Yoga Vasistha · Chapter 6.194
caturnavatyadhikaśatatamaḥ sargaḥ
śrīrāma uvāca /
sarvātmasarvabhāveṣu yena yena yadā yadā /
yathā bhāti svayaṃbodhastathānubhavati svayam
svabhāva eva tiṣṭhanti sargāḥ saṃmilitā api /
atrāpi svīkṛtā eva nānāratnāṃśavo yathā
atra dṛṣṭamadṛṣṭaṃ ca mitho viśati gacchati /
jagadraśmighanaṃ ratnaṃ nānāratnaghanaṃ yathā
dīpānāmiva sargāṇāṃ bahūnāṃ jvalatāṃ param /
keṣāṃcidastyanubhavo mithaḥ keṣāṃcideva no
apsvapsviva raso'mbhodhāvāvartaramaṇāvanau /
sarge'sti pratyaṇuṃ tasminnāpi sargāstathā kramaḥ
sarvatra sarvato nityaṃ ciddhanasyāmbuvedanam /
saṃkhyātuṃ kena śakyante sargādhāraparamparāḥ
yathāvayavitā bhinnā naivāvayavinaḥ kvacit /
śabdabhedādṛte bhinnā na tathā sargatā pare
ekasyānantarūpasya kāraṇābhāvataḥ svayam /
nodeti na ca yātyastaṃ jagadādiḥ svabhāvataḥ
tapantī jñaptireveyamakhaṇḍajñeyatāmimām /
karotyakartṛrūpaiva samālokamivārkabhāḥ
vaitṛṣṇyātsarvabhāvānāṃ samāptyaivākṣayaṃ svayam /
saṃpadyate samādhānaṃ yattannirvāṇamucyate
na buddhyā buddhyate bodho bodhābuddherna bodhyate /
na buddhyate vā tenāpi bodhyo bodhaḥ kathaṃ bhavet
prabuddha eva suptābhaḥ svayaṃbodho vibudhyate /
deśakālādyabhāve'pi madhyāhne'rkātapo yathā
sarvakarmavitṛṣṇānāṃ śāntecchānāṃ prabodhataḥ /
satāmanicchatāmeva nirvāṇaṃ saṃpravartate
prabuddhabodho dhyānasthaḥ svabhāve kevale sthitaḥ /
na kiṃcidapi gṛhṇāti na kiṃcidapi cojjhati
yo yathāsthita evāste paśyandīpa ivākriyaḥ /
amanomānamanano manomananavānapi
vyutthāne viśvarūpākhyamanyatra brahmasaṃjñitam /
sargāsargātma cinmātraṃ satyaṃ sarvatra bhāsate
abhinnabodhasadrūpasvarūpānubhave sthitaḥ /
vyutthitaḥ sanniruddhaśca yaḥ paśyati sa śāmyati
jagatpadārthasārthānāṃ bodhamātraikaniṣṭhatām /
vinā nāstyaparā sattā vyomnaḥ śūnyetarā yathā
śiṣyate sphītabodhānāṃ kevalānantabodhatā /
sāpi svapariṇāmena pareṇāyātyavācyatām
tadviśrāntau parā sattā śiṣyate vā na śiṣyate /
yā kāpyatyantaśāntānāṃ na vāggocarameti sā
yā samasya parākāṣṭhā saiva bodhasya sanmayī /
sargastanmaya evātaḥ sakalaṃ śāntamavyayam
nirvāṇāya vitṛṣṇāya svacchaśītalasaṃvide /
spṛhayanti sadā sattāṃ brahmaviṣṇuharā api
sarvārthātmaiva sarvatra sarvadā sarvathoditam /
cetanaṃ śuddhamevāsti nāśo nāsyopapadyate
atyantataptaḥ saṃsāro nirvāṇamatiśītalam /
atiśītalamevāsti taptastveva na vidyate
saṃcetanti śilāntasthā yathālaṃ śālabhañjikāḥ /
anutkīrṇāstathā brahma cetatīdamakhaṇḍitam
yathā cetati saumyāmbukośasthaṃ vīcimaṇḍalam /
tathā cetati kośasya mahāciccetyamavyayam
avibhakto vibhāgasthairiva śāntairanantakaiḥ /
paramārthāmbarābhogaistvabodhātmatvamantharaiḥ
yairyairyathāsva ātmāntarbhāvitaścetitaściram /
bhogamokṣaprabhedeṣu teṣāṃ teṣāṃ tathoditaḥ
mṛte vāpyamṛte bandhau svapne svapnavibodhinaḥ /
na yathodeti satyākhyā tathā dṛśyeṣu tadvidaḥ
yadidaṃ kila dṛśyādi tacchāntamakhilaṃ śivam /
bhāvite'vagate'ṣyantīrati bhrānteḥ ka udbhavaḥ
sarvathā dehasaṃkhyeṣu vaitṛṣṇyamupajāyate /
samyagbodhe sati svapna ivāpi svārthakādiṣu
vaitṛṣṇāvṛdhete bodho vodhādvaitṛṣṇyavardhanam /
paraspareṇa prakaṭe ete kuḍyaprakāśavat
yena bodhena vaitṛṣṇyaṃ dhanadārasutādi vā /
svanūnamapi saṃpannaṃ jāḍyaṃ tatsaṃsthitaṃ tathā
etāvadeva bodhasya bodhatvaṃ yadvitṛṣṇatā /
pāṇḍityaṃ nāma tanmaurkhya yatra nāsti vitṛṣṇatā
na tu vaitṛṣṇyavodhāḍhyau na parasparavardhitau /
asatyāveva tau nāma naṣṭau citrahutāśavat
paramā bodhavaitṛṣṇyasaṃpattirmokṣa ucyate /
tatrānante pade śānte vasatā ca naśocyate
gataṃ gamyaṃ kṛtaṃ kāyaṃ dṛṣṭaṃ dṛśyamaśeṣataḥ /
yāvatsarve śivaṃ śāntamekamādyamanāmayam
ātmārāmasya śāntasya vaitṛṣṇyasyānahakṛteḥ /
asaṃkalpaiva bhavati sthitiḥ svasyeva nirmalā
sahasrebhyaḥ sahasrebhyaḥ kaścidutthāya vīryavān /
bhinatti vāsanājālaṃ pañjaraṃ kesarī yathā
prāptajyotirbodhaśuddhiḥ paramantaḥprakāśavān /
nīhāraḥ śaradīvāśu svayamevopaśāmyati
jñātajñeyastvasaṃkalpaḥ saṃkalpātiśayāśayaḥ /
avāsano vyavahṛtau vātavatspandate na vā
āsīddhīrānmanaskārairbhrāntimātraikaniścayāt /
yaḥ sarvatra khavadbhāvastadavāsanamāsitam
nirvāsane bhāva udārasattve
brahmākhilaṃ dṛśyamiti prabuddhe /
sthiraikanirvāṇamatāvananto
mokṣābhidhānaḥ praśamo'bhyudeti
ityārṣe śrīvatsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmī० de० mo० nirvā- u० rāmaviśrānayupagamo nāma caturnavatyadhikaśatatamaḥ sargaḥ
Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0