વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 14

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ।
એતન્મે કથિતં પૂર્વં બ્રહ્મપુત્રેણ ધીમતા ।
સનકાનુજેન વિપ્રર્ષે બ્રાહ્મણાન્ શ્રૃણુ સાંપ્રતમ્

ત્રિણાચિકેતસ્ત્રિમધુસ્ત્રિસુપર્ણઃ ષડઙ્ગવિત્ ।
વેદવિત્ શ્રોત્રિયો યોગી તથા વૈ જ્યોષ્ઠસામગઃ

ઋત્વિજં ભાગિનેયં ચ દૌહિત્રં શ્વસુરં તથા ।
જામાતરં માતુલં ચ તપોનિષ્ઠં ચ બ્રાહ્મણમ્

પઞ્ચાગ્ન્યભિરતં ચૈવ શિષ્યં સંબન્ધિનં તથા ।
માતાપિતૃરતં ચૈવ એતાઞ્છ્રાદ્ધે નિયોજયેત્

મિત્રધ્રુક્ કુનખી ચૈવ શ્યાવદન્તસ્તથા દ્વિજઃ ।
કન્યાદૂષયિતા વહ્નિવેદોજ્ઝઃ સોમવિક્રયી

અભિશપ્તસ્તથા સ્તેનઃ પિશુનો ગ્રામયાજકઃ ।
ભૃતકાધ્યાપકશ્ચૈવ ભૃતકાધ્યાપિતશ્ચ યઃ

પરપૂર્વાપતિશ્ચૈવ માતાપિત્રોસ્તથોજ્ઝકઃ ।
વૃષલીસૂતિપોષ્યશ્ચ વૃષલીપતિરેવ ચ ।
તથા દેવલકશ્ચાપિ શ્રાદ્ધે નાર્હન્તિ કેતનમ્

પ્રથમેઽહ્નિ બુધઃ કુર્યાદ્ વિપ્રાગ્ર્યાણાં નિમન્ત્રણમ્ ।
આનિમન્ત્ર્ય દ્વિજાન્ ગેહમાગતાન્ ભોજયેદ્ યતીન્

પાદશૌચાદિના ગેહમાગતાન્ ભોજયેદ્ દ્વિજાન્ ।
પવિત્રપાણિરાચાન્તાનાસનેષૂપવેશયેત્

પિતૄણામયુજો યુગ્માન્ દેવાનામપિ યોજયેત્ ।
દેવાનામેકમેકં વા પિતૄણાં ચ નિયોજયેત્

તથા માતામહશ્રાદ્ધં વૈશ્વદેવસમન્વિતમ્ ।
કુર્વીત ભક્તિસંપન્નસક્તન્ત્રં વા વૈશ્વદેવિકમ્

પ્રાઙ્મુખં ભોજભેદ્ વિપ્રં દેવાનામુભયાત્મકમ્ ।
પિતૃપૈતામહાનાં ચ ભોજયેચ્ચાપ્યુદઙ્મુખાન્

પૃથક્ તયોઃ કેચિદાહુઃ શ્રાદ્ધસ્ય કરણં દ્વિજ ।
એકત્રૈકેન પાકેન વદન્ત્યન્યે મહર્ષયઃ

વિષ્ટરાર્થં કુશાન્ દત્ત્વા સંપૂજ્યાર્ઘવિધાનતઃ ।
કુર્યાદાવાહનં પ્રાજ્ઞો દેવાનાં તદનુજ્ઞયા

યવામ્બુના ચ દેવાનાં દદ્યાદર્ઘ્યં વિધાનવિત્ ।
સુગન્ધધૂપદીપાંશ્ચ દત્ત્વા તેભ્યો યથાવિધિ ।
પિતૄણામપસકવ્યેન સર્વમેવોપકલ્પયેત્

અનુજ્ઞાં ચ તતઃ પ્રાપ્ય દત્ત્વા દર્ભાન્ દ્વિધાકૃતાન્ ।
મન્ત્રપૂર્વં પિતૄણાં તુ કુર્યાદાવાહનં બુધઃ ।
તિલામ્બુના ચાપસવ્યં દદ્યાદર્ધ્યાદિકં બુધઃ

કાલે તત્રાતિથિં પ્રાપ્તમન્નકામં દ્વિજાધ્વગમ્ ।
બ્રાહ્મણૈરભ્યનુજ્ઞાતઃ કામં તમપિ પૂજયેત્

યોગિનો વિવિધૈ રૂપૈર્નરાણામુપકારિણઃ ।
ભ્રમન્તિ પૃથિવીમેતામવિજ્ઞાતસ્વરૂપિણઃ

તસ્માદભ્યર્ચયેત્ પ્રાપ્તં શ્રાદ્ધકાલેઽતિથિં બુધઃ ।
શ્રાદ્ધક્રિયાફલં હન્તિ દ્વિજેન્દ્રાપૂજિતોઽતિથિઃ

જુહુયાદ્ વ્યઞ્જનં ક્ષારૈર્વર્જ્યમન્નં તતોઽનલે ।
અનુજ્ઞાતો દ્બિજૈસ્તૈસ્તુ ત્રિઃ કૃત્વા પુરુષર્ષભ

અગ્નયે કવ્યવાહનાય સ્વાહેતિ પ્રથમાહુતિઃ ।
સોમાય વૈ પિતૃમતે દાતવ્યા તદનન્તરમ્

વૈવસ્વતાય ચૈવાન્યા તૃતીયા દીયતાહુતિઃ ।
હુતાવશિષ્ટમલ્પાલ્પં વિપ્રપાત્રેષુ નિર્વપેત્

તતોઽન્નં મૃષ્ટમત્યર્થમભીષ્ટમભિસંસ્કૃતમ્ ।
દત્ત્વા જુષધ્વમિચ્છાતો વાચ્યમેતદનિષ્ઠુરમ્

ભોક્તવ્યં તૈશ્ચ તચ્ચિત્તૈર્મૌનિભિઃ સુમુખૈઃ સુખમ્ ।
અક્રુધ્યતા અત્વરતા દેયં તેનાપિ ભક્તિતઃ

રક્ષોઘ્નમન્ત્રપઠનં ભૂમેરાસ્તરણં તિલૈઃ ।
કૃત્વાઽધ્યેયાશ્ચ પિતરસ્ત એવ દ્વિજસત્તમાઃ

પિતા પિતામહશ્ચૈવ તથૈવ પ્રપિતામહઃ ।
મમ તૃપ્તિં પ્રયાન્ત્વદ્ય હોમાપ્યાયિતમૂર્ત્તયઃ

પિતાપિતામહશ્ચૈવ તથૈવ પ્રપિતામહઃ ।
મમ તૃપ્તિં પ્રયાન્ત્વદ્ય વિપ્રદેહેષુ સંસ્થિતાઃ

પિતા પિતામહશ્ચૈવ તથૈવ પ્રપિતામહઃ ।
તૃપ્તિં પ્રયાન્તુ પિણ્ડેષુ મયા દત્તેષુ ભૂતલે

પિતા પિતામહશ્ચૈવ તથૈવ પ્રપિતામહઃ ।
તૃપ્તિં પ્રયાન્તુ મે ભક્ત્યા યન્મયૈતદુદાહૃતમ્

માતામહસ્તૃપ્તિમુપૈતુ તસ્ય
તથા પિતા તસ્ય પિતા તતોઽન્યઃ ।
વિશ્વેઽથ દેવાઃ પરમાં પ્રયાન્તુ
તૃપ્તિં પ્રણશ્યન્તુ ચ યાતુધાનાઃ

યજ્ઞેશ્વરો હવ્યસમસ્તકવ્ય-
ભોક્તાઽવ્યયાત્મા હરિરીશ્વરોઽત્ર ।
તત્સન્નિધાનાદપયાન્તુ સદ્યો
રક્ષાંસ્યશેષાણ્યસુરાશ્ચ સર્વે

તૃપ્તેષ્વેતેષુ વિપ્રેષુ કિરેદન્નં મહીતલે ।
દદ્યાદાચમનાર્થાય તેભ્યો વારિ સકૃત્સકૃત્

સુતૃપ્તૈસ્તૈરનુજ્ઞાતઃ સર્વેણાન્નેન ભૂતલે ।
સલિલેન તતઃ પિણ્ડાન્ સમાગૃહ્ય સમાહિતઃ

પિતૃતીર્થેન સલિલં તથૈવ સલિલાઞ્જલિમ્ ।
માતામહેભ્યસ્તેનૈવ પિણ્ડાંસ્તીર્થેન નિર્વપેત્।
દક્ષિણાગ્રેષુ દર્ભેષુ પુષ્પધૂપાદિપૂજિતામ્

સ્વપિત્રે પ્રથમં પિણ્ડં દદ્યાદુચ્છિષ્ટસન્નિધૌ ।
પિતામહાય ચૈવાન્યં તત્પિત્રે ચ તથાઽપરમ્

દર્ભમૂલે લેપભુજઃ પ્રીણયેલ્લેપઘર્ષણાત્ ।
પિણ્ડે માતામહે તદ્વદ્ ગન્ધમાલ્યાદિસંયુતૈઃ

પૂજયિત્વા દ્વિજાગ્ર્યાણાં દદ્યાદાચમનં બુધઃ ।
પૈત્રેભ્યઃ પ્રથમં ભક્ત્યા તન્મનસ્કો દ્વિજેશ્વર

સુસ્વધેત્યાશિષા યુક્તાં દદ્યાચ્છક્ત્યા ચ દક્ષિણામ્ ।
દત્ત્વા ચ દક્ષિણાં તેભ્યો વાચયેદ્ વૈશ્વદેવિકાન્ ।
પ્રીયન્તામિતિ યે વિશ્વે દેવાસ્તેન ઇતીરયેત્

તથેતિ ચોક્તે તૈર્વિપ્રૈઃ પ્રાર્થનીયાસ્તથાશિષઃ ।
પશ્ચાદ્ વિસર્જયેદ્ દેવાન્ પૂર્વં પૈત્રાન્મહામતે

માતામહાનામપ્યેવં સહ દેવૈઃ ક્રમઃ સ્મૃતઃ ।
ભોજને ચ સ્વશક્ત્યા ચ દાને તદ્વદ્ વિસર્જ્જને ।
આપાદશૌચનાત્ પૂર્વં કુર્યાદેવ દ્વિજન્મસુ

જાનન્તં પ્રથમં પિત્ર્યં તથા માતામહેષુ ચ ।
વિસર્જયેત્ પ્રીતિવચઃ સંમાન્યાભ્યર્થિતાંસ્તતઃ ।
નિવર્ત્તેતાભ્યનુજ્ઞાત આદ્વારાન્તમનુવ્રજેત્

તતસ્તુ વૈશ્વદેવાખ્યાં કુર્યાન્નિત્યક્રિયાં તતઃ ।
ભુઞ્જીયાચ્ચ સમં પૂજ્ય ભૃત્યબન્ધુભિરાત્મના

એવં શ્રાદ્ધં બુધઃ કુર્યાત્ પિત્ર્યં માતામહં તથા ।
શ્રાદ્ધૈરાપ્યાયિતા દદ્યુઃ સર્વાન્ કામાન્ પિતામહાઃ

ત્રીણિ શ્રાદ્ધે પવિત્રાણિ દૌહિત્રઃ કુતપસ્તિલાઃ ।
રજતસ્ય તથા દાનં તથા સંદર્શનાદિકમ્

વર્જ્યસ્તુ કુર્વતા શ્રાદ્ધં ક્રોધોઽધ્વગમમં ત્વરા ।
ભોક્તુરપ્યત્ર વિપ્રેન્દ્ર ત્રયમેતન્ન સંશયઃ

વિશ્વેદેવાઃ સપિતરસ્તથા માતામહા દ્વિજ ।
કુલં ચાપ્યાયતે પુંસાં સર્વં શ્રાદ્ધં પ્રકુર્વતામ્

સોમાધારઃ પિતૃગણો યોગાધારશ્ચ ચન્દ્રમાઃ ।
શ્રાદ્ધં યોગિનિયુક્તં તુ તસ્મદ્ વિપ્રેન્દ્ર શસ્યતે

સહસ્ત્રસ્યાપિ વિપ્રાણાં યોગી ચેત્ પુરતઃ સ્થિતઃ ।
સર્વાન્ ભોક્તૄંસ્તારયતિ યજમાનં તથા દ્વિજ

મહ્યં સનત્કુમારેણ પૂર્વકલ્પે દ્વિજોત્તમ ।
કથિતં વાયુના ચાપિ દેવાનાં શંભુના તથા

ઋષીણાં શક્તિપુત્રેણ તથા મૈત્રેયસંજ્ઞિતે ।
ભવિષ્યતિ ક્રમાદ્ યાવન્ મયા તે કથિતં દ્વિજ

)
ઇયં સર્વપુરાણેષુ સામાન્યા પૈતૃકી ક્રિયા ।
એતત્ ક્રમાત્ કર્મકાણ્ડં જ્ઞાત્વા મુચ્યેત બન્ધનાત્

એતદાશ્રિત્ય નિર્વાણં ઋષયઃ સંશિતવ્રતાઃ ।
પ્રાપ્તા ગૌરમુખેદાનીં ત્વમપ્યેવં પરો ભવ

ઇતિ તે કથિતં ભક્ત્યા પૃચ્છતો દ્વિજસત્તમ ।
પિતૄન્ યષ્ટ્વા હરિં ધ્યાયેદ્ યસ્તસ્ય કિમતઃ પરમ્ ।
ન તસ્માત્ પરતઃ પિત્ર્યં તન્ત્રમસ્તીતિ નિશ્ચયઃ

॥ ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે ભગવચ્છાસ્ત્રે ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ

ધરણ્યુવાચ ।
એવં શ્રાદ્ધવિધિં શ્રુત્વા માર્કણ્ડેયાન્મહામુનિઃ ।
તદા ગૌરમુખો દેવ કિમૂર્ધ્વં કૃતવાન્ વિભો