḥ svapnavatāmiva /
te tu nūnamasanto me suṣuptasvapnakā iva

taistu yo vyavahāro me tadbrahma brahmaṇi sthitam /
te yatpaśyanti paśyantu tattairalamalaṃ mama

ahamātmani naivāsmi brahmasatteyamātatā /
tvadarthaṃ samudetīva tathārūpaiva vāgiyam

aviruddhaviruddhasya śuddhasaṃvinmayātmanaḥ /
na bhogecchā na mokṣecchā hṛdi sphurati tadvidaḥ

svabhāvamātrāyatte'sminbandhamokṣakrame nṛṇām /
kadarthanetyaho mohādgoṣpade'pyudadhibhramaḥ

svabhāvasādhane mokṣe'bhāvopaśamarūpiṇi /
na dhanānyupakurvanti na mitrāṇi na ca kriyāḥ

tailabindurbhavatyuccaiścakramappatito yathā /
tathāśu cetyasaṃkalpe sthitā bhavati cijjagat

jāgrati svapnavṛttāntasthitiryādṛgrasā smṛtau /
tādṛgrasāhaṃtvajagajjālasaṃsthā vivekinaḥ

tenaivābhyāsayogena yāti tattanutāṃ tathā /
yathā nāhaṃ na saṃsāraḥ śāntamevāvaśiṣyate

yadā yadā svabhāvārkaḥ sthitimeti tadā tadā /
bhogāndhakāro galati na sannapyanubhūyate

mohamahattārahitaḥ
sphurati mṛtau bhavati bhāsate ca tathā /
buddhyādikaraṇanikaro
yasmāddīpādivālokaḥ

ityārṣe śrīvā० vālmīkīye de० mo० ni० uttarārdhe vasiṣṭhagītāsu svabhāvaviśrāntiyogopadeśo nāmaikonacatvāriṃśaḥ sargaḥ