Viṣvaksenasaṃhitā · Chapter 13
iti śrīpāñcarātre viṣvaksenasaṃhitāyāṃ [mantrānukramaṇavidhirnāma] dvādaśo 'dhyāyaḥ ||
trayodaśo 'dhyāyaḥ
viṣvaksenaḥ---
mantrāṇāṃ praṇavādīnāṃ sarvavidyāvidhānakam (kān?) /
ṛṣichandādi(?)vakṣyāmi sarvameva yathātatham
antaryāmī muniśchando devīgāyatrameva ca /
paramātmāmaro varṇaḥ vedādyāsvasmitaṃ smṛtaḥ
viśvāmitramunirviṣṇuḥ devatā paramātmanaḥ /
paramātmaiva chandastu varṇastasya sitaḥ smṛtaḥ
jāmadagnyamuniśchando vāsudevaśca devatā /
anuṣṭub vāsudevasya sitavarṇa udāhṛtaḥ
chando 'nuṣṭup bharadvājo muniḥ saṃkarṣaṇo mataḥ /
saṃkarṣaṇasya vidyāyā rakto varṇa ihocyate
pradyumnasya muniśchando gautamaḥ paṅktireva ca /
pradyumno devatā varṇaḥ kanakābha iti smṛtaḥ
aniruddhasya vidyāyā muniśchando 'trireva ca /
triṣṭup devo 'niruddhastu nīlajīmūtavarṇakaḥ
vasiṣṭho matsyamantrasya chandastu jagatī smṛtā /
vāsudevastu devaḥ syāt nīlo varṇa ihocyate
kūrmasya kāśyapaṃ vidyānmuniṃ cchando virājate /
devo nārāyaṇaḥ śyāmaḥ vidyāyā varṇa ucyate
agastyo vārāhavidyāyā devīgāyatramucyate /
muniśchando 'maro viṣṇuḥ śyāmavarṇaṃ nigadyate
nārado nārasiṃhasya vidyāyāstu hariḥ(?) smṛtaḥ /
ṛṣiśchando nṛsiṃhastu devatā sitavarṇa[kaḥ?]
...mane maṃkaṇaṃ vidyāt ṛṣiśchando munistathā (?) /
mantre 'smin vāmanaṃ daivaṃ añjanaṃ varṇa ucyate
bhārgave bhārgavaṃ vidyāt...daivastu kathyate /
muniṃ tu bhārgavaṃ devaṃ pītābho varṇa ucyate
vālmīkīṃ rāmavidyāyāḥ nijhrcṛtṭagāyatramucyate /
muniśchandastu devastu paramātmā payonibhaḥ
bṛhaspatiḥ balaṃ(le?) vidyāt supratiṣṭhāmuniḥ smṛtaḥ /
chandastu vāyudevasya devaḥ kanakavarṇakaḥ
bhṛguḥ kṛṣṇasya vidyāyā muniśchandastu daivatam /
paramātmā pratiṣṭhā tu rajato varṇa ucyate
kalkiviṣṇostu munī yo yājñavalkyo muniḥsmṛtaḥ /
chando devaṃ tu gāyatraṃ viṣṇostābhrastu varṇakam
śātātapo muniḥ paṅktiśchandaḥ keśavadaivatam /
keśavasya tu vidyāyā rītikā varṇa ucyate
nārāyaṇasya mantrasya devīgāyatramucyate /
antaryāminaḥ svātmā varṇe marakato bhavet
mādhavasya tu saṃvarto mādhavo devatā smṛtaḥ /
muniśchandastu jagatī varṇaḥ sphaṭikasaṃnibhaḥ
govindasya munirvyāso virāṭchandaśca daivatam /
govinda eva varṇastu vajrasaṃnibha ucyate
muniḥ sanatkumāraḥ syādviṣṇumantrasya devatā /
viṣṇureva virāṭchandaḥ padmarāgastu varṇakaḥ
madhusūdanavidyāyā munirdakṣastu daivatam /
madhusūdanastvanuṣṭhupchando varṇaḥ pravālakaḥ
trivikramasya māṇikyaṃ(?) saṃvarto munirucyate /
chandastu bṛhatī varṇaṃ(?) devatā tu trivikramaḥ
parāśaro vāmanasya muniḥ triṣṭubiti smṛtam /
chandastu vāmano devo muktābho varṇa ucyate
śrīdharasya muniḥ kaṇvaḥ chandastūṣṇigijhrtī?ṭaṣyate /
devatā śrīdharastajjñaiḥ varṇo vaiḍūryasaṃnibhaḥ
aṅgirāstu hṛṣīkeśe muniśca jagatī smṛtā /
chandaḥ kaukiśi(?)nīlābho hṛṣīkeśastu daivatam
padmanābhasya tu muniḥ vaiśampāyana ucyate /
chandaḥ triṣṭubiti jñeyaṃ varṇo rājatasaṃnibhaḥ
śukaśca brahmavidyāyā bṛhatī munirucyate /
chando brahmādhidaivaṃ tu varṇa indusamaprabhaḥ
dāmodarasya vidyāyā mārkaṇḍeyo munirbhavet /
anuṣṭup padmasaṃkāśo varṇo dāmodaro 'maraḥ
viśvarūpasya varṇastu cyavano ravisaṃnibhaḥ /
tisṛgāyatrika(?)cchando vāsudevo 'maro muniḥ
yajñamūrteḥ pulastyaḥ syāt tisraḥ cchando 'dhidaivatam /
pītavarṇastu vidyāyā muniḥ saṃkarṣaṇaḥ smṛtaḥ
aitareyo munirvedamūrteśchando virāṭ smṛtam /
śātakumbhanibho varṇaḥ pradyumno 'mara ucyate
pippalādo munirmudrāvidyāyāśchanda ucyate /
pratiṣṭhā agnivarṇaḥ syādaniruddho 'dhidaivatam
ṛṣirdakṣo virāṭchandaḥ kamalā devatā smṛtā /
varṇo dīpanibhaḥ padmavidyāyā munisattama
kaṇvastu puṣṭividyāyāḥ chando gāyatramiṣyate /
devatā puṣṭiruktā syāt munirvarṇaḥ sitaḥ smṛtaḥ
medhāmantrasya saṃvartamuniḥ triṣṭubudīritam /
chando medhādhidevaṃ tu śaṅkhavarṇa ihocyate
maitreyastu sarasvatyā vidyāyā jagatī smṛtā /
chandaḥ sarasvatī daivaṃ varṇo gokṣīrasaṃnibhaḥ
kāśyapastu muniśchandaḥ triṣṭub durgaiva daivatam /
varṇastu śyāmalaḥproktaḥ vighneśasya tataḥ śṛṇu
gāṇakastu muniśchandaḥ triṣṭub gaṇapatiḥ smṛtaḥ /
devatā dhavalo varṇaḥ vidyāyā gaṇapatestathā
āditaḥ(tyaḥ?)syādṛṣiḥ nīlo varṇaḥ gāyatramucyate /
sadāviṣṇustathā daivaṃ chandastu parameṣṭhinaḥ
puruṣasya muniḥ sūtaḥ śveto varṇaśca daivatam /
vāsudevastathā chando gāyatramiti kathyate
ravirmuniḥ syādviśvasya taruṇārkanibhastathā /
saṃkarṣaṇastathā daivaṃ uṣṇik chando nigadyate
nivṛtte rājato varṇaḥ pradyumno 'mara ucyate /
munistathānumān chando gāyatramiti paṭhyate
mārtaṇḍaḥ sarvavidyāyā muniḥ nā(nī?)radavarṇakaḥ /
uṣṇik chando 'niruddhaśca devatetyabhibhāṣyate
yeṣāmanuktamantre 'smin ṛṣyādi munisattama /
teṣāṃ sāmānyato vidyāt ṛṣirāditya eva ca
gāyatrameva chandaḥ syāt sadāviṣṇuśca daivatam /
bījānāṃ bījavarṇaṃ ca chando daivatameva ca
muniṃ cājānatārcāyāṃ sā (cet?) kṛtāpyakṛtā bhavet /
tasmāt krameṇa vijñāya vidyādīn sādhakottamaḥ
yathoktamarcayennityaṃ labdhavidyaḥ śucirmune /
anyathārcati yo mohādagha(-ddhana?)nāśaṃ kulakṣayam
kurute nṛpanāśaṃ ca nātra kāryā vicāraṇā /
ataḥkleśena vijñāya mantrādīnarcayedbudhaḥ
vidyānāmatiguhyānāṃ sarvavratavivṛddhaye /
ataḥparaṃ pravakṣyāmi sūktasya puruṣasya ca
anuṣṭubasya sūktasya triṣṭubantasya(?)devatā /
chando munyādi saṃkṣepācchṛṇu nārada sattama
puruṣo yo jagadbījaṃ ṛṣirnārāyaṇaḥ smṛtaḥ /
uktaṃ hi samudāyasya pratyṛcaṃ śṛṇu nārada
prathamasya munirvāsudevo uṣṇik chanda ucyate /
paramātmāmaro varṇaṃ śuklamityabhidhīyate
saṃkarṣaṇo muniśchando 'nuṣṭup devo 'sya matsyakaḥ /
dvitīyasya muniśreṣṭha varṇo dhūmra udāhṛtaḥ
tṛtīyo devīgāyatraṃ chando varṇaḥsmṛtoruṇaḥ /
pradyumna ṛṣirityāhuḥ devatā kūrma ucyate
atiruddhasturīyasya muniśchando virāḍiti /
devatāsya tu vārāho nīlo varṇa udāhṛtaḥ
pañcamasya muniśchandaḥ uṣṇik keśava ucyate /
devatā narasiṃhastu varṇo gokṣīrasaṃnibhaḥ
nārāyaṇo ṛṣiśchando nicṛtgāyatra ucyate /
devatā māna(-dha?)vo vidyāt ṣaṣṭhasyaiva tu dhūmrakaḥ
saptamasya munirvarṇaḥ mādhavo 'sya sitaḥsmṛtaḥ /
rāmaṃ taddaivataṃ vidyāt uṣṇik chanda udāhṛtaḥ
govindaścāṣṭamasyaiva ṛṣiśchandoṣṇigeva(?) ca /
daivaṃ dāśarathī rāmo varṇaḥ kālāgnisaṃnibhaḥ
navamasya munirviṣṇa1ḥ balarāmo 'sya daivatam /
gāyatrīchandaso(?)varṇaḥ gokṣīrākṛtirucyate
madhusūdano muniḥsyāddevīgāyatra ucyate /
daśamasyādhidaivaṃ tat (tu?) kalkiragninibho bhavet
trivikramo muniśchando virāḍagninibho bhavet /
daivataṃ viśvarūpo 'yaṃ ekāntaṃ daśamasya tu
dvādaśasya muniṃ vidyāt vāmanaṃ vahnisaṃnibham /
virāṭ chando 'maro yajñamūrtistu paripaṭhyate
trayodaśasyoṣṇik chandaḥ śrīdharo munireva ca /
vaikuṇṭho daivataṃ varṇaḥ taptahāṭakasaṃnibhaḥ
caturdaśasya gāyatrī devīpūrvāñjanākṛtiḥ /
hṛṣīkeśo munirdevo mahāviṣṇuriti smṛtaḥ
pañcottaradaśasyaiva padmanābho muniḥ smṛtaḥ /
vedamūrtyadhidaivaṃ tu uṣṇikchando sitaḥ smṛtaḥ
ṣoḍaśasya ṛṣiścaiva dāmodara iti smṛtaḥ /
hayagrīvo maharṣiśca chando 'gnirdevasaṃnibhaḥ (?)
evaṃ puruṣasūktasya ṛṣyādi parikīrtitam /
ṛcāṃ ṛṣiṃ ca varṇaṃ ca daivataṃ chanda eva ca
ajñānādarcayenmohāt sukṛto 'pyakṛto bhavet /
tasmātsarvaprayatnena ṛṣyādīn jñāpayet kramāt
atharvaṇasya sūktasya sṛṣṭyādipratipādakam /
nārāyaṇa ṛṣiśchando devīgāyatrameva ca
paramātmāmarovarṇaḥ śukla ityabhidhīyate /
yeṣāmanuktamantre 'smin ṛṣyādi munisattama
teṣāṃ sāmānyato vidyāt ṛṣirnārāyaṇaḥ smṛtaḥ /
gāyatrameva chandaḥ syāt paramātmādhidaivatam
pīto varṇa ṛcāṃ caivametadguhyaṃ mayoditam /
ṛcāmevamunaktānāṃ ṛṣyādi parikīrtitam
Original text: Viṣvaksenasaṃhitā · Edition: Lakshmi Narasimha Bhatta, Tirupati 1972 (Kendriya Sanskrit Vidyapeetha Series, 17) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0