Yoga Vasistha · Chapter 6.150

pañcāśadadhikaśatatamaḥ sargaḥ

muniruvāca /
evaṃprakārayā yuktyā tenāyaṃ muninā tadā /
tathāhaṃ bodhito yena gato viditavedyatām

tato'sau na mayā tyaktaściraprārthanayā tayā /
avasattena tatrāsau mṛtasyāpi tathaiva ca

yenaitanmuninā proktamindūdayaśubhaṃ vacaḥ /
so'yaṃ paśya muniśreṣṭhastava pārśve vyavasthitaḥ

anenoktamanuktena mamaitanmohaghātinā /
dṛśyapūrvāparajñena yajñenevāttamūrtinā

agniruvāca /
tadākarṇya vacastasya munervyādho'bhavattadā /
pratyakṣaḥ svapnasargaḥ kimiti khinna iva smayāt

vyādha uvāca /
aho mahaccitramidaṃ mune manasi duḥsaham /
kathitaṃ me'dya bhavatā bhavatāpāpahāriṇā

yatsvapnakathitasyeyaṃ jāgratpratyakṣatocyate /
labhyate'pi ca tannāma veda citramidaṃ mune

kathameṣa mahānsvapnapuruṣaḥ sa munīśvara /
jāgratyapi sthirībhūto bhūto bālamateriva

evamāścaryamākhyānamucyatāṃ me yathākramam /
kutaḥ kasya kimetadvā paramo hi sa vismayaḥ

muniruvāca /
tataḥ śrṛṇu mahābhāga vṛttaṃ citraṃ kimatra me /
kathayāmi samāsena sahasā māṃ kuru tvarām

anenaitattadā tatra varṇitaṃ bodhanāya me /
budho'hamabhavaṃ cāśu mahato'sya tayā girā

tata etadgirā pūrvaḥ svasvabhāvaḥ smṛto mayā /
avadāto'vadātena nabhaseva tapātyaye

aho nu so'hamabhavaṃ munirityuditāśayam /
ahamāsaṃ hṛdā sphītātsnāto'vasthitavismayāt

imāṃ bhogāsthayāvasthāṃ prāpto'smyajña ivādhvagaḥ /
dhāvañchramārtirambvarthī vyarthayā mṛgatṛṣṇayā

kaṣṭaṃ dṛśyopalambhena bhrāntimātrātmanā satā /
bālo vetālakeneva prājño'pi cchalito hyaho

aho nu citrametena mithyājñānena valgatā /
nītaḥ sarvārthaśūnyena padavīṃ kāmimāmaham

athavā yaḥ so'hamapi bhrāntimātraṃ na sanmayaḥ /
tathāpi citraśatatā yannāmāsadviḍambyate

nāhamasmi na caiveyamidaṃ nāyamapi bhramaḥ /
citraṃ sarvamidaṃ mithyā sarvaṃ ca sadiva sthitam

kimidānīṃ mayā kāryamiha bandhabhidāntaraḥ /
vidyate me'ṅkuraśchedyaṃ tattāvatsaṃtyajāmyaham

āstāmetadavidyaiṣā vyartharūpā kimetayā /
bhrāntyā bhrāntirasadrūpā tyaktaivaiṣā mayādhunā

upadeṣṭā munirayameṣo'tra bhrāntimātrakam /
brahmaivāhamivābhāti rūpametaddivābhravat

tadevaṃ tāvaduditajñānaṃ vakṣye mahāmunim /
iti saṃcintya sa munistatra prokta idaṃ mayā

munināyaka gacchāmi taccharīramidaṃ nijam /
draṣṭuṃ yacca pravṛtto'smi śarīraṃ tadapīkṣitum

ityākarṇya sa māmāha hasanmunivarastadā /
kutastau bhavato dehau tau sudūrataraṃ gatau

gacchātmanaiva vā paśya vṛttāntaṃ vṛttakovida /
paśya tāvadyathāvṛttaṃ dṛṣṭāntaṃ jñāsyasi svayam

iti saṃcintya taṃ dehaṃ vidaṃ bhūsattayā''smikam /
tyaktvā cidātmā tatprāṇātpavane yojito mayā

prāktanaṃ dehamālokya yāvadāyāmyahaṃ mune /
ihaiva tāvatsthātavyamityuktvāhaṃ gato'nilam

atha vātarathārūḍho gaganaṃ bhrāntavānaham /
puṣpāmoda ivānantaṃ gatvā ca tvarayā ciram

tataściramapi bhrāntvā yadā galavilaṃ calan /
ahaṃ na prāptavāṃstasya kiṃcidasyāśayasthitaḥ

tadā khedamupāyātaḥ paramaṃ punarāgataḥ /
idameva jagajjālamahamālānamātmanaḥ

ihemaṃ labdhavānagre tato munimanuttamam /
pṛṣṭavānahamekāgrastata evamidaṃ gṛhe

kimetadbhagavanbrūhi pūrvāparavidāṃvara /
tvaṃ paśyasi yathāvṛttamuttamajñānacakṣuṣā

yasya dehaṃ praviṣṭo'haṃ sa ca madvapureva ca /
kva tāvubhau gatau dehau na labdhau kena hetunā

mayāticiramābhogi bhrāntaṃ saṃsāramaṇḍalam /
sthāvarādā''tmanaḥ kasmātprāptaṃ galabilaṃ na tat

gatveti pṛṣṭaḥ sa muniḥ samuvāca mahāśayaḥ /
jānāsi tatsvayaṃ kasmāditi tāmarasekṣaṇa

etadālokayasi cetsvayaṃ yogaikasaṃvidā /
tatpaśyasyeva niḥśeṣaṃ yathā karatalāmbujam

tathāpi yadi śuśrūṣā tavāsti vacasā mama /
tadidaṃ śrṛṇu vakṣyāmi yathāvṛttamakhaṇḍitam

tapastāmarasoṣṇāṃśuḥ kalyāṇakamalākaraḥ /
jñānābjasya harernābhirnāsti tāvadayaṃ bhavān

sa tvaṃ kadācittapasi sthitaḥ svapnadidṛkṣayā /
kasyaciddhṛdayaṃ jantoḥ praviṣṭaḥ puṣṭasaṃvidā

yattvaṃ praviṣṭo hṛdayaṃ tatredaṃ bhuvanatrayam /
dṛṣṭavānasi vistīrṇaṃ rodasī vipulodaram

iti tvayi ciraṃ vyagre dehastasya tathāpi ca /
sa saṃsuptākṛtiryatra sthitastatra mahāvane

lagno'gnirdhūmadhūmrābhrasāmbarāmbaraḍambaraḥ /
valadvalacalālātacakrasūryendumaṇḍalaḥ

dagdhābhrabhasmasaṃpūrṇadhūmābhrāsitakambalaiḥ /
ānīlākāśadalapairiva saṃchāditāmbaraḥ

darīgṛhaviniṣkrāntasiṃhanirhrādatarjitaiḥ /
sphuṭaiścaṭacaṭāsphoṭairjaḍīkṛtadigantaraḥ

tālītamālamālānāṃ gatānāmagnivṛkṣatām /
pātairutpātavahnyabhrakavatkarakarairghanaḥ

dūradeśagatairdṛṣṭasthirasaudāmanīdhiyā /
dravatkanakaniṣyandakuṭṭimaṃ vyoma darśayan

kaṇaistārāgaṇaṃ kāntairvyomni dviguṇatāṃ nayan /
vakṣaḥsthabālavanitānayanānandanandanaḥ

jvālādhamadhamāśabdapradhmātagaganodaraḥ /
darīgṛhaviniṣkrāntabhrāntonnidravanecaraḥ

ardhadagdhadravatsiṃhamṛgavyādhavihaṃgamaḥ /
kvathatsaraḥsaritsrotorandhitogravanecaraḥ

valajjvālājvaladbālacamarīcārucañcuraḥ /
dahyamānavanaprāṇimedogandhāvṛtāmbudaḥ

tena kalpāgnikalpena valgatā vanavahninā /
sayuṣmadāśramo dagdhaḥ sarpeṇeva prasarpatā

vyādha uvāca /
tatra tasyāgnidāhasya hetuḥ kaḥ prākṛto mune /
tadvanaṃ te baṭuvarāḥ sarvaṃ naṣṭaṃ kathaṃ saha

muniruvāca /
saṃkalpakamanaspandaḥ saṃkalpādikṣayodaye /
yathā heturnirāspando'cirāddhi trijagattathā

hṛdaye ca vanānte ca kṣobhākṣobheṣu kāraṇam /
yathā spando'cirātspandastathā trijagatāmiha

dhātuḥ saṃkalpanagaraṃ jagattatspandanaṃ tviha /
prajodayakṣayakṣobhavarṣāvarṣādikāraṇam

brahmādimānaso'pyasya so'pyanyatra cidambare /
ityaparyavasāneyaṃ śāntaikā cinnabhogatiḥ

citinabhasi cinnabhaḥśrīḥ
kacatīti nirāmayā viduṣām /
mūrkhāṇāṃ tu yathaiṣā
yādṛgvā tanmayīha na sat //
ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmī० de० mo०ni०u०a०vi० śa० paramopadeśo nāma pañcāśadadhikaśatatamaḥ sargaḥ