Yoga Vasistha · Verses 6.20-2

viṃśaḥ sargaḥ

bhuśuṇḍa uvāca /
āsītkiṃcitpurā kalpe jagadyacciramāsthitam /
saṃniveśena caitadvadadyāpi ca na dūragam

tadetadvṛttamabhyāsādvartamānena varṇitam /
mayā munīndra bodhāya prāgjanmasāmyadarśinā

adya me phalitaṃ puṇyaiścirakālopasaṃbhṛtaiḥ /
nirvighnameva paśyāmi yadbhavantaṃ mune tataḥ

idaṃ nīḍamimāṃ śākhāmahaṃ cāyamayaṃ drumaḥ /
adya pāvanatāṃ prāptānyetāni tava darśanāt

idamarghyamida pādyaṃ gṛhītvā vihagārpitam /
nūnaṃ pāvanatāṃ nītvā śeṣeṇādiśa cāśu bhoḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
idamarghyaṃ ca pādyaṃ ca bhūyo dattavati svayam /
bhuśuṇḍavihage tasminnidaṃ rāmāhamuktavān

bhrātaraste vihaṅgeśa tādṛksattvā mahādhiyaḥ /
iha kasmānna dṛśyante tvamevaiko hi dṛśyase

bhuśuṇḍa uvāca /
tiṣṭhatāmiha naḥ kālo mahānatigato mune /
yugānāṃ paṅktayaḥ kṣīṇā divasānāmivānagha

etāvatātha kālena sarva eva mamānujāḥ /
tanūstṛṇamiva tyaktvā śive pariṇatāḥ pade

dīrghāyuṣo mahānto'pi santo'pi balino'pi ca /
sarva eva nigīryante kālenākalitātmanā

śrīvasiṣṭha uvāca /
skandhavyūḍhārkaśaśiṣu vahatsvavirataṃ javāt /
vātaskandhātivāteṣu kaccittāta na khidyase

dagdhodayāstaśailendravanavyūhai raveḥ karaiḥ /
ciramatyantamāsannaiḥ kaccittāta na khidyase

indoratha karaiḥ śītaiḥ pāṣāṇīkṛtavāribhiḥ /
āsannakarakāpātaiḥ kaccittāta na khidyase

ajasramiha viśrāntaiḥ kalpajīmūtamaṇḍalaiḥ /
paraśucchedanīhāraiḥ kaccittāta na khidyase

viṣamairjāgataiḥ kṣobhairuccaistarapadasthitaḥ /
kathaṃ na kṣobhamāyāti kalpavṛkṣo'yamunnataḥ

bhuśuṇḍa uvāca /
nirālambāspadā brahmansarvalokāvahelitā /
tuccheyaṃ sarvabhūtānāṃ madhye vihagajīvikā

īdṛśeṣu ca bhūteṣu nirjaneṣu vaneṣu ca /
kalpitāsthāsthitirdhātrā śūnye vā vyomavartmani

kathamasyāṃ prabho jātau jātasya cirajīvinaḥ /
āśāpāśanibaddhasya vihagasya viśokitā

vayaṃ tu bhagavannityamātmasaṃtoṣamāsthitāḥ /
na kadācana nīrūpe muhyāmo jātavibhramaiḥ

svabhāvamātrasaṃtuṣṭāḥ kaṣṭairmuktā viceṣṭitaiḥ /
kṣipāmaḥ kevalaṃ kālamasminbrahmannijālaye

na jīvitānna maraṇātkarmadehasya rodhanam /
yathā sthitena tiṣṭhāmastathaivāstaṃgatehitāḥ

ālokitā lokadaśā dṛṣṭā dṛṣṭāntadṛṣṭayaḥ /
nūnaṃ saṃtyaktamasmākaṃ manasā cañcalaṃ vapuḥ

anāratanijāloke nityaṃ cāparitāpini /
kalpāgasyopari sadā vedmi kālakalāgatim

ratnagucchaprakāśākhye brahmankalpalatāgṛhe /
prāṇāpānapravāheṇa vedmi kalpamakhaṇḍitam

avijñātadivārātrau hyasminnuccaiḥ śiloccaye /
jānāmi nijayā buddhyā lokakālakramasthitim

sārāsāraparicchedi bodhādviśrāntimāgatam /
nirastacāpalaṃ śāntaṃ susthiraṃ me mune manaḥ

saṃsāravyavahārotthairāśāpāśairasanmayaiḥ /
udgārairiva bhūkāko na vaivaśyaṃ vrajāmyaham

paropaśamadharmiṇyā vayamālokaśītayā /
paśyanto jāgatīṃ māyāṃ dhiyā dhairyamupāgatāḥ

bhīmāsvapi mahābuddhe daśāsvacalabuddhayaḥ /
vinirmalopalākārāḥ saṃprāptāsu yathākramam

iyamārambhasubhagā taralā jāgatī sthitiḥ /
bhūyo bhūyaḥ parāmṛṣṭā na ca kiṃca na bādhate

sarvāṇyeva prayāntyeva samāyānti ca vā na vā /
bhagavanbhūtajālāni bhayamasmākamatra kim

bhūtajālataraṅgiṇyā viśantyāḥ kālasāgare /
vayaṃ saṃsārasaritastaṭasthā apyanādṛtāḥ

nojjhāmo na ca gṛhṇīmastiṣṭhāmo neha ca sthitāḥ /
mṛdupādā dṛśā kūrā vayamasmindrume sthitāḥ

vītaśokabhayāyāsaistvādṛśaiḥ puruṣottamaiḥ /
tuṣṭairanugṛhītāḥ smaḥ saṃsthitā vigatāmayāḥ

tatastataśca paryastaṃ luṭhitaṃ na ca vṛttiṣu /
nāparāmṛṣṭatattvārthamasmākaṃ bhagavanmanaḥ

nirvikāre gatakṣobhe cātmanyupaśamaṃ gate /
cittaraṅgāḥ prabuddhāḥ smaḥ parvaṇīva mahābdhayaḥ

bhavadāgamanādbrahmannidānīṃ muditāśayāḥ /
mandaroddhūtasarvāṅgaḥ kṣīrodo yena tanyate

nātaḥ parataraṃ kiṃcinmanye kuśalamātmanaḥ /
santo yadanugamyante saṃtyaktasakalaiṣaṇāḥ

āpātamātraramyebhyo bhogebhyaḥ kimavāpyate /
satsaṅgacintāmaṇitaḥ sarvasāramavāpyate

snigdhagambhīramasṛṇamadhurodāradhīravāk /
trailokyapadmakośe'smiṃstvamekaḥ ṣaṭpadāyase

adhigataparamātmano'pi manye bhavadavalokanaśāntaduṣkṛtasya /
mama saphalamihādya janma sādho sakalabhayāpaharo hi sādhusaṅgaḥ

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vā० de० mo० nirvāṇaprakaraṇe pū० bhuśuṇḍopākhyāne bhuśuṇḍasvarūpanirūpaṇaṃ nāma viṃśaḥ sargaḥ