Yoga Vasistha · Chapter 6.184
caturaśītyadhikaśatatamaḥ sargaḥ
kundadanta uvāca /
ityuktavānasau pṛṣṭaḥ kadambatalatāpasaḥ /
saptadvīpā bhuvo'ṣṭau tāḥ kathaṃ bhātā gṛheṣviti
kadambatāpasa uvāca /
ciddhāturīdṛgevāyaṃ yadeṣa vyomarūpyapi /
sarvago yatra yatrāste tatra tatrātmani svayam
ātmānamitthaṃ trailokyarūpeṇānyena vā nijam /
paripaśyati rūpaṃ svamatyajanneva khātmakam
kundadanta uvāca /
ekasminvimale śānte śive paramakāraṇe /
kathaṃ svabhāvasaṃsiddhā nānātā vāstavī sthitā
kadambatāpasa uvāca /
sarvaṃ śāntaṃ cidākāśe nānāstīha na kiṃcana /
dṛśyamānamapi sphāramāvartātmā yathāmbhasi
asatsveṣu padārtheṣu padārthā iti bhānti yat /
citvaṃ svapnasuṣuptātma tattasyācchaṃ nijaṃ vapuḥ
saspando'pi hi niḥspandaḥ parvato'pi na parvataḥ /
yathā svapneṣu cidbhāvaḥ svabhāvo'rthagatastathā
na svabhāvā na caivārthāḥ santi sarvātmakocite /
sargādau kacitaṃ rūpaṃ yadyathā tattathā sthitam
na ca nāma paraṃ rūpaṃ kacanākacanātmakam /
dravyātmā cicca cidvyoma sthitamitthaṃ hi kevalam
ekaiva cidyathā svapne senāyāṃ janalakṣatām /
gatevācchaiva kacati tathaivāsyāḥ padārthatā
yatsvataḥ svātmani svacche citkhaṃ kacakacāyate /
tattenaiva tadākāraṃ jagadityanubhūyate
asatyapi yathā vahnāvuṣṇasaṃviddhi bhāsate /
saṃvinmātrātmake vyomni tathārthaḥ svasvabhāsakaḥ
asatyapi yathā stambhe svapne khe stambhatā vidaḥ /
tathedamasyā nānātvamananyadapi cānyavat
ādisarge padārthatvaṃ tatsvabhāvācchameva ca /
cidvyomnā yadyathā buddhaṃ tattathādyāpi vindate
puṣpe patre phale stambhe tarureva yathā tataḥ /
sarvaṃ sarvatra sarvātma parameva tathā'param
paramārthāmbarāmbhodhāvāpaḥ sargaparaṃparā /
paramārthamahākāśe śūnyatā sargasaṃvidaḥ
paramārthaśca sargaśca paryāyau taruvṛkṣavat /
bodhādetadabodhāttu dvaitaṃ duḥkhāya kevalam
paramārtho jagaccedamekamityeva niścayaḥ /
adhyātmaśāstrabodhena bhavepsaiṣā hi muktatā
saṃkalpasya vapurbrahma saṃkalpakacidākṛteḥ /
tadeva jagato rūpaṃ tasmādbrahmātmakaṃ jagat
yato vāco nivartante na nivartanta eva vā /
vidhayaḥ pratiṣedhāśca bhāvābhāvadṛśastathā
amaunamaunaṃ jīvātma yatpāṣāṇavadāsanam /
yatsadevāsadābhāsaṃ tadbrahmābhidhamucyate
sarvasminnekasughane brahmaṇyeva nirāmaye /
kā pravṛttirnivṛttiḥ kā bhāvābhāvādivastunaḥ
ekasyāmeva nidrāyāṃ suṣuptasvapnavibhramāḥ /
yadā bhāntyavicitrāyāṃ citrā iva nirantarāḥ
etasyāṃ citkhasattāyāṃ tathā mūlakasargakāḥ /
bahavo bhāntyacitrāyāṃ citrā iva nirantarāḥ
dravye dravyāntaraṃ śliṣṭaṃ yatkāryāntaramākṣipet /
tadvadantastathābhūtacitsāraṃ sphuraṇaṃ mithaḥ
sarve padārthāścitsāramātramapratighāḥ sadā /
yathā bhānti tathā bhānti cinmātraikātmatāvaśāt
cinmātraikātmasāratvādyathā saṃvedanaṃ sthitāḥ /
niḥspandā nirmanaskārāḥ sphuranti dravyaśaktayaḥ
avidyamānamevedaṃ dṛśyate'thānubhūyate /
jagatsvapna ivāśeṣaṃ sarudropendrapadmajam
vicitrāḥ khalu dṛśyante cijjale spandarītayaḥ /
harṣāmarṣaviṣādotthajaṅgamasthāvarātmani
svabhāvavātādhūtasya jagajjālacamatkṛteḥ /
hā cinmarīcipāṃśvabhranīhārasya visāritā
yathā keśoṇḍrakaṃ vyomni bhāti vyāmalacakṣuṣaḥ /
tathaiveyaṃ jagadbhāntirbhātyanātmavido'mbare
yāvatsaṃkalpitaṃ tāvadyathā saṃkalpitaṃ tathā /
yathā saṃkalpanagaraṃ kacatīdaṃ jagattathā
saṃkalpanagare yāvatsaṃkalpasakalā sthitiḥ /
bhavatyevāpyasadrūpā satīvānubhave sthitā
pravahatyeva niyatirniyatārthapradāyinī /
sthāvaraṃ jaṅgamaṃ caiva tiṣṭhatyeva yathākramam
jāyate jaṅgamaṃ jīvātsthāvaraṃ sthāvarādapi /
niyatyādho vahatyambu gacchatyūrdhvamathānalaḥ
vahanti dehayantrāṇi jyotīṃṣi pratapanti ca /
vāyavo nityagatayaḥ sthitāḥ śailādayaḥ sthirāḥ
jyotirmayaṃ vivṛttaṃ tu dhārāsārāmbarīkṛtam /
yugasaṃvatsarādyātma kālacakraṃ pravartate
bhūtalaikāntarābdhyadrisaṃniveśaḥ sthitāyate /
bhāvābhāvagrahotsargadravyaśaktiśca tiṣṭhati
kundadanta uvāca /
prāgdṛṣṭaṃ smṛtimāyāti tatsvasaṃkalpanānyataḥ /
bhāti prathamasarge tu kasya prāgdṛṣṭabhāsanam
tāpasa uvāca /
apūrvaṃ dṛśyate sarvaṃ svapne svamaraṇaṃ yathā /
prāgdṛṣṭaṃ dṛṣṭamityeva tatraivābhyāsataḥ smṛtiḥ
cittvāccidvyomni kacati jagatsaṃkalpapattanam /
na sannāsadidaṃ tasmādbhātābhātaṃ yataḥ svataḥ
citprasādena saṃkalpasvapnādyadyānubhūyate /
śuddhaṃ cidvyoma saṃkalpapuraṃ mā smaryatāṃ katham
harṣāmarṣavinirmuktairduḥkhena ca sukhena ca /
prakṛtenaiva mārgeṇa jñaiścakrairiva gamyate
nidrāvyapagame svapnanagare yādṛśaṃ smṛtau /
cidvyomātma paraṃ viddhi tādṛśaṃ trijagadbhramam
saṃvidābhāsamātraṃ yajjagadityabhiśabditam /
tatsaṃvidvyoma saṃśāntaṃ kevalaṃ viddhi netarat
yasminsarvaṃ yataḥ sarvaṃ yatsarvaṃ sarvataśca yat /
sarvaṃ sarvatayā sarvaṃ tatsarvaṃ sarvadā sthitam
yatheyaṃ saṃsṛtirbrāhmī bhavato yadbhaviṣyati /
yathā bhānaṃ ca dṛśyasya tadetatkathitaṃ mayā
uttiṣṭhataṃ vrajatamāspadamahni padmaṃ
bhṛṅgāvivābhimatamāśu vidhīyatāṃ svam /
tiṣṭhāmi duḥkhamalamastasamādhisaṃsthaṃ
bhūyaḥ samādhimahamaṅga ciraṃ viśāmi
ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vā० de० mo० ni ० u० brahma० tā० kundadantopadeśo nāma caturaśītyadhikaśatatamaḥ sargaḥ
Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0