Yoga Vasistha · Chapter 5.61

ekaṣaṣṭitamaḥ sargaḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
evamutpalapatrākṣa rāghavāghaviparyaye /
padamāsādayādvandvaṃ viśoko bhava bhūtaye

etāṃ dṛṣṭimavaṣṭabhya na manaḥ paritapyate /
ghore tamasi nirmagnaṃ labdhadīpaṃ śiśuryathā

vivekāvasthayā cetastathaivāyāti nirvṛtim /
patacchvabhre dṛḍhatṛṇapracayālambanādiva

athaitāṃ pāvanīṃ dṛṣṭiṃ bhāvayitvāpyudāharan /
nityamekasamādhāno bhava bhūṣitabhūtalaḥ

śrīrāma uvāca /
kathamekasamādhānaṃ kīdṛśaṃ vā munīśvara /
vātāhatamayūrāṅgaruhalolaṃ mano bhavet

śrīvasiṣṭha uvāca /
śrṛṇu tasyaiva suraghoḥ prabuddhasya satastadā /
parṇādasya ca rājarṣeḥ saṃvādamimamadbhutam

rāghavaikasamādhānabodhitāyojitātmanoḥ /
parasparaṃ samālāpamimaṃ prakathayāmi te

babhūva pārasīkānāṃ pārthivaḥ paravīrahā /
parigho nāma vikhyātaḥ parighaḥ syandane yathā

sa babhūva paraṃ mitraṃ suragho raghunandana /
nandanodyānasaṃsthasya madanasyeva mādhavaḥ

kadācitparighasyābhūdavarṣaṃ maṇḍale mahat /
kalpānta iva saṃsāre prajāduṣkṛtadoṣajam

vineśurjanatāstatra bahvayaḥ kṣutkṣāmajīvitāḥ /
jvalite vipine vahnau yathā bhūtaparamparāḥ

tadduḥkhaṃ parigho dṛṣṭvā viṣādamatulaṃ yayau /
tatyājāśvakhilaṃ rājyaṃ dagdhaṃ grāmamivādhvagaḥ

prajānāśapratīkāreṣvasamartho virāgavān /
jagāma vipine kartuṃ tapo'jinamunīndravat

paurāṇāmaparijñāte kasmiṃściddūrakānane /
samuvāsa viraktātmā lokāntara ivāpare

tapaścarañchāntamatirdāntaḥ kandaramandire /
svayaṃ śīrṇāni śuṣkāṇi tatra parṇānyabhakṣayat

ciraṃ hutāśavacchuṣkaparṇānyevātha bhakṣayan /
parṇāda iti nāmāsau prāpa madhye tapasvinām

tataḥprabhṛti parṇādanāmā rājarṣisattamaḥ /
jambūdvīpe babhūvāsau vikhyāto munisadmasu

tato varṣasahasreṇa tapasā dāruṇātmanā /
prāpadabhyāsavaśato jñānamātmaprasādajam

babhūva vigatadvandvo nirāśaḥ śāntamānasaḥ /
nīrāgo niranukrośo jīvanmuktaḥ prabuddhadhīḥ

vijahāra yathākāmaṃ trilokīmaṭhikāmimām /
siddhasādhyaiḥ samaṃ sādho sahaṃsālirivājjinīm

ekadā tasya sadanaṃ hemacūḍamahīpateḥ /
prāpa ratnavinirmāṇaṃ meroḥ śrṛṅgamivāparam

te tatra prāktane mitre pūjāmakurutāṃ mithaḥ /
pūrṇau vijñātavijñeyau maurkhyagarbhādvinirgatau

aho nu bata kalyāṇaiḥ phalitaṃ mama pāvanaiḥ /
saṃprāptavānahaṃ yattvāmityanyonyamathocatuḥ

āliṅgitaśarīrau tāvanyonyānanditākṛtī /
ekāsane viviśatuścandrārkāviva bhūdhare

parigha uvāca /
paramānandamāyātaṃ cetastvaddarśanena me /
indubimba ivonmagnaṃ manaḥ śītalatāṃ gatam

akṛtrimasukhaṃ prema viyoge śataśākhatām /
prayāti palvalataṭe'cchinnamūla iva drumaḥ

viśrabdhāstānkathālāpāṃstā līlāstacca ceṣṭitam /
saṃsmṛtya prāktanaṃ sādho hṛṣyāmi ca punaḥpunaḥ

jñānametanmayā prāptaṃ tvayā jñātaṃ yathā'nagha /
māṇḍavyasya prasādena paramātmaprasādajam

adya kaccidaduḥkhastvaṃ kaccidviśrāntavānasi /
parame kāraṇe merāviva bhūmaṇḍalādhipaḥ

kaccitparamakalyāṇa ātmārāmatayā tava /
prasādo jāyate citte śaradīva sarombhasi

kaccitkaroṣi samayā suprasannagabhīrayā /
dṛṣṭyā subhaga kāryāṇi kāryāṇyeva narādhipa

nirādhivyādhayo dhīrāḥ kaccitsaṃpannaśālayaḥ /
janatāstava deśeṣu tiṣṭhanti vigatajvaram

kacciduddāmaphalinī phalinīva phalānatā /
dharā tava phalāpūrairbhṛśaṃ dhārayati prajāḥ

kaccittava diganteṣu candrasyevāśupañjaram /
tuṣāranikarākāraṃ prasṛtaṃ pāvanaṃ yaśaḥ

kaccidruṇagaṇairetā diśo nirvivarīkṛtāḥ /
tvayā sarombhasā'bāhyā visānāmiva bhūmayaḥ

kaccitkalamakedārakoṇasthāneṣu dṛṣyatīḥ /
pratigrāmaṃ kumāryaste gāyantyānandanaṃ yaśaḥ

kuśalaṃ tava dhānyeṣu dhaneṣu vibhaveṣu ca /
bhṛtyeṣu ca kalatreṣu putreṣu nagareṣu ca

ādhivyādhivihīneyaṃ kaccitkāyalatā tava /
phalaṃ phalati puṇyārthaṃ yadihāmutra coditam

āpātaramaṇīyeṣu vartetātyantavairiṣu /
kaccidviṣayasarpeṣu savirāgaṃ manastava

aho bata ciraṃ kālamāvāṃ viśleṣamāgatau /
kālena śleṣitau bhūyo vasantādritaṭāviva

na tā jagati vidyante sukhaduḥkhadaśāḥ sakhe /
jīvadbhiryā na dṛśyante saṃyogajaviyogajāḥ

tathaitāsvatidīrghāsu daśāsvanyatvamāgatāḥ /
bhūyo vayamapi śliṣṭāścitro hi niyatervidhiḥ

suraghuruvāca /
bhagavanniyaterasyā gatiṃ sarpagateriva /
daivikyāḥ ko hi jānāti gambhīrāṃ vismayapradām //
tvamahaṃ ca vyapohyeti dūre dūradaśāsu ca /
adya saṃghaṭitau bhūyaḥ kimasādhyamaho vidheḥ

vayaṃ tvadya mahāsattva bhṛśaṃ kuśalinaḥ sthitāḥ /
tvadāgamanapuṇyena parāṃ pāvanatāṃ gatāḥ

paśya tvadāgamakṣīṇapāpānāṃ puṇyapādapaiḥ /
tathā phalitamasmākaṃ na yathā vayamākulāḥ

sarvāḥ saṃpattayo'smākaṃ rājarṣe saṃsthitāḥ pure /
bhavadāgamanenādya prayātāḥ śataśākhatām

vikirati parito rasāyanānā-
miva nikaraṃ madhuraṃ mahānubhāva /
tava vacanamavekṣaṇaṃ ca puṇyaṃ
paramapadapratimo hi sādhusaṅgaḥ

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye mokṣopāyeṣūpaśamaprakaraṇe suraghunṛ० suraghuparighasamāgamo nāmaikaṣaṣṭitamaḥ sargaḥ