Yoga Vasistha · Chapter 5.1

prathamaḥ sargaḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
atha sthitiprakaraṇādanantaramidaṃ śrṛṇu /
upaśamaprakaraṇaṃ jñātaṃ nirvāṇakāri yat

śrīvālmīkiruvāca /
śarattārakitākāśastimitāyāṃ susaṃsadi /
kathayatyevamāhlādi vasiṣṭhe pāvanaṃ vacaḥ

śravaṇārthitvamaunasthapārthive saṃsadantare /
nirvāta iva nispandakamale kamalākare

vilāsinīṣu saṃśāntamadamohabalāsu ca /
śamamantaḥ prayāntīṣu cirapravrajitāsviva

karāmbhoruhahaṃseṣu līneṣu śravaṇādiva /
muktaghurghuravādeṣu vāyaseṣu tarāviva

nāsāgrapariviśrāntatarjanyaṅgulikoṭiṣu /
vicārayatsu vijñānakalāṃ tajjñeṣu rājasu

rāme vikāsamāyāte prabhāta iva paṅkaje /
parityaktatamaḥ pīṭhe sūryodaya ivāmbare

ākarṇayati vāsiṣṭhīrgiro daśarathe rasāt /
kalāpinīva jīmūtanirhrādānmuktavarṣaṇāt

āhṛtya sarvabhogebhyo mano markaṭacañcalam /
śravaṇaṃ prati yatnena sāreṇa mantriṇi sthite

vasiṣṭhoktyā parijñātasvātmanīndukalāmale /
lakṣmaṇe vilasallakṣye śikṣāvalavicakṣaṇe

śatrughne śatrudalane cetasā pūrṇatāṃ gate /
alamānandamāyāte rākācandropame sthite

sumitre mitratāṃ yāte mānase duḥkhaśīlite /
vikāsihṛdaye jāte tatkāla iva paṃkaje

tatrastheṣu tathānyeṣu tadā muniṣu rājasu /
sudhautacittaratneṣu prollasatsviva cetasā

udabhūtpūrayannāśāḥ kalpābhraravamāṃsalaḥ /
atha madhyāhnaśaṃkhānāmabdhighoṣasamaḥ svanaḥ

mahatā tena śabdena tirodhānaṃ munergiraḥ /
yayarjaladanādena kokiladhvanayo yathā

munirantarayāṃcakre svāṃ vācamatha saṃsadi /
jitasāro guṇaḥ kena mahatā samudīryate

muhūrtamātraṃ viśramya śrutvā madhyāhnaniḥsvanam /
ghane kolāhale śānte rāmaṃ muniruvāca ha

rāmādyatanametāvadāhṇikaṃ kathitaṃ mayā /
prātaranyattu vakṣyāmo vaktavyamarimardana

idaṃ niyatitaḥ prāptaṃ kartavyaṃ tadvijanmanām /
madhyāhnamupapannaṃ yatkartavyaṃ nāvasīdati

tvamapyuttiṣṭha subhaga samastācārasatkriyām /
ācarācāracaturasnānadānārcanādikām

ityuktvā muniruttasthau samaṃ daśarathaḥ prabhuḥ /
sasadāḥ sendurāditya udayādritaṭādiva

tayoruttiṣṭhato sarvā sabhotthātumakampata /
mandavātaparāmṛṣṭā nalinīvālilocanā

uttasthau sāvataṃsotthabhṛṃgamaṇḍalamaṇḍitā /
kariseneva sandhyādrāvālolakarapuṣkarā

parasparāṃgasaṃghaṭṭacūrṇitāṃgadamaṇḍalī /
ratnapūrṇāruṇāmbhodasandhyāsamayasūcanī

pataduttaṃsavibhrāntabhṛṃgopahitaghuṃghumā /
mukuṭoddāmavidyotaśakracāpīkṛtāmvarā

kāntālatāhastadalacārucāmaramaṃjarī /
vanalekheva vikṣubdhavaravāraṇamaṇḍalā

kacatkaṭakabhāraktīkṛtānyonyatatāmbarā /
vātavyādhūtapuṣpeva mandāravanamālikā

karpūrakaṇanīhāraracitāmalavāridā /
śarahiktaṭamāleva prasṛtāśeṣabhūmikā

lolamaulimaṇiprāntapāṭalāmbarakoṭarā /
saṃdhyevāphullanīlālā kāryasaṃhārakāriṇī

ratnāṃśusalilāpūramukhapadmanirantarā /
padminīvālivalitā nūpurāravasārasā

saṃtatā sā sabhottasthau bhūbhṛcchatasamākulā /
bhūtasaṃtatisaṃbhrāntā sṛṣṭirnavamivoditā

praṇamyātha nṛpaṃ bhūpā niryayurnṛpamandirāt /
śakracāpīkṛtā ratnairambudherivavīcayaḥ

sumantro mantriṇaścaiva vasiṣṭhamatha bhūmipam /
praṇamya jagmuḥ snānāya rasavijñānakovidāḥ

vāmadevādayaścānye viśvāmitrādayastathā /
vasiṣṭhaṃ purataḥ kṛtvā tasthurāvarjanonmukhāḥ

rājā daśarathastatra pūjayitvā munivrajam /
tadvisṛṣṭo jagāmātha svakāryārthamarindamaḥ

vanaṃ vanāspadā jagmurvyoma vyomanivāsinaḥ /
nagaraṃ nāgarāścaiva prātarāgamanāya te

mahīpativasiṣṭhābhyāṃ praṇayātprārthitaḥ prabhuḥ /
vasiṣṭhasadmani niśāṃ viśvāmitro'tyavāhayat

vasiṣṭhaḥ saha viprendraiḥ pārthivairmunibhistathā /
upāsyamāno rāmādyaiḥ sarvairdaśarathātmajaiḥ

jagāma svāśramaṃ śrīmānsarvalokanamaskṛtaḥ /
anuyātaḥ suraughena brahmalokamivābjajaḥ

tasmātpradeśādrāmādīnpunardaśarathātmajān /
sarvānvisarjayāmāsa pādopānte natānasau

nabhaścarāndharaṇicarānadhaścarānvisṛjya saṃstutaguṇagocarāṃśca tān /
yathākramaṃ svagṛhamudārasattvavāṃścakāra tāṃ dvijajanavāsarakriyām

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye devadūtokte mo० upaśamaprakaraṇe āhnikavarṇanaṃ nāma prathamaḥ sargaḥ