Vayu Purana · Chapter 28

uttarārddham - २८
//sūta uvāca //
pitā somasya vaiviprā jajñe'trirbhagavānṛṣiḥ/
so'ti tasthau sarvalokānbhagavāntsvena tejasā

karmaṇā manasā vācā śubhānyeva samācaran/
kāṣṭhakuḍyaśilābhūta ūrddhvabāhurmahādyutiḥ

suduścaraṃ nāma tapo yena taptaṃ mahatpurā/
trīṇi varṣasahasrāṇi divyānīti hi naḥ śrutam

tasyorddhvaretasastatra sthitasyānimiṣaspṛham/
somatvantanurāpede mahābuddhiḥ sa vai dvijaḥ

ūrddhvamācakrame tasya somatvaṃ bhāvitātmanaḥ/
somaḥ susrāva netrābhyāṃ daśa vā dyotayan diśaḥ

taṃ garbhaṃ vidhinādiṣṭā daśa devyo dadhustadā/
sametya dhārayāmāsurna ca tāḥ samaśaknuvan

sa tābhyaḥ sahasaivātha digbhyo garbhaḥ prabhānvitaḥ/
yathāvabhāsayaṃllokāñjhītāṃśuḥ sarvabhāvanaḥ

yadā na dhāraṇe śaktāstasya garbhasya tāḥ striyaḥ/
tataḥ sa tābhiḥ śītāṃśurnipapāta vasundharām

patantaṃ somamālokya brahmā lokapitāmahaḥ/
rathamāropayāmāsa lokānāṃ hitakāmyayā

sa hi devamayo viprā dharmmārthī satyasaṅgaraḥ/
yukto vājisahasreṇa siteneti hi naḥ śrutam

tasminnipatite devāḥ putre'treḥ paramātmani/
tuṣṭuvurbrahmaṇaḥ putrāḥ mānasāḥ sapta viśrutāḥ

tatraivāṅgirasastasya bhṛgoścaivātmajastathā/
ṛgbhiryajurbhirbahubhiratharvāṅgirasairapi

tataḥ saṃstūyamānasya tejaḥ somasya bhāsvataḥ/
āpyāyamānaṃ lokāṃstrīn bhāvayāmāsa sarvvaśaḥ

samena rathamukhyena sāgarāntāṃ vasundharām/
triḥsaptakṛtvo vipula ścakārābhipradakṣiṇam

tasya yaccāpi tattejaḥ pṛthivīmanvapadyata/
oṣadhyastāḥ samudbhūtāstejasā saṃjvalantyuta

tābhirdhāryatyayaṃ lokān prajāścāpi caturvidhāḥ/
poṣṭā hi bhagavān somo jagato hi dvijottamāḥ

sa labdhatejāstapasā saṃstavaistaiśca karmmabhiḥ/
tapastepe mahābhāgaḥ pajhānāṃ daśatīrdaśa

hiraṇyavarṇā yā devyo dhārayantyātmanā jagat/
vibhustāsāmbhavetsomaḥ prakhyātaḥ svena karmmaṇā

tatastasmai dadau rājyaṃ brahmā brahmavidāṃ varaḥ/
bījauṣadhiṣu viprāṇāmapāñca dvijasattamāḥ

so'bhiṣikto mahātejā mahārājyena rājarāṭ /
lokānāṃ bhāvayāmāsa svabhāvāttapatāṃ varaḥ

saptaviṃśatirindostu dākṣāyaṇyo mahāvratāḥ/
dadau prācetaso dakṣo nakṣatrāṇīti yā viduḥ

sa tatprāpya mahadrājayaṃ somaḥ somavatāṃ prabhuḥ/
samājajñe rājasūyaṃ sahasraśatadakṣiṇam

hiraṇyagarbhaścodgātā brahmā brahmatvameyivān/
sadasyastatra bhagavān harirnārāyaṇaḥ prabhuḥ /
sanatkumārapramukhairādyairbrahmarṣibhirvṛtaḥ

dakṣiṇāmadadatsomastrīllom̐kāniti naḥ śrutam/
tebhyo brahmarṣimukhyebhyaḥ sadasyebhyaśca vai dvijāḥ

taṃ sinī ca kuhūścaiva vapuḥ puṣṭiḥ prabhāvasuḥ/
kīrttirdhṛtiśca lakṣmīśca nava devyaḥ siṣevire

prāpyāvabhṛthamavyagraḥ sarvvadevarṣipūjitaḥ/
atirājātirājendro daśadhātāpayaddiśaḥ

tadā tat prāpya duṣprāpamaiśvaryamṛṣisaṃstutam/
sa vibhramamatirviprā vinaye vinayo hataḥ

bṛhaspateḥ sa vai bhāryāntārāṃ nāma yaśasvinīm/
jahāra sahasā sarvvānavamatyāṅgiraḥsutān

sa yācyamāno devaiśca tathā devarṣibhiśca ha/
naiva vyasarjayattārāṃ tasmāyāṅgirase tadā

uśanāstasya jagrāha pārṣṇimaṅgiraso dvijāḥ/
sa hi śiṣyo mahātejāḥ pituḥ pūrvaṃ bṛhaspateḥ

tena snehena bhagavān rudrastasya bṛhaspateḥ/
pārṣṇigrāho'bhavaddevaḥ pragṛhyājagavandhanuḥ

tena brahmarṣimukhyebhyaḥ paramāstraṃ mahātmanā/
uddiśya devānutsṛṣṭaṃ yenaiṣāṃ nāśitaṃ yaśaḥ

tatra tadyuddhamabhavat pratyakṣantārakāmayam/
devānāṃ dānavānāñca lokakṣayakaraṃ mahat

tatra śiṣṭāstrayo devāstuṣitāścaiva ye smṛtāḥ/
brahmāṇaṃ śaraṇaṃ jagmurādidevaṃ pitāmaham

tato nivāryośanasaṃ rudraṃ jyeṣṭhañca śaṅkaram/
dadāvāṅgirase tārāṃ svayameva pitāmahaḥ

antarvatnīṃ ca tāṃ dṛṣṭvā tārāntārādhipānanām/
garbhamutsṛjase na tvaṃ vipraḥ prāha bṛhaspatiḥ

madīyāyāṃ tanau yonau garbho dhāryaḥ kathañcana/
atho nāvasṛjattantu kumāraṃ dasyuhantamam

īṣikāstambamāsādya jvalantamiva pāvakam/
jātamātro'tha bhagavān devānāmākṣipadvapuḥ

tataḥ saṃśayamāpannāstārāmakathayan surāḥ/
satyaṃ brūhi sutaḥ kasya somasyātha bṛhaspateḥ

hrīyamāṇā yadā devānnāha sā sādhvasādhu vā /
tadā tāṃ śaptumārabdhaḥ kumāro dasyuhantamaḥ

sannivārya tadā brahmā tārāṃ candrasya saṃśayaḥ/
yadatra tathyantad‌brūhi tāre kasya sutastvayam

sā prāñjaliruvācedaṃ brahmāṇaṃ varadaṃ prabhum/
somasyeti mahātmānaṃ kumārandasyuhantamam

tataḥ sa tamupāghāya somo dātā prajāpatiḥ/
budha ityakaronnāma tasya putrasya dhīmataḥ

pratipūrvvañca gamane samabhyuttiṣṭhate budhaiḥ/
utpādayāmāsa tadā putraṃ vai rājaputrikā

tasya putro mahātejā babhūvailaḥ purūravāḥ /
urvaśyāṃ jajñire tasya putrāḥ ṣaṭ sumahaujasaḥ

prasahya dharṣitastatra vivaśo rājayakṣmaṇā /
tato yakṣmābhibhūtastu somaḥ prakṣīṇamaṇḍalaḥ /
jagāma śaraṇāyātha pitaraṃ so'trimeva tu

tasya tatpāpaśamanaṃ cakārātrirmahāyaśāḥ/
sa rājayakṣmaṇā muktaḥ śriyā jajvāla sarvvaśaḥ

etatsomasya vai janma kīrttitaṃ dvijasattamāḥ/
vaṃśantasya dvijaśreṣṭhāḥ kīrtyamānaṃ nibodhata

dhanyamārogyamāyuṣyaṃ puṇyaṃ kalmaṣaśodhanam/
somasya janma śrutvaiva sarvapāpaiḥ pramucyate

iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte śomotpattirnāmāṣṭāviṃśo'dhyāyaḥ