Language

ENहिગુ
Scripture Library

Yoga Vasistha · Chapter 5.68

5.68.1

śrīrāma uvāca /
kīdṛśo bhagavansaṅgaḥ kathaṃ bandhāya vā nṛṇām /
kaśca mokṣāya kathitaḥ kathaṃ vaiṣa cikitsyate

5.68.2

śrīvasiṣṭha uvāca /
dehadehivibhāgaikaparityāgena bhāvanāt /
dehamātre tu viśvāsaḥ saṅgo bandhārha ucyate

5.68.3

anantasyātmatattvasya saparyantatvaniścaye /
yatsukhārthitvamantaḥ sa saṅgo bandhārha ucyate

5.68.4

sarvamātmedamakhilaṃ kiṃ vāñchāmi tyajāmi kim /
ityasaṅgasthitiṃ viddhi jīvanmuktatanusthitim

5.68.5

nāhamasmi na cānyo'sti mā bhavantu bhavantu vā /
sukhānyasakta ityantaḥ kathyate muktibhāṅnaraḥ

5.68.6

nābhinandati naiṣkarmyaṃ na karmasvanuṣajjate /
susamo yaḥ phalatyāgī so'saṃsakta iti smṛtaḥ

5.68.7

ātmatattvaikaniṣṭhasya harṣāmarṣavaśaṃ manaḥ /
yasya nāyātyasakto'sau jīvanmuktaḥ sa kathyate

5.68.8

sarvakarmaphalādīnāṃ manasaiva na karmaṇā /
nipuṇaṃ yaḥ parityāgī so'saṃsakta iti smṛtaḥ

5.68.9

asaṃsaṅgena sakalāśceṣṭā nānā vijṛmbhitāḥ /
cikitsitā bhavantīha śreyaḥ saṃpādayanti ca

5.68.10

saṃsaktivaśataḥ sarve vitatā duḥkharāśayaḥ /
prayānti śataśākhatvaṃ śvabhrakaṇṭakavṛkṣavat

5.68.11

rajjukṛṣṭaghanaghrāṇo yadgatyā pathi gardabhaḥ /
bhāraṃ vahati bhītātmā tatsaṃsaktivijṛmbhitam

5.68.12

śītavātātapakleśamekadeśaniṣaṇṇayā /
tarurvahati yattanvā tatsaṃsaktivijṛmbhitam

5.68.13

dharāvivaranirmagno yatkīṭaḥ pīḍitāṅgakaḥ /
kṣiṇoti vikalaḥ kālaṃ tatsaṃsaktivijṛmbhitam

5.68.14

kṣutkṣāmakukṣiḥ kṣapayatyāyurvyāghātabhīrudhīḥ /
pakṣī vṛkṣaśikhāśāyī tatsaṃsaktivijṛmbhitam

5.68.13

dūrvāṅkuratṛṇāhāraḥ kirātaśarapīḍayā /
jahāti yanmṛgo dehaṃ tatsaṃsaktivijṛmbhitam

5.68.16

kṛmikīṭatvamāyānti jāyamānāḥ punaḥpunaḥ /
yadimā janatā jīrṇāstatsaṃsaktivijṛmbhitam

5.68.17

utpattyotpattya līyante taraṅgiṇi taraṅgavat /
bhūtāni yadanantāni tatsaṃsaktivijṛmbhitam

5.68.18

vīruttṛṇadaśāṃ yātā mriyante yatpunaḥpunaḥ /
narā vigatasaṃcārāstatsaṃsaktivijṛmbhitam

5.68.19

rasātalarasāyogāttṛṇagulmalatādayaḥ /
janayanti yadākāraṃ tatsaṃsaktivijṛmbhitam

5.68.20

svānarthāntarasaṃkāśapadārthaśatasaṃkulā /
yatsaṃsāranadī mattā tatsaṃsaktivijṛmbhitam

5.68.21

saṃsaktirdvividhā proktā vandyā vandhyā ca rāghava /
vandhyā sarvatra mūḍhānāṃ vandyā tattvavidāṃ nijā

5.68.22

ātmatattvāvabodhena hīnā dehādivastujā /
bhūyaḥ saṃsārasaktiryā dṛḍhā vandhyeti kathyate

5.68.23

ātmatattvāvabodhena satyabhūtavivekajā /
vandyā hi kathyate saktirbhūyaḥ saṃsāravarjitā

5.68.24

śaṅkhacakragadāhasto devo vividhayehayā /
vandyasaṃsaktivaśataḥ paripāti jagattrayam

5.68.25

anāratanirālambaṃ vyoma vartmani pānthatām /
vandyasaṃsaktivaśataḥ karoti raviranvaham

5.68.26

mahākalpasamādhānacirakalpitakalpanam /
vandyasaṃsaktivaśato brāhmaṃ sphurati vai vapuḥ

5.68.27

līlayā lalanālānalīnaṃ bhūtivibhūṣitam /
vandyasaṃsaktivaśataḥ śarīraṃ śāṅkaraṃ sthitam

5.68.28

vijñānagatayaḥ siddhā lokapālāstathetare /
vandyasaṃsaktivaśatastiṣṭhanti jagato'ṅgaṇe

5.68.29

dhatte śārīrayantraughamanyā bhuvanasaṃtatiḥ /
vandyasaṃsaktivaśato jarāmṛtivivarjitam

5.68.30

manaḥ patati bhogeṣu gṛdhro māṃsalaveṣviva /
vandyasaṃsaktivaśato vyarthayā ramyaśaṅkayā

5.68.31

saṃsaktivaśato vāti vāyurbhuvanakoṭare /
pañcabhūtāni tiṣṭhanti vahatīyaṃ jagatsthitiḥ

5.68.32

divi devā bhuvi narāḥ pātāle bhogino'surāḥ /
brahmāṇḍodumbaraphale sphuranmaśakavatsthitāḥ

5.68.33

jāyante ca mriyante ca nipatantyutpatanti ca /
bhūtāni yadanantāni taraṅgiṇi taraṅgavat

5.68.34

utpattyotpattya līyante tatsaṃsaktivijṛmbhitam /
bhūtāni virasaṃ bhūyo nirjharāmbukaṇā iva

5.68.35

parasparanigīrṇāṅgā janatā jāḍyajarjarā /
saṃbhrāntā prabhramatyaṅga śīrṇaparṇamivāmvare

5.68.36

nakṣatracakraṃ gagane drume maśakasaṃtatiḥ /
sphuratyāvartavṛttyaiva pātāle'ṅga jalaughavat

5.68.37

pātotpātadaśājīrṇaṃ kālabālakakandukam /
adyāpi na jahātīndurjalamāmalinaṃ vapuḥ

5.68.38

nānāpārayugāvartaduḥkhālokanakarkaśam /
na lunāti manaḥkhaṇḍaṃ duḥkhigīrvāṇamaṇḍalam

5.68.39

vāsanāmātravaśataḥ pare vyomani kenacit /
idamāracitaṃ citraṃ vicitraṃ paśya rāghava

5.68.40

manaḥsaṅgaikaraṅgeṇa śūnye vyomni jaganmayam /
yadidaṃ racitaṃ citraṃ tatsatyaṃ na kadācana

5.68.41

saṃsaktamanasāmasminsaṃsāre vyavahāriṇām /
atti tṛṣṇā śarīrāṇi tṛṇānyagniśikhā yathā

5.68.42

parisaktamaterdehānsikatāḥ patyurambhasām /
kaḥ śaktaḥ parisaṃkhyātuṃ trasareṇugaṇaṃ yathā

5.68.43

muktālatāyā gaṅgāyā merorāpādamastakam /
taraṅgamuktā gaṇyante na dehāḥ saktacetasām

5.68.44

saṃsaktamanasāmetā ramyāntaḥpurapaṅktayaḥ /
racitā rauravā vīcikālasūtrādināmikāḥ

5.68.45

saktacittaṃ janaṃ duḥkhaśuṣkamindhanasaṃcayam /
jvalatāṃ narakāgnīnāṃ viddhi tena jvalanti te

5.68.46

duḥkhajālamidaṃ nāma yatkiṃcijjagatīgatam /
saṃsaktamanasāmarthe tatsarvaṃ parikalpitam

5.68.47

saṃsaktacittamāyānti sarvā duḥkhaparamparāḥ /
jalakallolavalitā mahānadya ivāmbudhim

5.68.48

manaḥsaṃsargarūpiṇyā bhārūbhūtaśarīrayā /
kṣayodayadaśārthinyā sarvaṃ tatamavidyayā

5.68.49

asaṃsaṅgena bhogānāṃ sarvā rāma vibhūtayaḥ /
paraṃ vistāramāyānti prāvṛṣīva mahāpagāḥ

5.68.50

antaḥsaṃsaṅgamaṅgānāmaṅgāraṃ viddhi rāghava /
anantaḥsaṅgamaṅgānāṃ viddhi rāma rasāyanam

5.68.51

saṃsaṅgenāntarasthena dahyate prakṛtiḥ svayam /
svakalotthe nairakāṅkṣī pāvakena yathauṣadhiḥ

5.68.52

sarvatrāsaktamāśāntamanantamiva saṃsthitam /
asatkalpaṃ sadābhāsaṃ sukhāyaiva mano bhavet

5.68.53

vidyādṛśi prodayamāgatena kṣayaṃ tvavidyāviṣaye gatena /
sarvatra saṃsaktivivarjitena svacetasā tiṣṭhati yaḥ sa muktaḥ

5.68.68

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mokṣopāyeṣūpaśamaprakaraṇe saṅgavicārayogopadeśo nāmāṣṭaṣaṣṭitamaḥ sargaḥ

Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc