Language

ENहिગુ
Scripture Library

Vayu Purana · Verses 26-2

26-2.26.1

//sūta uvāca//
aho vismayanīyāni rahasyāni mahāmate/
tvayoktāni yathātattvaṃ lokānugrahakāraṇāt

26-2.26.2

tatra vai saṃśayo mahyamavatā (vā) reṣu śūlinaḥ/
kiṃ kāraṇaṃ mahādevaḥ kaliṃ prāpya sudāruṇam/
hitvā yugāni pūrvāṇi avatāraṃ karoti vai

26-2.26.3

asminmanvantare caiva prāpte vaivasvate prabho/
avatāraṃ kathañcakre etadicchāmi veditum

26-2.26.4

na te'styaviditaṃ kiñcidiha loke paratra ca/
bhaktānāmupadeśārthaṃ vinayāt pṛcchato mama/
kathayasva mahāprājña yadi śrāvyaṃ mahāmatam

26-2.26.5

//lomaśa uvāca//
evaṃ pṛṣṭo'tha bhagavān vāyurlokahite rataḥ/
idamāha mahātejā vāyurlokanamaskṛtaḥ

26-2.26.6

etadghuptatamaṃ loke yanmāntvaṃ paripṛcchasi/
tatsarvaṃ śrṛṇu gādheya ucyamānaṃ yathākramam

26-2.26.7

purā hyekārṇave vṛtte divye varṣasahasrake/
sraṣṭukāmaḥ prajā brahmā cintayāmāsa duḥśitaḥ

26-2.26.8

tasya cintayamānasya prādurbhūtaḥ kumārakaḥ/
divyagandhaḥ sudhāpekṣī divyāṃ śrutimudīrayan

26-2.26.9

aśabdasparśarūpāntāmagandhāṃ rasavarjjitām/
śrutiṃ hyudīrayan devo yāmavindaccaturmmukhaḥ

26-2.26.10

tatastu dhyānasaṃyuktastapa āsthāya bhairavam/
cintayāmāsa manasā tritayaṃ ko'nvayantviti

26-2.26.11

tasya cintayamānasya prādurbhūtaṃ tadakṣaram/
aśabdasparśarūpañca rasagandhavivarjjitam

26-2.26.12

athottamaṃ sa lokeṣu svamūrttiñcāpi paśyati/
dhyāyanvai sa tadā devamathainaṃ paśyate punaḥ

26-2.26.13

taṃ śvetamatha raktañca pītaṃ kṛṣṇaṃ tadā punaḥ/
varṇasthaṃ tatra paśyeta na strī na ca napuṃsakam

26-2.26.14

tatsarvaṃ suciraṃ jñātvā cintayan hi tadakṣaram /
tasya cintayamānasya kaṇṭhāduttiṣṭhate'kṣaraḥ

26-2.26.15

ekamātro mahāghoṣaḥ śvetavarṇaḥ sunirmalaḥ/
sa oṅkāro bhavedvedaḥ akṣaraṃ vai maheśvaraḥ

26-2.26.16

tataścintayamānasya tvakṣaraṃ vai svayambhuvaḥ/
prādurbhūtantu raktantu sa devaḥ prathamaḥ smṛtaḥ

26-2.26.17

ṛgvedaṃ prathamaṃ tasya tvagnimīḻe purohitam/
etāṃ dṛṣṭvā ṛcaṃ brahmā cintayāmāsa vai punaḥ/
tadakṣaraṃ mahātejāḥ kimetaditi lokakṛt

26-2.26.18

tasya cintayamānasya tasminnatha maheśvaraḥ /
dvimātramakṣaraṃ jajñe īśitvena dvimātrikam

26-2.26.19

tataḥ punardvimātraṃ tu cintayāmāsa cākṣaram/
prādurbhūtaṃ ca raktaṃ tacchedane gṛhya sā yajuḥ

26-2.26.20

iṣe tvorjjetvā vāyavastha devo vaḥ savitā punaḥ/
ṛgveda ekamātrastu dvimātrantu yajuḥ smṛtam

26-2.26.21

tato vedaṃ dvimātraṃ tu dṛṣṭvā caiva tadakṣaram/
dvimātraṃ cintayan brahma tvakṣaraṃ punarīśvaraḥ

26-2.26.22

tasya cintayamānasya coṅkāraḥ sambabhūva ha/
tatastadakṣaraṃ brahmā oṅkāraṃ samacintayat

26-2.26.23

athāpaśyattataḥ pītāmṛcaṃ caiva samutthitām/
agna āyāhi vītaye gṛṇāno havyadātaye

26-2.26.24

tatastu sa mahātejā dṛṣṭvā vedānupasthitān/
cintayitvā ca bhagavāṃstrisandhyaṃ yatrrirakṣaram/
trivarṇaṃ yat triṣavaṇamoṅkāraṃ brahmasaṃjñitam

26-2.26.25

tataśvaiva trisaṃyogāt trivarṇaṃ tu tadakṣaram/
lakṣyālakṣyapradṛśyaṃ ca sahitaṃ tridivaṃ trikam

26-2.26.26

trimātraṃ tripadaṃ caiva triyogaṃ caiva śāśvatam/
tasmāttadakṣaraṃ brahmā cintayāmāsa vai prabhuḥ

26-2.26.27

tasmāttadakṣaraṃ so'tha brahmarūpaṃ svayambhuvaḥ/
caturddaśamukhaṃ devaṃ paśyate dīptatejasam/
tamoṅkāraṃ sa kṛtvādau vijñeyaḥ sa svayambhuvaḥ

26-2.26.28

caturmukhamukhāttasmādajāyanta caturddaśa/
nānāvarṇāḥ svarā divyamādyaṃ tacca tadakṣaram/
tasmāt triṣaṣṭivarṇā vai akāraprabhavāḥ smṛtāḥ

26-2.26.29

tataḥ sādhāraṇārthāya varṇānāntu svayambhuvaḥ/
akārarūpa ādau tu sthitaḥ sa prathamaḥ svaraḥ

26-2.26.30

tatastebhyaḥ svarebhyastu caturddaśa mahāmukhāḥ/
manavaḥ samprasūyante divyā manvantare svarāḥ

26-2.26.31

caturddaśamukho yaśca akāro brahmasaṃjñitaḥ/
brahmakalpaḥ samākhyātaḥ sarvavarṇaḥ prajāpatiḥ

26-2.26.32

mukhāttu prathamāttasya manuḥ svāyambhuvaḥ smṛtaḥ/
akārastu sa vijñeyaḥ śvetavarṇaḥ svayambhuvaḥ

26-2.26.33

dvitīyāttu mukhāttasya ākāro vai mukhaḥ smṛtaḥ/
nāmnā svārociṣo nāma varṇaḥ pāṇḍura ucyate

26-2.26.34

tṛtīyāttu mukhāttasya ikāro yajuṣāṃ varaḥ/
yajurmayaḥ sa cādityo yajurvedo yataḥ smṛtaḥ

26-2.26.35

īkāraḥ sa manurjñeyo raktavarṇaḥ pratāpavān/
tataḥ kṣatraṃ pravarttanta tasmādraktastu kṣatriyaḥ

26-2.26.36

caturthāttu mukhāttasya ukāraḥ svara ucyate/
varṇatastu smṛtastāmraḥ sa manustāmasaḥ smṛtaḥ

26-2.26.37

pañcamāttu mukhāttasya ūkāro nāma jāyate/
pītako varṇataścaiva manuścāpi cariṣṇavaḥ

26-2.26.38

tataḥ ṣaṣṭhānmukhāttasya oṅkāraḥ kapilaḥ smṛtaḥ/
variṣṭhaśca tataḥ ṣaṣṭho vijayaḥ sa mahātapāḥ

26-2.26.39

saptamāttu mukhāttasya tato vaivasvato manuḥ/
ṛkāraśca svarastatra varṇataḥ kuṣṇa ucyate

26-2.26.40

aṣṭamāttu mukhāttasya ṝkāraḥ śyāmavarṇataḥ/
śyāmākṣarasavarṇaśca tataḥ sāvarṇirucyate

26-2.26.41

mukhāttu navamāttasya lṛkāro navamaḥ smṛtaḥ/
dhūmro vai varṇataścāpi dhūmrasva manurucyate

26-2.26.42

daśamāttu mukhāttasya lṛkāraḥ prabhurucyate/
samaścaiva savarṇaśca babhau sāvarṇiko manuḥ

26-2.26.43

mukhādekādaśāttasya ekāro manurucyate/
piśaṅgo varṇataścaiva piśaṅgo varṇa ucyate

26-2.26.44

dvādaśāttu mukhāttasya aikāro nāma ucyate/
piśaṅgo bhasmavarṇābhaḥ piśaṅgo manurucyate

26-2.26.45

trayodaśānmukhāttasya okāro varṇa ucyate/
pañcavarṇasamāyukta okāro varṇa uttamaḥ

26-2.26.46

caturddaśamukhāttasya aukāro varṇa ucyate/
karbūro varṇataścaiva manuḥ sāvarṇirucyate

26-2.26.47

ityete manavaścaiva svarā varṇāśca kalpataḥ/
vijñeyā hi yathātattvaṃ svarato varṇatastathā

26-2.26.48

parasparasavarṇāśca svarā yasmād vṛtā hi vai /
tasmātteṣāṃ savarṇatvādanvayastu prakīrtitaḥ

26-2.26.49

savarṇāḥ sadṛśāścaiva yasmājjātāstu kalpajāḥ/
tasmāt prajānāṃ loke'smin savarṇāḥ sarvasandhayaḥ

26-2.26.50

bhaviṣyanti yathāśailaṃ varṇāśca nyāyato'rthataḥ/
abhyāsātsandhayaścaiva tasmājjñeyāḥ svarā iti

26-2.26

iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte svarotpattirnāma ṣaḍ‌viṃśo'dhyāyaḥ

Original text: vāyupurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc