Scripture Library

Yoga Vasistha · Chapter 6.38

6.38.38

aṣṭatriṃśaḥ sargaḥ

6.38.1

śrīvasiṣṭha uvāca /
citpaśyati jaganmithyā svavedanavibodhitā /
vyomni māyāñjanāsiktā dṛgivācalatāntaram

6.38.2

brahmasargaścittasargo dvāvetau sadṛśau matau /
paramārthasvarūpatvādakṣubdhatvātsadaiva ca

6.38.3

jñānarūpatayābāhyaṃ bāhyaṃ cānubhavāttathā /
satyarūpamataḥ satyāṃ viddhi bāhyārtharūpatām

6.38.4

bāhyārthavādavijñānavādayoraikyameva naḥ /
vedanātmaikarūpatvātsarvadā sadasaṃsthiteḥ

6.38.5

akṣubdhakhānilālokajalabhūśāntiśālinī /
tatā śūnyā mahārambhā brahmasattaiva sarvataḥ

6.38.6

tasmai sarvaṃ tataḥ sarvaṃ tatsarvaṃ sarvataśca tat /
tacca sarvamayaṃ nityaṃ tasmai sarvātmane namaḥ

6.38.7

cinmayatvādyadā cetyameti draṣṭṛcitaikatām /
tadā dṛśyāṅgayaivaitaccetyate nānyathā citā

6.38.8

yadā cinmātrameveyaṃ draṣṭṛdarśanadṛśyadṛk /
tadānubhavanaṃ tatra sarvasya phalitaṃ sthitam

6.38.9

draṣṭṛdṛśye na yadyekamabhaviṣyaccidātmake /
taddṛśyāsvādamajñaḥ syānnā dṛṣṭvekṣumivopalaḥ

6.38.10

cinmayatvāccitau cetyaṃ jalamapsviva majjati /
tenānubhūtirbhavati nānyathā kāṣṭhayoriva

6.38.11

sajātīyaikatābhāvādyadvatkāṣṭha na cetate /
dāru tadvadapi draṣṭā dṛśyaṃ nājñāsyadājaḍam

6.38.12

yādṛksattāni kāṣṭhāni tādṛgrūpaṃ tvacetanam /
jānanti netarattasmāddṛśyaṃ ciddṛśyacetanam

6.38.13

mahācidātmanaivāsti jalāniladharāśmatam /
naiteṣu spandabuddhyādi prāṇajīvādyabhāvataḥ

6.38.14

prāṇabuddhyādayaḥ sattāṃ bhāvanāvaśato gatāḥ /
bhāvanā ciccamatkāraḥ sa yathecchamudeti ca

6.38.15

jagattayā śāntatayā brahmasattāvatiṣṭhate /
puṃstayā gata evātmā retovaṭakabījayoḥ

6.38.16

sarvāgrāṇumaye bīje yo'smādagragato'ṇukaḥ /
sa sa tattadbhavatyagraṃ bījaṃ ca svātmani sthitaḥ

6.38.17

brahma sarvaparāṇvātmā yo yasmādarthato'ṇukaḥ /
sa sa tattadbhavedvastu vastubrahmaiva tiṣṭhati

6.38.18

dravyameva yathā dravyaṃ tiryagūrdhvamadhastathā /
sarvameva tathā brahma yena tena yathā tathā

6.38.19

hematvameva nānyatvaṃ hemarūpaśate yathā /
śāntatvameva śāntasya sargāhaṃtvagaṇe tathā

6.38.20

pārśvasthasvapnameghaughā yathā tava na kāścana /
sargapralayasaṃrambhāstathā khātmāna eva me

6.38.21

paṅkatā kalpitā vyomno yā putrakapatākinī /
sā yathā śāntatāmātraṃ khamevedaṃ tathā jagat

6.38.22

saṃkalpabhrama evāntaḥ puṣpībhūya jagatsthitam /
jalāvanitalaklinnabījaṃ kalpa iva drumaḥ

6.38.23

anahaṃtātmano jñasya sata ekatvamāsataḥ /
jarattṛṇalavāyante nanu nāmā'ṇimādayaḥ

6.38.24

trailokye tanna paśyāmi sadevāsuramānuṣam /
ekaromāṃśaviśvasya yallobhāya mahātmanaḥ

6.38.25

yathā tathā sthitasyāpi yatra tatra gatasya ca /
dvaitasaṃkalpasaṃdohā na santyadhigatātmanaḥ

6.38.26

viśvameva nabho yasya śūnyaṃ sarvaṃ mahātmanaḥ /
kutaḥ kasya kathaṃ tasya bhavatvicchā nirātmanaḥ

6.38.27

śāntāśeṣaviśeṣasya nireṣaṇaviśeṣataḥ /
sattāmasattāṃ sadṛśau ka ākalayituṃ kṣamaḥ

6.38.28

mārairna kiṃcinmriyate jīvaiḥ kiṃcinna jīvati /
śuddhasaṃvinmayasyāsya samālokasya khasya ca

6.38.29

mithyā lokasya kacato bhrāntyā maraṇajanmanī /
asatyapi bhrāntibhāji mṛgatṛṣṇānadītaṭe

6.38.30

samyakparīkṣitaṃ yāvanna bhrāntirna parīkṣakāḥ /
na nāma janmamaraṇe kevalaṃ śāntamavyayam

6.38.31

dṛśyādyo viratiṃ yāta ātmārāmaḥ śamaṃ gataḥ /
sa sannevāsadābhāsaḥ paritīrṇabhavārṇavaḥ

6.38.32

dīpanirvāṇanirvāṇamastaṃgatamanogatim /
ātmanyeva śamaṃ yātaṃ santamevāmalaṃ viduḥ

6.38.33

ābuddhyādi jagaddṛśyaṃ yasmai na svadate svataḥ /
ākāśasyeva śāntasya tamāhurmuktamuttamāḥ

6.38.34

ahamastyavicāreṇa vicāreṇāhamasti no /
abhāvādahamarthasya kva jagatkva ca saṃsṛtiḥ

6.38.35

saṃvitsaṃvedanādeva buddhyādyākāravatsthitam /
rūpālokamanorūpaṃ jagadvetti cidambaram

6.38.36

sarvārthariktamanasaḥ sataḥ sarvātmanastava /
sarvathā sarvadā sarvaṃ sarvamācaraṇaṃ śivam

6.38.37

yatkaroṣi yadaśnāsi yajjuhoṣi dadāsi yat /
yattapasyasi haṃsyeṣi tatsarvaṃ śivamavyayam

6.38.38

yadahaṃ yattvamāśā yadyatkriyākālakhādayaḥ /
yallokālokagirayastaccidvyoma śivaṃ tatam

6.38.39

yadrūpālokamananaṃ yatkālatritayaṃ jagat /
yajjarāmaraṇārtyādi tanmahācinnabhaḥ śivam

6.38.40

niścikitso nirābhāso niriccho nirmanā muniḥ /
bhūtvā nirātmā nirvāṇastiṣṭha saṃtiṣṭhase yathā

6.38.41

gatecchamananaṃ śāntamanantasthamabhāvanam /
vyavahāro'stu te mā vā spandāspandairyathānilaḥ

6.38.42

nirvāsanā niṣkalanā śāntā puruṣatāstu te /
śāstreṇa yantravāhena vāhyā dārumayī yathā

6.38.43

bhūtālokastu mā''sneho mā vā'snehaśca bāhyagaḥ /
anirdeśadharālokaścitradīpavadāsyatām

6.38.44

nirvāsanasya virasasya nireṣaṇasya
śāstrādṛte ka iva tattvavinodahetuḥ /
śāstrārthasajjanamato'pyamalasya tasya
saṃvedaneṣvanabhisaṃdhimataḥ svarūpam

6.38.38

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mokṣopāyeṣu nirvāṇaprakaraṇe uttarārdhe nirvāṇavarṇanaṃ nāmāṣṭatriṃśaḥ sargaḥ

Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0