Vayu Purana · Chapter 44
nārada uvāca//
gayāsuraḥ kathaṃ jātaḥ kiṃprabhāvaḥ kimātmakaḥ /
tapastaptaṃ kathaṃ tena kathaṃ dehapavitratā
sanatkumāra uvāca//
viṣṇornābhyambujājjāto brahmā lokapitāmahaḥ/
prajāḥ sasarja saṃproktaḥ pūrvvaṃ devena viṣṇunā
āsureṇaiva bhāvena hyasurānasṛjatpurā/
saumanasyena bhāvena devānsumanaso'sṛjat
gayāsuro'surāṇāñca mahābalaparākramaḥ/
yojanānāṃ sapādañca śataṃ tasyocchrayaḥ smṛtaḥ
sthūlaḥ ṣaṣṭiryojanānāṃ śreṣṭho'sau vaiṣṇavaḥ smṛtaḥ/
kolāhalagirivare tapastepe sudāruṇam
bahuvarṣasahasrāṇi nirucchvāsaṃ sthiro'bhavat/
tattapastāpitā devāḥ saṃkṣobhaṃ paramaṃ gatāḥ
brahmalokaṃ gatā devāḥ procuste'tha pitāmaham/
gayāsurādrakṣa deva brahmā devāṃstato'bravīt
vrajāmaḥ śaṅkaraṃ devā brahmādyāśca gatāḥ śivam/
kailāse cābruvannatvā rakṣa deva mahāsurāt
brahmādyānabravīcchambhurvrajāmaḥ śaraṇaṃ harim/
kṣīrābdhau devadeveśaḥ sa naḥ śreyo vidhāsyati/
brahmā maheśvaro devā viṣṇuṃ natvā pratuṣṭuvuḥ
devā ūcuḥ //
ॐ namo viṣṇavo bhartre sarvveṣāṃ prabhaviṣṇave/
rociṣṇave jiṣṇave ca rākṣasādigrasiṣṇave
dhariṣṇave'khilasyāsya yogināṃ pārayiṣṇave /
varddhiṣṇave hyanantāya namo bhrājṣṇive namaḥ
sanatkumāra uvāca//
evaṃ stuto vāsudevaḥ surāṇāṃ darśanaṃ dadau/
kimarthamāgatā devā viṣṇunoktāstamabruvan
gayāsurabhayāddeva rakṣāsmānabravīddharim/
brahmādyā yāntu taṃ daityamāgamiṣyāmyahaṃ tataḥ
keśave garuḍārūḍho varaṃ dātuṃ gayāsure/
sarvve svaṃ svaṃ samāsthāya yayurvāhanamuttamam
ūcustaṃ vāsudevādyāḥ kimarthaṃ tapyate tvayā/
santuṣṭāḥ svāgatāḥ sarve varaṃ brūhi gayāsura
gayāsura uvāca//
yadituṣṭāḥ stha me devā brahmaviṣṇumaheśvarāḥ/
sarvvadevadvijātibhyo yajñatīrthaśiloccayāt
devebhyo'tipavitro'hamṛṣibhyo'pi śivāvyayāt/
mantrebhyo devadevebhyo yogibhyaścāpi sarvvaśaḥ
nyāsibhyaścāpi karmmibhyo dharmmibhyaśca tathā punaḥ/
jñātibhyo'tipavitrebhyaḥ pavitraḥ syāṃ sadā surāḥ
pavitramastu taṃ devā daityamuktvā yayurdivam/
daityaṃ dṛṣṭvā ca spṛṣṭvā ca sarvve haripuraṃ yayuḥ
śūnyaṃ lokatrayaṃ jātaṃ śūnyā yamapurī hyabhūt/
yama indrādibhiḥ sārddhaṃ brahmalokaṃ tato'gamat
brahmāṇamūcire devā gayāsuravilopitāḥ/
tvayā datto'dhikāro vai gṛhāṇa tvaṃ pitāmaha
brahmābravīttato devānvrajāmo viṣṇumavyayam/
brahmādayo'bruvanviṣṇuṃ tvayā dattavare'sure
taddarśanādyayuḥ svargaṃ śūnyaṃ loka trayaṃ hyabhūt/
devairukto vāsudevo brahmāṇaṃ sa vaco'bravīt
gatvāsuraṃ prārthayasva yajñārthaṃ dehi dehakam/
viṣṇūktaḥ sasuro brahmā gatvā'paśyanmahāsuram
gayāsuro'bravīddṛṣṭvā brahmāṇaṃ tridaśaiḥ sahaḥ/
saṃpūjyotthāya vidhivatpraṇtaḥ śraddhayānvitaḥ
//gayāsura uvāca//
adya me saphalaṃ janma adya me saphalaṃ tapaḥ/
yadāgato'tithirbrahmā sarvvaṃ prāptaṃ mayādya vai
yoginyogāṅgavitsarvvalokasvāminpitarguro/
yadarthamā gato brahmanstatkāryyaṃ karavāṇyaham
//brahmovāca//
pṛthivyāṃ yāni tīrthāni dṛṣṭāni bhramatā mayā/
yajñārthaṃ na tu te tāni pavitrāṇi śarīrataḥ
tvayā dehe pavitratvaṃ prāptaṃ viṣṇuprasādataḥ/
ataḥ pavitraṃ dehaṃ tvaṃ yajñārthaṃ dehime'sura
//gayāsura uvāca//
dhanyo'haṃ deva deveśa yaddehaṃ prārthyate tvayā/
pitṛvaṃśaḥ kṛtārtho me dehe yāgaṃ karoṣi cet
tvayaivotpādito dehaḥ pavitrastu tvayā kṛtaḥ/
sarvveṣāmupakārāya yāgo'vaśyaṃ bhavatviti
ityuktvā so'patadbhūmau śvetakalpe gayāsuraḥ/
naiṛtīṃ diśamāśritya tadā kolāhale girau
śiraḥ kṛtvottare daityaḥ pādau kṛtvā tu dakṣiṇe/
brahmā sambhṛtasambhāro mānasānṛtvijo'sṛjat
agniśarmāṇammṛtaṃ śaunakaṃ yāñjaliṃ mṛdum/
kumuthiṃ veda kauṇḍilyaṃ hārītaṃ kāśyapaṃ kṛpam
gargaṃ kauśikavāsiṣṭhau muniṃ bhārgavamavyayam/
vṛddhaṃ pārāśaraṃ kaṇvaṃ māṇḍavyaṃ śrutikevalam
śvetaṃ sutālaṃ damanaṃ suhotraṃ kaṅkameva ca/
laukākṣiñca mahābāhuṃ jaigīṣavyaṃ tathaiva ca
dadhipañcamukhaṃ vipramṛṣabhaṃ karkameva ca/
kātyāyanaṃ gobhilañca munimugramagāvratam
supālakaṃ gautamañca tathā vedaśirovratam/
jaṭāmālinamavyagraṃ cāṭuhāsañca dāruṇam
ātreyaṃ cāpyaṅgirasamaupamanyuṃ mahā vratam/
gokarṇañca guhāvāsaṃ śikhaṇḍinamumāvratam
etānanyāṃśca viprendrānvedhā lokapitāmahaḥ /
parikalpyākarodyāgaṃ gayāsuraśarīrake
agniśarmāpi pañcāgnīnmukhādetānathāsṛjat/
dakṣiṇāgniṃ gārhapatyāhavanīyau tapo'vyayaḥ
satyāvasathyau devarṣe yeṣu yajñāḥ pratiṣṭhitāḥ/
yajñasya ca pratiṣṭhārthaṃ viprebhyo dakṣiṇāṃ dadau
hutvā pūrṇāhutiṃ brahnā snātvā cāvabhṛthena tu/
yajñayūpaṃ suraiḥ sārddhaṃ samānīya vyaropayat
brahmaṇaḥ sahasā śreṣṭhe sarasyevāśritaṃ śubham/
calitaścakito brahmā dharmmarājamabhāṣata
jātā gṛhe tava śilā samānīyāvicārayan/
daityasya śīghraṃ śirasi tāṃ dhāraya mamājñayā
niścalārthaṃ yamaḥ śrutvā dhārayanmastake śilām/
śilāyāṃ dhāritāyāntu saśilaścāsuro'calat
devānūce'tha rudrādīñchilāyāṃ niścalāḥ kila/
tiṣṭhantu devāḥ sakalāstathetyuktvā ca te sthitāḥ
devāḥ pādairlakṣayitvā tathāpi calito'suraḥ/
brahmātha vyākulo viṣṇuṃ gataḥ kṣīrābdhiśāyinam/
tuṣṭāva praṇato bhūtvā natvā cādṛtya taṃ prabhum
/.brahmovāca//
brahmāṇḍasya pate nātha namāmi jagatāṃ patim/
katiṃ kīrttimatāṃ nṝṇāṃ buktimuktipradāyakam
viṣvakseno'bravīdviṣṇuṃ deva tvāṃ stauti padmajaḥ/
harirāhānaya tvaṃ taṃ viṣṇūktaḥ sa tamānayat/
ajamūce hariḥ kasmādāgato'si vadasva tat
//brahmovāca//
devadeva kṛte yoge pracacāla gayāsuraḥ/
śilāyāṃ devarūpiṇyāṃ nyastāyāṃ tasya mastake
rudrādiṣu ca deveṣu saṃsthiteṣvasuro'calat/
idānīṃ niścalārthaṃ hi prasādaṃ kuru mādhava
brahmaṇo vacanaṃ śrutvā hyākṛṣya svaśarīrataḥ /
mūrttiṃ dadau niścalārthaṃ brahmaṇe bhagavānhariḥ
ānīya mūrttiṃ brahmāpi śilāyāṃ samadhārayat/
tathāpi calitaṃ vīkṣya punardevamathāhvayat
āgatya viṣṇuḥ kṣīrābdheḥ śilāyāṃ saṃsthito'bhavat/
janārddanābhidhānena puṇḍarīketi nāmataḥ/
śilāyāṃniścalārthaṃ hi svayamādigadādharaḥ
niścalārthaṃ pañcadhāsīcchilāyāṃ prapitāpahaḥ/
pitāmaho'tha phalgvīśaḥ kedāraḥ kanakeśvaraḥ
brahmā sthitaḥ svayaṃ tatra gajarūpī vināyakaḥ/
gayādityaścottarārko dakṣiṇārkastridhā raviḥ
lakṣmīḥ sītābhidhānena gaurī ca maṅgalāhvayā/
gāyatrī caiva sāvitrī trisandhyā ca sarasvatī
indro bṛhaspatiḥ pūṣā vasavo'ṣṭau mahābalāḥ/
viśvedevāścāśvineyau māruto viśvanāyakaḥ/
sayakṣoragagandharvvāstasthurdevāḥ svaśāktibhiḥ
ādyayā gadayā cāsau yasmāddaityaḥ sthirīkṛtaḥ/
sthita ityeva hariṇā tasmādādigadādharaḥ
ūce gayāsuro devānkimarthaṃ vañcito hyaham/
yajñārthaṃ brahmaṇe dattaṃ śarīramamalaṃ mayā/
viṣṇorvacanamātreṇa kiṃ na syāṃ niścalo hyaham
yatsuraiḥ pīḍito'tyarthaṃ gadayā hariṇā tathā/
pīḍito yadyahaṃ devāḥ prasannāḥ santu sarvadā
gadādharādayastuṣṭāḥ procuḥ sārddhaṃ gayāsuram/
varaṃ brūhi prasannāḥ smo devānūce gayāsuraḥ
yāvatpṛthvī parvatāśca yāvaccandrārkatārakāḥ/
tāvacchilāyāṃ tiṣṭhantu brahmaviṣṇumaheśvarāḥ/
anye ca sakalā devā mannāmnā kṣetramastu vai
pañcakrośaṃ gayākṣetraṃ krośamekaṃ gayāśiraḥ /
tanmadhye sarvatīrthāni prayacchantu hitaṃ nṛṇām
snānāditarpaṇaṃ kṛtvā piṇḍadānātphalādhikam/
mahātmā vai sahasrañca kulānāṃ coddharennaraḥ
vyaktāvyaktasvarūpeṇa yūyaṃ tiṣṭhata sarvadā/
gadādharaḥ svayaṃ lokādbhūyātsarvāghanāśanāt
śrāddhaṃ sapiṇḍakaṃ yeṣāṃ brahmalokaṃ prayāntu te/
brahmahatyādikaṃ pāpaṃ vinaśyatu ca sevinām
naimiṣaṃ puṣkaraṃ gaṅgā prayāgaścāvimuktikam/
etānyanyāni tīrthāni divi bhuvyantarikṣataḥ/
samāyāntu sadā nṝṇāṃ prayacchantu hitaṃ surāḥ
kiṃ bahūktyā suragaṇā yuṣmāsvekāpi devatā/
cenna tiṣṭhedahaṃ cāpi samayaḥ pratipālyatām
gayāsuravacaḥ śrutvā procurviṣṇvādayaḥsurāḥ/
tvayā yatprārthitaṃ sarvvaṃ tadbhaviṣyatyasaṃśayam
asmatpādānarccayitvā yāsyanti paramāṃ gatim/
devairdattavaro daityo harṣito niścalo'bhavat
sthiteṣu caiva deveṣu brāhmaṇebhyo dadāvajaḥ/
grāmāṃśca pañcapañcāśatpañcakrośīṃ gayāṃ tathā/
gṛhānkṛtvā dadau divyānsarvvopaskarasaṃyutān
kāmadhenuṃ kalpavṛkṣaṃ pārijātādikāṃstarūn/
mahānadīṃ kṣīravahāṃ ghṛtakulyāstathaiva ca
madhuśravāṃ madhukulyāṃ dadhyādyāḍhyasarāṃsi ca/
suvarṇadīrghikāṃ caiva bahūnannādiparvvatān
bhakṣyabhojyaphalādīṃśca sarvvaṃ brahmā sṛjandadau/
na yācayadhvaṃ viprendrā anyānuktvā dadāvajaḥ
dattvā yayau brahmalokaṃ natvā hyādigadādharam /
dharmmāraṇye tatra dharmmaṃ yājayitvā yayācire
dharmmayāge ca lobhādvai pratigṛhya dhanādikam/
tato brahmā samāgatya brāhmaṇāṃstāñchaśāpa ha
kṛtavanto yato lobhaṃ maddatteṣvakhileṣvapi/
tasmādṛṇādhikā yūyaṃ bhaviṣyanti sadā dvijaḥ
yuṣmākaṃ syādvārivahā nadī pāṣāṇaparvvatāḥ/
nadyādayo vārivahā mṛnmayāśca yathā gṛhāḥ
kāmadhenuḥ kalpavṛkṣo mallokamupatiṣṭhatām/
evaṃ śaptā brahmaṇā te prārthayanto'bruvannajam
tvayā yaddattamakhilaṃ tatsarvaṃ śāpato gatam/
jīvanārthaṃ prasādaṃ no bhagavānkarttumarhasi
tacchrutvā brāhmaṇānbrahmā provācedaṃ dayānvitaḥ/
tīrthopajīvikā yūyamācandrārkaṃ bhaviṣyatha
lokāḥ puṇyā gayāyāṃ ye śrāddhino brahmalokagāḥ/
yuṣmānye pūjayiṣyanti tairahaṃ pūjitaḥ sadā
ākrāntaṃ daityajaṭharaṃ dharmmeṇa virajādriṇā/
nābhikūpasamīpe tu devī yā virajā sthitā/
tatra piṇḍādikaṃ kṛtvā triḥsaptakulamuddharet
mahendragiriṇā tasya kṛtau pādau suniścalau/
itatra piṇḍādikṛtsapta kulānyuddharate naraḥ
iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte gayāmāhātmyaṃ nāma catuścatvāriṃśo'dhyāyaḥ
Original text: vāyupurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0