Vayu Purana · Verses 19-2
// vāyuruvāca //
ata ūrddhvaṃ pravakṣyāmi ariṣṭāni nibodhata/
yena jñānaviśeṣeṇa mṛtyuṃ paśyati cātmanaḥ
arundhatīṃ dhruvañcaiva somacchāyāṃ mahāpatham/
yo na paśyetsa no jīvennaraḥ saṃvatsarātparam
araśmivantamādityaṃ raśmivantañca pāvakam/
yaḥ paśyenna ca jīveta māsādekādaśātparam
vamenmūtraṃ karīṣaṃ vā suvarṇaṃ rajataṃ tathā/
pratyakṣamatha vā svapne daśamāsān sa jīvati
agrataḥ pṛṣṭhato vāpi khaṇṭaṃ yasya padambhavet/
pāṃsule kardame vāpi saptamāsān sa jīvati
kākaḥ kapoto gṛdhro vā nilīyedyasya mūrddhani/
kravyādo vā khagaḥ kaścit ṣaṇmāsānnātivarttate
badhye dvāyasapaṅktībhiḥ pāṃśuvarṣaiṇa vā punaḥ/
chāyāṃ vā vikṛtāṃ paśyeccatuḥpañca sa jīvati
anabhre vidyutaṃ paśyeddakṣiṇāṃ diśamāśritām/
udakendradha nurvāpi trayo dvauvā sa jīvati
apsu vā yadi vā''darśe ātmānaṃ yo na paśyati/
aśiraskaṃ tathātmānaṃ māsādūrddhvaṃ na jīvati
śavagandhi bhavedgātraṃ vasāgandhi hyathāpi vā/
mṛtyurhyupasthitastasya arddhamāsaṃ sa jīvati
sambhinno māruto yasya marmasthānāni kṛntati /
adbhiḥ spṛṣṭo na dṛṣyecca tasya mṛtyurupasthitaḥ
ṛkṣavānarayuktena rathenāśāntu dakṣiṇām /
gāyannatha vrajet svapne vidyānmṛtyurupasthitaḥ
kṛṣṇāmba radharā śyāmā gāyantī vātha cāṅganā/
yannayeddakṣiṇāmāśāṃ svapne so'pi na jīvati
chidraṃ vāsaśacava kṛṣṇañca svapre yo vidhṛyānnaraḥ /
bhagnaṃ vā śravaṇaṃ dṛṣṭvā vidyānmṛtyurupasthitaḥ
āmastakatalādyastu nimajjetpaṅkasāgare/
dṛṣṭvā tu tādṛśaṃ svapnaṃ sadya eva na jīvati
bhasmāṅgārāśca keśāṃśca nadīṃ śuṣkāṃ bhujaṅgamān/
paśyedyo daśarātrantu na sa jīveta tādṛśaḥ
kṛṣṇaiśca vikaṭaiścaiva puruṣairudyatāyudhaiḥ/
pāṣāṇaistāḍyate svapne yaḥ sadyo na sa jīvati
sūryodaye pratyuṣasi pratyakṣaṃ yasya vai śivā/
krośantī sammukhābhyeti ma gatāyurbhavennaraḥ
yasya vai srātamātrasya hṛdayaṃ pīṅyate bhṛśam/
jāyate dantaharṣaśca taṃ gatāyuṣamādiśet
bhūyo bhūyaḥ śvasedyastu rātrau vā yadi vā divā/
dīpagandhañca no vetti vidyānmṛtyumupasthitam
rātrau cendrāyudhaṃ paśyeddivā nakṣatramaṇḍalam/
paranetreṣu cātmānaṃ na paśyenna sa jīvati
netramekaṃ sravedyasya karṇau sthānācca bhraśyataḥ/
nāsā ca vakrā bhavati sa jñeyo gatajīvitaḥ
yasya kṛṣṇā kharā jihvā paṅkabhāsañca vai mukham/
gaṇḍe cipiṭake rakte tasya mṛtyurupasthitaḥ
muktakeśo hasaṃścaiva gāyan nṛtyaṃśca yo naraḥ/
yāmyāśābhimukho gacchettadantaṃ tasya jīvitam
yasya svedasamudbhūtāḥ śvetasarṣapasannibhāḥ/
svedā bhavanti hyasakṛttasya mṛtyurupaśthitaḥ
uṣṭhrā vā rāsabhā vāpi yuktāḥ svpare rathe'śubhāḥ/
yasya sopi na jīveta dakṣiṇābhimukho gataḥ
dve cātra parame'riṣṭe etadrūpaṃ paraṃ bhavet/
ghoṣaṃ na śrṛṇuyāt karṇe jyotirnnetre na paśyati
śvabhreyo nipatet svapne dvārañcāsya na vidyate/
na cotiṣṭhati yaḥ śvabrāttadantaṃ tasya jīvitam
ūrddhvā ca dṛṣṭirna ca sampratiṣṭhā raktā punaḥ samparivarttamānā/
mukhasya coṣmā muṣirā ca nābhiratyuṣṇamūtro viṣamastha eva
divā vā yati vā rātrau pratyakṣaṃ yo'bhihanyate/
taṃ paśyedatha hantāraṃ sa hatastu na jīvati
agnipraveśaṃ kurute svapnānte yastu mānavaḥ/
smṛtiṃ nopalabheccāpi tadantaṃ tasya jīvitam
yastu prāvaraṇaṃ śuklaṃ svakaṃ paśyati mānavaḥ/
raktaṃ kṛṣṇamapi svapne tasya mṛtyurupasthitaḥ
ariṣṭasūcite dehe tasmin kāla upāgate/
tyaktvā bhayaviṣādañca udgacchedūbhuddhimānnaraḥ
prācīṃ vā yadi vodīcīṃ diśaṃ niṣkramya vai śuciḥ/
same'tisthāvare deśe vivikte janavarjjite
udaṅmukhaḥ prāṅmukho vā svasthaḥ svācānta eva ca/
svastikopaniviṣṭaśca namaskṛtya maheśvaram/
samakāyaśirogrīvaṃ dhāryennāvalokayet
yathā dīpo nivātasyo neṅgate sopamā smṛtā/
prāgudakpravaṇe deśe tasmādyuñjīta yogavit
prāṇe ca ramate nityaṃ cakṣuṣoḥ sparśane tathā/
śrotre manasi buddhau ca tathā vakṣasi dhārayet/
na tasya dhāraṇāyogādvāyuḥ sarvaṃ pravarttate
kālagharmajhca vijñāya samūhaह़ñcaiva sarvaśaḥ/
dvādaśādhyātmamityevaṃ yogadhāraṇamucyate
śatamaṣṭa śataṃ vāpi dhāraṇāṃ mūrdhni dhārayet/
na tasya dhāraṇāyogādvāyuḥ sarvaṃ pravartate
tatastvāpūrayeddehamoṅkāreṇa samāhitaḥ/
athoṅkāramayo yogī na kṣarettvakṣarī bhavet / १९.४० //
iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte ariṣṭāni nāmaikonaviṃśo'dhyāyaḥ
Original text: vāyupurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0