viṣṇuvarṇanam · Chapter 1

pūrvaḥ
śrūyatāmabhidhāsyāmi yaṃ tvaṃ pṛcchasi rāvaṇa /
ya eṣa puruṣaḥ śyāmo dvāri tiṣṭhati nityadā

etena dānavendrāśca tathā'nye balavattarāḥ /
vaśaṃ nītā balavatā pūrvaṃ pūrvatarāśca ye

baddhaścāhamanenaivaṃ kṛtānto duratikramaḥ /
ka enaṃ puruṣo loke vañcayiṣyati rāvaṇa

sarvabhūtāpahartā vai ya eṣa dvāri tiṣṭhati /
kartā kārayitā caiva dhātā ca bhuvaneśvaraḥ

na tvaṃ veda na cāhaṃ vai bhūtabhavyabhavatprabhum /
kaliścaiva hi kālaśca sarvabhūtāpahārakaḥ

lokatrayasya sarvasya hartā sraṣṭā tathaiva ca /
saṃharatyeṣa bhūtāni sthāvarāṇi carāṇi ca

punaśca sṛjate sarvamanādyanto maheśvaraḥ /
karaṇaṃ kāraṇaṃ kartā soyaṃ puruṣasattamaḥ

iṣṭaṃ caiva hi dattaṃ ca hutaṃ caiva niśācara /
sarvameva hi lokeśo dhātā goptā na saṃśayaḥ

naivaṃvidhaṃ mahadbhutaṃ vidyate bhuvanatraye

ahaṃ tvaṃ caiva paulastya ye cānye pūrvavattarāḥ /
netā teṣāṃ mahātmaiṣa paśuṃ raśanayā yathā

vṛtro danuḥ śukaḥ śumbho niśumbho dambhureva ca /
kālanemiśca prahlādastathā vairocano baliḥ

kālakeyastārakākhyo mucukundo vivardhanaḥ /
hiraṇyākṣo madhuścaiva kaiṭabho dhūmaśambarau

yamalārjunau ca kaṃsaśca kaiṭabho madhunā saha /
ete tapanti dyotanti vānti varṣanti caiva hi

sarvaiḥ kratuśatairiṣṭaṃ sarvaistaptaṃ mahattapaḥ /
sarve te sumahātmānaḥ sarve vai yogadharmiṇaḥ

sarvairaiśvaryamāsādya bhuktabhogairmahattaraiḥ /
dattamiṣṭamadhītaṃ ca prajāśca paripālitāḥ

svapakṣeṣvanugoptāraḥ prahartāraḥ pareṣvapi /
samareṣvapi lokeṣu naiteṣāṃ vidyate samaḥ

śūrāstvabhijanopetāḥ sarvaśastrāstrapāragāḥ /
sarvavidyāpravettāraḥ saṃgrāmeṣvanivartakāḥ

sarvaistridaśarājyāni kāṅkṣitāni mahātmabhiḥ /
yuddhe suragaṇāḥ sarve nirjitāśca sahasraśaḥ

devānāmapi ye śaktāḥ svapakṣaparipālakāḥ /
pramattā bhogaraktāśca bālārkasamatejasaḥ

yatsa devānpradharṣeta tadeṣa viṣṇurīśvaraḥ /
upāyapūrvakaṃ nāśaṃ saṃvettā bhagavānhariḥ

prādurbhāvaṃ vikurute yenaitannidhanaṃ nayet /
punarevātmanātmānamadhiṣṭhāya sa tiṣṭhati

evametena devena dānavendrā mahātmanā /
te hi sarve kṣayaṃ nītā balinā kāmarūpiṇā

samare ca durādharṣā nṛpāste ca parājitāḥ /
tena nītāḥ kṣayaṃ sarve kṛtāntabalacoditāḥ

uttaraḥ
enaṃ tu nābhijānāmi tadbhavānvaktumarhati

rāvaṇasya vacaḥ śrutvā balirvairocano'bravīt /
eṣa trailokyadhātā ca harirnārāyaṇaḥ prabhuḥ

anantaḥ kapilo viṣṇurnārasiṃho mahādyutiḥ /
ṛtadhāmā sudhāmā ca pāśahasto bhayānakaḥ /
dvādaśādityasadṛśaḥ purāṇapuruṣottamaḥ

nīlajīmūtasaṃkāśaḥ suranāthaḥ surottamaḥ /
jvālāmālī mahābāhuryogī bhaktajanapriyaḥ

eṣa dhārayate lokāneṣa vai sṛjate prabhuḥ /
eṣa saṃharate caiva kālo bhūtvā mahābalaḥ

eṣa yajñaśca yājyaśca cakrāyudhadharo hariḥ /
sarvadevamayaścaiva sarvabhūtamayastathā

sarvalokamayaścaiva sarvajñānamayastathā /
sarvarūpī mahārūpī baladevo mahābhujaḥ

vīrahā vīracakṣuṣmāṃstrailokyagururavyayaḥ /
evaṃ munigaṇāḥ sarve kathayantīha mokṣiṇaḥ

ya enaṃ vetti puruṣaṃ na ca pāpairvilipyate /
smṛtvā stutvā tatheṣṭvā ca sarvamasmādavāpyate