Varaha Purana · Chapter 71

agastya uvāca /
evamuktastato devā ṛṣayaśca pinākinā /
ahaṃ ca nṛpate tasya devasya praṇato'bhavam

praṇamya śirasā devaṃ yāvat paśyāmahe nṛpa /
tāvat tasyaiva rudrasya dehasthaṃ kamalāsanam

nārāyaṇaṃ ca hṛdaye trasareṇususūkṣmakam /
jvaladbhāskaravarṇābhaṃ paśyāma bhavadehataḥ

taṃ dṛṣṭvā vismitāḥ sarve yājakā ṛṣayo mama /
jayaśabdaravāṃścakruḥ sāmaṛgyajuṣāṃ svanam

kṛtvocuste tadā devaṃ kimidaṃ parameśvara /
ekasyāmeva mūrtau te lakṣyante ca trimūrttayaḥ

rudra uvāca /
yajñe'smin yaddhutaṃ havyaṃ māmuddiśya maharṣayaḥ /
te trayo'pi vayaṃ bhāgaṃ gṛhṇīmaḥ kavisattamāḥ

nāsmākaṃ vividho bhāvo vartate munisattamāḥ /
samyagdṛśaḥ prapaśyanti viparīteṣvanekaśaḥ

evamukte tu rudreṇa sarve te munayo nṛpa /
papracchuḥ śaṃkaraṃ devaṃ mohaśāstraprayojanam

ṛṣaya ūcuḥ /
mohanārthaṃ tu lokānāṃ tvayā śāstraṃ pṛthak kṛtam /
tat tvayā hetunā kena kṛtaṃ deva vadasva naḥ

rudra uvāca /
asti bhāratavarṣeṇa vanaṃ daṇḍakasaṃjñitam /
tatra tīvraṃ tapo ghoraṃ gautamo nāma vai dvijaḥ

cakāra tasya brahmā tu paritoṣaṃ gataḥ prabhuḥ /
uvāca taṃ muniṃ brahmā varaṃ brūhi tapodhana

evamuktastadā tena brahmaṇā lokakartṛṇā /
uvāca sadyaḥ paṅktiṃ me dhānyānāṃ dehi padmaja

evamukto dadau tasya tamevārthaṃ pitāmahaḥ /
labdhvā tu taṃ varaṃ vipraḥ śataśrṛṅge mahāśramam

cakāra tasyoṣasi ca pākānte śālayo dvijāḥ /
lūyante tena muninā madhyāhne pacyate tathā /
sarvātithyamasau vipro brāhmaṇebhyo dadātyalam

kasyacit tvatha kālasya mahati dvādaśābdikā /
anāvṛṣṭirdvijavarā abhavallomaharṣiṇī

tāṃ dṛṣṭvā munayaḥ sarve anāvṛṣṭiṃ vanecarāḥ /
kṣudhayā pīḍyamāmāstu prayayurgautamaṃ tadā

atha tānāgatān dṛṣṭvā gautamaḥ śirasā nataḥ /
uvāca sthīyatāṃ mahyaṃ gṛhe munivarātmajāḥ

evamuktāstu te tena tasthurvividhabhojanam /
bhuñjamānā anāvṛṣṭiryāvat sā nivṛtā'bhavat

nivṛttāyāṃ tu vai tasyāmanāvṛṣṭyāṃ tu te dvijāḥ /
tīrthayātrānimittaṃ tu prayātuṃ manaso'bhavan

tatra śāṇḍilyanāmānaṃ tāpasaṃ munisattamam /
pratyuvāceti saṃcintya mīrīcaḥ paramo muniḥ

mārīca uvāca /
śāṇḍilya śobhanaṃ vakṣye pitā te gautamo muniḥ /
tamanuktvā na gacchāmastapaścartuṃ tapovanam

evamukte'tha jahasuḥ sarve te munayastadā /
kimasmābhiḥ svako deho vikrīto'syānnabhakṣaṇāt

evamuktvā punaścocuḥ sopādhigamanaṃ prati /
kṛtvā māyāmayīṃ gāṃ tu tacchālau te vyasarjayan

tāṃ carantīṃ tato dṛṣṭvā śālau gāṃ gautamo muniḥ /
gṛhītvā salilaṃ pāṇau yāhi rudretyabhāṣata /
tato māyāmayī sā gauḥ papāta jalabindubhiḥ

nihatāṃ tāṃ tato dṛṣṭvā munīn jigamiṣūṃstathā /
uvāca gautamo dhīmāṃstān munīn praṇataḥ sthitaḥ

kimarthaṃ gamyate viprāḥ sādhu śaṃsata māciram /
māṃ vihāya sadā bhaktaṃ praṇataṃ ca viśeṣataḥ

ṛṣaya ūcuḥ /
govadhyeyamiha brahman yāvat tava śarīragā /
tāvadannaṃ na bhuñjāmo bhavato'nnaṃ mahāmune

evamukto gautamo'tha tān munīn prāha dharmavit /
prāyaścittaṃ govadhyāyā dīyatāṃ me tapodhanāḥ

iyaṃ gauramṛtā brahman mūrcchiteva vyavasthitā /
gaṅgājalaplutā ceyamutthāsyati na saṃśayaḥ

prāyaścittaṃ mṛtāyāḥ syādamṛtāyāḥ kṛtaṃ tvidam /
vrataṃ vā mā kṛthāḥ kopamityuktvā prayayustu te

gataistairgautamo dhīmān himavantaṃ mahāgirim /
māmārādhayiṣuḥ prāyāt taptuṃ cāśu mahat tapaḥ

śatamekaṃ tu varṣāṇāmahamārādhito'bhavam /
tuṣṭena ca mayā prokto varaṃ varaya suvrata

so'bravīnmāṃ jakaṭāsaṃsthāṃ dehi gaṅgāṃ tapasvinīm /
mayā sārdhaṃ prayātveṣā puṇyā bhāgīrathī nadī

evamukte jaṭākhaṇḍamekaṃ sa pradadau śivaḥ /
tāṃ gṛhya gatavān so'pi yatrāste sā tu gaurmṛtā

tajjalaplāvitā sā gaurgatā cotthāya bhāminī /
nadī ca mahatī jātā puṇyatoyā śucihradā

taṃ dṛṣṭvā mahadāścaryaṃ tatra saptarṣayo'malāḥ /
ājagmuḥ khe vimānasthāḥ sādhuḥ sādhviti vādinaḥ

sādhu gautama sādhūnāṃ konyo'sti sadṛśastava /
yadevaṃ jāhnavīṃ devīṃ daṇḍake cāvatārayat

evamuktastadā taistu gautamaḥ kimidaṃ tviti /
govadhyākāraṇaṃ mahyaṃ tāvat paśyati gautamaḥ

ṛṣīṇāṃ māyayā sarvamidaṃ jātaṃ vicintya vai /
śaśāpa tān jaṭābhasmamithyāvratadharāstathā /
bhaviṣyatha trayībāhyā vedakarmabahiṣkṛtāḥ

tacchrutvā krūravacanaṃ gautamasya mahāmuneḥ /
ūcuḥ saptarṣayo maivaṃ sarvakālaṃ dvijottamāḥ /
bhavantu kiṃ tu te vākyaṃ moghaṃ nāstyatra saṃśayaḥ

yadi nāma kalau sarve bhaviṣyanti dvijottamāḥ /
upakāriṇi ye te hi apakartāra eva hi /
itthaṃbhūtā api kalau bhaktibhājo bhavantu te

tvadvākyavahninirdagdhāḥ sadā kaliyuge dvijāḥ /
bhaviṣyanti kriyāhīnā vedakarmabahiṣkṛtāḥ

asyāśca gauṇaṃ nāmeha nadī godāvarīti ca /
gaurdattā varadānācca bhaved godāvarī nadī

etāṃ prāpya kalau brahman gāṃ dadanti janāśca ye /
yathāśaktyā tu dānāni modante tridaśaiḥ saha

siṃhasthe ca gurau tatra yo gacchati samāhitaḥ /
snātvā ca vidhinā tatra pitṝṃ starpayate tathā

svargaṃ gacchanti pitaro niraye patitā api /
svargasthāḥ pitarastasya muktibhājo na saṃśayaḥ

tvaṃ khyātiṃ mahatīṃ prāpya muktiṃ yāsyasi śāśvatīm /
evamuktvā'tha munayo yayuḥ kailāsaparvatam /
yatrāhamumayā sārdhaṃ sadā tiṣṭhāmi sattamāḥ

ūcurmāṃ te ca munayo bhavitāro dvijottamāḥ /
kalau tvadrūpiṇaḥ sarve jaṭāmukuṭadhāriṇaḥ /
svecchayā pretaveṣāśca mithyāliṅgadharāḥ prabho

teṣāmanugrahārthāya kiṃcicchāstraṃ pradīyatām /
yenāsmadvaṃśajāḥ sarve varteyuḥ kalipīḍitāḥ

evamabhyarthitastaistu purā'haṃ dvijasattamāḥ /
vedakriyāsamāyuktāṃ kṛtavānasmi saṃhitām

niḥśvāsākhyāṃ tatastasyāṃ līnā bābhravyaśāṇḍilāḥ /
alpāparādhācchrutvaiva gatā baiḍālikā bhavan

mayaiva mohitāste hi bhaviṣyaṃ jānatā dvijāḥ /
laulyārthinastu śāstrāṇi kariṣyanti kalau narāḥ

niḥśvāsasaṃhitāyāṃ hi lakṣamātraṃ pramāṇataḥ /
saiva pāśupatī dīkṣā yogaḥ pāśupatastviha

etasmād vedamārgāddhi yadanyadiha jāyate /
tat kṣudrakarma vijñeyaṃ raudraṃ śaucavivarjitam

ye rudramupajīvanti kalau vaiḍālikā narāḥ /
laulyārthinaḥ svaśāstrāṇi kariṣyanti kalau narāḥ /
ucchuṣmarudrāste jñeyā nāhaṃ teṣu vyavasthitaḥ

bhairaveṇa svarūpeṇa devakārye yadā purā /
nartitaṃ tu mayā so'yaṃ saṃbandhaḥ krūrakarmaṇām

kṣayaṃ ninīṣatā daityānaṭṭahāso mayā kṛtaḥ /
yaḥ purā tatra ye mahyaṃ patitā aśrubindavaḥ /
asaṃkhyātāstu te raudrā bhavitāro mahītale

ucchuṣmaniratā raudrāḥ surāmāṃsapriyāḥ sadā /
strīlolāḥ pāpakarmāṇaḥ saṃbhūtā bhūtaleṣu te

teṣāṃ gautamaśāpāddhi bhaviṣyantyanvaye dvijāḥ /
teṣāṃ madhye sadācārā ye te macchāsane ratāḥ

svargaṃ caivāpavargaṃ ca iti vai saṃśayāt purā /
vaiḍālikā'dho yāsyanti mama saṃtatidūṣakāḥ

prāg gautamāgninā dagdhāḥ punarmadvacanād dvijāḥ /
narakaṃ tu gamiṣyanti nātra kāryā vicāraṇā

rudra uvāca /
evaṃ mayā brahmasutāḥ proktā jagmuryathāgatam /
gautamo'pi svakaṃ gehaṃ jagāmāśu paraṃtapaḥ

etad vaḥ kathitaṃ viprā mayā dharmasya lakṣaṇam /
etasmād viparīto yaḥ sa pāṣaṇḍarato bhavet

// iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre ekasaptatitamo'dhyāyaḥ