Yoga Vasistha · Verses 6.124-2
caturviṃśatyadhikaśatatamaḥ sargaḥ
śrīvasiṣṭha uvāca /
yathā sattvamupekṣya svaṃ śanairvipro durīhayā /
aṅgīkaroti śūdratvaṃ tathā jīvatvamīśvaraḥ
bhūtāni dvividhānyeva pratisarge sphuranti vai /
ādyavispandajātāni tāni niṣkāraṇāni vai
īśvarātsamupāgatya punarjanmāntarāṇi ca /
bhūtānyanubhavatyaṅga svakṛtaireva karmabhiḥ
kāryakāraṇabhāvo'yamīdṛśo janmakarmaṇoḥ /
akāraṇamupāyānti sarve jīvā parātpadāt
paścātteṣāṃ svakarmāṇi kāraṇaṃ sukhaduḥkhayoḥ /
ātmajñānātsamutpannaḥ saṃkalpaḥ karmakāraṇam
saṃkalpitvaṃ hi bandhasya kāraṇaṃ tatparityaja /
mokṣastu niḥsaṃkalpitvaṃ tadabhyāsaparo bhava
sāvadhāno bhava tvaṃ ca grāhyagrāhakasaṃbhrame /
ajasrameva saṃkalpadaśāḥ pariharañchanaiḥ
mā bhava grāhyabhāvātmā grāhyakātmā ca mā bhava /
bhāvanāmakhilāṃ tyaktvā yacchiṣṭaṃ tanmayo bhava
ajasraṃ yaṃ yamevārthaṃ patatyakṣagaṇo'nagha /
badhyate tatra rāgeṇa tatrārāgeṇa mucyate
kiṃcidyadrocate tubhyaṃ tadbaddho'si bhavasthitau /
na kiṃcidrocate citte tanmukto'si bhavasthitau
tasmātpadārthanicayātsaha sthāvarajaṅgamāt /
tṛṇāderdevakāyāntānmā kiṃcittava rocatām
yatkaroṣi yadaśnāsi yajjuhoṣi dadāsi yat /
na kartāsi na bhoktāsi tatra muktamatiḥ śamī
santo'tītaṃ na śocanti bhaviṣyaccintayanti no /
vartamānaṃ ca gṛhṇanti karma prāptamakhaṇḍitam
manasi grathitā bhāvāstṛṣṇāmohamadādayaḥ /
manasaiva mano rāma cchedanīyaṃ vijānatā
vivekenātitīkṣṇena balādaya ivāyasā /
manasaiva manaśchindhi sarvabhramasya śāntaye
kṣālayanti malenaiva malaṃ kṣālanakovidāḥ /
vārayantyastramastreṇa viṣaṃ prati viṣeṇa ca
jīvasya trīṇi rūpāṇi sthūlasūkṣmaparāṇi ca /
tatrāsya yatparaṃ rūpaṃ tadbhaja dve parityaja
pāṇipādamayo yo'yaṃ deho bhogāya valgati /
bhogārthametajjīvasya rūpaṃ sthūlamihāsthitam
svasaṃkalpamayākāraṃ yāvatsaṃsārabhāvi yat /
cittaṃ tadviddhi jīvasya rūpaṃ rāmātivāhikam
ādyantarahitaṃ satyaṃ cinmātraṃ nirvikalpakam /
yattadviddhi paraṃ rūpaṃ tṛtīyaṃ viśvarūpakam
etatturyapadaṃ śuddhamatra baddhapado bhava /
saṃparityajya pūrve dve mā tatrātmamatirbhava
śrīrāma uvāca /
jāgratsvapnasuṣupteṣu sthitaṃ triṣvapyalakṣitam /
turyaṃ brūhi viśeṣeṇa vivicya munināyaka
śrīvasiṣṭha uvāca /
ahaṃbhāvānahaṃbhāvau tyaktvā sadasatī tathā /
yadasaktaṃ samaṃ svacchaṃ sthitaṃ tatturyamucyate
yā svacchā samatā śāntā jīvanmuktavyavasthitiḥ /
sākṣyavasthā vyavahṛtau sā turyakalanocyate
naitajjāgranna ca svapnaṃ saṃkalpānāmasaṃbhavāt /
suṣuptabhāvo nāpyetadabhāvājjaḍatā sthiteḥ
śāntaṃ samyakprabuddhānāṃ yathāsthitamidaṃ jagat /
vilīnaṃ turyamevāhurabuddhānāṃ sthiraṃ sthitam
ahaṃkārakalātyāge samatāyāḥ samudbhave /
viśarārau kṛte citte turyāvasthopatiṣṭhate
athemaṃ śrṛṇu dṛṣṭāntaṃ kathyamānaṃ mayādhunā /
prabuddho'pi yathā bodhamupaiṣi vibudhopama
kasmiṃścitkānanābhoge mahāmaunaṃ vyavasthitam /
dṛṣṭvādbhutamidaṃ kiṃcinmuniṃ papraccha lubdhakaḥ
paścādupagato bāṇabhinnaṃ mṛgamabhidrutam /
mune madīyabāṇena viddho mṛga ihāgataḥ
kva prayāto mṛga iti pratyuvāca sa taṃ muniḥ /
samaśīlā vayaṃ sādho munayo vanavāsinaḥ
nāsmākamastyahaṃkāro vyavahāreṣu yaḥ kṣamaḥ /
sarvāṇīndriyakarmāṇi karoti hi sakhe manaḥ
ahaṃkāramayaṃ tanme nūnaṃ pragalitaṃ ciram /
jāgratsvapnasuṣuptākhyā daśā vedmi na kāścana
turya eva hi tiṣṭhe'haṃ tatra dṛśyaṃ na vidyate /
iti tasya vacaḥ śrutvā munināthasya rāghava
lubdhako'rthamavijñāya jagāmābhimatāṃ diśam /
ato vacmi mahābāho nāsti turyetarā daśā
nirvikalpā hi citturyaṃ tadevāstīha netarat /
jāgratsvapnasuṣuptākhyaṃ trayaṃ rūpaṃ hi cetasaḥ
ghoraṃ śāntaṃ ca mūḍhaṃ ca ātmacittamihāsthitam /
ghoraṃ jāgranmayaṃ cittaṃ śāntaṃ svapnamayaṃ sthitam
mūḍhaṃ suṣuptabhāvasthaṃ tribhirhīnaṃ mṛtaṃ bhavet /
yacca cittaṃ mṛtaṃ tatra sattvamekaṃ sthitaṃ samam /
tadeva yoginaḥ sarve yatnātsaṃpādayanti hi
samastasaṃkalpavilāsamuktaṃ
turye pade tiṣṭha nirāmayātmā /
yatra sthitāḥ sādhu sadaiva muktāḥ
praśāntamedā munayo mahāntaḥ
ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mo० nirvāṇaprakaraṇe pū० mṛgavyādhīyaṃ nāma caturviṃśatyadhikaśatatamaḥ sargaḥ
Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0