વાસવદત્તા · શ્લોક 1-19

ઓં નમો ભારત્યૈ ॥
કરબદરસદૃશમ્ અલિખં ભુવનતલં યત્પ્રસાદતઃ કવયઃ ।
પશ્યન્તિ સૂક્ષ્મમતયઃ સા જયતિ સરસ્વતી દેવી

ખિન્નો ઽસિ મુઞ્ચ શૈલં બિભૃમો વયમ્ ઇતિ વદત્સુ શિથિલભુજઃ ।
ભરભુગ્નવિતતબાહુષુ ગોપેષુ હસન્ હરિર્ જયતિ

કઠિનતરદામવેષ્ટનલેખાસન્દેહદાયિનો યસ્ય ।
રાજન્તિ વલિવિભઙ્ગાઃ સ પાતુ દામોદરો ભવતઃ

સ જયતિ હિમકરલેખા ચકાસ્તિ યસ્યોત્સુકોમયા નિહિતા ।
નયનપ્રતીપકજ્જલજિઘૃક્ષયા શિરસિ રજતશુક્તિર્ ઇવ

ભવતિ સુભગત્વમ્ અધિકં વિસ્તારિતપરગુણસ્ય સુજનસ્ય ।
વહતિ વિકાસિતકુમુદો દ્વિગુણરુચિં હિમકરોદ્યોતઃ

વિષધરતો ઽપ્ય્ અતિવિષમઃ ખલ ઇતિ ન મૃષા વદન્તિ વિદ્વાંસઃ ।
યદ્ અયં નકુલદ્વેષી સ કુલદ્વેષી પુનઃ પિશુનઃ

અતિમલિને કર્તવ્યે ભવતિ ખલાનામ્ અતીવ નિપુણા ધીઃ ।
તિમિરે હિ કૌશિકાનાં રૂપં પ્રતિપદ્યતે દૃષ્ટિઃ

હસ્ત ઇવ ભૂતિમલિનો લઙ્ઘયતિ યથા યથા ખલઃ સુજનમ્ ।
દર્પણમ્ ઇવ તં કુરુતે તથા તથા નિર્મલચ્છાયમ્

વિધ્વસ્તપરગુણાનાં ભવતિ ખલાનામ્ અતીવ મલિનત્વમ્ ।
અન્તરિતશશિરુચામ્ અપિ સલિલમુચાં મલિનિમ્ આભ્યધિકઃ

સા રસવત્તા નિહતા નવકા વિલસન્તિ ચરતિ નો કઙ્કઃ ।
સરસીવ કીર્તિશેષં ગતવતિ ભુવિ વિક્રમાદિત્યે

અવિદિતગુણાપિ સત્કવિભણિતિઃ કર્ણેષુ વમતિ મધુધારામ્ ।
અનધિગતપરિમલાપિ હિ હરતિ દૃશં માલતીમાલા

ગુણિનામ્ અપિ નિજરૂપપ્રતિપત્તિઃ પરત એવ સંભવતિ ।
સ્વમહિમદર્શનમ્ અક્ષ્ણોર્ મુકુરતલે જાયતે યસ્માત્

સરસ્વતીદત્તવરપ્રસાદશ્ ચક્રે સુબન્ધુઃ સુજનૈકબન્ધુઃ ।
પ્રત્યક્ષરશ્લેષમયપ્રબન્ધં વિન્યાસવૈદગ્ધ્યનિધિર્ નિબન્ધમ્

1) અભૂદ્ અભૂતપૂર્વઃ, સર્વોર્વીપતિચક્રચૂડામણિશ્રેણીશાણકોણકષણનિર્મલીકૃતચરણનખમણિઃ, ણૃસિંહ ઇવ દર્શિતકશિપુક્ષેત્રદાનવિસ્મયઃ, કૃષ્ણ ઇવ કૃતવસુદેવતર્પણઃ, નારાયણ ઇવ સૌકર્યસમાસાદિતધરણીમણ્ડલઃ, કંસારાતિર્ ઇવ જનિતયશોદાનન્દસમૃદ્ધિઃ, આનકદુન્દુભિર્ ઇવ કૃતકાવ્યાદરઃ, સાગરશાયીવાનન્તભોગીચૂડામણિરઞ્જિતપાદઃ, વરુણ ઇવાશાન્તરક્ષણઃ, અગસ્ત્ય ઇવ દક્ષિણાશાપ્રસાધકઃ, જલનિધિર્ ઇવ વાહિનીશતનાયકઃ સમકરપ્રચારશ્ ચ, હર ઇવ મહાસેનાનુયાતો નિર્જિતમારશ્ ચ, મેરુર્ ઇવ વિબુધાલયો વિશ્વકર્માશ્રયશ્ ચ, રવિર્ ઇવ ક્ષણદાનપ્રિયશ્ ચ્છાયાસન્તાપહરશ્ ચ, કુસુમકેતુર્ ઇવ જનિતાનિરુદ્ધસંપદ્ રતિસુખપ્રદશ્ ચ, વિદ્યાધરો ઽપિ સુમનાઃ, ધૃતરાષ્ટ્રો ઽપિ ગુણપ્રિયઃ, ક્ષમાનુગતો ઽપિ સુધર્માશ્રિતઃ, બૃહન્નલાનુભાવો ઽપ્ય્ અન્તઃસરલઃ, મહિષીસંભવો ઽપિ વૃષોત્પાદી, અતરલો ઽપિ મહાનાયકઃ રાજા ચિન્તામણિર્ નામ ।
2) યત્ર ચ શાસતિ ધરણિમણ્ડલં છલનિગ્રહપ્રયોગા વાદેષુ, નાસ્તિકતા ચાર્વાકેષુ, કણ્ટકયોગો નિયોગેષુ, પરીવાદો વીણાસુ, ખલસંયોગઃ શાલિષુ, દ્વિજિહ્વસઙ્ગૃહીતિર્ આહિતુણ્ડિકેષુ, કર[ચ્છેદઃ કૢપ્તકર]ગ્રહણેષુ, નેત્રોત્પાટનં મુનીનાં, રાજવિરુદ્ધતા પઙ્કજાનાં, સર્વભૌમયોગો દિગ્ગજાનાં, શૂલસંયોગો યુવતિપ્રસવે, અગ્નિતુલાશુદ્ધિઃ સુવર્ણાનાં, દુઃશાસનદર્શનં ભારતે, કરપત્રદારણં જલજાનાં, પરમ્ એવં વ્યવસ્થિતમ્ । મહાવરાહો ગોત્રોદ્ધરણપ્રવૃત્તો ઽપિ ગોત્રોદ્દલનમ્ અકરોત્ । રાઘવઃ પરિહરન્ન્ અપિ જનકભુવં જનકભુવા સહ વનં વિવેશ । ભરતો ઽપિ રામદર્શિતભક્તિર્ અપિ રાજ્યે વિરામમ્ અકરોત્ । નલસ્ય દમયન્ત્યા મિલિતસ્યાપિ પુનર્ ભૂપરિગ્રહો જાતઃ । પૃથુર્ અપિ ગોત્રસમુત્સારણાદ્ વિસ્તારિતભૂમણ્ડલઃ । ઇત્થં નાસ્તિ વાગવસરઃ પૂર્વતરરાજેષુ ।
3) સ પુનર્ અન્ય એવ ત્યક્તસર્વપૂર્વોર્વીપતિચરિતઃ । તથા હિ । સર્વતઃ કટકસંચારિણો ગન્ધર્વાન્ દર્શિતશૃઙ્ગોન્નતિઃ સુખયન્ ન વિરરામ । સ હિમાલયો નાવશ્યાયોચ્છલિતઃ નો માયાજન્મને હિતશ્ ચ । અસૌ હિ માની ગિરિ સ્થિતો વૃષધ્વજશ્ ચ । [અસૌ] સદ્ગતિઃ, અવધૂતાખિલકાન્તારઃ, પાવકાગ્રેસરઃ, ન ભોગોત્સુકઃ સુમનોહરઃ[શ્ ચ] । સ રત્નાકરો ઽનહિમયઃ, કથમ્ અગાધઃ, સમર્યાદઃ, નોદ્રેકો ઽપ્ય્ અસ્ય વિસ્મયઃ, હિમકરાશ્રયો ઽમૃતમયઃ, સત્પાત્રઃ, તસ્યાચલો ન ક્રોધઃ, મહાનદીનઃ, સપોતઃ સ સમુદ્રઃ । [સ ચન્દ્ર ઇવ] ક્ષણદાનન્દકરઃ, કુમુદવનબન્ધુઃ, સકલકલાકુલગૃહં, નતારાતિબલઃ । [સ સમુદ્રો] મિત્રોદયહેતુઃ, કાઞ્ચન શોભાં બિભ્રત્, અચલાધિકલક્ષ્મીઃ સુમેરુર્ ઇવ । યસ્ય ચ રિપુવર્ગઃ સદા પાર્થો ઽપિ ન મહાભારતરણયોગ્યઃ, ભીષ્મો ઽપ્ય્ અશાન્તનવે હિતઃ, સાનુચરો ઽપિ ન ગોત્રભૂષિતઃ । અપિ ચ સ ત્રિશઙ્કુર્ ઇવ નક્ષત્રપથસ્થલિતઃ, શઙ્કરો ઽપિ ન વિષાદી, પાવકો ઽપિ ન કૃષ્ણવર્ત્મા, આશ્રયાશો [ઽપિ] ન દહનઃ, નાન્તક ઇવાકસ્માદ્ અપહૃતજીવનઃ, ન રાહુર્ મિત્રમણ્ડલગ્રહણવર્ધિતરુચિઃ, ન નલ ઇવ કલિવિલસિતવિનટિતઃ, ન ચક્રીવ શૃગાલવધસ્તુતિસમુલ્લસિતઃ, નન્દગોપ ઇવ યશોદયાન્વિતઃ, જરાસન્ધ ઇવ ઘટિતસન્ધિવિગ્રહઃ, ભાર્ગવ ઇવ સદાનભોગઃ, દશરથ ઇવ સુમિત્રોપેતઃ સુમન્ત્રાધિષ્ઠિતશ્ ચ, દિલીપ ઇવ સુદક્ષિણાનુગતો રક્ષિતગુશ્ ચ, રામ ઇવ જનિતકુશલવયો રૂપોચ્છ્રાયઃ । તસ્ય ચ પારિજાત ઇવાશ્રિતનન્દનઃ, હિમાલય ઇવ જનિતશિવઃ, મન્દર ઇવ ભોગિભોગાઙ્કિતઃ, કૈલાસ ઇવ મહેશ્વરોપભુક્તકોટિઃ, મધુર્ ઇવ નાનારામાનન્દકરઃ, ક્ષીરોદમથનોદ્યતમન્દર ઇવ મુખરિતભુવનઃ, રાગરજ્જુર્ ઇવોલ્લાસિતરતિઃ, ઈશાનભૂતિસઞ્ચય ઇવ સન્ધ્યોચ્છલિતઃ, શરન્મેઘ ઇવાવદાતહૃદયો વિષ્ણુપદાવલમ્બી ચ, પાર્થ ઇવ સમરસાહસોચિતઃ, કંસ ઇવ કુવલયાપીડભૂષિતઃ, તાર્ક્ષ્ય ઇવ [વિનતાનન્દકરઃ] સુમુખનન્દન[શ્ ચ], વિષ્ણુર્ ઇવ ક્રોડીકૃતસુતનુઃ, શાન્તનવ ઇવ સ્વવશસ્થાપિતકાલધર્મઃ, કૌરવવ્યૂહ ઇવ સુશર્માધિષ્ઠિતઃ, સુબાહુર્ અપિ રામાનન્દી, સમદૃષ્ટિર્ અપિ મહેશ્વરો, મુક્તામયો ઽપ્ય્ અતરલમધ્યો,
જલદ ઇવ વિમલતરવારિધારાત્રાસિતરાજહંસઃ, વંશપ્રદીપો ઽપ્ય્ અક્ષતદશઃ, તનયઃ કન્દર્પકેતુર્ નામ ।
4) યેન ચ ચન્દ્રેણેવ સકલકલાકુલગૃહેણ, શર્વરીતિહારિણા, કુમુદવનબન્ધુના, પ્રસાદિતાશેન, વિલોકિતા જલધય ઇવોલ્લસિતગોત્રાઃ, સુદૂરવર્તિતજીવનાઃ, પ્રસન્નસત્ત્વાઃ સન્તઃ પરામ્ ઋદ્ધિમ્ અવાપુઃ પ્રજાલોકાઃ । યસ્ય ચ જનિતાનિરુદ્ધલીલસ્ય, રતિપ્રિયસ્ય, કુસુમશરાસનસ્ય, મકરકેતોર્ ઇવ દર્શનેન વનિતાજનસ્ય હૃદયમ્ ઉલ્લલાસ । યસ્મૈ ચાનુગતદક્ષિણસદાગતયે, નેત્રશ્રુતિસુખદકોમલકોકિલરુતાય, વિકાસિતપલ્લવાય, કૃતકાન્તારતરઙ્ગાય, સુરભિસુમનોઽભિરામાય, સર્વજનસુલભપદ્માય, વિસ્તૃતકરસંપદે, અતિક્રાન્તદમનકાય વસન્તાયેવ, વનલતા ઇવોત્કલિકાસહસ્રસંકુલાઃ, ભ્રમરસઙ્ગતાઃ, પ્રવાલહારિણ્યઃ, વિલસદ્વયસસ્ તરુણ્યઃ સ્પૃહયાંચક્રુઃ । યસ્ય [ચ] સમરભુવિ ભુજદણ્ડેન કોદણ્ડં, કોદણ્ડેન બાણાઃ, બાનૈ રિપુશિરઃ, તેનાપિ ભૂમણ્ડલં, તેન ચાનનુભૂતપૂર્વો નાયકઃ, નાયકેન ચ કીર્તિઃ, કીર્ત્યા ચ સપ્તસાગરાઃ, સાગરૈઃ કૃતયુગાદિ રાજચરિતસ્મરણં, અનેન ચ સ્થૈર્યં, અમુના ચ પ્રતિક્ષણમ્ આશ્ચર્યમ્ આસાદિતમ્ । યસ્ય ચ પ્રતાપાનલદગ્ધાનાં રિપુસુન્દરીણાં કરતલતાડનભીતૈર્ ઇવ મુક્તાહારૈઃ પયોધરપરિસરો મુક્તઃ । યસ્ય ચ નિહિતનારાચજર્જરિતમત્તમાતઙ્ગકુમ્ભસ્થલવિગલિતમુક્તાફલદન્તુરિતપરિસરે, તરત્પત્રરથે, રક્તવારિસંચરત્કરિકચ્છપોત્ફુલ્લપુણ્ડરીકશતસમાકુલે, નૃત્યત્કબન્ધે, સુરસુન્દરીસંગમોત્સુકચારભટાહઙ્કારસંભારભીષણે, સમરસરસિ, ભિન્નપદાતિકરિતુરગરુધિરાર્દ્રો જયલક્ષ્મીપાદાલક્તકરાગરઞ્જિત ઇવ ખડ્ગો રરાજ ।

5) અથ સ કદાચિદ્ અવસન્નાયાં યામવત્યાં દધિધવલે કાલક્ષપણકપિણ્ડ ઇવ નિશાયમુનાફેનસ્તબકે, મેનકાનખમર્જનશિલાશકલ ઇવ મધુચ્છત્રચ્છાયમણ્ડલોદરે, પશ્ચિમાચલોપધાનસુખનિલીનશિરસઃ, તાડઙ્ક ઇવ શેષમધુભાજિ, ચષક ઇવ વિભાવરીવધ્વાઃ, અપરજલનિધિપયસિ શઙ્ખકાન્તિકામુકે નિમજ્જતિ કુમુદિનીનાયકે, શિશિરકર્દમિતકુમુદપરાગમધ્યબદ્ધચરણેષુ, ષટ્ચરણેષુ, કલપ્રલાપબોધિતચકિતાભિસારિકાસુ સારિકાસુ, પ્રબુદ્ધાધ્યાપકકર્મઠેષુ મઠેષુ, ભાસરાગમુખરકાર્પટિકોપગીયમાનકાવ્યકથાસુ રથ્યાસુ, સકલનિપીતનિશાતિમિરસંઘાતમ્ અતિતનીયસ્તયા સોઢુમ્ અસમર્થેષ્વ્ ઇવ કજ્જલવ્યાજાદ્ ઉદ્વમત્સુ, કામિમિથુનનિધુવનલીલાદર્શનાર્થમ્ ઇવોદ્ગ્રીવિકાશતદાનખિન્નેષુ, વિવિધબુધાશ્રયભવનવિચિત્રસુરતક્રીડાસાક્ષિષુ, શરણાગતમ્ ઇવાધોનિલીનં તિમિરમ્ અવત્સુ, દુર્જનવચનેષ્વ્ ઇવ દગ્ધસ્નેહતયા મન્દિમાનમ્ ઉપગતેષુ, અતિવૃદ્ધેષ્વ્ ઇવ દશાન્તમ્ ઉપગતેષુ, વિપન્નસદીશ્વરેષ્વ્ ઇવ પાત્રમાત્રશેષેષુ, દાનવેષ્વ્ ઇવ નિશાન્તપથચારિષુ, અસ્તગિરિશિખરેષ્વ્ ઇવ પતિતપતઙ્ગેષુ, પ્ર્દીપેષુ, અનવરતમકરન્દબિન્દુસંદોહમોહમુખરમધુકરનિકુરુમ્બહુંકારમુખરિતેષુ, મ્લાનિમાનમ્ ઉપગચ્છત્સુ વાસાગારકુસુમોપહારેષુ, વિગલિતકુન્દૈર્ અલકૈઃ પ્રિયવિરહશોકાદ્ બાષ્પબિન્દૂન્ ઉત્સૃજદ્ભિર્ ઇવ પ્રિયતમગમનનિષેધમ્ ઇવ કુર્વતીષુ વાચાલતુલાકોટિભિશ્ ચરણપલ્લવૈર્ વિલસિતાસુ, રજનિશેષસુરતપરિશ્રમવિગલિતકેશપાશદરદલિતમાલતીમાલાપરિમલલુબ્ધમુખરમધુકરનિકુરુમ્બપક્ષાનિલપીતનિદાઘજલશીકરકણાસુ, ઉદ્વેલ્લદ્ભુજવલ્લીઝણત્કારસુભગાસુ, [નવ]નખપદદષ્ટકેશનિર્મોકવેદનાકૃતસીત્કારવિનિર્ગતદુગ્ધમુગ્ધદશનકિરણચ્છટાધવલિતભોગવાસાસુ, પુનર્દર્શનપૃચ્છાવિધુરસખીજનાનુક્ષણવીક્ષ્યમાણપ્રિયતમાસુ, ક્ષણદાગતસુરતવૈયાત્યવચનશતસંસ્મારકગૃહશુકચાટુવ્યાહૃતિક્ષણજનિતમન્દાક્ષાસુ, શરદ્વાસરલક્ષ્મીષ્વ્ ઇવ નખાલઙ્કૃતપયોધરાસુ, આસન્નમરણાસ્વ્ ઇવ જીવિતેશપુરાભિમુખીષુ, વસન્તવનરાજિષ્વ્ ઇવોત્કલિકાબહુલાસુ, પ્રિયૈર્ આલિઙ્ગ્યમાનાસુ કામિનીષુ,
આન્દોલિતકુસુમકેસરે, કેશરેણુમુષિરણિતમધુકરમણીનાં રમણીનાં, વિકચકુમુદાકરે મુદાકરે સઙ્ગભાજિ, પ્રિયવિરહિતાસુ રહિતાસુ સુખેન મુર્મુરમ્ ઇવ વર્ષતિ સમન્તાદ્ અર્પકે દર્પકેષુ દહનસ્ય, દૂરપ્રસારિતકોકપ્રિયતમારુતે મારુતે વહતિ, જઘનમદનનગરતોરણેન, મન્મથમહાનિધિમન્દિરકનકપ્રાકારેણ, રોમલતાલવાલવલયેન, ગગનચન્દ્રમણ્ડલપરિવેષેણ, ત્રિભુવનવિજયપ્રશસ્તિરોમાવલીકનકપત્રેણ, સકલજનહૃદયબન્દીનિવાસપરિખાવલયેન, જગલ્લોચનવિલાસશલાકાગુણેનેવ મેખલાદામ્ના પરિકલિતજઘનસ્થલામ્, ઉન્નતપયોધરભારાન્તરિતમુખદર્શનાપ્રાપ્તિખેદેનેવ ગુરુનિતમ્બપયોધરકુમ્ભપીડાજનિતાયાસેનેવ, પયોધરકલશયોઃ કથં મય્ય્ એવ પાતો ભવિષ્યતીતિ ચિન્તયેવ, ગૃહીતગુરુકલત્રાનુશયેનેવ, વિધાતુર્ અતિપીડયતો હસ્તપરામર્શજનિતપરિક્લેશેનેવ ક્ષીણતરતામ્ ઉપગતેન મધ્યભાગેનાલઙ્કૃતામ્, અનુરાગરત્નમયકનકપરુવકાભ્યાં ચૂચુક[મુદ્રા]સનાથાભ્યામ્, અતિગુરુપરિણાહતયા પતનભયખિલ્લિતાભ્યામ્ ઇવ ચૂચુકચ્છલેન વિધિના ઇવ કીલિતાભ્યાં, સકલાવયવનિષિક્તશેષલાવણ્યયુક્તાભ્યાં, [હૃદય]તટાકકમલાભ્યાં [ઇવ] હૃચ્છયચાતુરિકાવિભ્રમાભ્યાં, રોમાવલીલતાફલાભ્યાં, કન્દર્પદર્પવર્ધનવશીકરણચૂર્ણપૂર્ણસમુદ્રાભ્યાં, અશેષજનહૃદયપતનસઞ્જાતગૌરવાભ્યાં, સંસારમહાતરુફલાભ્યાં, યૌવનમહાપાદપપ્રસવાભ્યાં, હારલતામૃણાલલોભનીયચક્રચાકાભ્યાં, હારલતારોમાવલીસઙ્ગમવ્યાજપ્રયાગતરુફલાભ્યાં, ત્રિભુવનવિજયપરિશ્રમખિન્નસ્ય મકરકેતોર્ વિજનવાસગૃહાભ્યામ્ ઉદ્ભાસમાનાં સ્તનભ્યાં, મુખચન્દ્રસંતતસંનિહિતસન્ધ્યારાગેણ, દન્તમણિરક્ષાસિન્દુરમુદ્રાનુકારિણા, નિઃસરતા હૃદયાનુરાગેણેવ રઞ્જિતેન, રાગસાગરવિદ્રુમશકલેનેવાધરપલ્લવેનોપશોભમાનાં, તરુણકેતકદલદ્રાઘીયસા પક્ષ્મલચટુલાલસેન હૃદયાવાસગૃહાવસ્થિતસ્ય હૃચ્છયવિલાસિનો ગવાક્ષશઙ્કામ્ ઉપજનયતા, સરાગેણાપિ નિર્વાણં જનયતા, ગતિપ્રસરરોધકશ્રવણકૃતકોપેનેવોપાન્તલોહિતેન ધવલયતેવ
જગદશેષં, ઉત્ફુલ્લકમલકાનનસનાથમ્ ઇવ ગગનં કુર્વતા, દુગ્ધામ્ભોનિધિસહસ્રાણીવોદ્વમતા, કુન્દલીલોત્પલમાલતીમાલાલક્ષ્મીમ્ ઉપહસતા નયનયુગલેન વિભૂષિતાં, દશનરત્નતુલાદણ્ડેન નયનસેતુસમુદ્ધતબન્ધેન યૌવનમન્મથવારણવરણ્ડકેનેવ નાસાવંશેન પરિષ્કૃતા, વિલોચનકુવલયભ્રમરપઙ્ક્તિભ્યાં મુખમદનમન્દિરતોરણાભ્યાં, રાગસાગરવેણિકાભ્યાં, યૌવનનર્તકલાસિકાભ્યાં ભ્રૂલતાભ્યાં વિરાજિતાં, ઘનસમયાકાશલક્ષ્મીમ્ ઇવોલ્લસચ્ચારુપયોધરાં, જયઘોષણાપન્નજનતામ્ ઇવોલ્લસત્તુલાકોટિપ્રતિષ્ઠિતાં, સુયોધનધૃતિમ્ ઇવ કર્ણવિશ્રાન્તલોચનાં, વામનલીલામ્ ઇવ દર્શિતવલિભઙ્ગાં, વૃશ્ચિકરવિસ્થિતિમ્ ઇવાતિક્રાન્તકન્યાતુલાં, ઉષામ્ ઇવાનિરુદ્ધદર્શનસુખાં, શચીમ્ ઇવ વન્દનેક્ષણરુચિં, પશુપતિતાણ્ડવલીલામ્ ઇવોલ્લસચ્ચક્ષુઃશ્રવસં, અટવીમ્ ઇવોત્તુઙ્ગશ્યામલકુચાં, વાનરસેનામ્ ઇવ સુગ્રીવાઙ્ગશોભિતાં, શનૈશ્ ચરેણ પાદેન સૌમ્યેન દર્શનેન ગુરુણા નિતમ્બેન, લોહિતેનાધરેણ વિકચેન વિલોચનેન ભાસ્વતાલઙ્કારેણ, ગ્રહમયીમ્ ઇવ સંસારભિત્તિચિત્રલેખામ્ ઇવ ત્રૈલોક્યસૌન્દર્યસઙ્કેતભૂમિમ્ ઇવ રસાઞ્જનસિદ્ધિમ્ ઇવ યૌવનસ્ય, સંકલ્પવૃત્તિમ્ ઇવ શૃઙ્ગારસ્ય, નિધાનમ્ ઇવ કૌતુકસ્ય, વિજયપતાકામ્ ઇવ મકરધ્વજસ્ય, અભિભૂતિમ્ ઇવ મદનકાન્તાભ્યાઃ, સઙ્કેતભૂમિમ્ ઇવ લાવણ્યસ્ય, સ્તંભનચૂર્ણમ્ ઇવેન્દ્રિયાણાં, મોહનશક્તિમ્ ઇવ મન્મથસ્ય, વિહારસ્થલીમ્ ઇવ સૌન્દર્યસ્ય, એકાયતનશાલામ્ ઇવ સૌભાગ્યસ્ય, ઉત્પત્તિસ્થાનમ્ ઇવ કાન્તેઃ, [આકર્ષણમન્ત્રસિદ્ધિ]મ્ ઇવ મનસઃ, ચક્ષુર્બન્ધનમહૌષધિમ્ ઇવ મન્મથેન્દ્રજાલિનઃ, ત્રિભુવનવિલોચનમૃષ્ટિમ્ ઇવ પ્રજાપતેઃ કન્યકામ્ અષ્ટાદશવર્ષદેશીયામ્ અપશ્યત્ સ્વપ્ને ।
6) અથ તાં પ્રીતિવિસ્તારિતેન પિબન્ન્ ઇવ ચક્ષુષા, જનિતેર્ષ્યયેવ નિદ્રયા ચિરસેવિતયા મુમુચે । વિબુદ્ધસ્ તુ વિષસરસીવ દુર્જનવચસીવ નિમગ્નમ્ આત્માનમ્ અવધારયિતું ન શશાક । તથા હિ ક્ષણમ્ આકાશતલાલિઙ્ગનાર્થં પ્રસારિતબાહુયુગલઃ "એહ્ય્ એહિ પ્રિયતમે, મા ગચ્છ મા ગચ્છેતિ" દિક્ષુ વિદિક્ષુ ચ વિલિખિતામ્ ઇવોત્કીર્ણામ્ ઇવ ચક્ષુષિ નિખાતામ્ ઇવ હૃદયે પ્રિયામ્ આજુહાવ । તતસ્ તત્રૈવ શય્યાતલે નિલીનો નિષિદ્ધાશેષપરિજનદર્શનો દત્તકપાટઃ પરિહૃતતામ્બૂલાહારાદિસકલોપભોગસ્ તં દિવસમ્ અનયત્ । તથાઇવ નિશામ્ અપિ સ્વપ્નસમાગમેચ્છાભિર્ અનૈષીત્ ।

7) અથ તસ્ય પ્રિયસખો મકરન્દો નામ કથમ્ અપિ લબ્ધપ્રવેશઃ કન્દર્પસાયકપ્રહારવિવશં કન્દર્પકેતુમ્ ઉવાચ । "સખે, કિમ્ ઇદમ્ અસામ્પ્રતમ્ અસાધુજનોચિતચરિતમ્ આશ્રિતો ઽસિ? તવૈતદ્ આલોક્ય [ચરિતં] વિતર્કદોલાસુ નિવસન્તિ સન્તઃ । ખલા(ઃ) પુનસ્ તત્ તદ્ અનિષ્ટમ્ અનુચિતમ્ એવાવધારયન્તિ । અનિષ્ટોદ્ભાવનરસાન્તરં ખલહૃદયં ભવતિ । કો નામાસ્ય તત્ત્વનિરૂપણે સમર્થઃ । તથા હિ ભીમો ઽપિ ન બકદ્વેષી, આશ્રયાશો ઽપિ માતરિશ્વા, અતિકટુર્ અપિ મહારસઃ, સર્ષપસ્નેહ ઇવ કરયુગલાલિતો ઽપિ શિરસા ધૃતો ઽપિ ન કાટવં જહાતિ । તાલફલરસ ઇવાપાતમધુરઃ પરિણામવિરસસ્ તિક્તશ્ ચ । પાદપરાગ ઇવાધૂતો ઽપિ મૂર્ધાનાં કષાયયતિ । વિષતરુપ્રસવ ઇવ યથા યથાનુભૂયતે તથા તથા મોહમ્ એવ દ્રઢયતિ । ન વારિવિરહો ઽસ્ય જાયતે નીચદેશસ્યેવ । નિદાઘદિવસ ઇવ મત્સરો વહતિ સંતાપં સુમનસામ્ । અન્ધકાર ઇવ દોષાનુબન્ધચતુરઃ વિશ્વકર્માવલોપનોદ્યતઃ । વિરૂપાક્ષો ઽપિ ચક્રધરઃ, શક્રશ્ ચ ઇવોચ્ચૈઃશ્રવાઃ નદેશજપ્રશંસી ચ । શરસ્યેવ નિર્ભિન્નસ્યાપિ સતઃ સ્નેહં દર્શયતિ । તક્રાટ ઇવ હૃદયં વિલોડયતિ । યક્ષબલિર્ ઇવાત્મઘોષમુખરો મણ્ડલભ્રમણકથકશ્ ચ । મત્તમાતઙ્ગ ઇવ સ્વવશાલોલમુખો ઽધરીકૃતદાનશ્ ચ । વૃષભ ઇવ સુરભિયાનવિકલઃ કામીવ ગોત્રસ્ખલનવિધુરો વામાધ્વાનુરક્તશ્ ચ । અજીર્ણવિકાર ઇવ કલેવરે ઽપિ વચસિ મન્દિમાનમ્ આવહતિ । વઞ્ચક ઇવ રક્તઃ કટુકફલેન વિભાવરીરક્તશ્ ચ । પરેત ઇવ બન્ધુતાપદર્શનઃ । પરશુર્ ઇવ ભદ્રશ્રિયમ્ અપિ ખણ્ડયતિ । કુદ્દાલ ઇવ દલિતગોત્રઃ ક્ષમાભાજઃ પ્રાણિનો નિકૃન્તતિ । રતકીલ ઇવ જઘન્યકર્મલગ્નો ઽપિ હ્રેપયતિ સાધૂન્ । દુષ્ટશૂર્પશ્રુતિર્ ઇવ કાનનરુચિર્ અનુગતમ્ અપિ યવસં તતં નાનુમોદતે । અબીજાદ્ એવ જાયન્તે ઽકાણ્ડાત્ પ્રસરન્તિ ખલવ્યસનાઙ્કુરાઃ દુરુચ્છેદાશ્ ચ ભવન્તિ । અસતાં હૃદિ પ્રવિષ્ટો હિ દોષલવઃ કરાલાયતે, સતાં ન વિશત્ય્ એવ હૃદયમ્, ભૂયો યદિ કથમ્ અપિ વિશતિ તદા પારદ ઇવ ક્ષણમાત્રં ન તિષ્ઠતિ । મૃગા ઇવ [વિનોદ]બિન્દોઃ શ્રમગાઃ ભવન્તિ સાધવઃ । સુખં જના હિ ભવાદૃશાઃ શરત્સમયા ઇવ હરન્તિ ન ચ મિત્રસ્ય સચેતના વિસદૃશમ્ ઉપદિશન્તિ
। અચેતનાનામ્ અપિ મૈત્રી સમુચિતપક્ષનિક્ષિપ્તા । [તથા હિ] માધુર્યશૈત્યશુચિત્વતાપશાન્તિભિઃ પયઃ પય ઇતિ નિમિત્તતામ્ ઉપગતસ્ય દુગ્ધસ્ય મત્સમાગમાદ્ વર્ધિતસ્ય ક્વાથે પુરો મમૈવ ક્ષયો યુક્ત ઇતિ વિચિન્ત્યેવ વારિણાપિ ક્ષીયતે । તદ્ ઇદમ્ અસાંપ્રતમ્ આચરિતમ્ । સખે ગૃહાણ સાધુજનોચિતમ્ અધ્વાનમ્ । સાધવો હિ મોહાત્ પરમ્ ઉત્પથપ્રવૃત્તા ભવન્તીત્યાદિ" વદતિ તસ્મિન્ કથમ્ અપિ સ્મરપ્રહારપરવશઃ પરિમિતાક્ષરમ્ ઉવાચ [કન્દર્પકેતુઃ] । "વયસ્ય, દિતિર્ ઇવ શતમન્યુસમાકુલા ભવતિ સજ્જનચિત્તવૃત્તિઃ । નાયમ્ ઉપદેશકાલઃ । પચ્યન્ત ઇવાઙ્ગાનિ ક્વથ્યન્ત ઇવેન્દ્રિયાણિ । ભિદ્યન્ત ઇવ મર્માણિ । નિઃસરન્તીવ પ્રાણાઃ । ઉન્મૂલ્યન્ત ઇવ વિવેકાઃ । નષ્ટેવ સ્મૃતિઃ । તદ્ અધુના યદિ ત્વં સહપાંસુકૃઈડિતસમદુઃખસુખો ઽસિ તદા મામ્ અનુગચ્છેત્ય્" ઉક્ત્વા પરિજનાલક્ષિતસ્ તેન સહૈવ પુરાન્ નિર્જગામ ।
8) અનન્તરં કતિપયનલ્વશતમ્ અધ્વાનં ગત્વાગસ્ત્યવચનસમાહૃતબ્રહ્માણ્ડગતશિખરસહસ્રઃ, કન્દરાન્તરલતાગૃહસુખપ્રસુપ્તવિદ્યાધરમિથુનગીતાકર્ણનસુખિતચમરીગણમારણોત્સુકિતશબરશતસંબાધકક્ષતટઃ, કટકકરિકરાકૃષ્ટભગ્નસ્યન્દમાનહરિચન્દનામોદવાહિગન્ધવાહસુરભિતશિલાતલઃ, સુદૂરપતનભગ્નતાલફલરસાર્દ્રકરતલાસ્વાદસોત્સુકશાખામૃગકદમ્બકઃ, પ્રલમ્બમાનનિર્ઝરવરસવિધોપવિષ્ટજીવંજીવકમિથુનલિહ્યમાનવિવિધફલરસામોદસુરભિતપરિસરઃ, સરભસકેસરિસહસ્રખરનખરધારાવિદારિતમત્તમાતઙ્ગકુમ્ભસ્થલગલિતમુક્તાફલશબલશિખરતયા શિરોલગ્નં તારાગણમ્ ઇવોદ્વહન્, સુગ્રીવ ઇવ ઋક્ષગવયશરભકેસરિકુમુદસેવ્યમાનપાદચ્છાયઃ, પશુપતિર્ ઇવ નાગનિઃશ્વાસસમુત્ક્ષિપ્તભૂતિઃ, જનાર્દન ઇવ વિચિત્રવનમાલઃ, સહસ્રકિરણ ઇવ સપ્તપત્રસ્યન્દનોપેતઃ, વિરૂપાક્ષ ઇવ સન્નિહિતગુહઃ શિવાનુગતશ્ ચ, કામીવ કાન્તારોષરસાનુગતઃ સમદનશ્ ચ, શ્રીપર્વતઃ ઇવ સન્નિહિતમલ્લિકાર્જુનઃ, નરવાહનદત્ત ઇવ પ્રિયઙ્ગુશ્યામાસનાથઃ, શિશુર્ ઇવ કૃતધાત્રીધૃતિઃ, વાસરારમ્ભ ઇવારુણપ્રભાપાટલિતપત્રવનરાજિઃ, કૃષ્ણપક્ષ ઇવ બહુલતાગહનઃ, કર્ણ ઇવાનુભૂતશતકોટિદાનઃ, ભીષ્મ ઇવ શિખણ્ડિમુક્તૈર્ અર્ધચન્દ્રૈ રાચિતઃ, કામસૂત્રવિન્યાસ ઇવ મલ્લનાગઘટિતકાન્તારસામોદિતઃ, હિરણ્યકશિપુર્ ઇવ શમ્બરકુલાશ્રયઃ, ગૈરિકરાગવ્યાજાદ્ ઉપરિરવિરથમાર્ગમાર્ગણાર્થમ્ ઇવારુણેનોપાસ્યમાનઃ, શિખરગતસૂર્યાચન્દ્રમસ્તયા વિસ્તારિતવિલોચનો ઽગસ્ત્યમાર્ગમ્ ઇવોદ્વીક્ષમાણઃ, સ્રસ્તાન્ત્રનાલ ઇવ જરદજગરભોગૈઃ, કુમ્ભકર્ણ ઇવ દન્તાન્તરાલગતવાનરવ્યૂહઃ, પિણ્ડાલક્તકાઙ્કિતપદપઙ્ક્તિસૂચિતસઞ્ચરિતશચીપતિવારવિલાસિનીસઙ્કેતકેતકીમણ્ડપઃ, અકુલીનો ઽપિ સદ્વંશભૂષિતઃ, દર્શિતાભયો ઽપિ મૃત્યુફલદાયી, સપ્રસ્થો ઽપ્ય્ અપરિમાણઃ, સનદો ઽપિ નિઃશબ્દઃ, ભીમો ઽપિ કીચકસુહૃત્, પિહિતામ્બરો ઽપ્ય્ ઉલ્લસદંશુકો વિન્ધ્યો નામ મહાગિરિર્ અદૃશ્યત ।

9) યશ્ ચ પ્રવૃદ્ધગુલ્મતયૈવેહ દૃશ્યમાનબહુધાતુવિકારઃ, સાધુર્ ઇવ સાનુગ્રહપ્રચારપ્રકટિતમહિમા, મીમાંસાન્યાય ઇવ પિહિતદિગમ્બરદર્શનઃ । યશ્ ચ હરિવંશૈર્ ઇવ પુષ્કરપ્રાદુર્ભાવરમણીયૈઃ, રાશિભિર્ ઇવ મીનમિથુનકુલીરસઙ્ગતૈઃ, કરણૈર્ ઇવ શકુનિનાગભદ્રબાલબકુલોપેતૈઃ ખાતકૈર્ ઉપશોભિતોપાન્તઃ । યશ્ ચ કુસુમવિચિત્રાભિઃ, વંશપત્રપતિતાભિઃ, સુકુમારલલિતાભિઃ પુષ્પિતાગ્રાભિઃ શિખરિણીભિઃ પ્રહર્ષિણીભિર્ લતાભિર્ દર્શિતાનેકવૃત્તવિલાસઃ । યશ્ ચ સમદકલહંસસારસરસિતોદ્ભ્રાન્તભાકૂટવિકટપુચ્છકચ્છવ્યાધૂતવિકચકમલખણ્ડવિગલિતમકરન્દબિન્દુસન્દોહસુરભિતસલિલયા, સાયન્તનસમયોન્મજ્જદ્રાજસુન્દરિનાભિમણ્ડલનિપીતસલિલયા, મદમુખરરાજહંસકુલકોલાહલમુખરિતકૂલપુલિનયા, તટનિકટમત્તમાતઙ્ગગણ્ડપિણ્ડનિર્ગતમદધારાસ્તબકિતસલિલયા, તીરપ્રરૂઢકેતકીકાનનનિપતિતધૂલીનિકુરુમ્બજાતસૈકતસુખોપવિષ્ટતરુણસુરમિથુનનિધુવનલીલાપરિમલસાક્ષિકૂલોપવનયા, તટાવટનિકટનિપતિતજમ્બૂખણ્ડમણ્ડપાવસ્થિતજલદેવતાવગાહ્યમાનપયસા, તીરપ્રરૂઢવેતસલતાભ્યન્તરનિલીનદાત્યૂહવ્યૂહમદકલકુહકુહારાવકૌતુકાકૃષ્ટસુરમિથુનસંસ્ક્રિયમાણોપભોગયા, ઉપકૂલસઞ્જાતકુલાલકુક્કુટઘટાઘૂત્કારતીરયા, જલમાનુષમૃદિતસુકુમારપુલિનયા, ઉપવનવાતાન્દોલિતતરલતરઙ્ગયા, નલનિકુઞ્જપુઞ્જનિવિષ્ટબકોટકકુટુમ્બિનીનિરીક્ષ્યમાણાર્દ્ધશફરયા, પોતાધાનલુબ્ધકકોયષ્ટિકસ્કભનભીમવેતસવનયા, તરઙ્ગમાલાસન્તરદુદ્દણ્ડપાલદર્શનધાવદતિચપલરાજિલરાજિરાજિતોપકૂલસલિલયા, ખઞ્જરીટકણાટીનમિથુનમૈથુનોપજાતનિધિગ્રહણકૌતુકકિરાતશતખન્યમાનતીરયા, ક્રુદ્ધયેવ દર્શિતમુખ્ભઙ્ગયા, મત્તયેવ સ્ખલદ્ગત્યા, દિનારમ્ભલક્ષ્મ્યેવ વર્ધમાનવેલયા, ભારતસમરભૂમ્યેવ નૃત્યત્કબન્ધયા, પ્રાવૃષેવ વિજૃમ્ભમાણશતપત્રપિહિતવિષધરયા, ધનકામયેવ કૃતભૂભૃત્સેવયા રેવયા પ્રિયતમયેવ પ્રસારિતવીચિહસ્તોપગૂઢઃ । યશ્ ચ
હરિખરનખરવિદારિતકુમ્ભસ્થલવિકલવારણધ્વાનૈઃ ।
અદ્યાપિ કુમ્ભસમ્ભવમ્ આહ્વયતીવોચ્ચતાલભુજઃ

તતો મકરન્દસ્ તમ્ ઉવાચ:
પશ્યોદઞ્ચદવાઞ્ચદઞ્ચિતવપુઃપશ્ચાર્ધપૂર્વાર્ધભાક્ સ્તબ્ધોત્તાનિતપૃષ્ઠનિષ્ઠિતમનાગ્ભુગ્નાગ્રલાઙ્ગૂલભૃત્ ।
દંષ્ટ્રાકોટિવિસઙ્કટાસ્યકુહરઃ કુર્વન્ સટામ્ ઉત્કટામ્ ઉત્કર્ણઃ કુરુતે ક્રમં કરિપતૌ ક્રૂરાકૃતિઃ કેસરી

અપિ ચ
ઉત્કર્ણો ઽયમ્ અકાણ્ડચણ્ડિમકુટઃ સ્ફારત્સ્ફુરત્કેસરઃ ક્રૂરાકારકરાલકાયવિકટઃ સ્તબ્ધોર્ધ્વલાઙ્ગૂલભૃત્ ।
ચિત્રેણાપિ ન શક્યતે વિલિખિતું સર્વાઙ્ગસઙ્કોચભાક્ ચીત્કુર્વદ્ગિરિકુઞ્જકુઞ્જરશિરઃ કુમ્ભસ્થલસ્થો હરિઃ

10) અનન્તરં ચ નીચદેશનદ્યેવ ન્યગ્રોધોપચિતયા, ઉત્તરગોગ્રહણસમરભૂમ્યેવ વિજૃમ્ભિતબૃહન્નલયા, મરુદેશટક્કયાત્રયેવ ઘનસારસાર્થવાહિન્યા, વિદગ્ધમધુગોષ્ઠ્યેવ નાનાવિટપીતાસવયા, નલકૂબરચિત્તવૃત્ત્યેવ સતતધૃતરમ્ભયા, મત્તમાતઙ્ગગત્યેવ ઘણ્ટારવવિદિતમાર્ગયા, સદીશ્વરસેવયેવ દૂરોદ્ગતબહુફલયા, વિરાટલક્ષ્મ્યેવ આનન્દિતકીચકશતયા વિન્ધ્યાટવ્યા કતિપયપદં ગત્વા, કામિન ઇવ મદનશલાકાઙ્કિતસ્ય, વિકર્તનસ્યેવ સ્નિગ્ધચ્છાયસ્ય, વૈકુણ્ઠસ્યેવ લક્ષ્મીભૃતઃ, યાત્રોદ્યતનૃપતેર્ ઇવ ઘનપત્રશોભિતસ્ય, વેદસ્યેવ ભૂરિશાખાલઙ્કૃતસ્ય, ગાણિક્યસ્યેવાનેકપલ્લવોજ્જ્વલસ્ય, જમ્બૂવૃક્ષસ્ય તલચ્છાયાયાં વિશશ્રામ ।
11) અત્રાન્તરે ભગવાન્ અપિ મરીચિમાલી આતપક્લાન્તમત્તમહિષલોચનપાટલમણ્ડલશ્ ચરમાચલશૃઙ્ગમ્ આરુરોહ ।
12) તતો મકરન્દઃ ફલમૂલાન્ય્ આદાય કથમ્ અપિ તમ્ અભિનિન્દિતાહારપરિચયમ્ અકાર્ષીત્ । સ્વયં ચ તદુપભુક્તશેષમ્ અશનમ્ અકરોત્ । અથ તામ્ એવ પ્રિયતમાં ઃઋદયફલકે સંકલ્પતૂલિકયા લિખિતામ્ અવલોકયન્ નિષ્યન્દકરણગ્રામઃ કન્દર્પકેતુર્ મકરન્દવિરચિતપલ્લવશયને સુષ્વાપ । અથાર્ધયામમાત્રખણ્ડિતાયાં વિભાવર્યાં તત્ર જમ્બૂતરુશિખરે મિથઃ કલહાયમાનયોઃ શુકશારિકયોઃ કલકલં શ્રુત્વા, કન્દર્પકેતુર્ મકરન્દમ્ ઉવાચ । "વયસ્ય શ્રુણુવસ્ તાવદ્ એતયોર્ આલાપમ્" ઇતિ । તતઃ સારિકા પ્રકોપતરલાક્ષરમ્ ઉવાચ । "કિતવ શારિકાન્તરમ્ અન્વિષ્ય સમાગતો ઽસિ, કથમ્ ઇતરથા રાત્રિર્ ઇયતી તવેતિ" । તચ્ છ્રુત્વા શુકસ્ તામ્ અબ્રવીત્ । "ભદ્રે ઽપૂર્વા મયા કથા શ્રુતા" । અથ સમુપજાતકુતૂહલયાનુબધ્યમાનઃ સ કથયિતુમ્ આરેભે ।
13) અસ્તિ પ્રશસ્તસુધાધવલૈઃ બૃહત્કથાલમ્બૈર્ ઇવ શાલભઞ્જિકોપશોભિતૈઃ, વૃત્તૈર્ ઇવ સમાણવકક્રીડિતૈઃ, કરિયૂથૈર્ ઇવ સમત્તવારણૈઃ, સુગ્રીવસૈન્યૈર્ ઇવ સગવાક્ષૈઃ, બલિભવનૈર્ ઇવ સુતલસન્નિવેશૈર્ વેશ્મભિર્ ઉદ્ભાસિતં, ધનદેનાપિ પ્રચેતસા, પ્રજાપાલેનાપિ રામેણ, પ્રિયંવદેનાપિ પુષ્પકેતુના, ભરતેનાપિ શત્રુઘ્નેન, તિથિપરેણાપ્ય્ અતિથિસત્કારપ્રવણેન, અસઙ્ખ્યેનાપિ સઙ્ખ્યાવતા, મર્મભેદેનાપિ વીરતરેણ, અપતિતેનાપિ નાનાસવાસક્તેન, સુદર્શનેનાપ્ય્ અચક્રેણ, અજ્ઞાતમદેનાપિ સુપ્રતીકેન, અપક્ષપાતિનાપિ હંસેન, અવિદિતસ્નેહક્ષયેણાપિ કુલપ્રદીપેન, અગ્રહેણાપિ કાવ્યજીવજ્ઞેન, નિદાઘદિવસેનેવ વૃષવર્ધિતરુચિના, માઘવિરામદિવસેનેવ તપસ્યારમ્ભિના, નભસ્વતેવ સત્પથગામિના, વિવસ્વતેવ ગોપતિના, મહેશ્વરેણેવ ચન્દ્રં દધતા નિવાસિજનેનાનુગતં, ઘનાઘનેનેવ પ્રવાલમણિમણ્ડલેન, દેવાઙ્ગનાજનેનેવેન્દ્રાણીપરિચિતવિદગ્ધેન, વનગજેનેવ નવપલ્લવપલ્લવિતરુચિના, કોકિલેનેવ પરપુષ્ટેન, ભ્રમરેણેવ કુસુમેષુ લાલિતેન, જલૌકેનેવ રક્તાકૃષ્ટિનિપુણેન, યાયજૂકેનેવ સુરતાર્થિના, મહાનટબાહુનેવ બદ્ધભુજઙ્ગેન, ગરુડેનેવ વિલાસિહૃદયતાપકારિણા, અન્ધાસુરેણેવ શૂલાનામ્ ઉપરિગતેન વેશ્યાજનેનાધિષ્ઠિતં કુસુમપુરં નામ નગરમ્ ।
14) યત્ર ચ સુરાસુરમૌલિમણિમાલાલાલિતચરણારવિન્દા, શુમ્ભનિશુમ્ભબલમહાવનદાવાનલજ્વાલા, મહિષમહાસુરગિરિવરવજ્રધારા, પ્રણયપ્રણતગઙ્ગાધરજટાજૂટસ્ખલિતજાહ્નવીજલધારાધૌતપાદપદ્મા ભગવતી કાત્યાયની ચણ્ડાભિધાના સ્વયં નિવસતિ । યસ્ય પરિસરે સુરાસુરમુકુટકુસુમરજોરાજિપરિમલવાહિની, પ્રજાપતિકમણ્ડલુધર્મદ્રવધારા, ધરાતલગતસગરસુતશતસુરનગરસમારોહણપુણ્યરજ્જુઃ, ઐરાવણકટકમઠકમ્પિતતટા, હરિચન્દનસ્યન્દનસુરભિતસલિલા સલીલસુરસુન્દરીનિતમ્બબિમ્બાહતિતરલિતતરઙ્ગા, સ્નાનાવતીર્ણસપ્તર્ષિમાલાવિમલજટાટવીપરિમલપુણ્યવેણિઃ, એણતિલકમુકુટજટાજૂટકુહરભ્રાન્તિજનિતસંસ્કારતયૈવ કુટિલાવર્તા, ધરણીવ સાર્વભૌમકરસ્પર્શોપભોગક્ષમા, જલદકાલસરસીવ ગન્ધાન્ધોપરિભ્રમદ્ભ્રમરમાલાનુમીયમાનજલમગ્નકુમુદપુણ્ડરીકા, છન્દોવિચિતિર્ ઇવ માલિનીસનાથા, ગ્રહપઙ્ક્તિર્ ઇવ સૂર્યાત્મજોપશોભિતા સરાજહંસા ચ, શરત્કાલદિનશ્રીર્ ઇવોજ્જ્વલત્કોકનદા પ્રબુદ્ધપુણ્ડરીકાક્ષા ચ, હતાન્ધતમસાપિ તમસાન્વિતા, [વીચિકલિતાપ્ય્ અવીચિદુર્ગમા] ભગવતી ભાગરથી પ્રવહતિ ।
15) [યચ્ ચ] દિશિ દિશિ કુસુમનિકરમ્ ઇવ તારાગણમ્ ઉદ્વહદ્ભિઃ, ઉત્તમ્ભિતજલદૈઃ, અનૂરુકશાભિઘાતપરવશરવિરથતુરગગ્રાસવિષમિતપલ્લવૈઃ, ચન્દ્રચમૂરુરુચિરચરણસઙ્ક્રાન્તામૃતકણનિકરસેકસઞ્જાતબહલસુકુમારનવકિસલયસહસ્રકલિતાકાલસન્ધ્યાવિભ્રમૈઃ, ભરતચરિતૈર્ ઇવ સદારામાશ્રિતૈઃ, મહાવીરૈર્ ઇવ નારિકેલધરૈઃ, અસંસ્કૃતતરુણૈર્ ઇવ દૂરપ્રસારિતાક્ષૈઃ, તપસ્વિભિર્ ઇવ જપાસક્તૈઃ, પ્રસાધિતૈર્ ઇવ માલોપશોભિતૈઃ, માતઙ્ગકુમ્ભસ્થલદારણોદ્યતસિંહૈર્ ઇવોત્કર્ણકેસરૈઃ, સારિષ્ટૈર્ અપિ ચિરજીવિભિઃ, મુનિયુતૈર્ અપિ મદનાધિષ્ઠિતૈઃ, ઉપવનપાદપૈર્ ઉપશોભિતં, અદિતિજઠરમ્ ઇવાનેકદેવકુલાધ્યાસિતં, પાતાલમ્ ઇવ મહાબલિશોભિતં ભુજઙ્ગાધિષ્ઠિતં ચ, સુરાલયૈર્ અપિ પવિત્રં, ભોગિભિર્ અપિ નિરુપદ્રુતમ્ ।
16) તત્ર ચ સુરતભરખિન્નસુપ્તસીમન્તિનીરત્નતાટઙ્કમુદ્રાઙ્કિતબાહુદણ્ડઃ, પ્રચણ્ડપ્રતિપક્ષલક્ષ્મીકેશપાશકુસુમમાલામોદસુરભિતકરકમલઃ, પ્રશસ્તકેદાર ઇવ બહુધાન્યકાર્યસંપાદકઃ, પાર્થ ઇવ સુભદ્રાન્વિતઃ સભીમસેનશ્ ચ, કૃષ્ણ ઇવ સત્યભામોપેતઃ શૃઙ્ગારશેખરો નામ રાજા પ્રતિવસતિ । યો બલભિત્ પાવકો ધર્મરાણ્ નિરૃતિઃ પ્રચેતાઃ સદાગતિર્ ધનદઃ શઙ્કર ઇત્ય્ અષ્ટમૂર્તિર્ અપ્ય્ અનષ્ટમૂર્તિઃ ।
સુરાણાં પાતાસૌ સ પુનર્ અતિપુણ્યૈકહૃદયો ગ્રહસ્ તસ્યાસ્થાને ગુરુરુચિતમાર્ગે સ નિરતઃ ।
કરસ્ તસ્યાત્યર્થં વહતિ શતકોટિપ્રણયિતાં સ સર્વસ્વં દાતા તૃણમ્ ઇવ સુરેશં વિજયતે

જીવાકૃષ્ટિં સ ચક્રે મૃધભુવિ ધનુષઃ શત્રુર્ આસીદ્ ગતાસુર્ લક્ષાપ્તિર્ માર્ગણાનામ્ અભવદ્ અરિબલે તદ્ યશસ્ તેન લબ્ધમ્ ।
મુક્તા તેન ક્ષમેતિ ત્વરિતમ્ અરિગણૈર્ ઉત્તમાઙ્ગૈઃ પ્રતીષ્ટો પઞ્ચત્વં દ્વેષિસૈન્યે સ્થિતમ્ અવનિપતિર્ નાપ સઙ્ખ્યાન્તરં સઃ

17) યત્ર ચ રાજનીતિચતુરે ચતુરમ્બુધિમેખલાયા ભુવો નાયકે શાસતિ વસુમતીં પિતૃકાર્યે વૃષોત્સર્ગઃ, શશિનઃ કન્યાતુલારોહઃ, યોગેષુ શૂલઘાતાદિચિન્તા, દક્ષિણવામકરણં દિગ્વિનિશ્ચયેષુ, શરભેદો દધિષુ, શૃઙ્ખલાબન્ધો વર્ણગ્રથનાસુ, ઉત્પ્રેક્ષાષેપઃ કાવ્યાલઙ્કારેષુ, લક્ષદાનચ્યુતિઃ સાયકાનાં, ક્વિપાં સર્વવિનાશઃ, કોશસઙ્કોચઃ કમલાકરેષુ, જાતિહીનતા દુષ્કુલેષુ ન પુષ્પમાલાસુ, શૃઙ્ગારહાનિર્ જરત્કરિષુ ન જનેષુ, દુર્વર્ણયોગઃ કમ્બિકાદિષુ ન કામિનીકાન્તિષુ, ગાન્ધારવિચ્છેદો રાગેષુ ન પૌરવનિતાસુ, મૂર્ચ્છાધિગમો ગાનેષુ, ખર્માભાવો નીચસેવકેષુ ન પરિધાનેષુ, મલિનામ્બરત્વં નિશાસુ ન જનેષુ, ચલરાગતા ગીતેષુ ન વિદગ્ધજનેષુ, વૃષહાનિઃ નિધુવનલીલાસુ ન પૌરેષુ, ભઙ્ગુરત્વં રાગવિકૃતિષુ ન ચિત્તેષુ, અનઙ્ગતા કામદેવે ન પરિજને, મારાગમો યૌવનોદયેષુ ન પ્રકૃતિષુ, દ્વિજઘાતઃ સુરતેષુ ન પ્રજાસુ, રશનાબન્ધો રતિકલહેષુ ન દાનાનુમતિષુ, અધરરાગતા તરુણીષુ ન પરિજનેષુ, કર્તનમ્ અલકભ્રૂષુ ન પુરન્ધ્રીષુ, નિસ્ત્રિંશત્વમ્ અસીનાં, કરવાલનાશો યોધાનાં પરં વ્યવસ્થિતઃ ।
18) તસ્ય ચ મહિષી દિગ્ગજમદલેખેવાનન્દિતાલિમાલા, પાર્વતીવ સુકુમારા ચન્દ્રલેખાલઙ્કૃતા ચ, વનરાજિર્ ઇવ નવમાલિકોદ્ભાસિતા સચિત્રકા ચ, અપ્સરસ્સંહતિર્ ઇવ સંહતસુકેશી સમઞ્જુઘોષા ચ, સર્વાન્તઃપુરપ્રધાનભૂતા અનઙ્ગવતી નામ । તયોશ્ ચ મધ્યમોપાન્તવયસિ વર્તમાનયોઃ કથમ્ અપિ દૈવ(વ)શાત્ ત્રિભુવનવિલોભનીયાકૃતિઃ, પુલોમતનયેવાનન્દિતસહસ્રનેત્રા વાસવદત્તા નામ [તનયા] બભૂવ । અથ સા રાવણભુજવન ઇવોલ્લાસિતગોત્રેવ પરિણામમ્ ઉપયાત્ય્ અપિ યૌવનભાવે પરિણયપરઙ્મુખી તસ્થૌ ।
19) અથૈકદા તુ વિજૃમ્ભમાણસહકારકોરકનિકુરુમ્બનિપતિતમધુકરમાલામદહુઙ્કારજનિતપથિકસંજ્વરઃ, કોમલમલયમારુતોદ્ભૂતચૂતપ્રસવસરસાસ્વાદકષાયકણ્ઠકલકણ્ઠકુહરિતભરિતસકલદિઙ્મુખઃ, વિકચકમલખણ્ડલીયમાનમત્તકલહંસકુલકોલાહલમુખરિતકમલસરોવરઃ, પરભૃતનખકોટિપાટિતપાટલકુડ્મલવિવરવિનિર્ગતમધુધારાસારશીકરકણનિકરસમારબ્ધદક્ષિણસમીરબાણદુર્વ્રણિતપથિકવધૂહૃદયઃ, મધુમદમુદિતકામિનીગણ્ડૂષસીધુસેકપુલકિતબકુલઃ, મદનરયપરવશવિકાસિનીતુલાકોટિવિકટચટુલચરણારવિન્દામન્દપ્રહારહૃષ્ટકઙ્કેલિશતઃ, પ્રતિદિશમ્ અશ્લીલપ્રાયગીયમાનશ્રવણોત્સુકખિઙ્ગજનપ્રાયપ્રારબ્ધચર્ચરીગીતાકર્ણનમુહ્યદનેકપથિકશતઃ, દુર્જન ઇવ સતામરસઃ, દુષ્કુલ ઇવ જાતિહીનઃ, રાવણ ઇવાપીતલોહિતપલાશશતસેવિતઃ, મહાશૃઙ્ગારીવ સુગન્ધવહઃ, સુરાજેવ સમૃદ્ધકુવલયઃ, વાસ્તવિક ઇવ વર્ધિતસુખાશઃ, સત્કવિકાવ્યબન્ધ ઇવાબદ્ધતુહીનઃ, સત્પુરુષ ઇવ દોષાનુબન્ધરહિતઃ, કૈવર્ત ઇવ બદ્ધરાજીવોત્પલમાલઃ, સમૃદ્ધકાસારશકુનિસાર્થ ઇવ નિન્દિતમરુવકઃ, શક્ર ઇવેન્દ્રાણીરુચિતઃ, મહાવીર ઇવાધરીકૃતદમનકઃ, ખિઙ્ગ ઇવામ્લાનસુભગો વસન્તકાલ આજગામ ।
20) અતિદૂરપ્રવૃદ્ધેન મધુના જગતિ કો વા ન વિક્રિયતે યદ્ અતિમુક્તો ઽપિ મુનિર્ અપિ વિચકાસ । કુસુમશરસ્ય નવચૂતશરમૂલનિલીનમધુકરાવલિ પત્રેણેવ રેજે । વૃન્તનિર્ગતવિચકિલવિવરે ગુઞ્જન્મધુકરો મકરકેતોસ્ ત્રિભુવનવિજયશઙ્ખધ્વનિમ્ ઇવ ચકાર । નવયાવકપઙ્કપલ્લવિતસનૂપુરતરુણીચરણપ્રહારાનુરાગવશાન્ નવકિસલયચ્છલેન તમ્ એવ રાગમ્ ઉદવહદ્ અશોકપાદપઃ । મધુરમધુધ્વનિતકામિનીમુખકમલસઙ્ગાનુરાગાદ્ ઇવ તદ્રસમ્ આત્મકુસુમેષુ બિભ્રદ્ બકુલતરૂ રરાજત । અન્તરાન્તરાનિપતિતમધુકરનિકરકિર્મીરઃ કઙ્કેલિગુચ્છો ઽર્ધનિર્વાણમનોભવચિતાચક્રાનુકારી પથિકજનદાહમ્ ઉવાહ । વિકચવિચકિલરાજિર્ અલિકુલશબલેન્દ્રનીલમુક્તાવલીવ મધુશ્રિયો રુરુચે । વિરહિણીહૃદયમથનાય કુસુમશરસ્ય ચક્રમ્ ઇવ નાગકેસરકુસુમમ્ અશોભત । પથિકહૃદયમ્ અસ્ત્યં ગ્રહીતું મકરકેતોઃ પલાવ ઇવ પાટલિપુષ્પમ્ અદશ્યત ।
21) કન્દર્પકેલિસંપલ્લમ્પટલાટીલલાટતટવિકટધમ્મિલમલનમિલિતપરિમલસમૃદ્ધમધુરિમગુણઃ, કામકલાકલાપચારુસુન્દરીસુન્દરસ્તનકલશઘુસૃણધૂલિપરિમલામોદવાહી, રણરણકરસિતકાન્તકુન્તલીકુન્તલોલ્લાસનસઙ્ક્રાન્તપરિમલમિલિતાલિમાલા મધુરતરઝઙ્કારમુખરિતનભસ્તલઃ, નવયૌવનરાગતરલકેરલીકપોલપાલિપત્રાવલીપરિચયચતુરઃ, ચતુઃષષ્ટિકલાકલાપવિદગ્ધમુખમાલવીનિતમ્બબિમ્બસંવાહકુશલઃ, સુરતશ્રમવશાઙ્ઘ્રીનીરન્ધ્રપીનપયોધરભારનિદાઘકણશિશિરિતો મલયાનિલો વવૌ ।
22) અત્રાન્તરે વાસવદત્તાસખીજનાદ્ વિદિતાભિપ્રાયઃ શૃઙ્ગારશેખરઃ સ્વસુતાસ્વયંવરાર્થમ્ અશેષધરણિતલભાજાં ભૂભુજાં સઙ્ગતમ્ અકરોત્ । તતો દગ્ધકૃષ્ણાગુરુપરિમલામોદિતમધુવ્રતમાલાબહલગુમગુમાયિતમુખરિતં, અતિરભસહાસચ્છટાદીધિતિપરિમિલિતં, અનેકકથાલાપવિદગ્ધશૃઙ્ગારમયજનસમાકુલં, દહ્યમાનસુગન્ધસૌરભાકૃષ્ટપુરોપવનષટ્પદકુલસમાકુલં, અર્જુનસમરમ્ ઇવ નન્દિઘોષમુખરિતદિગન્તં મઞ્ચમ્ આરુરોહ વાસવદત્તા ।
23) તત્ર કેચિત્ કલાઙ્કુરા ઇવ વિજિતનગરમણ્ડનાઃ, અપરે પાણ્ડવા ઇવ દિવ્યચક્ષુઃકૃષ્ણાગુરુપરિમિલિતાઃ, અન્યે શરદ્દિવસા ઇવ દૂરપ્રવૃદ્ધાશાઃ, ઇતરે પ્ય્ આહર્તુમ્ ઉદ્યતા ઇવ સ્વબલાર્થિનઃ, કેચિદ્ વ્યાધા ઇવ શકુનશ્રાવકાઃ, કેચિદ્ આખેટિન ઇવ રૂપાનુસારપ્રવૃત્તાઃ, કેચિજ્ જૈમિનિમતશ્રાવિણ ઇવ તથાગત[મત]ધ્વંસિનઃ, કેચિત્ ખઞ્જના ઇવ સાંવત્સરફલદર્શિનઃ, કેચિત્ સુમેરુપરિસરા ઇવ કાર્તસ્વરમયાઃ, કેચિત્ કુમુદાકરા ઇવ ભાસ્વદ્દર્શનનિમીલિતાઃ, કેચિદ્ ધાર્તરાષ્ટ્રા ઇવ વિશ્વરૂપાવલોકનજનિતેન્દ્રજાલોદ્ભૂતપ્રત્યયાઃ, કેચિદ્ આત્મનિવારણબુદ્ધ્યા બલવન્તો ઽપિ સુવાહાઃ, કેચિત્ પાણિગ્રહણાર્થિનો ઽપ્ય્ અસુકરં મન્યમાનાઃ, કેચિદ્ અધરીભૂતા (અ)પિ સ્થિરાઃ, કેચિત્ પાણ્ડુપુત્રા ઇવા[ક્ષહૃદયા]જ્ઞાનહૃતક્ષમાઃ, કેચિદ્ બૃહત્કથાબન્ધિનો ગુણાઢ્યાઃ, કેચિત્ તિર્યગ્ગતયો ગન્ધવાહાઃ, કેચિત્ કૌરવસૈનિકા ઇવ દ્રોણાશાસૂચકાઃ, કેચિત્ કુમુદાકરા ઇવાસોઢભાસઃ ક્ષણમ્ એવં સ્થિતા રાજપુત્રાઃ । સા ચ ક્ષણેનૈકૈકશઃ સમવલોક્ય કુમારિકા ત(સ્)માત્ કર્ણીરથાદ્ અવતતાર ।

24) અથ સા તસ્યામ્ એવ રાત્રૌ સ્વપ્ને વાલિનમ્ ઇવાઙ્ગદોપશોભિતં, કુહૂમુખમ્ ઇવ હારિકણ્ઠં, કનકમૃગમ્ ઇવ રામાકર્ષણનિપુણં, જયન્તમ્ ઇવ વચનામૃતાનન્દિતવૃદ્ધશ્રવસં, કૃષ્ણમ્ ઇવ કં સહર્ષં ન કુર્વન્તં, મહામેઘમ્ ઇવ વિલસત્કરકં, [સમુદ્રમ્ ઇવ] મહાસત્ત્વં, માલિન્યા કબરિકયા, તુઙ્ગભદ્રયા નાસિકયા, શોણેનાધરેણ, નર્મદયા વાચા, ગોદયા ભુજયા સ્વર્વાહિન્યા કીર્ત્યા ચ પુણ્યમયમ્ ઇવ, આદિકન્દં શૃઙ્ગારપાદપસ્ય, રોહણગિરિં સકલગુણરત્નસમૂહસ્ય, પ્રભવશૈલં સુન્દરકથાનદીનાં, સુરભિમાસં વૈદગ્ધ્યસહકારસ્ય, આદર્શતલં સૌજન્યમુખસ્ય, આદિકન્દં વિદ્યાલતાનાં, સ્વયંવરપતિં સરસ્વત્યાઃ, સ્પર્ધાગૃહં કીર્તિલક્ષ્મ્યોઃ, આદિગૃહં શીલસંપદાં, કોશમ્ ઇવ મહાસૌન્દર્યસ્ય ત્રિભુવનલોભનીયાકૃતિં યુવાનં દદર્શ ।
25) "સ ચિન્તામણિનામ્નો રાજ્ઞસ્ તનયઃ કન્દર્પકેતુર્ નામેતિ" સા સ્વપ્ન એવ નામાદિકમ્ અશ્રૌષીત્ । અનન્તરં "અહો પ્રજાપતે રૂપનિર્માણકૌશલમ્ ઇદં, મન્યે સ્વસ્યૈવ નૈપુણ્યસ્ય સૌન્દર્યદર્શનોત્સુકમનસા કમલભુવા જગત્ત્રયસમવાયે રૂપપરમાણૂન્ આદાદ્ય વિરચિતો ઽયમ્ અન્યથા કથમ્ અયમ્ અસ્ય કાન્તિવિશેષ" ઇતિ, "વૃથૈવ દમયન્તી નલસ્ય કૃતે વન[વાસ]વૈશસમ્ અવાપ, મુધૈવેન્દુમતી મહિષ્ય્ અપ્ય્ અજાનુરાગિણી બભૂવ, અફલમ્ ઇવ દુષ્યન્તસ્ય કૃતે શકુન્તલાપિ દુર્વાસસઃ શાપમ્ અનુબભૂવ, નિરર્થકમ્ ઇવ મદનમઞ્જુકા નરવાહનદત્તં ચકમે, નિષ્કારણમ્ એવોરુગરિમનિર્જિતરમ્ભા[રમ્ભા] નલકૂબરમ્ અચીકમત, વિફલમ્ એવ ધૂમોર્ણા સ્વયંવરાર્થગતદેવગ્રહગન્ધર્વસહસ્રેષુ ધર્મરાજમ્ અકાઙ્ક્ષતેતિ" બહુધિયા ચિન્તયન્તી વિરહમુર્મુરમધ્યમ્ આરૂઢેવ વાડવાગ્નિશિખા[કવલિતેવ], કાલાગ્નિરુદ્રપાવકગ્રસ્તેવ, પાતાલગુહાપ્રવિષ્ટેવ, [શૂન્યકરણ]ગ્રામાલિખિતમ્ ઇવ, ઉત્કીર્ણમ્ ઇવ, નિગલિતમ્ ઇવ, વજ્રલેપઘટિતમ્ ઇવ, અસ્તિપઞ્જરપ્રવિષ્ટમ્ ઇવ, મર્માન્તરાસ્થિતમ્ ઇવ, [મજ્જારસશબલિતમ્ ઇવ], પ્રાણપરીતમ્ ઇવ, અન્તરાત્માનમ્ અધિષ્ઠિતમ્ ઇવ, રુધિરાશયદ્રવીભૂતમ્ ઇવ, પલલસંવિભક્તમ્ ઇવ કન્દર્પકેતું મન્યમાના, ઉન્મત્તેવ, બધિરેવ, મૂકેવ, શૂન્યેવ, નિરસ્તકરણગ્રામેવ, મૂર્ચ્છાગૃહીતેવ, ગ્રહગ્રસ્તેવ, યૌવનસાગરતરઙ્ગપરમ્પરાપરિગતેવ, રાગરજ્જુભિર્ અપવારિતેવ, કન્દર્પકુસુમબાણૈઃ કીલિતેવ, શૃઙ્ગારવિષઘૂર્ણિતેવ, રૂપપરિભાવનશલ્યખિલ્લિતેવ, મલયાનિલાહતજીવિતેવ "પ્રિયસખ્ય્ અનઙ્ગલેખે વિતર[મે] હૃદયે પાણિપાદં દુઃસહો વિરહસન્તાપઃ, મુગ્ધે મદનમઞ્જરિ સિઞ્ચ ચન્દનોદકેન, સરલે વસન્તસેને સંવૃણુ કેશકલાપપાશમ્, તરલે લવઙ્ગવતિ વિકિર કેતકધૂલિં, માલિનિ અલં શૈવલદલેન, ચપલે ચિત્રલેખે લિખ ચિત્રે ચિત્તચોરં જનં, ભામિનિ વિલાસવતિ વિક્ષિપ મુક્તાચૂર્ણનિકરમ્, રાગિણિ રાગલેખે સ્થગય નલિનીદલસમૂહેન પયોધરભરમ્, સુકાન્તે કાન્તિમતિ મન્દં મન્દમ્ અપનય બાષ્પબિન્દૂન્, યૂ(થિ)કાલઙ્કૃતે યૂ(થિ)કે સઞ્ચારય નલિનીદલાર્દ્રવાતાન્, એહિ ભગવતિ નિદ્રે અનુગૃહાણ મામ્, ધિગ્ ઇન્દ્રિયૈર્ અપરૈઃ, કિમ્ ઇતિ લોચનમયાનિ મમાઙ્ગાનિ વિધિના ન કૃતાનિ,
ભગવન્ કુસુમાયુધ તવાયમ્ અઞ્જલિર્ અનુચરો, ભવ ભાવવતિ તાદૃશે જને, [મલયાનિલ] સુરતોત્કણ્ઠદીક્ષાગુરો વહ યથેચ્છમ્" ઇતિ બહુવિધં ભાષમાણા વાસવદત્તા સખીજનેન સમં મુમૂર્ચ્છ ।
26) અનન્તરં પરિજનપ્રયત્નોચ્છ્વાસિતજીવિતા ચ, ક્ષનમ્ અતિશિશિરઘનસારરજોનિમ્નગાકૂલપુલિને, ક્ષનમ્ અતિતુહિનજડમલયરજસઃ સરિત્પરિસરે, ક્ષણમ્ અરવિન્દકાનનપરિવારિતસરસ્તટવિટપચ્છાયાસુ, ક્ષણમ્ અનિલોલ્લાસિતદલેષુ કદલીકાનનેષુ, ક્ષણં કુસુમશય્યાસુ, ક્ષણં નલિનીદલસ્રસ્તરેષુ, ક્ષણં તુષારસંઘાતશિશિરિતશિલાતલેષુ પરિજનેન નીયમાના, પ્રલયકાલોદિતદ્વાદશરવિકિરણકલાપતીવ્રવિરહાગ્નિદહ્યમાના સતી, અતિકૃશાં વિપ્રાણામ્ ઇવ તનું બિભ્રતી, પ્રચલદમન્દમન્દરાન્દોલિતદુઃખસિન્ધુતરલતરતરઙ્ગચ્છટાધવલહાસચ્છુરિતાધરપલ્લવં તન્મુખારવિન્દં, દ્વિજકુલમ્ ઇવ શ્રુતિપ્રણયિ તદીક્ષણયુગલં, સહજસુરભિમુખપરિમલામોદમ્ આઘ્રાતુકામા સુદૂરનિર્ગતનાસાવંશલક્ષ્મીઃ, કલઙ્કમુક્તેન્દુકલાકોમલા, પીયૂષફેનપટલપાણ્દુરાસ્યદ્વિજપઙ્ક્તિઃ, તદદૃષ્ટચરમ્ અનઙ્ગમ્ અતિશયાનં રૂપં, ધન્યાનિ તાનિ [સ્થાનાનિ] તે ચ જનપદાઃ, પુણ્યનામાક્ષરાણિ ચ તાનિ સુકૃતભાઞ્જિ યાન્ય્ અમુના પરિષ્કૃતાનીતિ મુહુર્ મુહુઃ પરિભાવયન્તી, દિક્ષુ વિલિખિતમ્ ઇવ, નભસ્ય્ ઉત્કીર્ણમ્ ઇવ, લોચને પ્રતિબિમ્બિતમ્ ઇવ, ચિત્રપટલિખિતમ્ ઇવ, પુરો દર્શિતમ્ ઇવેતસ્ તતો વિલોકયન્તી વ્યતિષ્ઠત ।
27) અથ તસ્યાઃ સારિકા તમાલિકા નામ તત્સખીભિઃ સહાલોચ્ય કન્દર્પકેતોર્ ભાવમ્ આકલયિતું [પ્ર]સ્થિતા । આગતા ચ મયૈવ સાર્ધમ્ અત્રૈવ તરોર્ અધસ્ તિષ્ઠતીત્ય્" ઉક્ત્વા વિરરામ ।
28) અથ સહર્ષમ્ ઉત્થાય મકરન્દો વિદિતવૃત્તાન્તાં તમાલિકામ્ અકરોત્ । સા ચ કૃતપ્રણામા કન્દર્પકેતવે પત્રિકામ્ ઉપાનયત । અથ સ તાં સ્વયમ્ અવાચયત ।
પ્રત્યક્ષદૃષ્ટભાવાપ્ય્ અસ્થિરહૃદયા હિ કામિની ભવતિ ।
સ્વપ્નાનુભૂતભાવા દ્રઢયતિ ન પ્રત્યયં યુવતિઃ