Language

ENहिગુ
Scripture Library

Yoga Vasistha · Chapter 6.184

6.184.184

caturaśītyadhikaśatatamaḥ sargaḥ

6.184.1

kundadanta uvāca /
ityuktavānasau pṛṣṭaḥ kadambatalatāpasaḥ /
saptadvīpā bhuvo'ṣṭau tāḥ kathaṃ bhātā gṛheṣviti

6.184.2

kadambatāpasa uvāca /
ciddhāturīdṛgevāyaṃ yadeṣa vyomarūpyapi /
sarvago yatra yatrāste tatra tatrātmani svayam

6.184.3

ātmānamitthaṃ trailokyarūpeṇānyena vā nijam /
paripaśyati rūpaṃ svamatyajanneva khātmakam

6.184.4

kundadanta uvāca /
ekasminvimale śānte śive paramakāraṇe /
kathaṃ svabhāvasaṃsiddhā nānātā vāstavī sthitā

6.184.5

kadambatāpasa uvāca /
sarvaṃ śāntaṃ cidākāśe nānāstīha na kiṃcana /
dṛśyamānamapi sphāramāvartātmā yathāmbhasi

6.184.6

asatsveṣu padārtheṣu padārthā iti bhānti yat /
citvaṃ svapnasuṣuptātma tattasyācchaṃ nijaṃ vapuḥ

6.184.7

saspando'pi hi niḥspandaḥ parvato'pi na parvataḥ /
yathā svapneṣu cidbhāvaḥ svabhāvo'rthagatastathā

6.184.8

na svabhāvā na caivārthāḥ santi sarvātmakocite /
sargādau kacitaṃ rūpaṃ yadyathā tattathā sthitam

6.184.9

na ca nāma paraṃ rūpaṃ kacanākacanātmakam /
dravyātmā cicca cidvyoma sthitamitthaṃ hi kevalam

6.184.10

ekaiva cidyathā svapne senāyāṃ janalakṣatām /
gatevācchaiva kacati tathaivāsyāḥ padārthatā

6.184.11

yatsvataḥ svātmani svacche citkhaṃ kacakacāyate /
tattenaiva tadākāraṃ jagadityanubhūyate

6.184.12

asatyapi yathā vahnāvuṣṇasaṃviddhi bhāsate /
saṃvinmātrātmake vyomni tathārthaḥ svasvabhāsakaḥ

6.184.13

asatyapi yathā stambhe svapne khe stambhatā vidaḥ /
tathedamasyā nānātvamananyadapi cānyavat

6.184.14

ādisarge padārthatvaṃ tatsvabhāvācchameva ca /
cidvyomnā yadyathā buddhaṃ tattathādyāpi vindate

6.184.11

puṣpe patre phale stambhe tarureva yathā tataḥ /
sarvaṃ sarvatra sarvātma parameva tathā'param

6.184.16

paramārthāmbarāmbhodhāvāpaḥ sargaparaṃparā /
paramārthamahākāśe śūnyatā sargasaṃvidaḥ

6.184.17

paramārthaśca sargaśca paryāyau taruvṛkṣavat /
bodhādetadabodhāttu dvaitaṃ duḥkhāya kevalam

6.184.18

paramārtho jagaccedamekamityeva niścayaḥ /
adhyātmaśāstrabodhena bhavepsaiṣā hi muktatā

6.184.19

saṃkalpasya vapurbrahma saṃkalpakacidākṛteḥ /
tadeva jagato rūpaṃ tasmādbrahmātmakaṃ jagat

6.184.20

yato vāco nivartante na nivartanta eva vā /
vidhayaḥ pratiṣedhāśca bhāvābhāvadṛśastathā

6.184.21

amaunamaunaṃ jīvātma yatpāṣāṇavadāsanam /
yatsadevāsadābhāsaṃ tadbrahmābhidhamucyate

6.184.22

sarvasminnekasughane brahmaṇyeva nirāmaye /
kā pravṛttirnivṛttiḥ kā bhāvābhāvādivastunaḥ

6.184.23

ekasyāmeva nidrāyāṃ suṣuptasvapnavibhramāḥ /
yadā bhāntyavicitrāyāṃ citrā iva nirantarāḥ

6.184.24

etasyāṃ citkhasattāyāṃ tathā mūlakasargakāḥ /
bahavo bhāntyacitrāyāṃ citrā iva nirantarāḥ

6.184.25

dravye dravyāntaraṃ śliṣṭaṃ yatkāryāntaramākṣipet /
tadvadantastathābhūtacitsāraṃ sphuraṇaṃ mithaḥ

6.184.26

sarve padārthāścitsāramātramapratighāḥ sadā /
yathā bhānti tathā bhānti cinmātraikātmatāvaśāt

6.184.27

cinmātraikātmasāratvādyathā saṃvedanaṃ sthitāḥ /
niḥspandā nirmanaskārāḥ sphuranti dravyaśaktayaḥ

6.184.28

avidyamānamevedaṃ dṛśyate'thānubhūyate /
jagatsvapna ivāśeṣaṃ sarudropendrapadmajam

6.184.29

vicitrāḥ khalu dṛśyante cijjale spandarītayaḥ /
harṣāmarṣaviṣādotthajaṅgamasthāvarātmani

6.184.30

svabhāvavātādhūtasya jagajjālacamatkṛteḥ /
hā cinmarīcipāṃśvabhranīhārasya visāritā

6.184.31

yathā keśoṇḍrakaṃ vyomni bhāti vyāmalacakṣuṣaḥ /
tathaiveyaṃ jagadbhāntirbhātyanātmavido'mbare

6.184.32

yāvatsaṃkalpitaṃ tāvadyathā saṃkalpitaṃ tathā /
yathā saṃkalpanagaraṃ kacatīdaṃ jagattathā

6.184.33

saṃkalpanagare yāvatsaṃkalpasakalā sthitiḥ /
bhavatyevāpyasadrūpā satīvānubhave sthitā

6.184.34

pravahatyeva niyatirniyatārthapradāyinī /
sthāvaraṃ jaṅgamaṃ caiva tiṣṭhatyeva yathākramam

6.184.35

jāyate jaṅgamaṃ jīvātsthāvaraṃ sthāvarādapi /
niyatyādho vahatyambu gacchatyūrdhvamathānalaḥ

6.184.36

vahanti dehayantrāṇi jyotīṃṣi pratapanti ca /
vāyavo nityagatayaḥ sthitāḥ śailādayaḥ sthirāḥ

6.184.37

jyotirmayaṃ vivṛttaṃ tu dhārāsārāmbarīkṛtam /
yugasaṃvatsarādyātma kālacakraṃ pravartate

6.184.38

bhūtalaikāntarābdhyadrisaṃniveśaḥ sthitāyate /
bhāvābhāvagrahotsargadravyaśaktiśca tiṣṭhati

6.184.39

kundadanta uvāca /
prāgdṛṣṭaṃ smṛtimāyāti tatsvasaṃkalpanānyataḥ /
bhāti prathamasarge tu kasya prāgdṛṣṭabhāsanam

6.184.40

tāpasa uvāca /
apūrvaṃ dṛśyate sarvaṃ svapne svamaraṇaṃ yathā /
prāgdṛṣṭaṃ dṛṣṭamityeva tatraivābhyāsataḥ smṛtiḥ

6.184.41

cittvāccidvyomni kacati jagatsaṃkalpapattanam /
na sannāsadidaṃ tasmādbhātābhātaṃ yataḥ svataḥ

6.184.42

citprasādena saṃkalpasvapnādyadyānubhūyate /
śuddhaṃ cidvyoma saṃkalpapuraṃ mā smaryatāṃ katham

6.184.43

harṣāmarṣavinirmuktairduḥkhena ca sukhena ca /
prakṛtenaiva mārgeṇa jñaiścakrairiva gamyate

6.184.44

nidrāvyapagame svapnanagare yādṛśaṃ smṛtau /
cidvyomātma paraṃ viddhi tādṛśaṃ trijagadbhramam

6.184.45

saṃvidābhāsamātraṃ yajjagadityabhiśabditam /
tatsaṃvidvyoma saṃśāntaṃ kevalaṃ viddhi netarat

6.184.46

yasminsarvaṃ yataḥ sarvaṃ yatsarvaṃ sarvataśca yat /
sarvaṃ sarvatayā sarvaṃ tatsarvaṃ sarvadā sthitam

6.184.47

yatheyaṃ saṃsṛtirbrāhmī bhavato yadbhaviṣyati /
yathā bhānaṃ ca dṛśyasya tadetatkathitaṃ mayā

6.184.48

uttiṣṭhataṃ vrajatamāspadamahni padmaṃ
bhṛṅgāvivābhimatamāśu vidhīyatāṃ svam /
tiṣṭhāmi duḥkhamalamastasamādhisaṃsthaṃ
bhūyaḥ samādhimahamaṅga ciraṃ viśāmi

6.184.184

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vā० de० mo० ni ० u० brahma० tā० kundadantopadeśo nāma caturaśītyadhikaśatatamaḥ sargaḥ

Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc