Yoga Vasistha · Chapter 5.2
dvitīyaḥ sargaḥ
śrīvālmīkiruvāca /
te sametya gṛhaṃ gatvā rājaputrāḥ śaśitviṣaḥ /
cakruḥ sarvamaśeṣeṇa svasadmasu dinakramam
vasiṣṭho rāghavaścaiva rājāno munayo dvijāḥ /
iti cakruḥ svakāryāṇi tathā svagṛhavīthiṣu
sasnuḥ kamalakahlārakumudotpalahāriṣu /
jalāśayeṣu cakrāhvahaṃsasārasarājiṣu
gobhūtilahiraṇyāni śayanānyāsanāni ca /
dadurdānāni viprebhyo bhājanānyaṃśukāni ca
hemaratnavicitreṣu sveṣu cāmarasadmasu /
ānarcuracyuteśānahutāśārkādikānsurān
putrapautrasuhṛdbhṛtyabandhumitragaṇaiḥ saha /
tata āsvādayāmāsurbhojanānyucitāni vai
etasminsamaye cāsminnagare divaso'bhavat /
tanuraṣṭāṅgaśeṣatvāddṛṣṭo na ca manoharaḥ
sāyantanadināntaṃ te tatkālocitaceṣṭayā /
anayannaṃśubhiḥ sārdhaṃ yāvadastaṃ yayau raviḥ
saṃdhyāṃ vavandire suṣṭu jepuścaivāghamarṣaṇam /
peṭhuḥ stotrāṇi puṇyāni jagurgāthā manoharāḥ
tataścābhyuditā śyāmā kāminīśokahāriṇī /
kṣīrodādiva māhendrī candrāvaśyāyadāyinī
śanairāstīrṇapuṣpeṣu kīrṇakarpūramuṣṭiṣu /
dīrghendubimbaramyeṣu tasthustalpeṣu rāghavāḥ
atha rāmādṛte'nyeṣāṃ tatra tadvyavahāriṇī /
vyatīyāya śanaiḥ śyāmā muhūrta iva śobhanā
tasthau rāmastu tāmeva vāsiṣṭhīṃ vacanāvalīm /
cintayanmadhurodārāṃ kariṇīṃ kalabho yathā
kimidaṃ nāma saṃsārabhramaṇaṃ kimime janāḥ /
bhūtāni ca vicitrāṇi kimāyānti prayānti kiṃ
manasaḥ kīdṛśaṃ rūpaṃ kathaṃ caitatpraśāmyati /
māyeyaṃ sā kimutthā syātkathaṃ caiva nivartate
nivṛttayānayā kaḥ syādguṇo doṣo'tha vā bhavet /
kathamātmani caivāyaṃ tate saṃkoca āgataḥ
kimuktaṃ syādbhagavatā muninā manasaḥ kṣaye /
kiṃ cendriyajaye proktaṃ kimuktamathavātmani
jīvaścittaṃ mano māyetyevamādibhirātataiḥ /
rūpairātmaiva saṃsāraṃ tanotīmamasanmayam
ebhirevaṃ manomātratantubaddhaiḥ kṣayaṃ gataiḥ /
duḥkhopaśāntiretāni sucikitsyāni naḥ katham
bhogābhramālāvalayāṃ dhībalākāmimāṃ katham /
pṛthakkaromi payaso dhārāṃ haṃsa ivāmbhasaḥ
bhogāstyaktuṃ na śakyante tattyāgena vinā vayam /
prabhavāmo na vipadāmaho saṃkaṭamāgatam
manomātramidaṃ prāpyaṃ tathaivedaṃ prayojanam /
saṃpannaṃ no giriguru maurkhyādyakṣaḥ śiśoriva
paramāṃ śāntimāgatya gatasaṃsārasaṃbhramā /
bāleva labdhadayitā kaṃcitprāpsyati no matiḥ
kadopaśāntasaṃrambhaṃ vigatāśeṣakautukam /
apāpamātmaviśrāntaṃ mama syātpāvanaṃ manaḥ
kalākalāpasaṃpūrṇācchaśāṅkādapi śītale /
pade surūḍhaṃ viśramya bhramiṣyāmi kadā jagat
kalanāpelavaṃ rūpamutsṛjyālīnamātmani /
kadaiṣyati manaḥ śāntimambhasīva taraṅgakaḥ
tṛṣṇātaraṅgākulitamāśāmakaramālinam /
kadā saṃsārajaladhiṃ tīrtvā syāmahamajvaraḥ
kadopaśamaśuddhāsu padavīṣu vicakṣaṇāḥ /
mumukṣūṇāṃ nivatsyāmo niḥśokaṃ samadarśanāḥ
saṃtāpitasamastāṅgaḥ sarvadhātubhayaṃkaraḥ /
saṃsṛtijvara ādīrghaḥ kadā nāśamupaiṣyati
nirvātadīpalekheva kadā cittaṃ gatavyatham /
śamameṣyati he buddhe suprakāśaghanāntaram
kadendriyāṇi duḥkhebhyaḥ saṃtariṣyanti helayā /
durīhādagdhadehāni garutmanta ivārṇavān
ayaṃ so'haṃ rudanmūḍha iti vyarthāhito bhramaḥ /
śaradīvāsito meghaḥ kadā nāśamupaiṣyati
mandāravanalekhāsu yā matiḥ sā tṛṇāyate /
yāce tatpadamātmīyaṃ saṃprāpsyāmaḥ kadā vayam
vītarāgajanaproktā nirmalā jñānadṛṣṭayaḥ /
kaccitpadaṃ tvayi manaḥ kariṣyantīti me vada
hā tāta mātaḥ putreti girāmāsāmahaṃ punaḥ /
bhājanaṃ citta mābhūvaṃ bhojanaṃ duḥkhabhoginām
he buddhe bhagini bhrāturarthitāṃ pūrayāśu me /
āvayorduḥkhamokṣāya vicāraya munergiraḥ
tvāṃ pādapatitaḥ prītyā yāce sati sute mate /
tena bhavye bhavocchedabhūtaye susthirā bhava
vasiṣṭhamuninā proktā viraktāḥ prathamaṃ giraḥ /
tato mumukṣorācāra utpattīnāṃ kramastataḥ
tataḥ sthitiprakaraṇaṃ samaṃ dṛṣṭāntasundaram /
vijñānagarbhasulabhaṃ yathāvatsmara he mate
kṛtamatiṃ śataśo vicāritaṃ yadyadi tadupaiti na mānasasya buddhiḥ /
bhavati tadaphalaṃ śaraddhanābhaṃ satatamato matireva kāryasāraḥ
ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mokṣopāyeṣūpaśamaprakaraṇe upadeśānuvarṇanaṃ nāma dvitīyaḥ sargaḥ
Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0