Varaha Purana · Chapter 39
satyatapā uvāca /
bhagavan dve śarīre tu iti yatparikīrttitam /
tanme kathaya bhedaṃ vai ke te brahmavidāṃ vara
durvāsā uvāca /
na dve trīṇi śarīrāṇi vācyaṃ tadviparītakam /
vibhogāyatanaṃ caiva triśarīrāṇi prāṇinām
prāgavasthamadharmākhyaṃ parijñānavivarjitam /
aparaṃ savrataṃ taddhi jñeyamatyantadhārmikam
dharmādharmopabhogāya yat tṛtīyamatīndriyam /
tattribhedaṃ vinirdiṣṭaṃ brahmavidbhirvicakṣaṇaiḥ /
yātanā dharmabhogaśca bhuktiśceti tribhedakam
yastu bhāvaḥ purā hyāsīt prāṇino nighnataḥ sa vai /
tatpāpākhyaṃ śarīraṃ te pāpasaṃjñaṃ taducyate
idānīṃ śubhavṛttiṃ tu kurvatastapa ārjavam /
aparaṃ dharmarūpaṃ tu śarīraṃ te vyavasthitam /
tena vedapurāṇāni jñātumarhasyasaṃśayam
yadāṣṭākaṃ saṃparivarttate pumāṃ-
stadā tryavasthaḥ parikīrtyate tu vai /
gatāṣṭavargastrigataḥ sadā śubhaḥ
sthiro bhavedātmani niścayātmavān
yadā pañca punaḥ pañca pañca pañcāpi saṃtyajet /
ekamārgastadā brahma śāśvataṃ labhate naraḥ
satyatapā uvāca /
bhagavan yadi vijñānaṃ śarīraṃ nopajāyate /
tadā kena prakāreṇa paraṃ brahmopalabhyate
durvāsā uvāca /
karmakāṇḍaṃ jñānamūlaṃ jñānaṃ karmādikaṃ tathā /
etayorantaraṃ nāsti yathā'śmamṛdayormune
karmakāṇḍaṃ caturbhedaṃ brāhmaṇādiṣu kīrtitam /
tatra vedoktakarmāṇi trayaḥ kurvanti nityaśaḥ /
triśuśrūṣāmathaikastu eṣā vedoditā kriyā
etān dharmānavasthāya brahmaṇopāstiṃ rocate /
tasya muktirbhavennūnaṃ vedavādaratasya ca
satyatapā uvāca /
yadetat paramaṃ brahma tvayā proktaṃ mahāmune /
tasya rūpaṃ na jānanti yogino'pi mahātmanaḥ
anāmamasagotraṃ ca amūrttaṃ mūrttivarjitam /
kathaṃ sa jñāyate brahma saṃjñānāmavivarjitam /
tasya saṃjñāṃ kathaya me vedamārgavyavasthitām
durvāsā uvāca /
yadetat paramaṃ brahma vedavyāseṣu paṭhyate /
sa devaḥ puṇḍarīkākṣaḥ svayaṃ nārāyaṇaḥ paraḥ
sa yajñairvividhairiṣṭairdānairdattaiśca sattama /
prāpyate paramo devaḥ svayaṃ nārāyaṇo hariḥ
satyatapā uvāca /
bhagavan bahuvittena ṛtvigbhirvedapāragaiḥ /
prāpyate puṇyakṛdbhirhi kvacid yajñaḥ kathaṃcana /
tena prāptena bhagavān labhyate duḥkhato hariḥ
vittena ca vinā dānaṃ dātuṃ vipra na śakyate /
vidyamāne'pi na matiḥ kuṭumbāsaktacetasaḥ /
tasya mokṣaḥ kathaṃ brahman sarvathā durlabho hariḥ
alpāyāsena labhyeta yena devaḥ sanātanaḥ /
tanme sāmānyato brūhi sarvavarṇeṣu yad bhavet
durvāsā uvāca /
kathayāmi paraṃ guhyaṃ rahasyaṃ devanirmitam /
dharaṇyā yatkṛtaṃ pūrvaṃ majjantyā tu rasātale
pṛthivyāḥ pārthivo bhāvaḥ salile nātirecitaḥ /
tasmin salilamagne tu pṛthvī prāyād rasātalam
sā bhūtadhāriṇī devī rasātalagatā śubhā /
ārādhayāmāsa vibhuṃ devaṃ nārāyaṇaṃ param /
upavāsavratairdevī niyamaiśca pṛthagvidhaiḥ
kālena mahatā tasyāḥ prasanno garuḍadhvajaḥ /
ujjahāra sthitau cemāṃ sthāpayāmāsa so'vyayaḥ
satyatapā uvāca /
ko'sau dharaṇyā saṃcīrṇa upavāso mahāmune /
kāni vratāni ca tathā etanme vaktumarhasi
durvāsā uvāca /
yadā mārgaśire māsi daśamyāṃ niyatātmavān /
kṛtvā devārcanaṃ dhīmānagnikāryaṃ yathāvidhi
śucivāsāḥ prasannātmā havyamannaṃ susaṃskṛtam /
bhuktvā pañcapadaṃ gatvā punaḥ śaucaṃ tu pādayoḥ
kṛtvā'ṣṭāṅgulamātraṃ tu kṣīravṛkṣasamudbhavam /
bhakṣayed dantakāṣṭhaṃ tu tata ācamya yatnataḥ
spṛṣṭvā dvārāṇi sarvāṇi ciraṃ dhyātvā janārdanam /
śaṅkhacakragadāpāṇiṃ kirīṭiṃ pītavāsasam
prasannavadanaṃ devaṃ sarvalakṣaṇalakṣitam /
dhyātvā punarjalaṃ haste gṛhya bhānuṃ janārdanam
dhyātvā'rdhyaṃ dāpayet tasya karatoyena mānavaḥ /
evamuccārayed vācaṃ tasmin kāle mahāmune
ekādaśyāṃ nirāhāraḥ sthitvā'hamapare'hani /
bhokṣyāmi puṇḍarīkākṣa śaraṇaṃ me bhavācyuta
evamuktvā tato rātrau devadevasya sannidhau /
japannārāyaṇāyeti svapet tatra vidhānataḥ
tataḥ prabhāte vimale nadīṃ gatvā samudragām /
itarāṃ vā taḍāgaṃ vā gṛhe vā niyatātmavān
ānīya mṛttikāṃ śuddhāṃ mantreṇānena mānavaḥ /
dhāraṇaṃ poṣaṇaṃ tvatto bhūtānāṃ devi sarvadā /
tena satyena me pāpaṃ yāvanmocaya suvrate
brahmāṇḍodaratīrthāni karaiḥ spṛṣṭāni deva te /
tenemāṃ mṛttikāṃ spṛṣṭvā mā labhāmi tvayoditām
tvayi sarve rasā nityāḥ sthitā varuṇa sarvadā /
tenemāṃ mṛttikāṃ plāvya pūtāṃ kuru mamāciram
evaṃ mṛdaṃ tathā toyaṃ prasādyātmānamālabhet /
triḥ kṛtvā śeṣamṛdayā kuṇḍamālikhya vai jale
tatastatra naraḥ samyak cakravartyupacārataḥ /
snātvā cāvaśyakaṃ kṛtvā punardevagṛhaṃ vrajet
tatrārādhya mahāyogiṃ devaṃ nārāyaṇaṃ prabhum /
keśavāya namaḥ pādau kaṭiṃ dāmodarāya ca
ūruyugmaṃ nṛsiṃhāya uraḥ śrīvatsadhāriṇe /
kaṇṭhaṃ kaustubhanāthāya vakṣaḥ śrīpataye tathā
trailokyavijayāyeti bāhū sarvātmane śiraḥ /
rathāṅgadhāriṇe cakraṃ śaṃkarāyeti vārijam
gambhīrāyeti ca gadāmambhojaṃ śāntimūrttaye /
evamabhyarcya deveśaṃ devaṃ nārāyaṇaṃ prabhum
punastasyāgrataḥ kumbhān caturaḥ sthāpayed budhaḥ /
jalapūrṇān samālyāṃśca sitacandanalepitān
cūtapallavasagrīvān sitavastrāvaguṇṭhitān /
sthagitān tāmrapātraiśca tilapūrṇaiḥ sakāñcanaiḥ
catvāraste samudrāstu kalaśāḥ parikīrtitāḥ /
teṣāṃ madhye śubhaṃ pīṭhaṃ sthāpayed vastragarbhitam
tasmin sauvarṇaraupyaṃ vā tāmraṃ vā dāravaṃ tathā /
alābhe sarvapātrāṇāṃ pālāśaṃ pātramiṣyate
toyapūrṇaṃ tu tatkṛtvā tasmin pātre tato nyaset /
sauvarṇaṃ matsyrūpeṇa kṛtvā devaṃ janārdam /
vedavedāṅgasaṃyuktaṃ śrutismṛtivibhūṣitam
tatrānekavidhairbhakṣaiḥ phalaiḥ puṣpaiśca śobhitam /
gandhadhūpaiśca vastraiśca arcayitvā yathāvidhi
rasātalagatā vedā yathā deva tvayāhṛtāḥ /
matsyarūpeṇa tadvanmāṃ bhavānuddhara keśava /
evamuccārya tasyāgre jāgaraṃ tatra kārayet
yathāvibhavasāreṇa prabhāte vimale tathā /
caturṇāṃ brāhmaṇānāṃ ca caturo dāpayed ghaṭān
pūrvaṃ tu bahvṛce dadyācchandoge dakṣiṇaṃ tathā /
yajuḥśākhānvite dadyāt paścimaṃ ghaṭamuttamam /
uttaraṃ kāmato tadyādeṣa eva vidhiḥ smṛtaḥ
ṛgvedaḥ prīyatāṃ pūrve sāmavedastu dakṣiṇe /
yajurvedaḥ paścimato atharvaścottareṇa tu
anena kramayogena prīyatāmiti vācayet /
matsyarūpaṃ ca sauvarṇamācāryāya nivedayet
gandhadhūpādivastraiśca saṃpūjya vidhivat kramāt /
yastvimaṃ sarahasyaṃ ca mantraṃ caivopapādayet /
vidhānaṃ tasya vai dattvā phalaṃ koṭiguṇottaram
pratipadya guruṃ yastu mohād vipratipadyate /
sa janmakoṭi narake pacyate puruṣādhamaḥ /
vidhānasya pradātā yo gururityucyate budhaiḥ
evaṃ dattvā vidhānena dvādaśyāṃ viṣṇumarcya ca /
viprāṇāṃ bhojanaṃ kuryād yathāśaktyā sadakṣiṇam
tāmrapātraiśca satilaiḥ sthagitān kārayed ghaṭān /
tatra sajjalapātrasthaṃ brāhmaṇāya kuṭumbine
devaṃ dadyānmahābhāgastato viprāṃśca bhojayet /
bhūriṇā paramānnena tataḥ paścāt svayaṃ naraḥ /
bhuñjīta sahito bālairvāgyataḥ saṃyatendriyaḥ
anena vidhinā yastu dharaṇīvratakṛnnaraḥ /
tasya puṇyaphalaṃ cāgryaṃ śrṛṇu buddhimatāṃ vara
yadi vaktrasahastrāṇi bhavanti mama suvrata /
āyuśca brahmaṇastulyaṃ bhaved yadi mahāvrata
tadānīmasya dharmasya phalaṃ kathayituṃ bhavet /
tathāpyuddeśato brahman kathayāmi śrṛṇuṣva tat
daśa sapta daśa dve ca aṣṭau catvāra eva ca /
lakṣāyutāni catvāri ekasthaṃ syāccaturyugam
tairekasaptatiyugaṃ bhavenmanvantaraṃ mune /
caturdaśāho brāhmastu tāvatī rātririṣyate
evaṃ triṃśaddino māsaste dvādaśa samā smṛtā /
teṣāṃ śataṃ brahmaṇastu āyurnāstyatra saṃśayaḥ
yaḥ sakṛd dvādaśīmetāmanena vidhinā kṣipet /
sa brahmalokamāpnoti tatkālaṃ caiva tiṣṭhati
tato brahmopasaṃhāre tallayaṃ tiṣṭhate ciram /
punaḥ sṛṣṭau bhaved devo vairājānāṃ mahātapāḥ
brahmahatyādipāpāni iha lokakṛtānyapi /
akāme kāmato vāpi tāni naśyanti tatkṣaṇāt
iha loke daridro yo bhraṣṭarājyo'tha vā nṛpaḥ /
upoṣya tāṃ vidhānena sa rājā jāyate dhruvam
vandhyā nārī bhaved yā tu anena vidhinā śubhā /
upoṣyati bhavet tasyāḥ putraḥ paramadhārmikaḥ
agamyāgamanaṃ yena kṛtaṃ jānāti mānavaḥ /
sa imaṃ vidhimāsādya tasmāt pāpād vimucyate
brahmakriyāyā lopena bahuvarṣakṛtena ca /
upoṣyemāṃ sakṛd bhaktyā vedasaṃskāramāpnuyāt
kimatra bahunoktena na tadasti mahāmune /
aprāpyaṃ prāpyate naiva pāpaṃ vā yanna naśyati
anena vidhinā brahman svayameva hyupoṣitā /
dharaṇyā magnayā tāta nātra kāryā vicāraṇā
adīkṣitāya no deyaṃ vidhānaṃ nāstikāya ca /
devabrahmadviṣe vā'pi na śrāvyaṃ tu kadācana /
gurubhaktāya dātavyaṃ sadyaḥ pāpapraṇāśanam
iha janmani saubhāgyaṃ dhanaṃ dhānyaṃ varastriyaḥ /
bhavanti vividhā yastu upoṣya vidhinā tataḥ
ya imaṃ śrāvayed bhaktyā dvādaśīkalpamuttamam /
śrṛṇoti vā sa pāpaistu sarvaireva pramucyate
// iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre ūnacatvāriṃśo'dhyāyaḥ
Original text: varāhapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0