Yoga Vasistha · Chapter 3.44

śrīvasiṣṭha uvāca /
etasminnantare rājamahiṣī mattayauvanā /
tadviveśa gṛhaṃ lakṣmīriva paṅkajakoṭaram

ālolamālyavasanā bhinnahāralatākulā /
anuyātā vayasyābhirdāsībhirbhayavihvalā

candrānanāvadātāṅgī śvāsotkampipayodharā /
tārakākāradaśanā sthitā dyauriva rūpiṇī

atha tasyā vayasyaikā rājānaṃ taṃ vyajijñapat /
bhūtasaṃgrāmasaṃrabdhamamarendramivāpsarāḥ

deva devī sahāsmābhiḥ palāyyāntaḥpurāntarāt /
śaraṇaṃ devamāyātā vātārteva latā drumam

rājandārā hṛtāstāste balavadbhirudāyudhaiḥ /
ūrmijālairmahābdhīnāṃ tīradrumalatā iva

antaḥpurādhipāḥ sarve piṣṭāḥ śatrubhiruddhataiḥ /
aśaṅkitābhipatitairvātairiva varadrumāḥ

dūreṇāśaṅkamāyātaiḥ parairnaḥ puramāhṛtam /
rātrau varṣāsvivoddhoṣaiḥ kamalānīva vāribhiḥ

dhūmaṃ varṣadbhirunnādairlelihānograhetibhiḥ /
vahnibhirnaḥ puraṃ prāptaṃ parayodhaiśca bhūribhiḥ

parivārairvilāsinyo devya āhṛtya mūrdhajaiḥ /
ākrandantyo balānnītāḥ kurarya iva dhīvaraiḥ

iti no yeyamāyātā śākhā prasaraśālinī /
āpattāmalamuddhartuṃ devasyaivāsti śaktatā

ityākarṇyāvalokyāsau devyau yuddhāya yāmyataḥ /
kṣamyatāṃ mama bhāryeyaṃ yuṣmatpādābjaṣaṭpadī

ityuktvā niryayau rājā kopāruṇitalocanaḥ /
mattebhanirbhinnavanaḥ kandarādiva kesarī

līlā līlāṃ dadarśātha svākārasadṛśākṛtim /
pratibimbamivāyātāmādarśe cārudarśanām

prabuddhalīlovāca /
kimidaṃ devi he brūhi kasmādiyamahaṃ sthitā /
yā sā'bhavamahaṃ pūrvaṃ kathaṃ seyamahaṃ sthitā

mantriprabhṛtayaḥ paurā yodhāḥ sabalavāhanāḥ /
sarva eva ta eveme sthitāstatra tathaiva te

tatrāpīha ca he devi sarve kathamavasthitāḥ /
bahirantaśca mukure ivaite kiṃ pracetanāḥ

śrīdevyuvāca /
yathā jñaptirudetyantastathānubhavati kṣaṇāt /
citiścetyārthatāmeti cittaṃ cittārthatāmiva

yādṛgarthaṃ jagadrūpaṃ tatraivodeti tatkṣaṇāt /
na deśakāladīrghatvaṃ na vaicitryaṃ padārthajam

bāhyamābhyantaraṃ bhāti svapnārtho'tra nidarśanam /
yadantaḥ svapnasaṃkalpapuraṃ ca kacanaṃ citeḥ

tadetadbāhyanāmnaiva svabhyāsātsatsphuṭaṃ sthitam /
yādṛgbhāvo mṛto bhartā tava tasmiṃstadā pure

tādṛgbhāvastamevārthaṃ tatraiva samupāgataḥ /
anya eva hyamī bhūtāstebhyastāstādṛśā api

sadrūpā eva caitasya svapnasaṃkalpasainyavat /
avisaṃvādi sarvārtharūpaṃ yadanubhūyate

tasya tāvadvada kathaṃ kīdṛśī vāpi satyatā /
athavottarakāle tu bhaṅguratvādavastu tat

īdṛkca sarvamevedaṃ tatra kā nāstitādhikā /
svapne jāgradasadrūpā svapno jāgratyasanmayaḥ

mṛtirjanmanyasadrūpā mṛtyāṃ janmāpyasanmayam /
viśaredviśarārutvādanubhūteśca rāghava

evaṃ na sannāsadidaṃ bhrāntimātraṃ vibhāsate /
mahākalpāntasaṃpattāvapyadyātha yuge'nagha

na kadācana yannāsti tadbrahmaivāsti tajjagat /
tasminmadhye kacantīmā bhrāntayaḥ sṛṣṭināmikāḥ

vyomni keśoṇḍrakānīva na kacantīva vastutaḥ /
yathā taraṅgā jaladhau tathemāḥ sṛṣṭayaḥ pare

utpattyotpattya līyante rajāṃsīva mahānile /
tasmādbhrāntimayābhāse mithyātvamahamātmani

mṛgatṛṣṇājalacaye kaivāsthā sargabhasmani /
bhrāntayaśca na tatrānyāstāstadeva paraṃ padam

ghane tamasi yakṣābhāstama eva na yakṣakaḥ /
tasmājjanmamṛtirmoho vyāmohatvamidaṃ tatam

sarvaṃ tatsamahākalpaṃ śāntau yadavaśiṣyate /
nātaḥ satyamidaṃ dṛśyaṃ na cāsatyaṃ kadācana

dvayamevaitadathavā brahma tatraiva saṃbhavāt /
ākāśe paramāṇvantardravyāderaṇuke'pi ca

jīvāṇuryatra tatredaṃ jagadvetti nijaṃ vapuḥ /
agnirauṣṇyaṃ yathā vetti nijabhāvakramoditam

paśyatīdaṃ tathaivātmā svātmabhūtaṃ viśuddhacit /
yathā sūryodaye gehe bhramanti trasareṇavaḥ

tatheme paramākāśe brahmāṇḍatrasareṇavaḥ /
yathā vāyau sthitaḥ spanda āmodaḥ śūnyamambare

piṇḍagrahavinirmuktaṃ tathā viśvaṃ sthitaṃ pare /
bhāvābhāvagrahotsargasthūlasūkṣmacarācarāḥ

vivarjitasyāvayavairbhāgā brahmaṇa īdṛśāḥ /
sākārasyāvabodhāya vijñeyā bhavatādhunā

ananyāḥ svātmanastasya tenānavayavā iva /
yathāsthitamidaṃ viśvaṃ nijabhāvakramoditam

riktaṃ na viśvaśabdārthairananyadbrahmaṇi sthitam /
na tatsatyaṃ na cāsatyaṃ rajjusarpabhramo yathā

mithyānubhūtitaḥ satyamasatyaṃ satparīkṣitam /
paramaṃ kāraṇaṃ cittvājjīvatvamiti cetyalam

tatastathaivānubhavājjīvatvaṃ vindati sphuṭam /
satyaṃ bhavatvasatyaṃ vā khe vibhātamidaṃ jagat

rañjayatyeva jīvāṇuḥ svecchābhiranubhūtibhiḥ /
anubhūyantu evāśu kāścitpūrvānubhūtitaḥ

apūvānubhavāḥ kāścitsamāścaivāsamāstathā /
kvacitkadācittā eva kvacidardhasamā api

kacantyasatyāḥ satyābhā jīvākāśe'nubhūtayaḥ /
tatkulāstatsamācārāstajjanmānastadīhitāḥ

ta eva mantriṇaḥ paurāḥ pratibhāne bhavanti ca /
te caivātmanyalaṃ satyā deśakālehitaiḥ samāḥ

sarvagātmasvarūpāyāḥ pratibhāyā iti sthitiḥ /
yathā rājātmani vyomni pratibhodeti sanmayī

tathā tadagragodeti satyeva pratibhāmbare /
tvacchīlā tvatsamācārā tvatkulā tvadvapurmayī

iti līleyamābhāti pratibhāpratibimbajā /
sarvage saṃvidādarśe pratibhā pratibimbati

yādṛśī yatra sā tatra tathodeti nirantaram /
jīvākāśasya yāntasthā pratibhā kurute svayam /
sā bahiśca cidādarśe pratibimbādiyaṃ sthitā

eṣā tvamambaramahaṃ bhuvanaṃ dharā ca
rājeti sarvamahameva vibhātamātram /
cidvyomabilvajaṭharaṃ viduraṅga viddhi
tvaṃ tena śāntamalamāssva yathāsthiteha

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe mokṣopāye utpattiprakaraṇe līlo ० agnidāharātriyuddhe jagadbrahmavarṇanaṃ nāma catuścatvāriṃśaḥ sargaḥ