Varaha Purana · Chapter 4

dharaṇyuvāca /
yo'sau nārāyaṇo devaḥ paramātmā sanātanaḥ /
bhagavan sarvabhāvena utāho neti śaṃsa me

śrīvarāha uvāca /
matsyaḥ kūrmo varāhaśca narasiṃho'tha vāmanaḥ /
rāmo rāmaśca kṛṣṇaśca buddhaḥ kalkī ca te daśa

ityetāḥ kathitāstasya mūrttayo bhūtadhāriṇi /
darśanaṃ prāptumicchūnāṃ sopānānīva śobhate

yat tasya paramaṃ rūpaṃ tanna paśyanti devatāḥ /
asmadādisvarūpeṇa pūrayanti tato dhṛtim

brahmā bhagavato mūrtyā rajasastamasastathā /
yābhiḥ saṃsthāpyate viśvaṃ sthitau saṃcālyate ca ha

tvamekā tasya devasya mūrtirādyā dharādhare /
dvitīyā salilaṃ mūrtistṛtīyā taijasī smṛtā

caturthī vāyumūrtiḥ syādākāśākhyā tu pañcamī /
etāstu mūratyastasya kṣetrajñatvaṃ hi maddhiyām /
mūrttitrayaṃ tathā tasya ityetāścāṣṭamūrtayaḥ

ābhivyaptimidaṃ sarvaṃ jagannārāyaṇena ha /
ityetat kathitaṃ devi kimanyacchrotumicchasi

dharaṇyuvāca /
nāradenaivamuktastu tadā rājā priyavrataḥ /
kṛtavān kiṃ mamācakṣva prasādāt parameśvara

śrīvarāha uvāca /
bhavatīṃ saptadhā kṛtvā putrāṇāṃ ca pradāya saḥ /
priyavratastapastepe nāradācchrutavismayaḥ

nārāyaṇātmakaṃ brahma paraṃ japtvā svayaṃbhuvaḥ /
tatastuṣṭamanāḥ pāraṃ paraṃ nirvāṇamāptavān

śrṛṇu cānyad varārohe yad vṛttaṃ parameṣṭhinaḥ /
ārādhanāya yatataḥ purākāle nṛpasya ha

āsīdaśvaśirā nāma rājā paramadhārmikaḥ /
so'śvamedhena yajñena yaṣṭvā subahudakṣiṇaḥ

snātaścāvabhṛthe so'tha brāhmaṇaiḥ parivāritaḥ /
yāvadāste sa rājarṣistāvad yogivaro muniḥ /
āyayau kapilaḥ śrīmān jaigīṣavyaśca yogirāṭ

tatastvaritamutthāya sa rājā svāgatakriyām /
cakāra parayā yuktaḥ sa mudā rājasattamaḥ

tāvarccitāvāsanagau dṛṣṭvā rājā mahābalaḥ /
papraccha tau tigmadhiyau yogajñau svecchayāgatau

bhavantau saṃśayaṃ viprau pṛcchāmi puruṣottamau /
kathamārādhayed devaṃ hariṃ nārāyaṇaṃ param

viprāvūcatuḥ /
ka eṣa procyate rājaṃstvayā nārāyaṇo guruḥ /
āvāṃ nārāyaṇau dvau tu tvatpratyakṣagatau nṛpa

aśvaśirā uvāca /
bhavantau brāhmaṇau siddhau tapasā dagdhakilbiṣau /
kathaṃ nārāyaṇāvāvāmiti vākyamatheritam

śaṅkhacakragadāpāṇiḥ pītavāsā janārdanaḥ /
garuḍastho mahādevaḥ kastasya sadṛśo bhuvi

tasya rājño vacaḥ śrutvā tau viprau saṃśitavratau /
jahasatuḥ paśya viṣṇuṃ rājanniti jajalpatuḥ

evamuktvā sa kapilaḥ svayaṃ viṣṇurbabhūva ha /
jaigīṣavyaśca garuḍastatkṣaṇāt samajāyata

tato hāhākṛtaṃ tvāsīt tatkṣaṇād rājamaṇḍalam /
dṛṣṭvā nārāyaṇaṃ devaṃ garuḍasthaṃ sanātanam

kṛtāñjalipuṭo bhūtvā tato rājā mahāyaśāḥ /
uvāca śāmyatāṃ viprau nāyaṃ viṣṇurathedṛśaḥ

yasya brahmā samutpanno nābhipaṅkajamadhyataḥ /
tasmācca brahmaṇo rudraḥ sa viṣṇuḥ parameśvaraḥ

iti rājavacaḥ śrutvā tadā tau munipuṃgavau /
cakratuḥ paramāṃ māyāṃ yogamāyāṃ viśeṣataḥ

kapilaḥ padmanābhastu jaigīṣavyaḥ prajāpatiḥ /
kamalastho babhau hrasvastasya cāṅke kumārakaḥ

dadarśa rājā raktākṣaṃ kālānalasamadyutim /
netthaṃ bhavati viśveśo māyaiṣā yogināṃ sadā /
sarvavyāpī hariḥ śrīmāniti rājā jagāda ha

tato vākyāvasāne tu tasya rājño hi saṃsadi /
maśakā matkuṇā yūkā bhramarāḥ pakṣiṇoragāḥ

aśvā gāvo dvipāḥ siṃhā vyāghrā gomāyavo mṛgāḥ /
anye'pi paśavaḥ kīṭā grāmyāraṇyāśca sarvaśaḥ /
dṛśyante rājabhavane koṭiśo bhūtadhāriṇi

taṃ dṛṣṭvā bhūtasaṃghātaṃ rājā vismitamānasaḥ /
yāvaccintayate kiṃ syādetadityavagamya ca /
jaigīṣavyasya māhātmyaṃ kapilasya ca dhīmataḥ

kṛtāñjalipuṭo bhūtvā sa rājā'śvaśirāstadā /
papraccha tāvṛṣī bhaktyā kimidaṃ dvijasattamau

dvijāvūcatuḥ /
āvāṃ pṛṣṭau tvayā rājan kathaṃ viṣṇurihejyate /
prāpyate vā mahārāja tenedaṃ darśitaṃ tava

sarvajñasya guṇā hyete ye rājaṃstava darśitāḥ /
sa ca nārāyaṇo devaḥ sarvajñaḥ kāmarūpavān

saumyastu saṃsthitaḥ kvāpi prāpyate manujaiḥ kila /
ārādhanena caitasya vākyamarthavadiṣyate

kintu sarvaśarīrasthaḥ paramātmā jagatpatiḥ /
svadehe dṛśyate bhaktyā naikasthānagatastu saḥ

ato'rthaṃ darśitaṃ rūpaṃ devasya paramātmanaḥ /
āvayostava rājendra pratītiḥ syād yathā tava /
evaṃ sarvagato viṣṇustava dehe janeśvara

mantriṇāṃ bhṛtyasaṅghasya surādyā ye pradarśitāḥ /
paśavaḥ kīṭasaṅghāśca te'pi viṣṇumayā nṛpa

bhāvanāṃ tu dṛḍhāṃ kuryād yathā sarvagato hariḥ /
nānyat tat sadṛśaṃ bhūtamiti bhāvena sevyate

eṣa te jñānasadbhāvastava rājan prakīrtitaḥ /
paripūrṇena bhāvena smaran nārāyaṇaṃ harim

paripūrṇena bāvena smara nārāyaṇaṃ gurum /
puṣpopahārairdhūpaiśca brāhmaṇānāṃ ca tarpaṇaiḥ /
dhyānena susthitenāśu prāpyate parameśvaraḥ

// iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre caturtho'dhyāyaḥ