Language

ENहिગુ
Scripture Library

Vāsavadattā · Verses 1-19

1

oṃ namo bhāratyai ||
karabadarasadṛśam alikhaṃ bhuvanatalaṃ yatprasādataḥ kavayaḥ /
paśyanti sūkṣmamatayaḥ sā jayati sarasvatī devī

2

khinno 'si muñca śailaṃ bibhṛmo vayam iti vadatsu śithilabhujaḥ /
bharabhugnavitatabāhuṣu gopeṣu hasan harir jayati

3

kaṭhinataradāmaveṣṭanalekhāsandehadāyino yasya /
rājanti valivibhaṅgāḥ sa pātu dāmodaro bhavataḥ

4

sa jayati himakaralekhā cakāsti yasyotsukomayā nihitā /
nayanapratīpakajjalajighṛkṣayā śirasi rajataśuktir iva

5

bhavati subhagatvam adhikaṃ vistāritaparaguṇasya sujanasya /
vahati vikāsitakumudo dviguṇaruciṃ himakarodyotaḥ

6

viṣadharato 'py ativiṣamaḥ khala iti na mṛṣā vadanti vidvāṃsaḥ /
yad ayaṃ nakuladveṣī sa kuladveṣī punaḥ piśunaḥ

7

atimaline kartavye bhavati khalānām atīva nipuṇā dhīḥ /
timire hi kauśikānāṃ rūpaṃ pratipadyate dṛṣṭiḥ

8

hasta iva bhūtimalino laṅghayati yathā yathā khalaḥ sujanam /
darpaṇam iva taṃ kurute tathā tathā nirmalacchāyam

9

vidhvastaparaguṇānāṃ bhavati khalānām atīva malinatvam /
antaritaśaśirucām api salilamucāṃ malinim ābhyadhikaḥ

10

sā rasavattā nihatā navakā vilasanti carati no kaṅkaḥ /
sarasīva kīrtiśeṣaṃ gatavati bhuvi vikramāditye

11

aviditaguṇāpi satkavibhaṇitiḥ karṇeṣu vamati madhudhārām /
anadhigataparimalāpi hi harati dṛśaṃ mālatīmālā

12

guṇinām api nijarūpapratipattiḥ parata eva saṃbhavati /
svamahimadarśanam akṣṇor mukuratale jāyate yasmāt

13

sarasvatīdattavaraprasādaś cakre subandhuḥ sujanaikabandhuḥ /
pratyakṣaraśleṣamayaprabandhaṃ vinyāsavaidagdhyanidhir nibandham

14

1) abhūd abhūtapūrvaḥ, sarvorvīpaticakracūḍāmaṇiśreṇīśāṇakoṇakaṣaṇanirmalīkṛtacaraṇanakhamaṇiḥ, ṇṛsiṃha iva darśitakaśipukṣetradānavismayaḥ, kṛṣṇa iva kṛtavasudevatarpaṇaḥ, nārāyaṇa iva saukaryasamāsāditadharaṇīmaṇḍalaḥ, kaṃsārātir iva janitayaśodānandasamṛddhiḥ, ānakadundubhir iva kṛtakāvyādaraḥ, sāgaraśāyīvānantabhogīcūḍāmaṇirañjitapādaḥ, varuṇa ivāśāntarakṣaṇaḥ, agastya iva dakṣiṇāśāprasādhakaḥ, jalanidhir iva vāhinīśatanāyakaḥ samakarapracāraś ca, hara iva mahāsenānuyāto nirjitamāraś ca, merur iva vibudhālayo viśvakarmāśrayaś ca, ravir iva kṣaṇadānapriyaś cchāyāsantāpaharaś ca, kusumaketur iva janitāniruddhasaṃpad ratisukhapradaś ca, vidyādharo 'pi sumanāḥ, dhṛtarāṣṭro 'pi guṇapriyaḥ, kṣamānugato 'pi sudharmāśritaḥ, bṛhannalānubhāvo 'py antaḥsaralaḥ, mahiṣīsaṃbhavo 'pi vṛṣotpādī, ataralo 'pi mahānāyakaḥ rājā Cintāmaṇir nāma |
2) yatra ca śāsati dharaṇimaṇḍalaṃ chalanigrahaprayogā vādeṣu, nāstikatā cārvākeṣu, kaṇṭakayogo niyogeṣu, parīvādo vīṇāsu, khalasaṃyogaḥ śāliṣu, dvijihvasaṅgṛhītir āhituṇḍikeṣu, kara[cchedaḥ kḷptakara]grahaṇeṣu, netrotpāṭanaṃ munīnāṃ, rājaviruddhatā paṅkajānāṃ, sarvabhaumayogo diggajānāṃ, śūlasaṃyogo yuvatiprasave, agnitulāśuddhiḥ suvarṇānāṃ, duḥśāsanadarśanaṃ bhārate, karapatradāraṇaṃ jalajānāṃ, param evaṃ vyavasthitam | mahāvarāho gotroddharaṇapravṛtto 'pi gotroddalanam akarot | rāghavaḥ pariharann api janakabhuvaṃ janakabhuvā saha vanaṃ viveśa | bharato 'pi rāmadarśitabhaktir api rājye virāmam akarot | nalasya damayantyā militasyāpi punar bhūparigraho jātaḥ | pṛthur api gotrasamutsāraṇād vistāritabhūmaṇḍalaḥ | itthaṃ nāsti vāgavasaraḥ pūrvatararājeṣu |
3) sa punar anya eva tyaktasarvapūrvorvīpaticaritaḥ | tathā hi | sarvataḥ kaṭakasaṃcāriṇo gandharvān darśitaśṛṅgonnatiḥ sukhayan na virarāma | sa himālayo nāvaśyāyocchalitaḥ no māyājanmane hitaś ca | asau hi mānī giri sthito vṛṣadhvajaś ca | [asau] sadgatiḥ, avadhūtākhilakāntāraḥ, pāvakāgresaraḥ, na bhogotsukaḥ sumanoharaḥ[ś ca] | sa ratnākaro 'nahimayaḥ, katham agādhaḥ, samaryādaḥ, nodreko 'py asya vismayaḥ, himakarāśrayo 'mṛtamayaḥ, satpātraḥ, tasyācalo na krodhaḥ, mahānadīnaḥ, sapotaḥ sa samudraḥ | [sa candra iva] kṣaṇadānandakaraḥ, kumudavanabandhuḥ, sakalakalākulagṛhaṃ, natārātibalaḥ | [sa samudro] mitrodayahetuḥ, kāñcana śobhāṃ bibhrat, acalādhikalakṣmīḥ sumerur iva | yasya ca ripuvargaḥ sadā pārtho 'pi na mahābhārataraṇayogyaḥ, bhīṣmo 'py aśāntanave hitaḥ, sānucaro 'pi na gotrabhūṣitaḥ | api ca sa triśaṅkur iva nakṣatrapathasthalitaḥ, śaṅkaro 'pi na viṣādī, pāvako 'pi na kṛṣṇavartmā, āśrayāśo ['pi] na dahanaḥ, nāntaka ivākasmād apahṛtajīvanaḥ, na rāhur mitramaṇḍalagrahaṇavardhitaruciḥ, na nala iva kalivilasitavinaṭitaḥ, na cakrīva śṛgālavadhastutisamullasitaḥ, nandagopa iva yaśodayānvitaḥ, jarāsandha iva ghaṭitasandhivigrahaḥ, bhārgava iva sadānabhogaḥ, daśaratha iva sumitropetaḥ sumantrādhiṣṭhitaś ca, dilīpa iva sudakṣiṇānugato rakṣitaguś ca, rāma iva janitakuśalavayo rūpocchrāyaḥ | tasya ca pārijāta ivāśritanandanaḥ, himālaya iva janitaśivaḥ, mandara iva bhogibhogāṅkitaḥ, kailāsa iva maheśvaropabhuktakoṭiḥ, madhur iva nānārāmānandakaraḥ, kṣīrodamathanodyatamandara iva mukharitabhuvanaḥ, rāgarajjur ivollāsitaratiḥ, īśānabhūtisañcaya iva sandhyocchalitaḥ, śaranmegha ivāvadātahṛdayo viṣṇupadāvalambī ca, pārtha iva samarasāhasocitaḥ, kaṃsa iva kuvalayāpīḍabhūṣitaḥ, tārkṣya iva [vinatānandakaraḥ] sumukhanandana[ś ca], viṣṇur iva kroḍīkṛtasutanuḥ, śāntanava iva svavaśasthāpitakāladharmaḥ, kauravavyūha iva suśarmādhiṣṭhitaḥ, subāhur api rāmānandī, samadṛṣṭir api maheśvaro, muktāmayo 'py ataralamadhyo,
jalada iva vimalataravāridhārātrāsitarājahaṃsaḥ, vaṃśapradīpo 'py akṣatadaśaḥ, tanayaḥ Kandarpaketur nāma |
4) yena ca candreṇeva sakalakalākulagṛheṇa, śarvarītihāriṇā, kumudavanabandhunā, prasāditāśena, vilokitā jaladhaya ivollasitagotrāḥ, sudūravartitajīvanāḥ, prasannasattvāḥ santaḥ parām ṛddhim avāpuḥ prajālokāḥ | yasya ca janitāniruddhalīlasya, ratipriyasya, kusumaśarāsanasya, makaraketor iva darśanena vanitājanasya hṛdayam ullalāsa | yasmai cānugatadakṣiṇasadāgataye, netraśrutisukhadakomalakokilarutāya, vikāsitapallavāya, kṛtakāntārataraṅgāya, surabhisumano'bhirāmāya, sarvajanasulabhapadmāya, vistṛtakarasaṃpade, atikrāntadamanakāya vasantāyeva, vanalatā ivotkalikāsahasrasaṃkulāḥ, bhramarasaṅgatāḥ, pravālahāriṇyaḥ, vilasadvayasas taruṇyaḥ spṛhayāṃcakruḥ | yasya [ca] samarabhuvi bhujadaṇḍena kodaṇḍaṃ, kodaṇḍena bāṇāḥ, bānai ripuśiraḥ, tenāpi bhūmaṇḍalaṃ, tena cānanubhūtapūrvo nāyakaḥ, nāyakena ca kīrtiḥ, kīrtyā ca saptasāgarāḥ, sāgaraiḥ kṛtayugādi rājacaritasmaraṇaṃ, anena ca sthairyaṃ, amunā ca pratikṣaṇam āścaryam āsāditam | yasya ca pratāpānaladagdhānāṃ ripusundarīṇāṃ karatalatāḍanabhītair iva muktāhāraiḥ payodharaparisaro muktaḥ | yasya ca nihitanārācajarjaritamattamātaṅgakumbhasthalavigalitamuktāphaladanturitaparisare, taratpatrarathe, raktavārisaṃcaratkarikacchapotphullapuṇḍarīkaśatasamākule, nṛtyatkabandhe, surasundarīsaṃgamotsukacārabhaṭāhaṅkārasaṃbhārabhīṣaṇe, samarasarasi, bhinnapadātikarituragarudhirārdro jayalakṣmīpādālaktakarāgarañjita iva khaḍgo rarāja |

5) atha sa kadācid avasannāyāṃ yāmavatyāṃ dadhidhavale kālakṣapaṇakapiṇḍa iva niśāyamunāphenastabake, menakānakhamarjanaśilāśakala iva madhucchatracchāyamaṇḍalodare, paścimācalopadhānasukhanilīnaśirasaḥ, tāḍaṅka iva śeṣamadhubhāji, caṣaka iva vibhāvarīvadhvāḥ, aparajalanidhipayasi śaṅkhakāntikāmuke nimajjati kumudinīnāyake, śiśirakardamitakumudaparāgamadhyabaddhacaraṇeṣu, ṣaṭcaraṇeṣu, kalapralāpabodhitacakitābhisārikāsu sārikāsu, prabuddhādhyāpakakarmaṭheṣu maṭheṣu, bhāsarāgamukharakārpaṭikopagīyamānakāvyakathāsu rathyāsu, sakalanipītaniśātimirasaṃghātam atitanīyastayā soḍhum asamartheṣv iva kajjalavyājād udvamatsu, kāmimithunanidhuvanalīlādarśanārtham ivodgrīvikāśatadānakhinneṣu, vividhabudhāśrayabhavanavicitrasuratakrīḍāsākṣiṣu, śaraṇāgatam ivādhonilīnaṃ timiram avatsu, durjanavacaneṣv iva dagdhasnehatayā mandimānam upagateṣu, ativṛddheṣv iva daśāntam upagateṣu, vipannasadīśvareṣv iva pātramātraśeṣeṣu, dānaveṣv iva niśāntapathacāriṣu, astagiriśikhareṣv iva patitapataṅgeṣu, prdīpeṣu, anavaratamakarandabindusaṃdohamohamukharamadhukaranikurumbahuṃkāramukhariteṣu, mlānimānam upagacchatsu vāsāgārakusumopahāreṣu, vigalitakundair alakaiḥ priyavirahaśokād bāṣpabindūn utsṛjadbhir iva priyatamagamananiṣedham iva kurvatīṣu vācālatulākoṭibhiś caraṇapallavair vilasitāsu, rajaniśeṣasuratapariśramavigalitakeśapāśadaradalitamālatīmālāparimalalubdhamukharamadhukaranikurumbapakṣānilapītanidāghajalaśīkarakaṇāsu, udvelladbhujavallījhaṇatkārasubhagāsu, [nava]nakhapadadaṣṭakeśanirmokavedanākṛtasītkāravinirgatadugdhamugdhadaśanakiraṇacchaṭādhavalitabhogavāsāsu, punardarśanapṛcchāvidhurasakhījanānukṣaṇavīkṣyamāṇapriyatamāsu, kṣaṇadāgatasuratavaiyātyavacanaśatasaṃsmārakagṛhaśukacāṭuvyāhṛtikṣaṇajanitamandākṣāsu, śaradvāsaralakṣmīṣv iva nakhālaṅkṛtapayodharāsu, āsannamaraṇāsv iva jīviteśapurābhimukhīṣu, vasantavanarājiṣv ivotkalikābahulāsu, priyair āliṅgyamānāsu kāminīṣu,
āndolitakusumakesare, keśareṇumuṣiraṇitamadhukaramaṇīnāṃ ramaṇīnāṃ, vikacakumudākare mudākare saṅgabhāji, priyavirahitāsu rahitāsu sukhena murmuram iva varṣati samantād arpake darpakeṣu dahanasya, dūraprasāritakokapriyatamārute mārute vahati, jaghanamadananagaratoraṇena, manmathamahānidhimandirakanakaprākāreṇa, romalatālavālavalayena, gaganacandramaṇḍalapariveṣeṇa, tribhuvanavijayapraśastiromāvalīkanakapatreṇa, sakalajanahṛdayabandīnivāsaparikhāvalayena, jagallocanavilāsaśalākāguṇeneva mekhalādāmnā parikalitajaghanasthalām, unnatapayodharabhārāntaritamukhadarśanāprāptikhedeneva gurunitambapayodharakumbhapīḍājanitāyāseneva, payodharakalaśayoḥ kathaṃ mayy eva pāto bhaviṣyatīti cintayeva, gṛhītagurukalatrānuśayeneva, vidhātur atipīḍayato hastaparāmarśajanitaparikleśeneva kṣīṇataratām upagatena madhyabhāgenālaṅkṛtām, anurāgaratnamayakanakaparuvakābhyāṃ cūcuka[mudrā]sanāthābhyām, atigurupariṇāhatayā patanabhayakhillitābhyām iva cūcukacchalena vidhinā iva kīlitābhyāṃ, sakalāvayavaniṣiktaśeṣalāvaṇyayuktābhyāṃ, [hṛdaya]taṭākakamalābhyāṃ [iva] hṛcchayacāturikāvibhramābhyāṃ, romāvalīlatāphalābhyāṃ, kandarpadarpavardhanavaśīkaraṇacūrṇapūrṇasamudrābhyāṃ, aśeṣajanahṛdayapatanasañjātagauravābhyāṃ, saṃsāramahātaruphalābhyāṃ, yauvanamahāpādapaprasavābhyāṃ, hāralatāmṛṇālalobhanīyacakracākābhyāṃ, hāralatāromāvalīsaṅgamavyājaprayāgataruphalābhyāṃ, tribhuvanavijayapariśramakhinnasya makaraketor vijanavāsagṛhābhyām udbhāsamānāṃ stanabhyāṃ, mukhacandrasaṃtatasaṃnihitasandhyārāgeṇa, dantamaṇirakṣāsinduramudrānukāriṇā, niḥsaratā hṛdayānurāgeṇeva rañjitena, rāgasāgaravidrumaśakalenevādharapallavenopaśobhamānāṃ, taruṇaketakadaladrāghīyasā pakṣmalacaṭulālasena hṛdayāvāsagṛhāvasthitasya hṛcchayavilāsino gavākṣaśaṅkām upajanayatā, sarāgeṇāpi nirvāṇaṃ janayatā, gatiprasararodhakaśravaṇakṛtakopenevopāntalohitena dhavalayateva
jagadaśeṣaṃ, utphullakamalakānanasanātham iva gaganaṃ kurvatā, dugdhāmbhonidhisahasrāṇīvodvamatā, kundalīlotpalamālatīmālālakṣmīm upahasatā nayanayugalena vibhūṣitāṃ, daśanaratnatulādaṇḍena nayanasetusamuddhatabandhena yauvanamanmathavāraṇavaraṇḍakeneva nāsāvaṃśena pariṣkṛtā, vilocanakuvalayabhramarapaṅktibhyāṃ mukhamadanamandiratoraṇābhyāṃ, rāgasāgaraveṇikābhyāṃ, yauvananartakalāsikābhyāṃ bhrūlatābhyāṃ virājitāṃ, ghanasamayākāśalakṣmīm ivollasaccārupayodharāṃ, jayaghoṣaṇāpannajanatām ivollasattulākoṭipratiṣṭhitāṃ, suyodhanadhṛtim iva karṇaviśrāntalocanāṃ, vāmanalīlām iva darśitavalibhaṅgāṃ, vṛścikaravisthitim ivātikrāntakanyātulāṃ, uṣām ivāniruddhadarśanasukhāṃ, śacīm iva vandanekṣaṇaruciṃ, paśupatitāṇḍavalīlām ivollasaccakṣuḥśravasaṃ, aṭavīm ivottuṅgaśyāmalakucāṃ, vānarasenām iva sugrīvāṅgaśobhitāṃ, śanaiś careṇa pādena saumyena darśanena guruṇā nitambena, lohitenādhareṇa vikacena vilocanena bhāsvatālaṅkāreṇa, grahamayīm iva saṃsārabhitticitralekhām iva trailokyasaundaryasaṅketabhūmim iva rasāñjanasiddhim iva yauvanasya, saṃkalpavṛttim iva śṛṅgārasya, nidhānam iva kautukasya, vijayapatākām iva makaradhvajasya, abhibhūtim iva madanakāntābhyāḥ, saṅketabhūmim iva lāvaṇyasya, staṃbhanacūrṇam ivendriyāṇāṃ, mohanaśaktim iva manmathasya, vihārasthalīm iva saundaryasya, ekāyatanaśālām iva saubhāgyasya, utpattisthānam iva kānteḥ, [ākarṣaṇamantrasiddhi]m iva manasaḥ, cakṣurbandhanamahauṣadhim iva manmathendrajālinaḥ, tribhuvanavilocanamṛṣṭim iva prajāpateḥ kanyakām aṣṭādaśavarṣadeśīyām apaśyat svapne |
6) atha tāṃ prītivistāritena pibann iva cakṣuṣā, janiterṣyayeva nidrayā cirasevitayā mumuce | vibuddhas tu viṣasarasīva durjanavacasīva nimagnam ātmānam avadhārayituṃ na śaśāka | tathā hi kṣaṇam ākāśatalāliṅganārthaṃ prasāritabāhuyugalaḥ "ehy ehi priyatame, mā gaccha mā gaccheti" dikṣu vidikṣu ca vilikhitām ivotkīrṇām iva cakṣuṣi nikhātām iva hṛdaye priyām ājuhāva | tatas tatraiva śayyātale nilīno niṣiddhāśeṣaparijanadarśano dattakapāṭaḥ parihṛtatāmbūlāhārādisakalopabhogas taṃ divasam anayat | tathāiva niśām api svapnasamāgamecchābhir anaiṣīt |

7) atha tasya priyasakho Makarando nāma katham api labdhapraveśaḥ kandarpasāyakaprahāravivaśaṃ Kandarpaketum uvāca | "sakhe, kim idam asāmpratam asādhujanocitacaritam āśrito 'si? tavaitad ālokya [caritaṃ] vitarkadolāsu nivasanti santaḥ | khalā(ḥ) punas tat tad aniṣṭam anucitam evāvadhārayanti | aniṣṭodbhāvanarasāntaraṃ khalahṛdayaṃ bhavati | ko nāmāsya tattvanirūpaṇe samarthaḥ | tathā hi bhīmo 'pi na bakadveṣī, āśrayāśo 'pi mātariśvā, atikaṭur api mahārasaḥ, sarṣapasneha iva karayugalālito 'pi śirasā dhṛto 'pi na kāṭavaṃ jahāti | tālaphalarasa ivāpātamadhuraḥ pariṇāmavirasas tiktaś ca | pādaparāga ivādhūto 'pi mūrdhānāṃ kaṣāyayati | viṣataruprasava iva yathā yathānubhūyate tathā tathā moham eva draḍhayati | na vāriviraho 'sya jāyate nīcadeśasyeva | nidāghadivasa iva matsaro vahati saṃtāpaṃ sumanasām | andhakāra iva doṣānubandhacaturaḥ viśvakarmāvalopanodyataḥ | virūpākṣo 'pi cakradharaḥ, śakraś ca ivoccaiḥśravāḥ nadeśajapraśaṃsī ca | śarasyeva nirbhinnasyāpi sataḥ snehaṃ darśayati | takrāṭa iva hṛdayaṃ viloḍayati | yakṣabalir ivātmaghoṣamukharo maṇḍalabhramaṇakathakaś ca | mattamātaṅga iva svavaśālolamukho 'dharīkṛtadānaś ca | vṛṣabha iva surabhiyānavikalaḥ kāmīva gotraskhalanavidhuro vāmādhvānuraktaś ca | ajīrṇavikāra iva kalevare 'pi vacasi mandimānam āvahati | vañcaka iva raktaḥ kaṭukaphalena vibhāvarīraktaś ca | pareta iva bandhutāpadarśanaḥ | paraśur iva bhadraśriyam api khaṇḍayati | kuddāla iva dalitagotraḥ kṣamābhājaḥ prāṇino nikṛntati | ratakīla iva jaghanyakarmalagno 'pi hrepayati sādhūn | duṣṭaśūrpaśrutir iva kānanarucir anugatam api yavasaṃ tataṃ nānumodate | abījād eva jāyante 'kāṇḍāt prasaranti khalavyasanāṅkurāḥ durucchedāś ca bhavanti | asatāṃ hṛdi praviṣṭo hi doṣalavaḥ karālāyate, satāṃ na viśaty eva hṛdayam, bhūyo yadi katham api viśati tadā pārada iva kṣaṇamātraṃ na tiṣṭhati | mṛgā iva [vinoda]bindoḥ śramagāḥ bhavanti sādhavaḥ | sukhaṃ janā hi bhavādṛśāḥ śaratsamayā iva haranti na ca mitrasya sacetanā visadṛśam upadiśanti
| acetanānām api maitrī samucitapakṣanikṣiptā | [tathā hi] mādhuryaśaityaśucitvatāpaśāntibhiḥ payaḥ paya iti nimittatām upagatasya dugdhasya matsamāgamād vardhitasya kvāthe puro mamaiva kṣayo yukta iti vicintyeva vāriṇāpi kṣīyate | tad idam asāṃpratam ācaritam | sakhe gṛhāṇa sādhujanocitam adhvānam | sādhavo hi mohāt param utpathapravṛttā bhavantītyādi" vadati tasmin katham api smaraprahāraparavaśaḥ parimitākṣaram uvāca [Kandarpaketuḥ] | "vayasya, ditir iva śatamanyusamākulā bhavati sajjanacittavṛttiḥ | nāyam upadeśakālaḥ | pacyanta ivāṅgāni kvathyanta ivendriyāṇi | bhidyanta iva marmāṇi | niḥsarantīva prāṇāḥ | unmūlyanta iva vivekāḥ | naṣṭeva smṛtiḥ | tad adhunā yadi tvaṃ sahapāṃsukṛīḍitasamaduḥkhasukho 'si tadā mām anugacchety" uktvā parijanālakṣitas tena sahaiva purān nirjagāma |
8) anantaraṃ katipayanalvaśatam adhvānaṃ gatvāgastyavacanasamāhṛtabrahmāṇḍagataśikharasahasraḥ, kandarāntaralatāgṛhasukhaprasuptavidyādharamithunagītākarṇanasukhitacamarīgaṇamāraṇotsukitaśabaraśatasaṃbādhakakṣataṭaḥ, kaṭakakarikarākṛṣṭabhagnasyandamānaharicandanāmodavāhigandhavāhasurabhitaśilātalaḥ, sudūrapatanabhagnatālaphalarasārdrakaratalāsvādasotsukaśākhāmṛgakadambakaḥ, pralambamānanirjharavarasavidhopaviṣṭajīvaṃjīvakamithunalihyamānavividhaphalarasāmodasurabhitaparisaraḥ, sarabhasakesarisahasrakharanakharadhārāvidāritamattamātaṅgakumbhasthalagalitamuktāphalaśabalaśikharatayā śirolagnaṃ tārāgaṇam ivodvahan, sugrīva iva ṛkṣagavayaśarabhakesarikumudasevyamānapādacchāyaḥ, paśupatir iva nāganiḥśvāsasamutkṣiptabhūtiḥ, janārdana iva vicitravanamālaḥ, sahasrakiraṇa iva saptapatrasyandanopetaḥ, virūpākṣa iva sannihitaguhaḥ śivānugataś ca, kāmīva kāntāroṣarasānugataḥ samadanaś ca, śrīparvataḥ iva sannihitamallikārjunaḥ, naravāhanadatta iva priyaṅguśyāmāsanāthaḥ, śiśur iva kṛtadhātrīdhṛtiḥ, vāsarārambha ivāruṇaprabhāpāṭalitapatravanarājiḥ, kṛṣṇapakṣa iva bahulatāgahanaḥ, karṇa ivānubhūtaśatakoṭidānaḥ, bhīṣma iva śikhaṇḍimuktair ardhacandrai rācitaḥ, kāmasūtravinyāsa iva mallanāgaghaṭitakāntārasāmoditaḥ, hiraṇyakaśipur iva śambarakulāśrayaḥ, gairikarāgavyājād upariravirathamārgamārgaṇārtham ivāruṇenopāsyamānaḥ, śikharagatasūryācandramastayā vistāritavilocano 'gastyamārgam ivodvīkṣamāṇaḥ, srastāntranāla iva jaradajagarabhogaiḥ, kumbhakarṇa iva dantāntarālagatavānaravyūhaḥ, piṇḍālaktakāṅkitapadapaṅktisūcitasañcaritaśacīpativāravilāsinīsaṅketaketakīmaṇḍapaḥ, akulīno 'pi sadvaṃśabhūṣitaḥ, darśitābhayo 'pi mṛtyuphaladāyī, saprastho 'py aparimāṇaḥ, sanado 'pi niḥśabdaḥ, bhīmo 'pi kīcakasuhṛt, pihitāmbaro 'py ullasadaṃśuko Vindhyo nāma mahāgirir adṛśyata |

9) yaś ca pravṛddhagulmatayaiveha dṛśyamānabahudhātuvikāraḥ, sādhur iva sānugrahapracāraprakaṭitamahimā, mīmāṃsānyāya iva pihitadigambaradarśanaḥ | yaś ca harivaṃśair iva puṣkaraprādurbhāvaramaṇīyaiḥ, rāśibhir iva mīnamithunakulīrasaṅgataiḥ, karaṇair iva śakunināgabhadrabālabakulopetaiḥ khātakair upaśobhitopāntaḥ | yaś ca kusumavicitrābhiḥ, vaṃśapatrapatitābhiḥ, sukumāralalitābhiḥ puṣpitāgrābhiḥ śikhariṇībhiḥ praharṣiṇībhir latābhir darśitānekavṛttavilāsaḥ | yaś ca samadakalahaṃsasārasarasitodbhrāntabhākūṭavikaṭapucchakacchavyādhūtavikacakamalakhaṇḍavigalitamakarandabindusandohasurabhitasalilayā, sāyantanasamayonmajjadrājasundarinābhimaṇḍalanipītasalilayā, madamukhararājahaṃsakulakolāhalamukharitakūlapulinayā, taṭanikaṭamattamātaṅgagaṇḍapiṇḍanirgatamadadhārāstabakitasalilayā, tīraprarūḍhaketakīkānananipatitadhūlīnikurumbajātasaikatasukhopaviṣṭataruṇasuramithunanidhuvanalīlāparimalasākṣikūlopavanayā, taṭāvaṭanikaṭanipatitajambūkhaṇḍamaṇḍapāvasthitajaladevatāvagāhyamānapayasā, tīraprarūḍhavetasalatābhyantaranilīnadātyūhavyūhamadakalakuhakuhārāvakautukākṛṣṭasuramithunasaṃskriyamāṇopabhogayā, upakūlasañjātakulālakukkuṭaghaṭāghūtkāratīrayā, jalamānuṣamṛditasukumārapulinayā, upavanavātāndolitataralataraṅgayā, nalanikuñjapuñjaniviṣṭabakoṭakakuṭumbinīnirīkṣyamāṇārddhaśapharayā, potādhānalubdhakakoyaṣṭikaskabhanabhīmavetasavanayā, taraṅgamālāsantaraduddaṇḍapāladarśanadhāvadaticapalarājilarājirājitopakūlasalilayā, khañjarīṭakaṇāṭīnamithunamaithunopajātanidhigrahaṇakautukakirātaśatakhanyamānatīrayā, kruddhayeva darśitamukhbhaṅgayā, mattayeva skhaladgatyā, dinārambhalakṣmyeva vardhamānavelayā, bhāratasamarabhūmyeva nṛtyatkabandhayā, prāvṛṣeva vijṛmbhamāṇaśatapatrapihitaviṣadharayā, dhanakāmayeva kṛtabhūbhṛtsevayā revayā priyatamayeva prasāritavīcihastopagūḍhaḥ | yaś ca
harikharanakharavidāritakumbhasthalavikalavāraṇadhvānaiḥ /
adyāpi kumbhasambhavam āhvayatīvoccatālabhujaḥ

15

tato Makarandas tam uvāca:
paśyodañcadavāñcadañcitavapuḥpaścārdhapūrvārdhabhāk stabdhottānitapṛṣṭhaniṣṭhitamanāgbhugnāgralāṅgūlabhṛt /
daṃṣṭrākoṭivisaṅkaṭāsyakuharaḥ kurvan saṭām utkaṭām utkarṇaḥ kurute kramaṃ karipatau krūrākṛtiḥ kesarī

16

api ca
utkarṇo 'yam akāṇḍacaṇḍimakuṭaḥ sphāratsphuratkesaraḥ krūrākārakarālakāyavikaṭaḥ stabdhordhvalāṅgūlabhṛt /
citreṇāpi na śakyate vilikhituṃ sarvāṅgasaṅkocabhāk cītkurvadgirikuñjakuñjaraśiraḥ kumbhasthalastho hariḥ

17

10) anantaraṃ ca nīcadeśanadyeva nyagrodhopacitayā, uttaragograhaṇasamarabhūmyeva vijṛmbhitabṛhannalayā, marudeśaṭakkayātrayeva ghanasārasārthavāhinyā, vidagdhamadhugoṣṭhyeva nānāviṭapītāsavayā, nalakūbaracittavṛttyeva satatadhṛtarambhayā, mattamātaṅgagatyeva ghaṇṭāravaviditamārgayā, sadīśvarasevayeva dūrodgatabahuphalayā, virāṭalakṣmyeva ānanditakīcakaśatayā Vindhyāṭavyā katipayapadaṃ gatvā, kāmina iva madanaśalākāṅkitasya, vikartanasyeva snigdhacchāyasya, vaikuṇṭhasyeva lakṣmībhṛtaḥ, yātrodyatanṛpater iva ghanapatraśobhitasya, vedasyeva bhūriśākhālaṅkṛtasya, gāṇikyasyevānekapallavojjvalasya, jambūvṛkṣasya talacchāyāyāṃ viśaśrāma |
11) atrāntare bhagavān api marīcimālī ātapaklāntamattamahiṣalocanapāṭalamaṇḍalaś caramācalaśṛṅgam āruroha |
12) tato Makarandaḥ phalamūlāny ādāya katham api tam abhininditāhāraparicayam akārṣīt | svayaṃ ca tadupabhuktaśeṣam aśanam akarot | atha tām eva priyatamāṃ ḥṛdayaphalake saṃkalpatūlikayā likhitām avalokayan niṣyandakaraṇagrāmaḥ Kandarpaketur Makarandaviracitapallavaśayane suṣvāpa | athārdhayāmamātrakhaṇḍitāyāṃ vibhāvaryāṃ tatra jambūtaruśikhare mithaḥ kalahāyamānayoḥ śukaśārikayoḥ kalakalaṃ śrutvā, Kandarpaketur Makarandam uvāca | "vayasya śruṇuvas tāvad etayor ālāpam" iti | tataḥ sārikā prakopataralākṣaram uvāca | "kitava śārikāntaram anviṣya samāgato 'si, katham itarathā rātrir iyatī taveti" | tac chrutvā śukas tām abravīt | "bhadre 'pūrvā mayā kathā śrutā" | atha samupajātakutūhalayānubadhyamānaḥ sa kathayitum ārebhe |
13) asti praśastasudhādhavalaiḥ bṛhatkathālambair iva śālabhañjikopaśobhitaiḥ, vṛttair iva samāṇavakakrīḍitaiḥ, kariyūthair iva samattavāraṇaiḥ, sugrīvasainyair iva sagavākṣaiḥ, balibhavanair iva sutalasanniveśair veśmabhir udbhāsitaṃ, dhanadenāpi pracetasā, prajāpālenāpi rāmeṇa, priyaṃvadenāpi puṣpaketunā, bharatenāpi śatrughnena, tithipareṇāpy atithisatkārapravaṇena, asaṅkhyenāpi saṅkhyāvatā, marmabhedenāpi vīratareṇa, apatitenāpi nānāsavāsaktena, sudarśanenāpy acakreṇa, ajñātamadenāpi supratīkena, apakṣapātināpi haṃsena, aviditasnehakṣayeṇāpi kulapradīpena, agraheṇāpi kāvyajīvajñena, nidāghadivaseneva vṛṣavardhitarucinā, māghavirāmadivaseneva tapasyārambhinā, nabhasvateva satpathagāminā, vivasvateva gopatinā, maheśvareṇeva candraṃ dadhatā nivāsijanenānugataṃ, ghanāghaneneva pravālamaṇimaṇḍalena, devāṅganājanenevendrāṇīparicitavidagdhena, vanagajeneva navapallavapallavitarucinā, kokileneva parapuṣṭena, bhramareṇeva kusumeṣu lālitena, jalaukeneva raktākṛṣṭinipuṇena, yāyajūkeneva suratārthinā, mahānaṭabāhuneva baddhabhujaṅgena, garuḍeneva vilāsihṛdayatāpakāriṇā, andhāsureṇeva śūlānām uparigatena veśyājanenādhiṣṭhitaṃ Kusumapuraṃ nāma nagaram |
14) yatra ca surāsuramaulimaṇimālālālitacaraṇāravindā, śumbhaniśumbhabalamahāvanadāvānalajvālā, mahiṣamahāsuragirivaravajradhārā, praṇayapraṇatagaṅgādharajaṭājūṭaskhalitajāhnavījaladhārādhautapādapadmā bhagavatī Kātyāyanī Caṇḍābhidhānā svayaṃ nivasati | yasya parisare surāsuramukuṭakusumarajorājiparimalavāhinī, prajāpatikamaṇḍaludharmadravadhārā, dharātalagatasagarasutaśatasuranagarasamārohaṇapuṇyarajjuḥ, airāvaṇakaṭakamaṭhakampitataṭā, haricandanasyandanasurabhitasalilā salīlasurasundarīnitambabimbāhatitaralitataraṅgā, snānāvatīrṇasaptarṣimālāvimalajaṭāṭavīparimalapuṇyaveṇiḥ, eṇatilakamukuṭajaṭājūṭakuharabhrāntijanitasaṃskāratayaiva kuṭilāvartā, dharaṇīva sārvabhaumakarasparśopabhogakṣamā, jaladakālasarasīva gandhāndhoparibhramadbhramaramālānumīyamānajalamagnakumudapuṇḍarīkā, chandovicitir iva mālinīsanāthā, grahapaṅktir iva sūryātmajopaśobhitā sarājahaṃsā ca, śaratkāladinaśrīr ivojjvalatkokanadā prabuddhapuṇḍarīkākṣā ca, hatāndhatamasāpi tamasānvitā, [vīcikalitāpy avīcidurgamā] bhagavatī Bhāgarathī pravahati |
15) [yac ca] diśi diśi kusumanikaram iva tārāgaṇam udvahadbhiḥ, uttambhitajaladaiḥ, anūrukaśābhighātaparavaśaravirathaturagagrāsaviṣamitapallavaiḥ, candracamūruruciracaraṇasaṅkrāntāmṛtakaṇanikarasekasañjātabahalasukumāranavakisalayasahasrakalitākālasandhyāvibhramaiḥ, bharatacaritair iva sadārāmāśritaiḥ, mahāvīrair iva nārikeladharaiḥ, asaṃskṛtataruṇair iva dūraprasāritākṣaiḥ, tapasvibhir iva japāsaktaiḥ, prasādhitair iva mālopaśobhitaiḥ, mātaṅgakumbhasthaladāraṇodyatasiṃhair ivotkarṇakesaraiḥ, sāriṣṭair api cirajīvibhiḥ, muniyutair api madanādhiṣṭhitaiḥ, upavanapādapair upaśobhitaṃ, aditijaṭharam ivānekadevakulādhyāsitaṃ, pātālam iva mahābaliśobhitaṃ bhujaṅgādhiṣṭhitaṃ ca, surālayair api pavitraṃ, bhogibhir api nirupadrutam |
16) tatra ca suratabharakhinnasuptasīmantinīratnatāṭaṅkamudrāṅkitabāhudaṇḍaḥ, pracaṇḍapratipakṣalakṣmīkeśapāśakusumamālāmodasurabhitakarakamalaḥ, praśastakedāra iva bahudhānyakāryasaṃpādakaḥ, pārtha iva subhadrānvitaḥ sabhīmasenaś ca, kṛṣṇa iva satyabhāmopetaḥ Śṛṅgāraśekharo nāma rājā prativasati | yo balabhit pāvako dharmarāṇ nirṛtiḥ pracetāḥ sadāgatir dhanadaḥ śaṅkara ity aṣṭamūrtir apy anaṣṭamūrtiḥ |
surāṇāṃ pātāsau sa punar atipuṇyaikahṛdayo grahas tasyāsthāne gururucitamārge sa nirataḥ /
karas tasyātyarthaṃ vahati śatakoṭipraṇayitāṃ sa sarvasvaṃ dātā tṛṇam iva sureśaṃ vijayate

18

jīvākṛṣṭiṃ sa cakre mṛdhabhuvi dhanuṣaḥ śatrur āsīd gatāsur lakṣāptir mārgaṇānām abhavad aribale tad yaśas tena labdham /
muktā tena kṣameti tvaritam arigaṇair uttamāṅgaiḥ pratīṣṭo pañcatvaṃ dveṣisainye sthitam avanipatir nāpa saṅkhyāntaraṃ saḥ

19

17) yatra ca rājanīticature caturambudhimekhalāyā bhuvo nāyake śāsati vasumatīṃ pitṛkārye vṛṣotsargaḥ, śaśinaḥ kanyātulārohaḥ, yogeṣu śūlaghātādicintā, dakṣiṇavāmakaraṇaṃ digviniścayeṣu, śarabhedo dadhiṣu, śṛṅkhalābandho varṇagrathanāsu, utprekṣāṣepaḥ kāvyālaṅkāreṣu, lakṣadānacyutiḥ sāyakānāṃ, kvipāṃ sarvavināśaḥ, kośasaṅkocaḥ kamalākareṣu, jātihīnatā duṣkuleṣu na puṣpamālāsu, śṛṅgārahānir jaratkariṣu na janeṣu, durvarṇayogaḥ kambikādiṣu na kāminīkāntiṣu, gāndhāravicchedo rāgeṣu na pauravanitāsu, mūrcchādhigamo gāneṣu, kharmābhāvo nīcasevakeṣu na paridhāneṣu, malināmbaratvaṃ niśāsu na janeṣu, calarāgatā gīteṣu na vidagdhajaneṣu, vṛṣahāniḥ nidhuvanalīlāsu na paureṣu, bhaṅguratvaṃ rāgavikṛtiṣu na citteṣu, anaṅgatā kāmadeve na parijane, mārāgamo yauvanodayeṣu na prakṛtiṣu, dvijaghātaḥ surateṣu na prajāsu, raśanābandho ratikalaheṣu na dānānumatiṣu, adhararāgatā taruṇīṣu na parijaneṣu, kartanam alakabhrūṣu na purandhrīṣu, nistriṃśatvam asīnāṃ, karavālanāśo yodhānāṃ paraṃ vyavasthitaḥ |
18) tasya ca mahiṣī diggajamadalekhevānanditālimālā, pārvatīva sukumārā candralekhālaṅkṛtā ca, vanarājir iva navamālikodbhāsitā sacitrakā ca, apsarassaṃhatir iva saṃhatasukeśī samañjughoṣā ca, sarvāntaḥpurapradhānabhūtā Anaṅgavatī nāma | tayoś ca madhyamopāntavayasi vartamānayoḥ katham api daiva(va)śāt tribhuvanavilobhanīyākṛtiḥ, pulomatanayevānanditasahasranetrā Vāsavadattā nāma [tanayā] babhūva | atha sā rāvaṇabhujavana ivollāsitagotreva pariṇāmam upayāty api yauvanabhāve pariṇayaparaṅmukhī tasthau |
19) athaikadā tu vijṛmbhamāṇasahakārakorakanikurumbanipatitamadhukaramālāmadahuṅkārajanitapathikasaṃjvaraḥ, komalamalayamārutodbhūtacūtaprasavasarasāsvādakaṣāyakaṇṭhakalakaṇṭhakuharitabharitasakaladiṅmukhaḥ, vikacakamalakhaṇḍalīyamānamattakalahaṃsakulakolāhalamukharitakamalasarovaraḥ, parabhṛtanakhakoṭipāṭitapāṭalakuḍmalavivaravinirgatamadhudhārāsāraśīkarakaṇanikarasamārabdhadakṣiṇasamīrabāṇadurvraṇitapathikavadhūhṛdayaḥ, madhumadamuditakāminīgaṇḍūṣasīdhusekapulakitabakulaḥ, madanarayaparavaśavikāsinītulākoṭivikaṭacaṭulacaraṇāravindāmandaprahārahṛṣṭakaṅkeliśataḥ, pratidiśam aślīlaprāyagīyamānaśravaṇotsukakhiṅgajanaprāyaprārabdhacarcarīgītākarṇanamuhyadanekapathikaśataḥ, durjana iva satāmarasaḥ, duṣkula iva jātihīnaḥ, rāvaṇa ivāpītalohitapalāśaśatasevitaḥ, mahāśṛṅgārīva sugandhavahaḥ, surājeva samṛddhakuvalayaḥ, vāstavika iva vardhitasukhāśaḥ, satkavikāvyabandha ivābaddhatuhīnaḥ, satpuruṣa iva doṣānubandharahitaḥ, kaivarta iva baddharājīvotpalamālaḥ, samṛddhakāsāraśakunisārtha iva ninditamaruvakaḥ, śakra ivendrāṇīrucitaḥ, mahāvīra ivādharīkṛtadamanakaḥ, khiṅga ivāmlānasubhago vasantakāla ājagāma |
20) atidūrapravṛddhena madhunā jagati ko vā na vikriyate yad atimukto 'pi munir api vicakāsa | kusumaśarasya navacūtaśaramūlanilīnamadhukarāvali patreṇeva reje | vṛntanirgatavicakilavivare guñjanmadhukaro makaraketos tribhuvanavijayaśaṅkhadhvanim iva cakāra | navayāvakapaṅkapallavitasanūpurataruṇīcaraṇaprahārānurāgavaśān navakisalayacchalena tam eva rāgam udavahad aśokapādapaḥ | madhuramadhudhvanitakāminīmukhakamalasaṅgānurāgād iva tadrasam ātmakusumeṣu bibhrad bakulatarū rarājata | antarāntarānipatitamadhukaranikarakirmīraḥ kaṅkeliguccho 'rdhanirvāṇamanobhavacitācakrānukārī pathikajanadāham uvāha | vikacavicakilarājir alikulaśabalendranīlamuktāvalīva madhuśriyo ruruce | virahiṇīhṛdayamathanāya kusumaśarasya cakram iva nāgakesarakusumam aśobhata | pathikahṛdayam astyaṃ grahītuṃ makaraketoḥ palāva iva pāṭalipuṣpam adaśyata |
21) kandarpakelisaṃpallampaṭalāṭīlalāṭataṭavikaṭadhammilamalanamilitaparimalasamṛddhamadhurimaguṇaḥ, kāmakalākalāpacārusundarīsundarastanakalaśaghusṛṇadhūliparimalāmodavāhī, raṇaraṇakarasitakāntakuntalīkuntalollāsanasaṅkrāntaparimalamilitālimālā madhuratarajhaṅkāramukharitanabhastalaḥ, navayauvanarāgataralakeralīkapolapālipatrāvalīparicayacaturaḥ, catuḥṣaṣṭikalākalāpavidagdhamukhamālavīnitambabimbasaṃvāhakuśalaḥ, surataśramavaśāṅghrīnīrandhrapīnapayodharabhāranidāghakaṇaśiśirito malayānilo vavau |
22) atrāntare Vāsavadattāsakhījanād viditābhiprāyaḥ Śṛṅgāraśekharaḥ svasutāsvayaṃvarārtham aśeṣadharaṇitalabhājāṃ bhūbhujāṃ saṅgatam akarot | tato dagdhakṛṣṇāguruparimalāmoditamadhuvratamālābahalagumagumāyitamukharitaṃ, atirabhasahāsacchaṭādīdhitiparimilitaṃ, anekakathālāpavidagdhaśṛṅgāramayajanasamākulaṃ, dahyamānasugandhasaurabhākṛṣṭapuropavanaṣaṭpadakulasamākulaṃ, arjunasamaram iva nandighoṣamukharitadigantaṃ mañcam āruroha Vāsavadattā |
23) tatra kecit kalāṅkurā iva vijitanagaramaṇḍanāḥ, apare pāṇḍavā iva divyacakṣuḥkṛṣṇāguruparimilitāḥ, anye śaraddivasā iva dūrapravṛddhāśāḥ, itare py āhartum udyatā iva svabalārthinaḥ, kecid vyādhā iva śakunaśrāvakāḥ, kecid ākheṭina iva rūpānusārapravṛttāḥ, kecij jaiminimataśrāviṇa iva tathāgata[mata]dhvaṃsinaḥ, kecit khañjanā iva sāṃvatsaraphaladarśinaḥ, kecit sumeruparisarā iva kārtasvaramayāḥ, kecit kumudākarā iva bhāsvaddarśananimīlitāḥ, kecid dhārtarāṣṭrā iva viśvarūpāvalokanajanitendrajālodbhūtapratyayāḥ, kecid ātmanivāraṇabuddhyā balavanto 'pi suvāhāḥ, kecit pāṇigrahaṇārthino 'py asukaraṃ manyamānāḥ, kecid adharībhūtā (a)pi sthirāḥ, kecit pāṇḍuputrā ivā[kṣahṛdayā]jñānahṛtakṣamāḥ, kecid bṛhatkathābandhino guṇāḍhyāḥ, kecit tiryaggatayo gandhavāhāḥ, kecit kauravasainikā iva droṇāśāsūcakāḥ, kecit kumudākarā ivāsoḍhabhāsaḥ kṣaṇam evaṃ sthitā rājaputrāḥ | sā ca kṣaṇenaikaikaśaḥ samavalokya kumārikā ta(s)māt karṇīrathād avatatāra |

24) atha sā tasyām eva rātrau svapne vālinam ivāṅgadopaśobhitaṃ, kuhūmukham iva hārikaṇṭhaṃ, kanakamṛgam iva rāmākarṣaṇanipuṇaṃ, jayantam iva vacanāmṛtānanditavṛddhaśravasaṃ, kṛṣṇam iva kaṃ saharṣaṃ na kurvantaṃ, mahāmegham iva vilasatkarakaṃ, [samudram iva] mahāsattvaṃ, mālinyā kabarikayā, tuṅgabhadrayā nāsikayā, śoṇenādhareṇa, narmadayā vācā, godayā bhujayā svarvāhinyā kīrtyā ca puṇyamayam iva, ādikandaṃ śṛṅgārapādapasya, rohaṇagiriṃ sakalaguṇaratnasamūhasya, prabhavaśailaṃ sundarakathānadīnāṃ, surabhimāsaṃ vaidagdhyasahakārasya, ādarśatalaṃ saujanyamukhasya, ādikandaṃ vidyālatānāṃ, svayaṃvarapatiṃ sarasvatyāḥ, spardhāgṛhaṃ kīrtilakṣmyoḥ, ādigṛhaṃ śīlasaṃpadāṃ, kośam iva mahāsaundaryasya tribhuvanalobhanīyākṛtiṃ yuvānaṃ dadarśa |
25) "sa Cintāmaṇināmno rājñas tanayaḥ Kandarpaketur nāmeti" sā svapna eva nāmādikam aśrauṣīt | anantaraṃ "aho prajāpate rūpanirmāṇakauśalam idaṃ, manye svasyaiva naipuṇyasya saundaryadarśanotsukamanasā kamalabhuvā jagattrayasamavāye rūpaparamāṇūn ādādya viracito 'yam anyathā katham ayam asya kāntiviśeṣa" iti, "vṛthaiva damayantī nalasya kṛte vana[vāsa]vaiśasam avāpa, mudhaivendumatī mahiṣy apy ajānurāgiṇī babhūva, aphalam iva duṣyantasya kṛte śakuntalāpi durvāsasaḥ śāpam anubabhūva, nirarthakam iva madanamañjukā naravāhanadattaṃ cakame, niṣkāraṇam evorugarimanirjitarambhā[rambhā] nalakūbaram acīkamata, viphalam eva dhūmorṇā svayaṃvarārthagatadevagrahagandharvasahasreṣu dharmarājam akāṅkṣateti" bahudhiyā cintayantī virahamurmuramadhyam ārūḍheva vāḍavāgniśikhā[kavaliteva], kālāgnirudrapāvakagrasteva, pātālaguhāpraviṣṭeva, [śūnyakaraṇa]grāmālikhitam iva, utkīrṇam iva, nigalitam iva, vajralepaghaṭitam iva, astipañjarapraviṣṭam iva, marmāntarāsthitam iva, [majjārasaśabalitam iva], prāṇaparītam iva, antarātmānam adhiṣṭhitam iva, rudhirāśayadravībhūtam iva, palalasaṃvibhaktam iva Kandarpaketuṃ manyamānā, unmatteva, badhireva, mūkeva, śūnyeva, nirastakaraṇagrāmeva, mūrcchāgṛhīteva, grahagrasteva, yauvanasāgarataraṅgaparamparāparigateva, rāgarajjubhir apavāriteva, kandarpakusumabāṇaiḥ kīliteva, śṛṅgāraviṣaghūrṇiteva, rūpaparibhāvanaśalyakhilliteva, malayānilāhatajīviteva "priyasakhy Anaṅgalekhe vitara[me] hṛdaye pāṇipādaṃ duḥsaho virahasantāpaḥ, mugdhe Madanamañjari siñca candanodakena, sarale Vasantasene saṃvṛṇu keśakalāpapāśam, tarale Lavaṅgavati vikira ketakadhūliṃ, Mālini alaṃ śaivaladalena, capale Citralekhe likha citre cittacoraṃ janaṃ, bhāmini Vilāsavati vikṣipa muktācūrṇanikaram, rāgiṇi Rāgalekhe sthagaya nalinīdalasamūhena payodharabharam, sukānte Kāntimati mandaṃ mandam apanaya bāṣpabindūn, yū(thi)kālaṅkṛte Yū(thi)ke sañcāraya nalinīdalārdravātān, ehi bhagavati nidre anugṛhāṇa mām, dhig indriyair aparaiḥ, kim iti locanamayāni mamāṅgāni vidhinā na kṛtāni,
bhagavan kusumāyudha tavāyam añjalir anucaro, bhava bhāvavati tādṛśe jane, [malayānila] suratotkaṇṭhadīkṣāguro vaha yatheccham" iti bahuvidhaṃ bhāṣamāṇā Vāsavadattā sakhījanena samaṃ mumūrccha |
26) anantaraṃ parijanaprayatnocchvāsitajīvitā ca, kṣanam atiśiśiraghanasārarajonimnagākūlapuline, kṣanam atituhinajaḍamalayarajasaḥ saritparisare, kṣaṇam aravindakānanaparivāritasarastaṭaviṭapacchāyāsu, kṣaṇam anilollāsitadaleṣu kadalīkānaneṣu, kṣaṇaṃ kusumaśayyāsu, kṣaṇaṃ nalinīdalasrastareṣu, kṣaṇaṃ tuṣārasaṃghātaśiśiritaśilātaleṣu parijanena nīyamānā, pralayakāloditadvādaśaravikiraṇakalāpatīvravirahāgnidahyamānā satī, atikṛśāṃ viprāṇām iva tanuṃ bibhratī, pracaladamandamandarāndolitaduḥkhasindhutaralatarataraṅgacchaṭādhavalahāsacchuritādharapallavaṃ tanmukhāravindaṃ, dvijakulam iva śrutipraṇayi tadīkṣaṇayugalaṃ, sahajasurabhimukhaparimalāmodam āghrātukāmā sudūranirgatanāsāvaṃśalakṣmīḥ, kalaṅkamuktendukalākomalā, pīyūṣaphenapaṭalapāṇdurāsyadvijapaṅktiḥ, tadadṛṣṭacaram anaṅgam atiśayānaṃ rūpaṃ, dhanyāni tāni [sthānāni] te ca janapadāḥ, puṇyanāmākṣarāṇi ca tāni sukṛtabhāñji yāny amunā pariṣkṛtānīti muhur muhuḥ paribhāvayantī, dikṣu vilikhitam iva, nabhasy utkīrṇam iva, locane pratibimbitam iva, citrapaṭalikhitam iva, puro darśitam ivetas tato vilokayantī vyatiṣṭhata |
27) atha tasyāḥ sārikā Tamālikā nāma tatsakhībhiḥ sahālocya Kandarpaketor bhāvam ākalayituṃ [pra]sthitā | āgatā ca mayaiva sārdham atraiva taror adhas tiṣṭhatīty" uktvā virarāma |
28) atha saharṣam utthāya Makarando viditavṛttāntāṃ Tamālikām akarot | sā ca kṛtapraṇāmā Kandarpaketave patrikām upānayata | atha sa tāṃ svayam avācayata |
pratyakṣadṛṣṭabhāvāpy asthirahṛdayā hi kāminī bhavati /
svapnānubhūtabhāvā draḍhayati na pratyayaṃ yuvatiḥ

Original text: Vāsavadattā · Edition: Jaydev Mohanlal Shukla: Vāsavadattā of Subandhu, Jodhpur 1966. · Data entry Christian Ferstl · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc