Vallālacarita · Chapter 1

[[001]]
oṃ namo vighnavināyakāya |
praṇamāmi jagatsṛṣṭisthitisaṃhārakāraṇam /
viśveśvaraṃ viśvadharaṃ viśvaṃ ca viśvahetukam

jagadvījaṃ satyarūpaṃ sarvasākṣiṇamavyayam /
sarvvajñaṃ sarvabhūtasthaṃ sarvaśaktidharaṃ vibhum

brāhmaṇebhyo namaskṛtya navadvīpanṛpājñayā /
brāhmaṇānāṃ samutpattitadbhedādisamanvitam /
rāḍhīyānāṃ varendrāṇāṃ gotragāñīsamanvitam /
vallālacaritākhyaṃ tadrājacaritamucyate

sisṛkṣorbrahmaṇo jātaḥ pulaho vāmakarṇataḥ /
aṅgirā nāsikārandhradajāyata mukhādruciḥ

marīciḥ skandhadeśācca pracetā adharoṣṭhataḥ /
ekādaśa caiva rudrā lalāṭāt krodhasambhavāḥ

pulahasya suto vātsyaḥ śāṇḍilyaśca ruceḥ sutaḥ /
bṛhaspaterāṅgiraso bharadvājaḥ sutaḥ smṛtaḥ

[[002]]
marīcermanaso jātaḥ kaśyapaśca prajāpatiḥ /
pracetasopi manaso gautamo bhagavānṛṣiḥ

sāvarṇirgautamājjajñe munipravara eva saḥ /
babhūvuḥ pañcagotrāṇi caiteṣāṃ pravarā bhave

babhūvurbrahmaṇo vaktrādanyā brāhmaṇajātayaḥ /
tāḥ sthitāḥ deśabhedena gotraśūnyāśca bhūpate

adityāṃ dvādaśādityān janayāmāsa kaśyapaḥ /
atrernetramalāccandraḥ kṣīrode ca babhūva ha

candrādityamanūnāñca pravarāḥ kṣatriyāḥ smṛtāḥ /
brahmaṇo vāhudeśāccaivānyāḥ kṣatriyajātayaḥ /
ūrudeśācca vaiśyāśca pādataḥ śūdrajātayaḥ

janmanā jāyate śūdraḥ saṃskārairdvija ucyate /
vedapāṭhādbhavedvipro brāhmaṇo brahmavidyayā

sārasvatāḥ kānyakubjā gauḍā maithilakolkalāḥ /
pañcagauḍāḥ samākṣyātāḥ vindhyasyottaravāsinaḥ

karṇāṭāścaiva tailaṅgāḥ gurjjarā rāṣṭravāsinaḥ /
andhrāśca draviḍāḥ pañca vindhyadakṣiṇavāsinaḥ

sarvve dvijāḥ kānyakujāḥ māthuraṃ māgadhaṃ vinā /
māgadho brahmaṇā parvvūṃ kalpito dvija eva ca /
varāhasya ca gharmmeṇa māthuro jāyate tathā

vedavāṇāṅkaśaki tu gauḍe viprāḥ samāgatāḥ /
hayayānaṃ samāruhya sarvaśāstraviśāradāḥ

[[003]]
medhātithiḥ kṣitīśaśca vītarāgasuṣeṇakau /
saubhariratnagarbhau ca tathā vipraḥ sudhānidhiḥ

tairūḍhā nṛpatervvākyāt sapta saptaśatātmajāḥ /
taddevavaśato jātāstāsu sapta sutā varāḥ /
varandaraṃ gatāḥ pañca kaniṣṭho rāḍhasaṃsthitau

nṛpendrenādiśūreṇa cānītaṃ viprapañcakam /
pañcagotrānvitaṃ teṣāṃ nāma gotrañca kathyate

śrīharṣasya bharadvājo dakṣasya kāśyapaḥ smṛtaḥ /
vedagarbhasya sāvarṇo vātsyaśca chāndaḍasya ca /
śāṇḍilyagotraḥ kathito bhaṭṭanārāyaṇasya ca

bhaṭṭataḥ ṣoḍaśodbhūtā dakṣataścāpi ṣoḍaśa /
catvāraḥ śrīharṣajātā bharadvājakulodvahāḥ /
dvādaśa vedagarbhācca tathaikādatha chāndaḍāt

kecidviprā āgatāśca vaidikā vedapāragāḥ /
pāścātyā dākṣiṇātyāśca śeṣoktā drāviḍāḥ smṛtāḥ

ballālaviṣaye nūnaṃ kulīmā devatāḥ svayam /
śrotriyā meravo jñeyā ghaṭakāḥ stutipāṭhakāḥ

ācāro vinayo vidyā pratiṣṭhā tīrthadarśanam /
niṣṭhāvṛttistapodānaṃ navadhā kulalakṣaṇam

kāmamāmaraṇāt tiṣṭhet gṛhe kanyarttumatyapi /
na caivaināṃ prayacchettu kulahīnāya karhicit

[[004]]
ekāṃ śākhāṃ sakalpāṃ vā ṣaḍbhiraṅgairadhītya ca /
ṣaṭkarmmanirato vipraḥ śrotriyo nāma dharmmavit

guṇānusārato'kāri kulīnaścaiva maulikaḥ /
vaṃśajaśca purā rājñā vallālena suniścitam

iti vallālacarite varṇānāmutpattikathanam |
atha pratigrāhi-saṃjñā-kāraṇa-kathanama |
dhenuṃ svarṇamayīṃ yajñe viprebhyaḥ pradadau nṛpaḥ /
dhenostasyāḥ svarṇamayyāśchedane patito'bhavat

tato nirvvāsito rājñā kaścana svarṇakārakaḥ /
viprāḥ pratigrahājjātāḥ sarvvadharmmabahiṣkṛtāḥ

iti pratigrāhikāraṇam |
atha pratigrāhi-saṃjñakānāṃ sagrāmi-nāmāni |
śaṅkare pītamuṇḍī ca gaḍopi ca divākaraḥ /
guḍo dāḍakanāmā ca dokaḍiścaiva pippalī

vandyo mārttaṇḍanāmā ca brāhmaṇo nāma nāmataḥ /
āyāniśca gaṇāyiśca hāḍo gopī ca vandyajāḥ

[[005]]
māṣo dokaḍināmā ca rāyo ca madhusūdanaḥ /
kuśiko yavanāmā ca haḍo nārāyaṇo 'pi ca

mahintā dividho nāma dāvāriścaiva keśavaḥ /
caṭṭaḥ śakunināmā ca tailavāṭīrnayārikaḥ

kundo viśveśvaro nāma vandyajo viṭhusaṃjñakaḥ /
ghoṣajau bhrātarāvetau madanaviśvarūpakau

gāṅgulirhāsyanāmā ca pūtirgautamasaṃjñakaḥ /
parāśarākhyaḥ śimlī ca śaṅkaro ḍiṇḍisaṃjñakaḥ

amī viprakulodbhatūā godānaṃ jagṛhurdvijāḥ /
teṣāṃ sambandhamātreṇa paṅke gauriva sīdati

sambandhe bhojane caiva dāne yajñe tathaiva ca /
vidvadbhiḥ śrāddhakāle ca varjjyā ete punaḥ punaḥ

iti pratigrāhiṇāṃ nāmādayaḥ |
atha pratigrāhisutānāṃ vivāhakathanam |
gaṇakanyā vaśiṣṭhena ṭoṭena śakuneḥ sutāḥ /
hāḍkanyā dāyikena kubero hāsyajāpatiḥ

cakrapāṇināpi kanyā gṛhītā dhanalobhataḥ /
[[006]]
viṭhusutāpatirbhūtvā caṭṭajaḥ kulabhūṣaṇaḥ /
pratigrāhisutodvāhāt ṣaḍete vaṃśajāḥ smṛtāḥ

śrotriyāya sutāṃ dattvā kulīno vaṃśajaḥ punaḥ

grāmaṃ labdhvā ca vallālāt kauṇḍilyastatpracāritaḥ /
yavagrāmī kaḍāro ca kauṇḍilyo vaiduḍīstathā

iti pratigrāhisutānāṃ vivāhakathanam |
atha pañcagotrīyānāṃ sagrāmi-nāmādi-kathanam |
atha śāṇḍilyagotrasya bhaṭṭanārāyaṇasya vaṃśadharāṇāṃ gāṁināmāni |
ādau vandyo varāhaḥ syāt rāmo gaḍgaḍistathā /
nṛpaḥ syāt keśaraścaiva nānaḥ kusumakaulikaḥ

vāṭuḥ syāt pārihālosau kulabhirguināmakaḥ /
gaṇo ghoṣalitāṃ prāptaḥ seyuḥ śāṇḍīśvarīstathā

vuḍomāścarakaścaiva, vaṭavyālo vikarttanaḥ /
vasurāyistathā nīlaḥ kaḍyālo madhusūdanaḥ

kuśī ca koyanāmā ca kulisā caiva vāsukaḥ /
ākāśo mādhavo dīrghagrāmī caiva mahāmatiḥ

ete ṣoḍaśa śāṇḍilyāḥ kathitā rājapūjitāḥ /
tataḥ kāśyapa-gotrīya-dakṣa-vaṃśaśca kathyate

[[007]]
atha kāśyapagotrasya dakṣasya vaṃśadharāṇāṃ gāṁināmāni |
dhīro 'bhavat guḍīgrāmī nīraḥ syādāmarūlikaḥ /
bhūriṣṭālaḥ śubhaścaiva śambhuḥ syāttailavāṭikaḥ

kautukaḥ pītamuṇḍī syāt caṭṭagrāmī sulocanaḥ /
palaśāyī pālunāmā haḍḥkāko matastathā

poḍāriḥ kṛṣṇasaṃjño 'sau pāladhī rāmanāmakaḥ /
jananāmā koyāriḥ syāt parkkaṭirvanamālikaḥ

simalāyī śrīhariḥ syāt jaṭaḥ pūṣalikastathā /
bhaṭṭagrāmī śaśidharo mūlagrāmī ca keśavaḥ /
ete ṣoḍaśa bhūdevāḥ jñeyāḥ kāśyapasaṃjñakāḥ

atha bharadvājagotrasya śrīharṣasya vaṃśadharāṇām gāṁināmāni |
dhāṁdunāmā mukhaiṭiḥ syāt janaḥ syāddīnasāyikaḥ /
nānaḥ sāhariko jñeyo rāyī ca rāmanāmakaḥ

śrīharṣasya sutā ete bharadvājakulodbhavāḥ /
sarvvadeśeṣu viditamagravartacatuṣṭayam

[[008]]
atha sāvarṇagotrasya vedagarbhasya vaṃśadharāṇāṃ gāṁināmāni |
gāṅgulī halanāmā ca kundo rājyadharastathā /
vaśiṣṭhaḥ siddhalo jñeyo dāyī ca madano bhavat

viśvarūpastathā nandī vāligrāmī kumārakaḥ /
yogī siyāriko jñeyaḥ puṃsiko rāmanāmakaḥ

dakṣaḥ sākaṭasaṃjño 'sau pārī ca madhusūdanaḥ /
ghaṇṭāgrāmī mādhavaśca nāyārī ca guṇākaraḥ /
ete putrā mahāprājñāḥ sāvarṇā dvādaśa smṛtāḥ

atha vātsyagotrasya chāndaḍsya vaṃśadharāṇāṃ gāṁināmāni |
ravirmahintā surabhiśca ghoṣaḥ kaviḥ pṛthivyāṃ khalu śimbalālaḥ /
mahāyaśā vāpulikaśca piplī dhīraśca pūtirnanu śaṅkarākhyaḥ

viśvambharo 'bhūt khalu pūrbbagrāmī vātsyāśca tādarthanivāsadeśāḥ
[[009]]
śrīśrīdharobhūt khalu kāñjivillī nārāyaṇo nāma ca kāñjiyārī /
cautkhaṇḍiko nāma guṇākaraḥ syāt mano dīghālo bhuvi rudratulyaḥ

atha gauṇakulīnānāmullekhanam |
dīrghāṅgī pāriḥ kulabhī poḍārī rāiḥ keśarī /
ghaṇṭā ḍiṇḍiḥ pītamuṇḍīr mahintā guḍpippalī /
haḍśca gaḍgaḍiścaiva ime gauṇāḥ prakīrttitāḥ /
ataḥparaṃ viśeṣaṃ yadatraiva varṇyate mayā

ekadā rājavallālaḥ kaulinya-sthāpanāya ca /
āmantrayāmāsa viprān sabhārohaṇa-karmmaṇi

nityakarmmāṇi niṣpādya tatastanniścite 'hani /
āyayurbrāhmaṇāḥ sarvve sabhāyāṃ nṛpasannidhau

kecit praharamadhye ca sārddhapraharamadhyataḥ /
sārddhadviprahare ke vā yayurnṛpatisannidhim

[[010]]
tatastu matimān rājā vivicya dvija-ceṣṭitān /
kaulīnyādiyathāyogyaṃ tebhyastatra dadau mudā

sārddhadvipraharātīte sabhāyāmāgatāstu ye /
te samparṇūdharmma-niṣṭhāḥ kaulīnyaṃ lebhire dvijāḥ

ye sārddhaprahare prāptāḥ śrotriyāste prakīrttitāḥ /
babhūrgauṇakulīnāste yāmāntaragatāstu ye

kālenādiśrotriyeṣu viśuddheṣu niveśitāḥ /
āsan gauṇāśca vikhyātāḥ kaṣṭaśrotriyasaṃjñayā

yathā gauṇāstathā kaṣṭā heyā eva samaṃ sadā /
iti rāḍhīyaviprāṇāṃ kathitaḥ kulaniścayaḥ

iti rāḍhīyaviprāṇām kaulīnyādiprāptikathanam /
atha varendravaṃśakathanam /
kāśyape 'ṣṭādaśa jñeyāḥ śāṇḍilyeṣu caturdaśa /
caturvviṃśatirvātsyānām bharadvāje tathāvidhaḥ

sāvarṇe viṃśatirjñeyāḥ kathitāḥ pañcagotrakāḥ /
teṣāṃ grāmī savistāraṃ kathyate ca yathākramam

[[011]]
atha kāśyapagotrasya kṛpānidhervaṃśadharāṇām gāṁināmāni /
karañjo bhāduḍī maitro bālayaṣṭikakeralau /
madhugrāmī balīhārī moyālī bījakuñjakaḥ

koṭiḥ sarvvagrāmakoṭiḥ pareśaścaiva dhosakaḥ /
bhadrayāmī cāśrukoṭiḥ śaragrāmī ca viśrutaḥ /
velagrāmī camagrāmau vaṃśajāśca kṛpānidheḥ

atha śāṇḍilyagotrasya dāmodarasya vaṃśadharāṇāṃ gāṁināmāni /
rudravāgcī sādhuvāgcī lāhiḍī campaṭistathā /
nandanāvāṭī kālindī caṭṭagrāmī ca pūṣaṇaḥ

śiharirviśī matsyāśī veluḍīścampasaṃjñakaḥ /
suvarṇatoṭaḥ śāṇḍilyodāmodarasya vaṃśajāḥ

atha vātsyagotrasya dharādharasya vaṃśadharāṇāṃ gāṁināmāni /
saṃyāminī bhīmakālī bhaṭṭaśālī ca kuḍmuḍiḥ

[[012]]
bhāḍiyālaḥ kāmakālī vātsyagrāmī ca lakṣakaḥ /
voḍgrāmī jāmarūkhī kālīgrāmī kalīharaḥ

śītalī dhosalī caiva tāluḍī kukkuṭī tathā /
nidrālī cākṣuṣagrāmī deuli siharī tathā

prauṇḍrīkākṣiḥ śrutavaṭī caturāndī tathā smṛtaḥ /
kālindī vātsyagotrasya dharādharasya vaṃśajāḥ

atha bharadvājagotrasya gautamasya vaṃśadharāṇāṃ gāṁināmāni /
bhādaḍo lāḍḍela-jhāmā jhāmālī jhampaṭī ca vā /
urttivāhī ugrarekhī ākhu-ratnābalī khaniḥ

gosvāśirāthaḥ pisvīni ceṅgā cākhuri pippalī /
viśālā kāñcanagrāmī asṛk śākoṭakastathā

kṣetragrāmī rājagrāmī nandīgrāmī ca jadhyalaḥ /
puktirvṛhatī gotreṣu bharadvājeṣu gotamāt

atha sāvarṇagotrasya parāśarasya vaṃśadharāṇāṃ gāṁināmāni /
siṃhaḍālaka unduḍī śṛṅgī pākaḍī ledhuḍī /
dhundhuḍī tātoyā setuḥ kapālī lomapeṭarau

[[013]]
pañcavaṭī khaṇḍavaṭī nikaḍiśca samudrakaḥ /
puṇḍariko yaśogrāmī ketugrāmī ca viśrutaḥ

puṣpapo bhāduṣī caiva varendrā gāṁisaṃjñakāḥ /
munikalpā amī jātā sāvarṇeṣu parāśarāt

atha vaidikānāṃ kaulinyādivihīnatvakāraṇam |
vaidikā brāhmaṇā āsan vaṇijāṃ pakṣapātiṇaḥ /
tatastānsadasi krodhānnājuhāva mahīpatiḥ

nākāṅkṣannabhihāraṃ te rājadattaṃ tapodhanāḥ /
brāhmaṇāḥ brahmavidvāṃso vaidikā iti kecana

iti vaidikānāṃ kaulīnyādirāhityakathanam /
atha kānyakubjāgata-kāyasyānāṃ nāmagotrāṇi /
kāśyape gotre sañjāto dakṣanāmā mahāmatiḥ /
tasya dāso gautamasya gotre daśaratho vasuḥ

śāṇḍilyagotre saṃbhūte bhaṭṭanārāyaṇaḥ kvatī /
tasya saukālino dāso ghoṣajo makarandakaḥ

bharadvājeṣu vikhyātaḥ śrīharṣo munisattamaḥ /
dāsastasya virāṭākhyaḥ guhakaḥ kāśyapaḥ smṛtaḥ

[[014]]
sāvarṇagotro nirdiṣṭo vedagarbhastapodhanaḥ /
tasya dāso mitravaṃśo viśvāmitrasya gotrakaḥ /
kālidāsa iti khyātaḥ śūdravaṃśasamudbhavaḥ

vātsyagotreṣu sambhūtaḥ chāndaḍ iti saṃjñitaḥ /
maudgalyagotrakodattaḥ puruṣottamasaṃjñakaḥ /
eteṣāṃ rakṣaṇārthāya svāgato gauḍhmaṇḍalam

ye ghoṣavasumitrāstu kulīnāḥ sarvva eva te /
deva-dattau senasiṃghau pālitaśca karo guhaḥ /
dāsaśca madhyamā aṣṭau dvisaptatirgharāstataḥ

aśīti rmaulikā rājavallālasena-sammatāḥ /
dvisaptatirgharā ye te kāyastheṣvadhamāḥ smṛtāḥ

atha guṇavatkāyasthapraśaṃsā /
śūdrāstu ye dānaparā bhavanti vratānvitā vipraparāyaṇāśca /
annaṃ hi teṣāṃ satataṃ subhojyaṃ bhavet dvijair dṛṣṭam idaṃ purātanaiḥ