Language

ENहिગુ
Scripture Library

Vāmanapurāṇa, Saromāhātmya · Chapter 10

10.1

iti śrīvāmanapurāṇe saromāhātmye navamo 'dhyāyaḥ
lomaharṣaṇa uvāca /
saparvatavanāmurvīṃ dṛṣṭvā saṃkṣubhitāṃ baliḥ /
papracchośanasaṃ śukraṃ praṇipatya kṛtāñjaliḥ

10.2

ācārya kṣobhamāyāti sābdhibhūmidharā mahī /
kasmācca nāsurān bhāgān pratigṛhṇanti vahnayaḥ

10.3

iti pṛṣṭo 'tha balinā kāvyo vedavidāṃ varaḥ /
uvāca daityādhipatiṃ ciraṃ dhyātvā mahāmatiḥ

10.4

avatīrṇo jagadyoniḥ kaśyapasya gṛhe hariḥ /
vāmaneneha rūpeṇa paramātmā sanātanaḥ

10.5

sa nūnaṃ yajñamāyāti tava dānavapuṅgava /
tatpādanyāsavikṣobhādiyaṃ pracalitā mahī

10.6

kampante girayaśceme kṣubhitā makarālayāḥ /
neyaṃ bhūtapatiṃ bhūmiḥ samarthā voḍhumīśvaram

10.7

sadevāsuragandharvā yakṣarākṣasapannagā /
anenaiva dhṛtā bhūmirāpo 'gniḥ pavano nabhaḥ /
dhārayatyakhilān devān manuṣyāṃśca mahāsurān

10.8

iyamasya jagaddhāturmāyā kṛṣṇasya gahvarī /
dhāryadhārakabhāvena yayā saṃpīḍitaṃ jagat

10.9

tatsannidhānādasurā na bhāgārhāḥ suradviṣaḥ /
bhuñjate nāsurān bhāgānapi tena trayo 'gnayaḥ

10.10

śukrasya vacanaṃ śrutvā hṛṣṭaromābravīd baliḥ /
dhanyo 'haṃ kṛtapuṇyaśca yanme yajñapatiḥ svayam /
yajñamabhyāgato brahman mattaḥ ko 'nyo 'dhikaḥ pumān

10.11

yaṃ yoginaḥ sadodyuktāḥ paramātmānamavyayam /
draṣṭumicchanti devo 'sau mamādhvaramupeṣyati /
yanmayācārya kartavyaṃ tanmamādeṣṭumarhasi

10.12

śukra uvāca
yajñabhāgabhujo devā vedaprāmāṇyato 'sura /
tvayā tu dānavā daitya yajñabhāgabhujaḥ kṛtāḥ

10.13

ayaṃ ca devaḥ sattvasthaḥ karoti sthitipālanam /
visṛṣṭaṃ ca tathāyaṃ ca svayamatti prajāḥ prabhuḥ

10.14

bhavāṃstu vandī bhavitā nūnaṃ viṣṇuḥ sthitau sthitaḥ /
viditvaivaṃ mahābhāgā kuru yat te manogatam

10.15

tvayāsya daityādhipate kvalpake 'pi hi vastuni /
pratijñā naiva voḍhavyā vācyaṃ sāma tathāphalam

10.16

kṛtakṛtyasya devasya devārthaṃ caiva kurvataḥ /
alaṃ dadyāṃ dhanaṃ deve tvetadvācyaṃ tu yācataḥ /
kṛṣṇasya devabhūtyartha pravṛttasya mahāsura

10.17

baliruvāca
brahman kathamahaṃ brūyāmanyenāpi hi yācitaḥ /
nāstīti kimu devasya saṃsākasyāghahāriṇaḥ

10.18

vratopavāsairvividhair yaḥ prabhurgṛhyate hariḥ /
sa me vakṣyati dehīti govindaḥkimato 'dhikam

10.19

yadarthaṃ sumahārambhā damaśaucaguṇānvitaiḥ /
yajñā kriyante yajñeśaḥ sa me dehīti vakṣyati

10.20

tatsādhu sukṛtaṃ karma tapaḥ sucaritaṃ canaḥ /
yanmā dehīti viśveśaḥ svayameva vadiṣyati

10.21

nāstītyahaṃ guro vakṣye tamabhyāgatamīśvaram /
prāṇatyāgaṃ kariṣye 'haṃ na tu nāsti jane kvacit

10.22

nāstīti yanmayā noktamanyeṣāmapi yācatām /
vakṣyāmi kathamāyāte tadadya cāmare 'cyute

10.23

ślāghya eva hi vīrāṇāṃ dānāccāpatsamāgamaḥ /
na bādhākāri yaddānaṃ tadaṅgaṃ balavat smṛtam

10.24

madrājye nāsukhī kaścinna daridro na cāturaḥ /
na duḥkhito na cobdigno na śamādivivarjitaḥ

10.25

hṛṣṭastuṣṭaḥ sugandhī ca tṛptaḥ sarvasukhānvitaḥ /
janaḥ sarvo mahābhāga kimutāhaṃ sadā sukhī

10.26

etadviśiṣṭamatrāhaṃ dānabījaphalaṃ labhe /
viditaṃ muniśārdula mayaitat tvanmukhācchrutam

10.27

matprasādaparo nūnaṃ yajñenārādhito hiraḥ /
mama dānamavāpyāsau puṣṇāti yadi devatāḥ

10.28

etadbījavare dānabījaṃ patati ced gurau /
janārdane mahāpātre kiṃ na prāptaṃ tato mayā

10.29

viśiṣṭaṃ mama taddānaṃ parituṣṭāśca devatāḥ /
uvabhogācchataguṇaṃ dānaṃ sukhakaraṃ smṛtam

10.30

matprasādaparo nūnaṃ jajñenārādhito hariḥ /
tenābhyeti na saṃdeho darśanādupakārakṛt

10.31

atha kopena cābhyeti devabhāgoparodhataḥ /
māṃ nihantuṃ tato hi syād vadhaḥ ślāghyataro 'cyutāt

10.32

etajjñātvā muniśreṣṭha dānavighnākareṇa me /
naiva bhāvyaṃ jagannāthe govinde samupasthite

10.33

lomaharṣaṇa uvāca
ityevaṃ vadatastasya prāptastatra janārdanaḥ /
sarvadevamayo 'tintyo māyāvāmanarūpadhṛk

10.34

taṃ dṛṣṭvā yajñavāṭaṃ tu praviṣṭamasurāḥ prabhum /
jagmuḥ prabhāvataḥ kṣobhaṃ tejasā tasya niṣprabhāḥ

10.35

jeṣuśca munayastatra ye sametā mahādhvare /
vasiṣṭho gādhijo gargo anye ca munisattamāḥ

10.36

baliścaivākhilaṃ janma mene śaphalamātmanaḥ /
tataḥ saṃkṣobhamāpanno na kaścit kiñciduktavān

10.37

pratyekaṃ devadeveśaṃ pūjayāmāsa tejasā /
athāsurapati prahvaṃ dṛṣṭvā munivarāśca tān

10.38

devadevapatiḥ sākṣād viṣṇurvāmanarūpadhṛk /
tuṣṭāva yajñaṃ vahniṃ ca yajamānamathārcitaḥ /
yajñakarmādhikārasthān sadasyān dravyasaṃpadam

10.39

sadasyāḥ pātramakhilaṃ vāmanaṃ prati tatkṣaṇāt /
yajñavāṭasthitaṃ viprāḥ sādhu sādhvityudīrayan

10.40

sa cārghamādāya baliḥ prodbhūtapulakastadā /
pūjayāmāsa govindaṃ prāha cedaṃ mahāsuraḥ

10.41

baliruvāca
suvarṇaratnasaṃghāto gajāśvasamitistathā /
striyo vastrāṇyalaṅkārān gāvo grāmāśca puṣkalāḥ

10.42

sarve ca saralā pṛthvī bhavato vā yadīpsitam /
tad dadāsi vṛṇuṣveṣṭaṃ mamārthāḥ santi te priyāḥ

10.43

ityukto daityapatinā prītigarbhānvitaṃ vacaḥ /
prāha sasmitagambhīraṃ bhagavān vāmanākṛtiḥ

10.44

mamāgniśaraṇārthāya dehi rājan padatrayam /
suvarṇagrāmaratnādi tadarthibhyaḥ pradīyatām

10.45

baliruvāca
tribhiḥ prayojanaṃ kiṃ te padaiḥ padavatāṃ vara /
śataṃ śatasahasraṃ vā padānāṃ mārgatāṃ bhavān

10.46

śrīvāmana uvāca
etāvatā daityapate kṛtakṛtyo 'smi mārgaṇe /
anyeṣāmarthināṃ vittamicchayā dāsyate bhavān

10.47

etacchrutvā tu gaditaṃ vāmanasya mahātmanaḥ /
vācayāmāsa vai tasmai vāmanāya mahātmane

10.48

pāṇau tu patite toye vāmano 'bhūdavāmanaḥ /
sarvedevamayaṃ rūpaṃ darśayāmāsa tatkṣaṇāt

10.49

cantrasūryau tu nayane dyauḥ śiraścaraṇau kṣitiḥ /
pādāṅgulyaḥ piśācāstu hastāṅgulyaśca guhyakāḥ

10.50

viśvedevāśca jānusthā jaṅghe sādhyāḥ surottamāḥ /
yakṣā nakheṣu saṃbhūtā rekhāsvapsarasastathā

10.51

dṛṣṭirṛkṣāṇyaśeṣāṇi keśāḥ sūryāśavaḥ prabhoḥ /
tārakā romakūpāṇi romeṣu ca maharṣayaḥ

10.52

bāhavo vidiśastasya diśaḥ śrotre mahātmanaḥ /
aśvinau śravaṇe tasya nāsā vāyurmahātmanaḥ

10.53

prasāde candramā devo mano dharmaḥ samāśritaḥ /
satyamasyābhavad vāṇī jihvā devī sarasvatī

10.54

grīvāditirdevamātā vidyāstadvalayastathā /
svargadvāramabhūnmaitraṃ tvaṣṭā pūṣā ca vai bhruvau

10.55

mukhe vaiśvānaraścāsya vṛṣaṇau tu prajāpatiḥ /
hṛdayaṃ ca paraṃ brahma puṃstvaṃ vai kaśyapo muniḥ

10.56

pṛṣṭhe 'sya vasavo devā marutaḥ sarvasaṃdhiṣu /
vakṣasthale tathā rudro dhairye cāsya mahārṇavaḥ

10.57

udare cāsya gandharvā marutaśca mahābalāḥ /
lakṣmīrmedhā dhṛtiḥ kāntiḥ sarvavidyāśca vai kaṭiḥ

10.58

sarvajyotīṃṣi yānīha tapaśca paramaṃ mahat /
tasya devādhidevasya tejaḥ prodbhūtamuttamam

10.59

tanau kukṣiṣu vedāśca jānunī ca mahāmakhāḥ /
iṣṭayaḥ paśavaścāsya dvijānāṃ ceṣṭitāni ca

10.60

tasya devamayaṃ rūpaṃ dṛṣṭvā viṣṇormahātmanaḥ /
upasarpanti te daityāḥ pataṅgā iva pāvakam

10.61

cikṣurastu mahādaityaḥ pādāṅguṣṭhaṃ gṛhītavān /
dantābhyāṃ tasya vai grīvāmaṅguṣṭhenāhanaddhariḥ

10.62

pramathya sarvānasurān pādahastatalairvibhuḥ /
kṛtvā rūpaṃ mahākāyaṃ saṃjahārāśu medinīm

10.63

tasya vikramato bhūmiṃ candrādityau stanāntare /
nabho vikramamāṇasya sakthideśe sthitāvubhau

10.64

paraṃ vikramamāṇasya jānumūle prabhākarau /
viṣṇorāstāṃ sthitasyaitau devapālanakarmaṇi

10.65

jitvā lokatrayaṃ tāṃśca hatvā cāsurapuṅgavān /
purandarāya trailokyaṃ dadau viṣṇururukramaḥ

10.66

sutalaṃ nāma pātālamadhastādvasudhātalāt /
balerdattaṃ bhagavatā viṣṇunā prabhaviṣṇunā

10.67

atha daityaiśvaraṃ prāha viṣṇuḥ sarveśvareśvaraḥ /
yat tvayā salilaṃ dattaṃ gṛhītaṃ pāṇinā mayā

10.68

kalpapramāṇaṃ tasmāt te bhaviṣyatyāyuruttamam /
vaivakhate tathātīte kāle manvantare tathā

10.69

sāvarṇike tu saṃprāpte bhavānindro bhaviṣyati /
idānīṃ bhuvanaṃ sarvaṃ dattaṃ śakrāya vai purā

10.70

caturyugavyavasthā ca sādhikā hyekasaptatiḥ /
niyantavyā mayā sarve ye tasya paripanthinaḥ

10.71

tenāhaṃ parayā bhaktyā pūrvamārādhito bale /
sutalaṃ nāma pātālaṃ samāsādya vaco mama

10.72

vasāsura mamādeśaṃ yathāvatparipālayan /
tatra devasukhopete prāsādaśatasaṃkule

10.73

protphullapadmasarasi hvadasuddhasaridvare /
sugandhī pūpasaṃpanno varābharamabhūṣitaḥ

10.74

srakcandanādidigdhāṅgo nṛtyagītamanoharān /
upabhuñjan mahābhogān vividhān dānaveśvara

10.75

mamājñayā kālamimaṃ tiṣṭha strīśatasaṃvṛtaḥ /
yāvatsuraiśca vipraiśca na virodhaṃ gamiṣyasi

10.76

tāvat tvaṃ bhuṅkṣva saṃbhogān sarvakāmasamanvitān /
yadā suraiśca vipraiśca virodhaṃ tvaṃ kariṣyasi /
bandhiṣyanti tadā pāsā vāruṇā ghoradarśanāḥ

10.77

baliruvāca
tatrāsato me pātāle bhagavan bhavadājñayā /
kiṃ bhaviṣyatyupādānamupabhogopapādakam /
āpyāyito yena deva smareyaṃ tvāmahaṃ sadā

10.78

śrībhagavānuvāca
dānānyavidhidattāni śrāddhānyaśrotriyāṇi ca /
hutānyaśraddhayā yāni tāni dāsyanti te phalam

10.79

adakṣiṇāstathā yajñāḥ kriyāścāvidhinā kṛtāḥ /
phalāni tava dāsyanti adhītānyavratāni ca

10.80

udakena vinā pūjā vinā darbeṇa yā kriyā /
ājyena ca vinā homaṃ phalaṃ dāsyanti te bale

10.81

yaścedaṃ sthānamāśritya kriyāḥ kāścitkariṣyati /
na tatra cāsuro bhāgo bhaviṣyati kadācana

10.82

jyeṣṭhāśrame mahāpuṇye tathā viṣṇupade hvade /
ye ca śrāddhāni dāsyanti vrataṃ niyamameva ca

10.83

kriyā kṛtā ca yā kācid vidhināvidhināpi vā /
sarvaṃ tadakṣayaṃ tasya bhaviṣyati na saṃśayaḥ

10.84

jyeṣṭhe māsi site pakṣe ekādasyāmupoṣitaḥ /
dvādaśyāṃ vāmanaṃ dṛṣṭvā snātvā viṣṇupade hvade /
dānaṃ dattvā yathāśaktyā prāpnoti paramaṃ padam

10.85

lomaharṣaṇa uvāca
balervaramimaṃ dattvā śakrāya ca triviṣṭapam /
vyāpinā tena rūpeṇa jagāmādarśanaṃ hariḥ

10.86

śaśāsa ca yathāpūrvaṃmindrastrailokyamūrjitaḥ /
niḥśeṣaṃ ca tadā kālaṃ baliḥ pātālamāsthitaḥ

10.87

ityetat kathitaṃ tasya viṣṇormāhātmyamuttamam /
vāmanasya śṛṇvan yastu sarvapāṣaiḥ pramucyate

10.88

baliprahlādasaṃvādaṃ mantritaṃ baliśukrayoḥ /
balerviṣṇośca caritaṃ ye smariṣyanti mānavāḥ

10.89

nādhayo vyādhayasteṣāṃ na ca mohākulaṃ manaḥ /
bhaviṣyati dvijaśreṣṭhāḥ puṃsastasya kadācana

10.90

cyutarājyo nijaṃ rājyamiṣṭaprāptiṃ viyogavān /
samāpneti mahābhāgā naraḥ śrutvā kathāmimām

10.91

brāhmaṇo vedamāpnoti kṣatriyo jayate mahīm /
vaiśyo dhanasamṛddhiṃ ca śūdraḥ sukhamavāpnuyāt /
vāmanasya ca māhatmyaṃ śṛṇvan pāpaiḥ pramucyate

Original text: Vāmanapurāṇa, Saromāhātmya · Edition: A.S. Gupta, Varanasi : All India Kashiraj Trust 1967 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc