Vallālacarita · Chapter 2.23

ityānandabhaṭṭaprokte śaraṇadattīye vallālacarite vaṇijāvamānanaṃ nāma dvāviṃśo 'dhyāyaḥ /
atha trayoviṃśo 'dhyāyaḥ
athānyedyuḥ sabhāsīnamabhyetya pṛthivīśvaraṃ /
ūce bhūminyastajānurbhīmo nṛpativallabhaḥ

deva sarvve śūdragaṇa bhojanaiḥ paritoṣitāḥ /
suvarṇā vaṇijo darpādabhuktvaiva vinirgatāḥ

vaṇijo 'tidurātmāno 'vinītāḥ kulagarvvitāḥ /
brahmakṣatrapaṃktibhojyaṃ te kāṅkṣanti durāśayāḥ

bhojyabhūmiṃ vilokyāpi vihīnaṃ vṛṣalairjanaiḥ /
śrīmantamavajānanto gatavanto yathāgatam

sarvveṣāṃ vaṇijāṃ netā vallabhaḥ sa durāśayaḥ /
pālairhṛto mahārāja tvayā saha virudhyate

varṇamāno 'sya bhavati jāmātā magadheśvaraḥ /
dharāṃ sa manyate tena śarāvamiva garvitaḥ

etadākarṇya nṛpatirbhīmasenavacastadā /
jvalano havaneneva prajajvāla sa manyunā

dantān kaṭakaṭāyyāsau rājā rājāsanopari /
cakāśe gagaṇarūḍhastaḍitvāniva ghoṣavān

papāta mastakāttasya kirīṭaṃ hīrakojjvalam /
kampamānatanoḥ sāyamulkāpiṇḍamivāmbarāt

[[108]]
tadānīṃ rājavallālaḥ krodhaghūrṇadvilocanaḥ /
vaṇijāṃ darpacūrṇārthaṃ śapathaṃ kṛtavān bhṛśam

rājovāca:
yadi dāmbhikhān suvarṇān vaṇijaḥ śūdratve na pātayiṣyāmi, vallabhacandrasaudāgirasya durātmano daṇḍaṃ na vidhāsyāmi, tadā gobrāhmaṇaghātena yāni pātakāni bhavitavyāni tāni me bhaviṣyantīti / dhārttarāṣṭrāṇāṃ vināśāya bhīmasenena yādṛśaḥ śapathaḥ kṛtaḥ eteṣāṃ pātanāya śapatho me tādṛśo jñātavyaḥ, adyāvadhi ete satre śūdravadgrāhyāḥ / vyarthameṣāṃ yajñasūtnadhāraṇamataḥparameteṣāṃ yājanādhyāpane pratigrahañca ye brāhmaṇāḥ kariṣyanti, te jvalanto 'pi patiṣyanti, nānyathā

acireṇāyamādeśo 'bhavadrāṣṭre pracāritaḥ /
tacchrutvā mantrayāmāsu rvaṇijo militāstadā

avicārāttato rājñaḥ krodhakampatkalevarāḥ /
rurudhurnagarādgauḍād dāsānāṃ vyavasāyinaḥ

dviguṇaṃ triguṇaṃ mūlyaṃ dāsānāṃ pradadurviśaḥ /
dāsābhāvāt mahākaṣṭaṃ babhūva sarvvajātiṣu

evambhūte mahākaṣṭe prajāvargairniveditaḥ /
karttavyaṃ cintayāmāsa tadānīṃ bhuvaneśvaraḥ

nānyopāyaṃ tadā dṛṣṭvā brāhmaṇānanvaśādidam /
kāryyā lokahitārthāya kaivarttā dāsyakarmmasu

dāsyakāmāstu kaivarttā śrutvā nṛpatiśāsanam /
ājagmuste rājakulaṃ śataśo 'tha sahasraśaḥ

tān cābravīttato rājā galavastrakṛtāñjalīn /
vṛttirvo dīyate sevā gacchadhvaṃ vyavahāratām

mahāmāṇḍalikaṃ kṛtvā tatasteṣāṃ mahattaraṃ /
maheśaṃ dakṣiṇāghāṭe prerayāmāsa pārthivaḥ

mālākārāḥ kumbhakārāḥ karmmārāśca tato 'nyadā /
yuktahastā galevastrāḥ purastasthurmahīkṣitaḥ

santuṣṭaḥ sevayā teṣāṃ vyājahāra vaco nṛpaḥ /
yūyaṃ satśūdravadgrahyā bhaveta vacanānmama

aśucirvacanādyasya śucirbhavati mānavaḥ /
śuciścaivāśuciḥ samyak kathaṃ rājā na daivatam

kālena gacchatā rājā dāsānāṃ vyavasāyinaḥ /
brahmatvāccyāvayāmāsa brahmabandhūn sudurmmatīn

svasevāyāṃ niyuktaśca dhāvañcakre mahattaram /
ṭhakkuraṃ ca cakārāsau prasanno rājanāpitam

[[110]]
anāhatasvadharmmān sa vilokya vaṇijastataḥ /
ādiśat tān nṛpaḥ sarvvān yajñasūtrāṇi varjjitum

tyajantu yajñasūtrāṇi vaṇijo rāṣṭravāsinaḥ /
tyajedyo na sa daṇḍyaḥ syāt sevakānnṛpa ityaśāt

āhatya ḍiṇḍimān bhṛtyā nagare nagare viśām /
rājājñāṃ ghoṣayāmāsuścatvareṣu ca vīthiṣu

rājājñāmavajānanto dharmmabhītā mahājanāḥ /
tvaramāṇā diśo jagmuḥ sadārādiparicchadāḥ

ayodhyāṃ prayayuḥ kecit kecinmudgagiriṃ tathā /
candramāyutaṃ pāṭlīñca tāmraliptīñca kecana

tathodayaṃ puraṃ kecit kecinmānagaḍhaṃ yayuḥ,
vinītañca puraṃ kecicchriṅkhalāmapi kecana

yena yātāstu te sarvve rājadaṇḍabhayārdditāḥ /
tatyajuryajñasūtrāṇi haimāni tāntavāṇi ca

tatrānehasi vallālo vilokya vyākulaṃ kulam /
brahmaṇāñca kṣatriyāṇāṃ mantrayāmāsa vaidikaiḥ

vivicya vījamāhātmyaṃ tataḥ saṃskārayaṃśca tān /
brahmatvaṃ kṣatriyatvañca kalpayāmāsa sa prabhuḥ