Yoga Vasistha · Chapter 6.166

ṣaṭṣaṣṭyadhikaśatatamaḥ sargaḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
sārthakenātmaśabdena khyātiśabdena cojjhitām /
ātmakhyātimimāṃ viddhi śilājaṭharanirghanām

ādisargātprabhṛtyeva cidvyomaivetthamātatam /
kacatyātmani yattasya buddhā tenaiva sargatā

na vahantīha sarito nehonmajjanamajjane /
vyoma vyomnyeva cidrūpaṃ kacatyevamaniṅgitam

kacanoktyā tu rahitāṃ samagreṇāstakalpanām /
vinottarapadārthena tvātmakhyātimimāṃ viduḥ

ātmaivedaṃ jagatsarvaṃ khyātiryatra na kiṃcana /
akhyāto nāma na khyātyā kadācitkhyāpitaḥ kvacit

khyātirakhyātirityatra vācoyuktiravāstavī /
kiṃ tatra khyāpanaṃ nāma syādvāpyakhyāpanaṃ ca kim

akhyātiranyathākhyātirasatkhyātiritītarā /
dṛśyāścinmātrarūpasya bhāsaścittvacamatkṛtāḥ

yathā yathā yadā ye ye cinmātravyomabhāsvataḥ /
cidaṃśavaḥ kacantyacchāstadā te te tathā tathā

ātmakhyātirasatkhyātirakhyātiḥ khyātiranyathā /
ityetāściccamatkṛtyā ātmakhyātervibhūtayaḥ

ātmakhyātipadasyārtha ātmakhyātipadojjhitaḥ /
anādyanto nirullekhaḥ so'yamekaghanaḥ sthitaḥ

tatredaṃ mahadākhyānaṃ śrṛṇu śravaṇabhūṣaṇam /
dūṣaṇaṃ dvaitadṛṣṭīnāṃ dyotanaṃ bodhabhāsvataḥ

asti yojanakoṭīnāṃ sahasrāṇi pramāṇataḥ /
ānīlakuḍyakaṭhinā vimalā vipulā śilā

nasaṃdhibandhā nibiḍā vajrasārā visāriṇī /
atyantapuṣṭakaṭhinajaṭharākāśanirmalā

asaṃkhyakalpanicayamavināśā ghanāṅgikā /
kāntāṅgī nirmalatvena vyomarūpaiva lakṣyate

jātistu jñāyate tasyā viśiṣṭā naiva kenacit /
kathaṃ kutra kadā ceti na vijñātā sadaiva sā

antastasyāstu hṛdaye bhūtadhātuvivarjite /
nibiḍānantakaṭhinā vajrasārā'vināśinī

lekhāmayāni vidyante svāṅgabhūtāni bhūriśaḥ /
padmajālāni śaṅkhāśca gadāścakrādayastathā

khaṃ vāyuḥ salilaṃ tejo vasudhetyabhidhā kṛtā /
nāsīttatra svalekhānāṃ jīva ityeva vai tayā

śrīrāma uvāca /
śilāsau cetanaṃ tasyāḥ kuta ityucyatāṃ mama /
acetanā śilā nāma kathaṃ nāma karoti ca

śrīvasiṣṭha uvāca /
na cetanā na ca jaḍā sā śilā vipulojjvalā /
jātiṃ jānāti kastasyāḥ kastatrānyaśca vidyate

śrīrāma uvāca /
tasyāḥ paśyati tā lekhāḥ kaḥ kathaṃ jaṭharasthitāḥ /
kathaṃ vā kena sā bhagnā kadā nāmeti me vada

śrīvasiṣṭha uvāca /
na bhettuṃ yujyate sogrā na ca bhettā ca vidyate /
tathaivāpāraparyantadehinyāṃ sarvamāvṛtam

lekhāmayāni vidyante tatrānantāni koṭare /
vṛkṣaparvatajālāni nagarāṇi purāṇi ca

tatra lekhāmayāḥ santi devadānavanāmakāḥ /
sūkṣmāsūkṣmā nirākārāḥ sākārā iva putrikāḥ

ākāśanāmnī tatrāsti lekhā vaipulyaśālinī /
upalekhāśca santyasyā madhye candrārkanāmikāḥ

śrīrāma uvāca /
kena dṛṣṭā vada brahmam̐llekhāstāstatra kiṃvidhāḥ /
kathaṃ vā vada dṛśyante nipiṇḍopalakośagāḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
mayā rāghava tā dṛṣṭāstādṛśyastatra lekhikāḥ /
tavāpīcchā yadi bhavettattāstvamapi paśyasi

śrīrāma uvāca /
tādṛśī vajrasārā sā śilā bhaṃktuṃ na yujyate /
tathāpi bhavatā dṛṣṭā lekhāstatkośagāḥ katham

śrīvasiṣṭha uvāca /
etasyā jaṭhare rāma lekhāhaṃ jaṭhare sthitaḥ /
tena paśyāmi tatrastho lekhājālaṃ tadakṣatam

ko'sau śakto'nyathā bhaṃktuṃ tāṃ śilāmahamantare /
tatsarvaṃ dṛṣṭavāṃstasyā ahaṃ tatrāntarasthitaḥ

śrīrāma uvāca /
kāsau śilātha kaśca tvaṃ vada me kvāsi saṃsthitaḥ /
kimetadvadasi brūhi kimetaddṛṣṭavānasi

śrīvasiṣṭha uvāca /
paramātmamahāsattā kathitaiṣā mayā tava /
anayaiva vacobhaṃgyā na tveṣā vipulā śilā

paramātmamahāsattāśilāyā jaṭhare vayam /
tacchilāmāṃsameveme sauṣiryaparivarjite

tacchilāṅgaṃ nabho viddhi tacchilāṅgaṃ sadāgatiḥ /
tacchilāṅgaṃ kriyāśabdā vāsanā kālakalpanā

bhūmirāpo'nalo vāyuḥ khaṃ mano buddhireva ca /
ahaṃkāra itīdaṃ tattacchilāṅgamudāhṛtam

paramātmamahāsattā śilā māṃsamime vayam /
sarva eva tato'nanye'pyanye tviti ca vidmahe

cinmātraikātmikā yeyaṃ kilātimahatī śilā /
etasyā vyatirekeṇa kva tadasti kimucyatām

śuddhaṃ vedanamevedaṃ ghaṭāvaṭapaṭādikam /
yathā svapne tathā bhāti jalamūrmitayā yathā

idaṃ brahma ghanaṃ sarvaṃ cinmātraghanamātatam /
paramārthaghanaṃ śāntaṃ sarvamekaghanaṃ viduḥ

ekaṃ mahāciti śilodarameva sarvaṃ
sauṣiryavarjitamapāramanādimadhyam /
tenātmanaiva kalitā kalanātmaneyaṃ
sargo jagadbhuvanamityapi dṛśyanāmnī

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vā० de० mo० ni० u० śilopākhyānaṃ nāma ṣaṭṣaṣṭyadhikaśatatamaḥ sargaḥ