Varaha Purana · Chapter 14

mārkaṇḍeya uvāca /
etanme kathitaṃ pūrvaṃ brahmaputreṇa dhīmatā /
sanakānujena viprarṣe brāhmaṇān śrṛṇu sāṃpratam

triṇāciketastrimadhustrisuparṇaḥ ṣaḍaṅgavit /
vedavit śrotriyo yogī tathā vai jyoṣṭhasāmagaḥ

ṛtvijaṃ bhāgineyaṃ ca dauhitraṃ śvasuraṃ tathā /
jāmātaraṃ mātulaṃ ca taponiṣṭhaṃ ca brāhmaṇam

pañcāgnyabhirataṃ caiva śiṣyaṃ saṃbandhinaṃ tathā /
mātāpitṛrataṃ caiva etāñchrāddhe niyojayet

mitradhruk kunakhī caiva śyāvadantastathā dvijaḥ /
kanyādūṣayitā vahnivedojjhaḥ somavikrayī

abhiśaptastathā stenaḥ piśuno grāmayājakaḥ /
bhṛtakādhyāpakaścaiva bhṛtakādhyāpitaśca yaḥ

parapūrvāpatiścaiva mātāpitrostathojjhakaḥ /
vṛṣalīsūtipoṣyaśca vṛṣalīpatireva ca /
tathā devalakaścāpi śrāddhe nārhanti ketanam

prathame'hni budhaḥ kuryād viprāgryāṇāṃ nimantraṇam /
ānimantrya dvijān gehamāgatān bhojayed yatīn

pādaśaucādinā gehamāgatān bhojayed dvijān /
pavitrapāṇirācāntānāsaneṣūpaveśayet

pitṝṇāmayujo yugmān devānāmapi yojayet /
devānāmekamekaṃ vā pitṝṇāṃ ca niyojayet

tathā mātāmahaśrāddhaṃ vaiśvadevasamanvitam /
kurvīta bhaktisaṃpannasaktantraṃ vā vaiśvadevikam

prāṅmukhaṃ bhojabhed vipraṃ devānāmubhayātmakam /
pitṛpaitāmahānāṃ ca bhojayeccāpyudaṅmukhān

pṛthak tayoḥ kecidāhuḥ śrāddhasya karaṇaṃ dvija /
ekatraikena pākena vadantyanye maharṣayaḥ

viṣṭarārthaṃ kuśān dattvā saṃpūjyārghavidhānataḥ /
kuryādāvāhanaṃ prājño devānāṃ tadanujñayā

yavāmbunā ca devānāṃ dadyādarghyaṃ vidhānavit /
sugandhadhūpadīpāṃśca dattvā tebhyo yathāvidhi /
pitṝṇāmapasakavyena sarvamevopakalpayet

anujñāṃ ca tataḥ prāpya dattvā darbhān dvidhākṛtān /
mantrapūrvaṃ pitṝṇāṃ tu kuryādāvāhanaṃ budhaḥ /
tilāmbunā cāpasavyaṃ dadyādardhyādikaṃ budhaḥ

kāle tatrātithiṃ prāptamannakāmaṃ dvijādhvagam /
brāhmaṇairabhyanujñātaḥ kāmaṃ tamapi pūjayet

yogino vividhai rūpairnarāṇāmupakāriṇaḥ /
bhramanti pṛthivīmetāmavijñātasvarūpiṇaḥ

tasmādabhyarcayet prāptaṃ śrāddhakāle'tithiṃ budhaḥ /
śrāddhakriyāphalaṃ hanti dvijendrāpūjito'tithiḥ

juhuyād vyañjanaṃ kṣārairvarjyamannaṃ tato'nale /
anujñāto dbijaistaistu triḥ kṛtvā puruṣarṣabha

agnaye kavyavāhanāya svāheti prathamāhutiḥ /
somāya vai pitṛmate dātavyā tadanantaram

vaivasvatāya caivānyā tṛtīyā dīyatāhutiḥ /
hutāvaśiṣṭamalpālpaṃ viprapātreṣu nirvapet

tato'nnaṃ mṛṣṭamatyarthamabhīṣṭamabhisaṃskṛtam /
dattvā juṣadhvamicchāto vācyametadaniṣṭhuram

bhoktavyaṃ taiśca taccittairmaunibhiḥ sumukhaiḥ sukham /
akrudhyatā atvaratā deyaṃ tenāpi bhaktitaḥ

rakṣoghnamantrapaṭhanaṃ bhūmerāstaraṇaṃ tilaiḥ /
kṛtvā'dhyeyāśca pitarasta eva dvijasattamāḥ

pitā pitāmahaścaiva tathaiva prapitāmahaḥ /
mama tṛptiṃ prayāntvadya homāpyāyitamūrttayaḥ

pitāpitāmahaścaiva tathaiva prapitāmahaḥ /
mama tṛptiṃ prayāntvadya vipradeheṣu saṃsthitāḥ

pitā pitāmahaścaiva tathaiva prapitāmahaḥ /
tṛptiṃ prayāntu piṇḍeṣu mayā datteṣu bhūtale

pitā pitāmahaścaiva tathaiva prapitāmahaḥ /
tṛptiṃ prayāntu me bhaktyā yanmayaitadudāhṛtam

mātāmahastṛptimupaitu tasya
tathā pitā tasya pitā tato'nyaḥ /
viśve'tha devāḥ paramāṃ prayāntu
tṛptiṃ praṇaśyantu ca yātudhānāḥ

yajñeśvaro havyasamastakavya-
bhoktā'vyayātmā harirīśvaro'tra /
tatsannidhānādapayāntu sadyo
rakṣāṃsyaśeṣāṇyasurāśca sarve

tṛpteṣveteṣu vipreṣu kiredannaṃ mahītale /
dadyādācamanārthāya tebhyo vāri sakṛtsakṛt

sutṛptaistairanujñātaḥ sarveṇānnena bhūtale /
salilena tataḥ piṇḍān samāgṛhya samāhitaḥ

pitṛtīrthena salilaṃ tathaiva salilāñjalim /
mātāmahebhyastenaiva piṇḍāṃstīrthena nirvapet/
dakṣiṇāgreṣu darbheṣu puṣpadhūpādipūjitām

svapitre prathamaṃ piṇḍaṃ dadyāducchiṣṭasannidhau /
pitāmahāya caivānyaṃ tatpitre ca tathā'param

darbhamūle lepabhujaḥ prīṇayellepagharṣaṇāt /
piṇḍe mātāmahe tadvad gandhamālyādisaṃyutaiḥ

pūjayitvā dvijāgryāṇāṃ dadyādācamanaṃ budhaḥ /
paitrebhyaḥ prathamaṃ bhaktyā tanmanasko dvijeśvara

susvadhetyāśiṣā yuktāṃ dadyācchaktyā ca dakṣiṇām /
dattvā ca dakṣiṇāṃ tebhyo vācayed vaiśvadevikān /
prīyantāmiti ye viśve devāstena itīrayet

tatheti cokte tairvipraiḥ prārthanīyāstathāśiṣaḥ /
paścād visarjayed devān pūrvaṃ paitrānmahāmate

mātāmahānāmapyevaṃ saha devaiḥ kramaḥ smṛtaḥ /
bhojane ca svaśaktyā ca dāne tadvad visarjjane /
āpādaśaucanāt pūrvaṃ kuryādeva dvijanmasu

jānantaṃ prathamaṃ pitryaṃ tathā mātāmaheṣu ca /
visarjayet prītivacaḥ saṃmānyābhyarthitāṃstataḥ /
nivarttetābhyanujñāta ādvārāntamanuvrajet

tatastu vaiśvadevākhyāṃ kuryānnityakriyāṃ tataḥ /
bhuñjīyācca samaṃ pūjya bhṛtyabandhubhirātmanā

evaṃ śrāddhaṃ budhaḥ kuryāt pitryaṃ mātāmahaṃ tathā /
śrāddhairāpyāyitā dadyuḥ sarvān kāmān pitāmahāḥ

trīṇi śrāddhe pavitrāṇi dauhitraḥ kutapastilāḥ /
rajatasya tathā dānaṃ tathā saṃdarśanādikam

varjyastu kurvatā śrāddhaṃ krodho'dhvagamamaṃ tvarā /
bhokturapyatra viprendra trayametanna saṃśayaḥ

viśvedevāḥ sapitarastathā mātāmahā dvija /
kulaṃ cāpyāyate puṃsāṃ sarvaṃ śrāddhaṃ prakurvatām

somādhāraḥ pitṛgaṇo yogādhāraśca candramāḥ /
śrāddhaṃ yoginiyuktaṃ tu tasmad viprendra śasyate

sahastrasyāpi viprāṇāṃ yogī cet purataḥ sthitaḥ /
sarvān bhoktṝṃstārayati yajamānaṃ tathā dvija

mahyaṃ sanatkumāreṇa pūrvakalpe dvijottama /
kathitaṃ vāyunā cāpi devānāṃ śaṃbhunā tathā

ṛṣīṇāṃ śaktiputreṇa tathā maitreyasaṃjñite /
bhaviṣyati kramād yāvan mayā te kathitaṃ dvija

)
iyaṃ sarvapurāṇeṣu sāmānyā paitṛkī kriyā /
etat kramāt karmakāṇḍaṃ jñātvā mucyeta bandhanāt

etadāśritya nirvāṇaṃ ṛṣayaḥ saṃśitavratāḥ /
prāptā gauramukhedānīṃ tvamapyevaṃ paro bhava

iti te kathitaṃ bhaktyā pṛcchato dvijasattama /
pitṝn yaṣṭvā hariṃ dhyāyed yastasya kimataḥ param /
na tasmāt parataḥ pitryaṃ tantramastīti niścayaḥ

// iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre caturdaśo'dhyāyaḥ

dharaṇyuvāca /
evaṃ śrāddhavidhiṃ śrutvā mārkaṇḍeyānmahāmuniḥ /
tadā gauramukho deva kimūrdhvaṃ kṛtavān vibho