Yoga Vasistha · Chapter 1.12

dvādaśaḥ sargaḥ

vālmīkiruvāca /
iti pṛṣṭo munīndreṇa samāśvasya ca rāghavaḥ /
uvāca vacanaṃ cāru paripūrṇārthamantharam

śrīrāma uvāca /
bhagavanbhavatā pṛṣṭo yathāvadadhunā'khilam /
kathayāmyahamajño'pi ko laṅghayati sadvacaḥ

ahaṃ tāvadayaṃ jāto nije'sminpitṛsadmani /
krameṇa vṛddhiṃ saṃprāptaḥ prāptavidyaśca saṃsthitaḥ

tataḥ sadācāraparo bhūtvāhaṃ munināyaka /
vihṛtastīrthayātrārthamurvīmambudhimekhalām

etāvatātha kālena saṃsārāsthāmimāṃ haran /
samudbhūto manasi me vicāraḥ so'yamīdṛśaḥ

vivekena parītātmā tenāhaṃ tadanu svayam /
bhoganīrasayā buddhyā pravicāritavānidam

kiṃnāmedaṃ bata sukhaṃ yeyaṃ saṃsārasaṃtatiḥ /
jāyate mṛtaye loko mriyate jananāya ca

asthirāḥ sarva eveme sacarācaraceṣṭitāḥ /
āpadāṃ patayaḥ pāpā bhāvā vibhavabhūmayaḥ

ayaḥśalākāsadṛśāḥ parasparamasaṅginaḥ /
śliṣyante kevalaṃ bhāvā manaḥkalpanayā svayā

manaḥsamāyattamidaṃ jagadābhogi dṛśyate /
manaścāsadivābhāti kena sma parimohitāḥ

asataiva vayaṃ kaṣṭaṃ vikṛṣṭā mūḍhabuddhayaḥ /
mṛgatṛṣṇāmbhasā dūre vane mugdhamṛgā iva

na kenacicca vikrītā vikrītā iva saṃsthitāḥ /
bata mūḍhā vayaṃ sarve jānānā api śāmbaram

kimeteṣu prapañceṣu bhogā nāma sudurbhagāḥ /
mudhaiva hi vayaṃ mohātsaṃsthitā baddhabhāvanāḥ

ā jñātaṃ bahukālena vyarthameva vayaṃ vane /
mohe nipatitā mugdhāḥ śvabhre mugdhā mṛgā iva

kiṃ me rājyena kiṃ bhogaiḥ ko'haṃ kimidamāgatam /
yanmithyaivāstu tanmithyā kasya nāma kimāgatam

evaṃ vimṛśato brahmansarveṣveva tato mama /
bhāveṣvaratirāyātā pathikasya maruṣviva

tadetadbhagavanbrūhi kimidaṃ pariṇaśyati /
kimidaṃ jāyate bhūyaḥ kimidaṃ parivardhate

jarāmaraṇamāpacca jananaṃ saṃpadastathā /
āvirbhāvatirobhāvairvivardhante punaḥpunaḥ

bhogaistaireva taireva tucchairvayamamī kila /
paśya jarjaratāṃ nītā vātairiva giridrumāḥ

acetanā iva janāḥ pavanaiḥ prāṇanāmabhiḥ /
dhvanantaḥ saṃsthitā vyarthaṃ yathā kīcakaveṇavaḥ

śāmyatīdaṃ kathaṃ duḥkhamiti tapto'smi cintayā /
jaraddruma ivogreṇa koṭarasthena vahninā

saṃsāraduḥkhapāṣāṇanīrandhrahṛdayo'pyaham /
nijalokabhayādeva galadvāṣpaṃ na rodimi

śūnyā manmukhavṛttīstāḥ śuṣkarodananīrasāḥ /
viveka eva hṛtsaṃstho mamaikānteṣu paśyati

bhṛśaṃ muhyāmi saṃsmṛtya bhāvābhāvamayīṃ sthitim /
dāridryeṇeva subhago dūre saṃsāraceṣṭayā

mohayanti manovṛttiṃ khaṇḍayanti guṇāvalim /
duḥkhajālaṃ prayacchanti vipralambhaparāḥ śriyaḥ

cintānicayacakrāṇi nānandāya dhanāni me /
saṃprasūtakalatrāṇi gṛhāṇyugrāpadāmiva

vividhadoṣadaśāparicintanai-
rvitatabhaṅgurakāraṇakalpitaiḥ /
mama na nirvṛtimeti mano mune
nigaḍitasya yathā vanadantinaḥ

khalāḥ kālekāle niśi niśitamohaikamihikā-
gatāloke loke viṣayaśatacaurāḥ sucaturāḥ /
pravṛttāḥ prodyuktā diśidiśi vivekaikaharaṇe
raṇe śaktāsteṣāṃ ka iva viduṣaḥprojjhya subhaṭāḥ

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye vairāgyaprakaraṇe prathamaparitāpo
nāma dvādaśaḥ sargaḥ