Yoga Vasistha · Chapter 5.29

śrīvasiṣṭha uvāca /
atha varṣasahasreṇa divyenāsurapuṅgavaḥ /
devadundubhinirghoṣairbubudhe bhagavānbaliḥ

balau prabuddhe tadbālaṃ vireje nagaraṃ tadā /
vairiñca iva sūryaugha udite kamalākaraḥ

baliḥ prabuddha evāsau yāvannāyānti dānavāḥ /
tāvatsaṃcintayāmāsa samādhisadane kṣaṇam

aho nu ramyā padavī śītalā pāramārthikī /
ahamasyāṃ kṣaṇaṃ sthitvā parāṃ viśrāntimāgataḥ

tadetāmeva padavīmavalambya karomyaham /
bhavatīhopabhuktābhiḥ kiṃ me bāhyavibhūtibhiḥ

aindaveṣvapi viśveṣu na tathānandavīcayaḥ /
toṣayanti yathāntarme saṃsiddhibhavabhūtayaḥ

iti bhūyo'pi viśrāntyai kurvāṇaṃ galitaṃ manaḥ /
balimāvārayāmāsurdaityāścandramivāmbudāḥ

tānālokya punardadhyau tatpraṇāmākulekṣaṇaḥ /
taiḥ kulācalasaṃkāśaiḥ parivītavapustvidam

citaḥ kṣīṇavikalpasya kimupādeyamasti me /
manastadabhipātitvādyāti tadrasatāmalam

mokṣamicchāmyahaṃ kasmādbaddhaḥ kenāsmi vai purā /
abaddho mokṣamicchāmi keyaṃ bālaviḍambanā

na bandhosti na mokṣosti maurkhyaṃ me kṣayamāgatam /
kiṃ me dhyānavilāsena kiṃ vā dhyānena me bhavet

dhyānādhyānabhramau tyaktvā puṃstvaṃ svamavalokayat /
yadāyāti tadāyātu na me vṛddhirna vā kṣayaḥ

na dhyānaṃ nāpi vā'dhyānaṃ na bhogānnāpyabhogitām /
abhivāñchāmi tiṣṭhāmi samameva gatajvaraḥ

na me vāñchā pare tattve na me vāñchā jagatsthitau /
na me dhyānadaśākāryaṃ na kāryaṃ vibhavena me

nāhaṃ mṛto na jīvāmi na sannāsanna sanmayaḥ /
nedaṃ me naiva cānyanme namo mahyamahaṃ bṛhat

idamastu jagadrājyaṃ tiṣṭhāmyatra tu saṃsthitaḥ /
neha vāstu jagadrājyaṃ tiṣṭhāmyātmani śītalaḥ

kiṃ me dhyānadṛśā kāryaṃ kiṃ rājyavibhavaśriyā /
yadāyāti tadāyātu nāhaṃ kiṃcana me kvacit

na kiṃcidapi kartavyaṃ yadi nāma mayādhunā /
tatkasmānna karomīdaṃ kiṃcitprakṛtakarma vai

iti nirṇīya pūrṇātmā balirjñānavatāṃ varaḥ /
daityānālokayāmāsa padmānīva divākaraḥ

dṛṣṭipātavibhāgena sarveṣāṃ danujanmanām /
śiraḥpraṇāmāñjagrāha puṣpāmodānivānilaḥ

atha vairocanistatra dhyeyatyāgamayātmanā /
manasā sakalānyeva rājakāryāṇi saṃvyadhāt

dvijāndevāngurūṃścaiva pūjayāmāsa pūjayā /
saṃmānayāmāsa suhṛdbandhusāmantasajjanān

arthenāpūrayāmāsa bhṛtyānarthigaṇāṃstathā /
lalanā lālayāmāsa vicitravibhavārpaṇaiḥ

ityasau vavṛdhe tasminrājye sakalaśāsane /
yajñaṃ prati babhūvātha matirasya kadācana

tarpitāśeṣabhuvanaṃ devarṣigaṇapūjitam /
saha śukrādibhirmukhyaiḥ sa cakāra mahāmakham

balirbhogabharasyārthī neti nirṇīya mādhavaḥ /
balerīhitasiddhyarthaṃ siddhidastanmakhaṃ yayau

bhogaikakṛpaṇāyedaṃ jagajjaṅgalakhaṇḍakam /
dātuṃ śocyāya śakrāya vayojyeṣṭhāya kāryavit

kramamāṇo balenātra vañcayitvā baliṃ hariḥ /
babandha pātālatale bhūgeha iha vānaram

adyāsau saṃsthito rāma punarindratvahetunā /
jīvanmuktavapuḥ svastho nitya dhyānaviṣaṇṇadhīḥ

pātālakuhare tiṣṭhañjīvanmuktamatirbaliḥ /
āpadaṃ saṃpadaṃ dṛṣṭyā samayaiva sa paśyati

nāstameti na codeti tatprajñā sukhaduḥkhayoḥ /
samā sthirakarā citralekhyā sūryāvaliryathā

āvirbhāvatirobhāvasahastrāṇīha jīvatām /
tanmanaściramālokya bhīmeṣu viratiṃ gatam

daśakoṭīśca varṣāṇāmanuśāsya jagattrayam /
ante viraktatāṃ prāptamupaśāntaṃ balermanaḥ

ūhāpohasahasrāṇi bhāvābhāvaśatāni ca /
balinā paridṛṣṭāni kva samāśvāsametyasau

bhogābhilāṣaṃ saṃtyajya baliḥ saṃpūrṇamānasaḥ /
ātmārāmasthito nityaṃ madhye pātālakoṭare

punaretena balinā jagadindratayākhilam /
anuśāsyamidaṃ rāma bahūnvarṣagaṇāniha

na tasyendrapadaprāptyā tuṣṭiḥ samupajāyate /
na tasya svapadabhraṃśādudvega upajāyate

samaḥ sarveṣu bhāveṣu sarvadaivoditāśayaḥ /
saṃprāptamāharansvastha ākāśa iva tiṣṭhati

balervijñānasaṃprāptireṣā te kathitā mayā /
etāṃ dṛṣṭimavaṣṭabhya tvamapyabhyudito bhava

balivatpravivekena nityo'hamiti niścayāt /
padamāsādayādvaitaṃ pauruṣeṇaiva rāghava

dve cāṣṭau caiva varṣāṇāṃ koṭīrbhuktvā jagattrayam /
ante vairasyamāpanno balirapyasarottamaḥ

tasmādavaśyavairasyaṃ bhogabhāramariṃdama /
saṃtyajya satyamānandamavairasyaṃ padaṃ vraja

imā dṛśyadṛśo rāma nānākāravikāradāḥ /
neha kāntatayā jñeyā dūrācchailaśilā iva

dhāvamānamihāmutra luṭhitaṃ lokavṛttiṣu /
saṃsthāpaya nibaddhyaitacceto hṛdayakoṭare

cidādityo bhavāneva sarvatra jagati sthitaḥ /
kaḥ paraste ka ātmīyaḥ pariskhalasi kiṃ mudhā

tvamananto mahābāho tvamādyaḥ puruṣottamaḥ /
tvaṃ padārthaśatākāraiḥ parisphūrjasi cidvapuḥ

tvayi sarvamidaṃ protaṃ jagatsthāvarajaṃgamam /
bodhe nityodite śuddhe sūtre maṇigaṇā yathā

na jāyase na mriyase tvamajaḥ puruṣo virāṭ /
cicchuddhā janmamaraṇabhrāntayo mā bhavantu te

samastajanmarogāṇāṃ pravicārya balābalam /
tṛṣṇāmutsṛjya bhogānāṃ bhoktaiva bhava kevalam

tvayi sthite jagannāthe cidāditye sadodite /
idamābhāsate sarvaṃ saṃsārasvapnamaṇḍanam

mā viṣādaṃ kṛthā vyarthaṃ sukhaduḥkhaiṣaṇā na te /
śuddhacitto'si sarvātmā sarvavastvavabhāsakaḥ

pūrvamiṣṭamaniṣṭaṃ tvamaniṣṭaṃ ceṣṭamityapi /
parikalpya tadabhyāsāttattato'pi parityaja

iṣṭāniṣṭadṛśostyāge samatodeti śāśvatī /
tayā hṛdayavartinyā punarjanturna jāyate

yeṣu yeṣu pradeśeṣu mano majjati bālavat /
tebhyastebhyaḥ samāhṛtya taddhi tattve niyojayet

evamabhyāgatābhyāsaṃ manomattamataṃgajam /
nibadhya sarvabhāvena paraṃ śreyo'dhigamyate

mā śarīrayathārthajñairmithyādṛṣṭihatāśayaiḥ /
dhūrtaiḥ saṃkalpavikrītairvimūḍhaiḥ samatāṃ vraja

akiṃcanātsvanirṇītau lambamānātparoktiṣu /
na maurkhyādadhiko loke kaścidastīha duḥkhadaḥ

tvametadavivekābbhramuditaṃ hṛdayāmbare /
vivekapavanenāśu dūraṃ naya mahāmate

ātmanaiva prayatnena yāvadātmāvalokane /
na kṛto'nugrahastāvanna vicārodayo bhavet

vedavedāntaśāstrārthatarkadṛṣṭibhirapyayam /
nātmā prakaṭatāmeti yāvanna svamavekṣitam

tvamātmanyātmanā rāma prasāde samavasthitaḥ /
prāpto'si vitataṃ bodhaṃ madvacasyeva budhyase

vikalpāṃśavihīnasya tvayaiṣā cidvivasvataḥ /
gṛhītā vitatā vyāptirmaduktyā paramātmanaḥ

vilīnasarvasaṃkalpaḥ śāntasaṃdehavibhramaḥ /
kṣīṇakautukanīhāro jāto'si vigatajvaraḥ

yadupagacchasi pāsi nihaṃsi vā
pibasi vismayase ca vivardhase /
tadapi tena tadāstu yadā mune
vigatabodhakalaṅkaviśaṅkitaḥ

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mo० upaśamaprakaraṇe balervijñānaprāptirnāmaikonatriṃśaḥ sargaḥ