Language

ENहिગુ
Scripture Library

Yoga Vasistha · Verses 6.124-2

6.124-2.124

caturviṃśatyadhikaśatatamaḥ sargaḥ

6.124-2.1

śrīvasiṣṭha uvāca /
yathā sattvamupekṣya svaṃ śanairvipro durīhayā /
aṅgīkaroti śūdratvaṃ tathā jīvatvamīśvaraḥ

6.124-2.2

bhūtāni dvividhānyeva pratisarge sphuranti vai /
ādyavispandajātāni tāni niṣkāraṇāni vai

6.124-2.3

īśvarātsamupāgatya punarjanmāntarāṇi ca /
bhūtānyanubhavatyaṅga svakṛtaireva karmabhiḥ

6.124-2.4

kāryakāraṇabhāvo'yamīdṛśo janmakarmaṇoḥ /
akāraṇamupāyānti sarve jīvā parātpadāt

6.124-2.5

paścātteṣāṃ svakarmāṇi kāraṇaṃ sukhaduḥkhayoḥ /
ātmajñānātsamutpannaḥ saṃkalpaḥ karmakāraṇam

6.124-2.6

saṃkalpitvaṃ hi bandhasya kāraṇaṃ tatparityaja /
mokṣastu niḥsaṃkalpitvaṃ tadabhyāsaparo bhava

6.124-2.7

sāvadhāno bhava tvaṃ ca grāhyagrāhakasaṃbhrame /
ajasrameva saṃkalpadaśāḥ pariharañchanaiḥ

6.124-2.8

mā bhava grāhyabhāvātmā grāhyakātmā ca mā bhava /
bhāvanāmakhilāṃ tyaktvā yacchiṣṭaṃ tanmayo bhava

6.124-2.9

ajasraṃ yaṃ yamevārthaṃ patatyakṣagaṇo'nagha /
badhyate tatra rāgeṇa tatrārāgeṇa mucyate

6.124-2.10

kiṃcidyadrocate tubhyaṃ tadbaddho'si bhavasthitau /
na kiṃcidrocate citte tanmukto'si bhavasthitau

6.124-2.11

tasmātpadārthanicayātsaha sthāvarajaṅgamāt /
tṛṇāderdevakāyāntānmā kiṃcittava rocatām

6.124-2.12

yatkaroṣi yadaśnāsi yajjuhoṣi dadāsi yat /
na kartāsi na bhoktāsi tatra muktamatiḥ śamī

6.124-2.13

santo'tītaṃ na śocanti bhaviṣyaccintayanti no /
vartamānaṃ ca gṛhṇanti karma prāptamakhaṇḍitam

6.124-2.14

manasi grathitā bhāvāstṛṣṇāmohamadādayaḥ /
manasaiva mano rāma cchedanīyaṃ vijānatā

6.124-2.15

vivekenātitīkṣṇena balādaya ivāyasā /
manasaiva manaśchindhi sarvabhramasya śāntaye

6.124-2.16

kṣālayanti malenaiva malaṃ kṣālanakovidāḥ /
vārayantyastramastreṇa viṣaṃ prati viṣeṇa ca

6.124-2.17

jīvasya trīṇi rūpāṇi sthūlasūkṣmaparāṇi ca /
tatrāsya yatparaṃ rūpaṃ tadbhaja dve parityaja

6.124-2.18

pāṇipādamayo yo'yaṃ deho bhogāya valgati /
bhogārthametajjīvasya rūpaṃ sthūlamihāsthitam

6.124-2.19

svasaṃkalpamayākāraṃ yāvatsaṃsārabhāvi yat /
cittaṃ tadviddhi jīvasya rūpaṃ rāmātivāhikam

6.124-2.20

ādyantarahitaṃ satyaṃ cinmātraṃ nirvikalpakam /
yattadviddhi paraṃ rūpaṃ tṛtīyaṃ viśvarūpakam

6.124-2.21

etatturyapadaṃ śuddhamatra baddhapado bhava /
saṃparityajya pūrve dve mā tatrātmamatirbhava

6.124-2.22

śrīrāma uvāca /
jāgratsvapnasuṣupteṣu sthitaṃ triṣvapyalakṣitam /
turyaṃ brūhi viśeṣeṇa vivicya munināyaka

6.124-2.23

śrīvasiṣṭha uvāca /
ahaṃbhāvānahaṃbhāvau tyaktvā sadasatī tathā /
yadasaktaṃ samaṃ svacchaṃ sthitaṃ tatturyamucyate

6.124-2.24

yā svacchā samatā śāntā jīvanmuktavyavasthitiḥ /
sākṣyavasthā vyavahṛtau sā turyakalanocyate

6.124-2.25

naitajjāgranna ca svapnaṃ saṃkalpānāmasaṃbhavāt /
suṣuptabhāvo nāpyetadabhāvājjaḍatā sthiteḥ

6.124-2.26

śāntaṃ samyakprabuddhānāṃ yathāsthitamidaṃ jagat /
vilīnaṃ turyamevāhurabuddhānāṃ sthiraṃ sthitam

6.124-2.27

ahaṃkārakalātyāge samatāyāḥ samudbhave /
viśarārau kṛte citte turyāvasthopatiṣṭhate

6.124-2.28

athemaṃ śrṛṇu dṛṣṭāntaṃ kathyamānaṃ mayādhunā /
prabuddho'pi yathā bodhamupaiṣi vibudhopama

6.124-2.29

kasmiṃścitkānanābhoge mahāmaunaṃ vyavasthitam /
dṛṣṭvādbhutamidaṃ kiṃcinmuniṃ papraccha lubdhakaḥ

6.124-2.30

paścādupagato bāṇabhinnaṃ mṛgamabhidrutam /
mune madīyabāṇena viddho mṛga ihāgataḥ

6.124-2.31

kva prayāto mṛga iti pratyuvāca sa taṃ muniḥ /
samaśīlā vayaṃ sādho munayo vanavāsinaḥ

6.124-2.32

nāsmākamastyahaṃkāro vyavahāreṣu yaḥ kṣamaḥ /
sarvāṇīndriyakarmāṇi karoti hi sakhe manaḥ

6.124-2.33

ahaṃkāramayaṃ tanme nūnaṃ pragalitaṃ ciram /
jāgratsvapnasuṣuptākhyā daśā vedmi na kāścana

6.124-2.34

turya eva hi tiṣṭhe'haṃ tatra dṛśyaṃ na vidyate /
iti tasya vacaḥ śrutvā munināthasya rāghava

6.124-2.35

lubdhako'rthamavijñāya jagāmābhimatāṃ diśam /
ato vacmi mahābāho nāsti turyetarā daśā

6.124-2.36

nirvikalpā hi citturyaṃ tadevāstīha netarat /
jāgratsvapnasuṣuptākhyaṃ trayaṃ rūpaṃ hi cetasaḥ

6.124-2.37

ghoraṃ śāntaṃ ca mūḍhaṃ ca ātmacittamihāsthitam /
ghoraṃ jāgranmayaṃ cittaṃ śāntaṃ svapnamayaṃ sthitam

6.124-2.38

mūḍhaṃ suṣuptabhāvasthaṃ tribhirhīnaṃ mṛtaṃ bhavet /
yacca cittaṃ mṛtaṃ tatra sattvamekaṃ sthitaṃ samam /
tadeva yoginaḥ sarve yatnātsaṃpādayanti hi

6.124-2.39

samastasaṃkalpavilāsamuktaṃ
turye pade tiṣṭha nirāmayātmā /
yatra sthitāḥ sādhu sadaiva muktāḥ
praśāntamedā munayo mahāntaḥ

6.124-2.124

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mo० nirvāṇaprakaraṇe pū० mṛgavyādhīyaṃ nāma caturviṃśatyadhikaśatatamaḥ sargaḥ

Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc