Tantraloka · Chapter 28

iti nityavidhiḥ prokto naimittikamathocyate // 1b

niyataṃ bhāvi yannityaṃ tadityasminvidhau sthite /
mukhyatvaṃ tanmayībhūtiḥ sarvaṃ naimittikaṃ tataḥ // 2

dinādikalpanotthe tu naiyatye sarvanityatā /
dinamāsarkṣavarṣādinaiyatyāducyate tadā // 3

aśaṅkitavyāvaśyantāsattākaṃ jātucidbhavam /
pramātraniyataṃ prāhurnaimittikamidaṃ budhāḥ // 4

sandhyādi parvasaṃpūjā pavitrakamidaṃ sadā /
nityaṃ niyatarūpatvātsarvasmin śāsanāśrite // 5

jñānaśāstragurubhrātṛtadvargaprāptayastathā /
tajjanmasaṃskriyābhedāḥ svajanmotsavasaṃgatiḥ // 6

śrāddhaṃ vipatpratīkāraḥ pramodo@dbhutadarśanam /
yoginīmelakaḥ svāṃśasantānādyaiśca melanam // 7

śāstravyākhyāpurāmadhyāvasānāni kramodayaḥ /
devatādarśanaṃ svāpnamājñā samayaniṣkṛtiḥ // 8

iti naimittikaṃ śrīmattantrasāre nirūpitam /
trayoviṃśatibhedena viśeṣārcānibandhanam // 9

tatra parvavidhiṃ brūmo dvidhā parva kulākulam /
kulāṣṭakakṛtaṃ pūrvaṃ proktaṃ śrīyogasaṃcare // 10

abdhīndu munirityetanmāheśyā brahmasantateḥ /
pratipatpañcadaśyau dve kaumāryā rasavahniyuk // 11

abdhirakṣīndu vaiṣṇavyā aindryāstvastraṃ trayodaśī /
vārāhyā randhrarudrau dve caṇḍyā vasvakṣiyugmakam // 12

dve dve tithī tu sarvāsāṃ yogeśyā daśamī punaḥ /
tasyā apyaṣṭamī yasmāddvitithiḥ sā prakīrtitā // 13

anyāścākulaparvāpi vaiparītyena lakṣitam /
kulaparveti tadbrūmo yathoktaṃ bhairave kule // 14

haiḍare trikasadbhāve trikakālīkulādike /
yo@yaṃ prāṇāśritaḥ pūrvaṃ kālaḥ proktaḥ suvistarāt // 15

sa cakrabhedasaṃcāre kāṃcit sūte svasaṃvidam /
svasaṃvitpūrṇatālābhasamayaḥ parva bhaṇyate // 16

parva pūraṇa ityeva yadvā pṝ pūraṇārthakaḥ /
parvaśabdo niruktaśca parva tatpūraṇāditi // 17

haiḍare@tra ca śabdo@yaṃ dvidhā nāntetaraḥ śrutaḥ /
taccakracāraniṣṇātā ye kecit pūrṇasaṃvidaḥ // 18

tanmelakasamāyuktāste tatpūjāparāḥ sadā /
yo@pyatanmaya eṣo@pi tatkāle svakramārcanāt // 19

tadyoginīsiddhasaṅghamelakāt tanmayībhavet /
yathā prekṣaṇake tattaddraṣṭṛsaṃvidabheditām // 20

kramoditāṃ sadya eva labhate tatpraveśanāt /
yogābhyāsakramopāttāṃ tathā pūrṇāṃ svasaṃvidam // 21

labhante sadya evaitatsaṃvidaikyapraveśanāt /
tatkālaṃ cāpi saṃvitteḥ pūrṇatvāt kāmadogdhṛtā // 22

tena tattatphalaṃ tatra kāle saṃpūjayācirāt /
yathā ciropāttadhanaḥ kurvannutsavamādarāt // 23

atithiṃ so@nugṛhṇāti tatkālābhijñamāgatam /
tathā suphalasaṃsiddhyai yoginīsiddhanāyakāḥ // 24

yatnavanto@pi tatkālābhijñaṃ tamanugṛhṇate /
uktaṃ ca tatra teneha kule sāmānyatetyalam // 25

yasya yaddhṛdaye devi vartate daiśikājñayā /
mantro yogaḥ kramaścaiva pūjanāt siddhido bhavet // 26

kulācāreṇa deveśi pūjyaṃ siddhivimuktaye /
ye parvasveṣu deveśi tarpaṇaṃ tu viśeṣataḥ // 27

gurūṇāṃ devatānāṃ ca na kurvanti pramādataḥ /
durācārā hi te duṣṭāḥ paśutulyā varānane // 28

abhāvānnityapūjāyā avaśyaṃ hyeṣu pūjayet /
aṭanaṃ jñānaśaktyādilābhārthaṃ yatprakīrtitam // 29

śaktiyāgaśca yaḥ prokto vaśyākarṣaṇamāraṇam /
tatsarvaṃ parvadivaseṣvayatnenaiva siddhyati // 30

tatsāmānyaviśeṣābhyāṃ ṣoḍhā parva nirūpitam /
māsasyādyaṃ pañcamaṃ ca śrīdinaṃ paribhāṣyate // 31

utkṛṣṭatvāt parvadinaṃ śrīpūrvatvena bhāṣyate /
samayo hyeṣa yadguptaṃ tannānupapadaṃ vadet // 32

turyāṣṭamānyabhuvanacaramāṇi dvayorapi /
pakṣayoriha sāmānyasāmānyaṃ parva kīrtitam // 33

yadeteṣu dineṣveva bhaviṣyadgrahabhātmakaḥ /
ubhayātmā viśeṣaḥ syāttatsāmānyaviśeṣatā // 34

sā caikādaśadhaikasminnekasminvibhunoditā /
sajātīyā tu sotkṛṣṭetyevaṃ śambhurnyarūpayat // 35

kṛṣṇayugaṃ vahnisitaṃ śrutikṛṣṇaṃ vahnisitamiti pakṣāḥ /
arkendujīvacandrā budhayugmendvarkakaviguruvidhu syāt // 36

paraphalguścaitramaghe tiṣyaḥ prākphalgukarṇaśatabhiṣajaḥ /
mūlaprājāpatye viśākhikā śravaṇasaṃjñayā bhāni // 37

randhre tithyarkapare vasurandhre śaśivṛṣāṅkarasarandhrayugam /
prathamaniśāmadhyaniśe madhyāhnaśarā dinodayo madhyadinam // 38

prathamaniśeti ca samayo mārgaśiraḥprabhṛtimāseṣu /
kanyāntyajātha veśyā rāgavatī tattvavedinī dūtī // 39

vyāsasamāsāt kramaśaḥ pūjyāścakre@nuyāgākhye /
sarvatra ca parvadine kuryādanuyāgacakramatiśayataḥ // 40

guptāguptavidhānādiyāgacaryākrameṇa sampūrṇam /
anuyāgaḥ kila mukhyaḥ sarvasminneva karmaviniyoge // 41

anuyāgakālalābhe tasmātprayateta tatparamaḥ /
bhagrahasamayaviśeṣo nāśvayuje ko@pi tena tadvarjam // 42

velābhagrahakalanā kathitaikādaśasu māseṣu /
phālgunamāse śuklaṃ yatproktaṃ dvādaśīdinaṃ parva // 43

agratithivedhayogo mukhyatamo@sau viśeṣo@tra /
divasaniśe kila kṛtvā tribhāgaśaḥ prathamamadhyamāparavibhāgaḥ // 44

pūjākālastatra tribhāgite mukhyatamaḥ kālaḥ /
yadi saṃghaṭeta velā mukhyatamā bhagrahau tathā cakram // 45

tadyāga ādiyāgastatkāmyaṃ pūjayaiva parvasu siddhyet /
dinavelābhagrahakalpanena tatrāpi saumyaraudratvam // 46

jñātvā sādhakamukhyastattatkāryaṃ tadā tadā kuryāt /
ukto yo@rcākālastaṃ cedullaṅghya bhagrahatithiḥ syāt // 47

tamanādṛtya viśeṣaṃ pradhānayetsāmayamiti kecit /
neti tvasmadguravo viśeṣarūpā hi tithiriha na velā // 48

saṃvedyarūpaśaśadharabhāgaḥ saṃvedakārkakaranikaraiḥ /
yāvānyāvati pūrṇaḥ sā hi tithirbhagrahaiḥ sphuṭībhavati // 49

tasmānmukhyātra tithiḥ sā ca viśeṣyā graharkṣayogena /
velātra na pradhānaṃ yuktaṃ caitattathāhi parameśaḥ // 50

śrītrikabhairavakulaśāstreṣūce na parvadivaseṣu /
velāyogaṃ kaṃcana tithibhagrahayogato hyanyam // 51

tithistu pūjyā pradhānarūpatvāt /
śvetābhāve kṛṣṇacchāgālambhaṃ hi kathayanti // 52

yatpunarūrmiprabhṛtini śāstre veloditāpi tatkāmyam /
mukhyatayoddiśya vidhiṃ tathāca tatra pauṣaparvadine // 53

kṛtvārcanamardhaniśi dhyātvā japtvā bahirgatasya yathā /
ādeśaḥ phalati tathā māghe cakrādvacaḥ phalati // 54

acirādabhīṣṭasiddhiḥ pañcasu maitrī dhanaṃ ca melāpaḥ /
cakrasthāne krodhāt pāṣāṇasphoṭanena ripunāśaḥ // 55

siddhādeśaprāptirmārgāntaṃ kathyate vibhunā /
bhagrahayogābhāve velāṃ tu titheravaśyamīkṣeta // 56

sā hi tathā sphuṭarūpā titheḥ svabhāvodayaṃ dadyāt /
bhagrahatithivelāṃśānuyāyi sarvāṅgasundaraṃ tu dinam // 57

yadi labhyeta tadāsminviśeṣatamapūjanaṃ racayet /
naca kāmyameva kevalametatparivarjane yataḥ kathitaḥ // 58

samayavilopaḥ śrīmadbhairavakula ūrmiśāstre ca /
duṣṭā hi durācārāḥ paśutulyāḥ parva ye na viduḥ // 59

naca kāmyasyākaraṇe syājjātu pratyavāyitvam /
tatrānuyāgasiddhyarthaṃ cakrayāgo nirūpyate // 60

mūrtiyāga iti prokto yaḥ śrīyogīśvarīmate /
nityaṃ naimittikaṃ karma yadatroktaṃ maheśinā // 61

sarvatra cakrayāgo@tra mukhyaḥ kāmye viśeṣataḥ /
jñānī yogī ca puruṣaḥ strī vāsminmūrtisaṃjñake // 62

yoge prayatnato yojyastaddhi pātramanuttaram /
tatsaṃparkātpūrṇatā syāditi traiśirasādiṣu // 63

tena sarvaṃ hutaṃ ceṣṭaṃ trailokyaṃ sacarācaram /
jñānine yogine vāpi yo dadāti karoti vā // 64

dīkṣottare@pi ca proktamannaṃ brahmā raso hariḥ /
bhoktā śiva iti jñānī śvapacānapyathoddhareat // 65

sarvatattvamayo bhūtvā yadi bhuṅkte sa sādhakaḥ /
tena bhojitamātreṇa sakṛtkoṭistu bhojitā // 66

atha tattvavidetasminyadi bhuñjīta tat priye /
parisaṃkhyā na vidyeta tadāha bhagavāñchivaḥ // 67

bhojyaṃ māyātmakaṃ sarvaṃ śivo bhoktā sa cāpyaham /
evaṃ yo vai vijānāti daiśikastattvapāragaḥ // 68

taṃ dṛṣṭvā devamāyāntaṃ krīḍantyoṣadhayo gṛhe /
nivṛttamadyaivāsmābhiḥ saṃsāragahanārṇavāt // 69

yadasya vaktraṃ saṃprāptā yāsyāmaḥ paramaṃ padam /
anye@pānabhujo hyūrdhve prāṇo@pānastvadhomukhaḥ // 70

tasminbhoktari deveśi dātuḥ kulaśatānyapi /
āśveva parimucyante narakādyātanārṇavāt // 71

śrīmanniśāṭane@pyuktaṃ kathanānveṣaṇādapi /
śrotrābhyantarasaṃprāpte guruvaktrādvinirgate // 72

muktastadaiva kāle tu yantraṃ tiṣṭhati kevalam /
surāpaḥ steyahārī ca brahmahā gurutalpagaḥ // 73

antyajo vā dvijo vātha bālo vṛddho yuvāpi vā /
paryantavāsī yo jñānī deśasyāpi pavitrakaḥ // 74

tatra saṃnihito devaḥ sadevīkaḥ sakiṅkaraḥ /
tasmātprādhānyataḥ kṛtvā guruṃ jñānaviśāradam // 75

mūrtiyāgaṃ carettasya vidhiryogīśvarīmate /
pavitrārohaṇe śrāddhe tathā parvadineṣvalam // 76

sūryacandroparāgādau laukikeṣvapi parvasu /
utsave ca vivāhādau viprāṇāṃ yajñakarmaṇi // 77

dīkṣāyāṃ ca pratiṣṭhāyāṃ samayānāṃ viśodhane /
kāmanārthaṃ ca kartavyo mūrtiyāgaḥ sa pañcadhā // 78

kevalo yāmalo miśraścakrayugvīrasaṅkaraḥ /
kevalaḥ kevalaireva gurubhirmiśritaḥ punaḥ // 79

sādhakādyaiḥ sapatnīkairyāmalaḥ sa dvidhā punaḥ /
patnīyogāt krayānītaveśyāsaṃyogato@thavā // 80

cakriṇyādyāśca vakṣyante śaktiyogādyathocitāḥ /
tatsaṃyogāccakrayukto yāgaḥ sarvaphalapradaḥ // 81

sarvaistu sahito yāgo vīrasaṅkara ucyate /
madhye gururbhavetteṣāṃ guruvargastadāvṛtiḥ // 82

tisra āvṛtayo bāhye samayyantā yathākramam /
paṅktikrameṇa vā sarve madhye teṣāṃ guruḥ sadā // 83

tadā tadgandhadhūpasraksamālambhanavāsasā /
pūjyaṃ cakrānusāreṇa tattaccakramidaṃ tviti // 84

ekārake yathā cakre ekavīravidhiṃ smaret /
dvyare yāmalamanyatra trikamevaṃ ṣaḍasrake // 85

ṣaḍyoginīḥ saptakaṃ ca saptāre@ṣṭāṣṭake ca vā /
anyadvā tādṛśaṃ tatra cakre tādṛksvarūpiṇi // 86

tataḥ pātre@lisaṃpūrṇe pūrvaṃ cakraṃ yajetsudhīḥ /
ādhārayukte nādhārarahitaṃ tarpaṇaṃ kvacit // 87

ādhāreṇa vinā bhraṃśo naca tuṣyanti raśmayaḥ /
pretarūpaṃ bhavetpātraṃ śāktāmṛtamathāsavaḥ // 88

bhoktrī tatra tu yā śaktiḥ sa śambhuḥ parameśvaraḥ /
aṇuśaktiśivātmetthaṃ dhyātvā saṃmilitaṃ trayam // 89

tatastu tarpaṇaṃ kāryamāvṛterāvṛteḥ kramāt /
pratisaṃcarayogena punarantaḥ praveśayet // 90

yāvadgurvantikaṃ taddhi pūrṇaṃ bhramaṇamucyate /
tatrādau devatāstarpyāstato vīrā iti kramaḥ // 91

vīraśca vīraśaktiścetyevamasmadgurukramaḥ /
tato@vadaṃśānvividhān māṃsamatsyādisaṃyutān // 92

agre tatra pravikiret tṛptyantaṃ sādhakottamaḥ /
pātrābhāve punarbhadraṃ vellitāśuktimeva ca // 93

pātre kurvīta matimāniti siddhāmate kramaḥ /
dakṣahastena bhadraṃ syādvellitā śuktirucyate // 94

dakṣahastasya kurvīta vāmopari kanīyasīm /
tarjanyaṅguṣṭhayogena dakṣādho vāmakāṅgulīḥ // 95

niḥsandhibandhau dvāvitthaṃ vellitā śuktirucyate /
ye tatra pānakāle tu bindavo yānti medinīm // 96

taistuṣyanti hi vetālaguhyakādyā gabhastayaḥ /
dhārayā bhairavastuṣyet karapānaṃ paraṃ tataḥ // 97

praveśo@tra na dātavyaḥ pūrvameva hi kasyacit /
pramādāttu praviṣṭasya vicāraṃ naiva carcayet // 98

evaṃ kṛtvā kramādyāgamante dakṣiṇayā yutam /
samālambhanatāmbūlavastrādyaṃ vitaredbudhaḥ // 99

rūpakārdhāt paraṃ hīnāṃ na dadyāddakṣiṇāṃ sudhīḥ /
samayibhyaḥ kramāddvidviguṇā gurvantakaṃ bhavet // 100

eṣa syānmūrtiyāgastu sarvayāgapradhānakaḥ /
kāmye tu saṃvidhau saptakṛtvaḥ kāryastathāvidhaḥ // 101

jānanti prathamaṃ gehaṃ tatastasya samarthatām /
balābalaṃ tataḥ paścādvismayante@tra mātaraḥ // 102

tato@pi saṃnidhīyante prīyante varadāstataḥ /
devīnāmatha nāthasya parivārayujo@pyalam // 103

vallabho mūrtiyāgo@yamataḥ kāryo vipaścitā /
rāktau gupte gṛhe vīrāḥ śaktayo@nyonyamapyalam // 104

asaṃketayujo yojyā devatāśabdakīrtanāt /
alābhe mūrticakrasya kumārīreva pūjayet // 105

kāmyārthe tu na tāṃ vyaṅgāṃ stanapuṣpavatīṃ tathā /
pratipacchrutisaṃjñe ca caturthī cottarātraye // 106

haste ca pañcamī ṣaṣṭhī pūrvāsvatha punarvasau /
saptamī tatparā pitrye rohiṇyāṃ navamī tathā // 107

mūle tu dvādaśī brāhme bhūtāśvinyāṃ ca pūrṇimā /
dhaniṣṭhāyāmamāvasyā so@yamekādaśātmakaḥ // 108

arkāditrayaśukrānyatamayukto@pyahargaṇaḥ /
yogaparveti vikhyāto rātrau vā dina eva vā // 109

yogaparvaṇi kartavyo mūrtiyāgastu sarvathā /
yaḥ sarvānyogaparvākhyān vāsarān pūjayetsudhīḥ // 110

mūrtiyāgena so@pi syāt samayī maṇḍalaṃ vinā /
ityeṣa mūrtiyāgaḥ śrīsiddhayogīśvarīmate // 111

athocyate śivenoktaḥ pavitrakavidhiḥ sphuṭaḥ /
śrīratnamālātriśiraḥśāstrayoḥ sūcitaḥ punaḥ // 112

śrīsiddhāṭanasadbhāvamālinīsāraśāsane /
tatra prādhānyataḥ śrīmanmālokto vidhirucyate // 113

kṣīrābdhimathanodbhūtaviṣanidrāvimūrcchitaḥ /
nāgarājaḥ svabhuvane meghakāle sma nāvasat // 114

kevalaṃ tu pavitro@yaṃ vāyubhakṣaḥ samāḥ śatam /
divyaṃ daśaguṇaṃ nāthaṃ bhairavaṃ paryapūjayat // 115

vyajijñapacca taṃ tuṣṭaṃ nāthaṃ varṣāsvahaṃ nije /
pātāle nāsituṃ śaktaḥ so@pyenaṃ parameśvaraḥ // 116

nāgaṃ nijajaṭājūṭapīṭhagaṃ paryakalpayat /
tataḥ samastadevaughairdhārito@sau svamūrdhani // 117

mahatāṃ mahitānāṃ hi nādbhuta viśvapūjyatā /
tasmānmaheśiturmūrdhni devatānāṃ ca sarvaśaḥ // 118

ātmanaśca pavitraṃ taṃ kuryādyāgapuraḥsaram /
daśa koṭyo na pūjānāṃ pavitrārohaṇe samāḥ // 119

vṛthā dīkṣā vṛthā jñānaṃ gurvārādhanameva ca /
vinā pavitrādyenaitaddharennāgaḥ śivājñayā // 120

tasmātsarvaprayatnena sa kāryaḥ kulavedibhiḥ /
āṣāḍhaśuklānmithunakarkaṭasthe ravau vidhiḥ // 121

kartavyaḥ so@nirodhena yāvatsā tulapūrṇimā /
tulopalakṣitasyāntyaṃ kārtikasya dinaṃ matam // 122

kulaśabdaṃ paṭhanto@nye vyākhyābhedaṃ prakurvate /
nityātantravidaḥ kṛṣṇaṃ kārtikāccaramaṃ dinam // 123

kulasya nityācakrasya pūrṇatvaṃ yatra tanmatam /
māghaśuklāntyadivasaḥ kulaparveti tanmatam // 124

pūrṇatvaṃ tatra candrasya sā tithiḥ kulapūrṇimā /
dakṣiṇottaragaḥ kālaḥ kulākulatayoditaḥ // 125

kulasya tasya carame dine pūrṇatvamucyate /
dakṣiṇāyanaṣaṇmāsakartavyatvamato vidhau // 126

pavitrake prakāśatvasiddhyai kṛṣṇasya vartmanaḥ /
tadetadbahuśāstroktaṃ rūpaṃ devo nyarūpayat // 127

ekenaiva padena śrīratnamālākulāgame /
tadatra samaye sarvavidhisaṃpūraṇātmakaḥ // 128

pavitrakavidhiḥ kāryaḥ śuklapakṣe tu sarvathā /
pūraṇaṃ śaktiyogena śaktyātma ca sitaṃ dalam // 129

dakṣiṇāyanasājātyāt tena tadvidhirucyate /
ekadvitricatuḥpañcaṣaḍlataikatamaṃ mahat // 130

hemaratnāṅkitagranthi kuryānmuktāpavitrakam /
sauvarṇasūtraṃ triguṇaṃ saikagranthiśataṃ gurau // 131

pare gurau tu tryadhikamadhyabdhi parameṣṭhini /
prāksiddhācāryayogeśa viṣaye tu rasādhikam // 132

aṣṭādhikaṃ śivasyoktaṃ citraratnaprapūritam /
vidyāpīṭhākṣasūtrādau guruvacchivavat punaḥ // 133

vaṭuke kanakābhāve raupyaṃ tu parikalpayet /
pāṭṭasūtramatha kṣaumaṃ kārpāsaṃ tritritānitam // 134

tasmānnavaguṇāt sūtrāttriguṇādikramāt kuru /
caṇḍāṃśuguṇaparyantaṃ tato@pi triguṇaṃ ca vā // 135

tenāṣṭādaśatantūtthamadhamaṃ madhyamaṃ punaḥ /
aṣṭottaraśataṃ tasmāt triguṇaṃ tūttamaṃ matam // 136

granthayastattvasaṃkhyātāḥ ṣaḍadhvakalanāvaśāt /
yadvā vyāsasamāsābhyāṃ citrāḥ sadgandhapūritāḥ // 137

viśeṣavidhinā pūrvaṃ pūjayitvārpayettataḥ /
pavitrakaṃ samastādhvaparipūrṇatvabhāvanāt // 138

gurvātmanorjānunābhikaṇṭhamūrdhāntagaṃ ca vā /
tato mahotsavaḥ kāryo gurupūjāpuraḥsaraḥ // 139

tarpyāḥ śāsanagāḥ sarve dakṣiṇāvastrabhojanaiḥ /
mahotsavaḥ prakartavyo gītanṛttātmako mahān // 140

cāturmāsyaṃ saptadinaṃ tridinaṃ vāpyalābhataḥ /
tadante kṣamayeddevaṃ maṇḍalādi visarjayet // 141

vahniṃ ca paścātkartavyaścakrayāgaḥ puroditaḥ /
māse māse caturmāse varṣe vāpi pavitrakam // 142

sarvathaiva prakartavyaṃ yathāvibhavavistaram /
vittābhāve punaḥ kāryaṃ kāśairapi kuśombhitaiḥ // 143

sati vitte punaḥ śāṭhyaṃ vyādhaye narakāya ca /
nityapūjāsu pūrṇatvaṃ parvapūjāprapūraṇāt // 144

tatrāpi paripūrṇatvaṃ pavitrakasamarcanāt /
pavitrakavilope tu prāyaścittaṃ japetsudhīḥ // 145

suśuddhaḥ sanpunaḥ kuryādityājñā parameśituḥ /
atha triśirasi prokto likhyate tadvidhiḥ sphuṭaḥ // 146

triprameyasya śaivasya pañcapañcātmakasya vā /
daśāṣṭādaśabhedasya ṣaṭsrotasa ihocyate // 147

ye narāḥ samayabhraṣṭā guruśāstrādidūṣakāḥ /
nityanaimittikādyanyaparvasandhivivarjitāḥ // 148

akāmāt kāmato vāpi sūkṣmapāpapravartinaḥ /
teṣāṃ praśamanārthāya pavitraṃ kriyate śive // 149

śrāvaṇādau kārtikānte śuklapakṣe śubhaprade /
natu duḥkhaprade kṛṣṇe kartṛrāṣṭranṛpādiṣu // 150

pāṭṭasūtraṃ tu kauśeyaṃ kārpāsaṃ kṣaumameva ca /
cāturāśramikāṇāṃ tu subhruvā kartitokṣitam // 151

tridhā tu triguṇīkṛtya mānasaṃkhyāṃ tu kārayet /
aṣṭottaraṃ tantuśataṃ tadardhaṃ vā tadardhakam // 152

hrāsastu pūrvasaṃkhyāyā daśabhirdaśabhiḥ kramāt /
navabhiḥ pañcabhiḥ saptaviṃśatyā vā śivāditaḥ // 153

yādṛśastantuvinyāso granthīnkuryāttu tāvataḥ /
catuḥsamaviliptāṃstānathavā kuṅkumena tu // 154

vyakte jānutaṭāntaṃ syālliṅge pīṭhāvasānakam /
arcāsu śobhanaṃ mūrghni tritattvaparikalpanāt // 155

dvādaśagranthiśaktīnāṃ brahmavaktrārciṣāmapi /
vidyāpīṭhe cale liṅge sthaṇḍile ca gurorgaṇe // 156

ghaṇṭāyāṃ sruksruve śiṣyaliṅgiṣu dvāratoraṇe /
svadehe vahnipīṭhe ca yathāśobhaṃ tadiṣyate // 157

prāsāde yāgagehe ca kārayennavaraṅgikam /
vidyāpīṭhe tu khaśarāḥ pratimāliṅgapīṭhagam // 158

vasuvedaṃ ca ghaṇṭāyāṃ śarākṣyaṣṭādaśa sruve /
vedākṣi sruci ṣaṭtriṃśat prāsāde maṇḍape raviḥ // 159

rasendu snānagehe@bdhinetre dhyānagṛhe gurau /
sapta sādhakagāḥ pañca putrake sapta sāmaye // 160

catvāro@thānyaśāstrasthe śiṣye pañcakamucyate /
liṅgināṃ kevalo granthistoraṇe daśa kalpayet // 161

dvāreṣvaṣṭau granthayaḥ syuḥ kṛtvetthaṃ tu pavitrakam /
pūjayitvā mantrajālaṃ tatsthatvātmasthate tataḥ // 162

pavitrakāṇāṃ saṃpādya kuryātsaṃpātasaṃskriyām /
tataḥ saṃvatsaraṃ dhyāyedbhairavaṃ chidrasākṣiṇam // 163

dattvā pūrṇāhutiṃ devi praṇamenmantrabhairavam /
oṃ samastakriyādoṣapūraṇeśa vrataṃ prati // 164

yatkiṃcidakṛtaṃ duṣṭaṃ kṛtaṃ vā mātṛnandana /
tatsarvaṃ mama deveśa tvatprasādātpraṇaśyatu // 165

sarvathā raśmicakreśa namastubhyaṃ prasīda me /
anena dadyāddevāya nimantraṇapavitrakam // 166

yoginīkṣetramātṝṇāṃ baliṃ dadyāttato guruḥ /
pañcagavyaṃ caruṃ dantakāṣṭhaṃ śiṣyaiḥ samantataḥ // 167

ācārya nidrāṃ kurvīta prātarutthāya cāhnikam /
tato vidhiṃ pūjayitvā pavitrāṇi samāharet // 168

dantakāṣṭhaṃ mṛcca dhātrī samṛddhātrī sahāmbunā /
catuḥsamaṃ ca taiḥ sārdhaṃ bhasma pañcasu yojayet // 169

prāgdakṣapaścimordhvasthavāmavaktreṣu vai kramāt /
pañcaitāni pavitrāṇi sthāpayecceśagocare // 170

kuśedhma pañcagavyaṃ ca śarvāgre viniyojayet /
vāmāmṛtādisaṃyuktaṃ naivedyaṃ trividhaṃ tataḥ // 171

dadyādasṛk tathā madyaṃ pānāni vividhāni ca /
tato homo mahākṣmājamāṃsaistilayutairatho // 172

tilairghṛtayutairyadvā taṇḍulairatha dhānyakaiḥ /
śarkarākhaṇḍasaṃyuktapañcāmṛtapariplutaiḥ // 173

mūlaṃ sahasraṃ sāṣṭoktaṃ triśaktau brahmavaktrakam /
arciṣāṃ tu śataṃ sāṣṭaṃ tataḥ pūrṇāhutiṃ kṣipet // 174

tato@ñjalau pavitraṃ tu gṛhītvā prapaṭhedidam /
akāmādathavā kāmādyanmayā na kṛtaṃ vibho // 175

tadacchidraṃ mamāstvīśa pavitreṇa tavājñayā /
mūlamantraḥ pūrayeti kriyāniyamamityatha // 176

vauṣaḍantaṃ pavitraṃ ca dadyādbindvavasānakam /
nādāntaṃ samanāntaṃ cāpyunmanāntaṃ kramāttrayam // 177

evaṃ catuṣṭayaṃ dadyādanulomena bhautikaḥ /
naiṣṭhikastu vilomena pavitrakacatuṣṭayam // 178

yatkiñcidvividhaṃ vastracchatrālaṅkaraṇādikam /
tannivedyaṃ dīpamālāḥ suvarṇatilabhājanam // 179

vastrayugmayutaṃ sarvasampūraṇanimittataḥ /
bhojanīyāḥ pūjanīyāḥ śivabhaktāstu śaktitaḥ // 180

catustridvyekamāsādidinaikāntaṃ mahotsavam /
kuryāttato na vrajeyuranyasthānaṃ kadācana // 181

tatastu daiśikaḥ pūjyo gāmasmai kṣīriṇīṃ navām /
dadyātsuvarṇaratnādirupyavastravibhūṣitām // 182

vadedguruśca saṃpūrṇo vidhistava bhavatviti /
vaktavyaṃ devadevasya punarāgamanāya ca // 183

tato visarjanaṃ kāryaṃ guptamābharaṇādikam /
naivedyaṃ gururādāya yāgārthe tanniyojayet // 184

caturṇāmapi sāmānyaṃ pavitrakamiti smṛtam /
nāsmādvrataṃ paraṃ kiñcit kā vāsya stutirucyate // 185

śeṣaṃ tvagādhe vāryoghe kṣipenna sthāpayetsthiram /
atha naimittikavidhiryaḥ purāsūtrito mayā // 186

sa bhaṇyate tatra kāryā devasyārcā viśeṣataḥ /
cakrayāgaśca kartavyaḥ pūrvoktavidhinā budhaiḥ // 187

tatra yadyannijābhīṣṭabhogamokṣopakārakam /
pāramparyeṇa sākṣādvā bhaveccidacidātmakam // 188

tatpūjyaṃ tadupāyāśca pūjyāstanmayatāptaye /
tadupāyo@pi saṃpūjyo mūrtikālakriyādikaḥ // 189

upeyasūtisāmarthyamupāyatvaṃ tadarcanāt /
tadrūpatanmayībhāvādupeyaṃ śīghramāpnuyāt // 190

yathā yathā ca naikaṭyamupāyeṣu tathā tathā /
avaśyaṃbhāvi kāryatvaṃ viśeṣāccārcanādike // 191

jñānasya kasyacitprāptirbhogamokṣopakāriṇaḥ /
yadā tanmukhyamevoktaṃ naimittikadinaṃ budhaiḥ // 192

tadupāyaḥ śāstramatra vaktāpyaupayiko guruḥ /
tadvidyo@pi gurubhrātā saṃvādājjñānadāyakaḥ // 193

guroḥ patnī tathā bhrātā putra ityādiko gaṇaḥ /
na yonisaṃbandhavaśādvidyāsaṃbandhajastu saḥ // 194

vīryāruṇaparīṇāmadehāhantāpratiṣṭhitāḥ /
dehopakārasantānā jñāteye pariniṣṭhitāḥ // 195

tathāca smṛtiśāstreṣu santaterdāyahāritā /
yuktaiva tāvānsa hyukto bhedāddūrāntikatvataḥ // 196

ye tu tyaktaśarīrāsthā bodhāhambhāvabhāginaḥ /
bodhopakārasantānadvayātte bandhutājuṣaḥ // 197

tatretthaṃ prāgyadā paśyecchaktyunmīlitadṛkkriyaḥ /
dehastāvadayaṃ pūrvapūrvopādānanirmitaḥ // 198

ātmā vikārarahitaḥ śāśvatatvādahetukaḥ /
svātantryāt punarātmīyādayaṃ channa iva sthitaḥ // 199

punaśca prakaṭībhūya bhairavībhāvabhājanam /
tatrāsya prakaṭībhāve bhuktimuktyātmake bhṛśam // 200

ya upāyaḥ samucito jñānasantāna eṣa saḥ /
kramasphuṭībhavattādṛksadṛśajñānadhārayā // 201

galadvijātīyatayā prāpyaṃ śīghraṃ hi labhyate /
evaṃ cānādisaṃsārocitavijñānasantateḥ // 202

dhvaṃse lokottaraṃ jñānaṃ santānāntaratāṃ śrayet /
asaṃsārocitodāratathāvijñānasantateḥ // 203

kāraṇaṃ mukhyamādyaṃ tadguruvijñānamātmagam /
atyantaṃ svaviśeṣāṇāṃ tatrārpaṇavaśāt sphuṭam // 204

upādānaṃ hi tadyuktaṃ dehabhede hi satyapi /
dehasantatigau bhedābhedau vijñānasantateḥ // 205

na tathātvāya yogīcchāviṣṭaśāvaśarīravat /
yoginaḥ paradehādijīvattāpādane nijam // 206

dehamatyajato nānājñānopādānatā na kim /
tena vijñānasantānaprādhānyādyaunasantateḥ // 207

anyonyaṃ gurusantāno yaḥ śivajñānaniṣṭhitaḥ /
itthaṃ sthite trayaṃ mukhyaṃ kāraṇaṃ sahakāri ca // 208

ekakāraṇakāryaṃ ca vastvityeṣa gurorgaṇaḥ /
guruḥ kāraṇamatroktaṃ tatpatnī sahakāriṇī // 209

yato niḥśaktikasyāsya na yāge@dhikṛtirbhavet /
antaḥsthodārasaṃvittiśakterbāhyāṃ vināpi tām // 210

sāmarthyaṃ yogino yadvadvināpi sahakāriṇam /
ekajanyā bhrātaraḥ syustatsadṛgyastu ko@pi saḥ // 211

punaḥ paramparāyogādguruvargo@pi bhaṇyate /
mukhya eṣa tu santānaḥ pūjyo mānyaśca sarvadā // 212

gurvādīnāṃ ca sambhūtau dīkṣāyāṃ prāyaṇe@pi ca /
yadahastaddhi vijñānopāyadehādikāraṇam // 213

evaṃ svajanmadivaso vijñānopāya ucyate /
tādṛgbhogāpavargādihetordehasya kāraṇam // 214

dīkṣādikaśca saṃskāraḥ svātmano yatra cāhni tat /
bhavejjanmadinaṃ mukhyaṃ jñānasantānajanmataḥ // 215

svakaṃ mṛtidinaṃ yattu tadanyeṣāṃ bhaviṣyati /
naimittikaṃ mṛto yasmācchivābhinnastadā bhavet // 216

tatra prasaṅgānmaraṇasvarūpaṃ brūmahe sphuṭam /
vyāpako@pi śivaḥ svecchākḷptasaṅkocamudraṇāt // 217

vicitraphalakarmaughavaśāttattaccharīrabhāk /
śarīrabhāktvaṃ caitāvadyattadgarbhasthadehagaḥ // 218

saṃvitteḥ śūnyarūḍhāyāḥ prathamaḥ prāṇanodayaḥ /
garbhasthadehanirmāṇe tasyaiveśvaratā punaḥ // 219

asaṅkocasya tanvādikartā teneśa ucyate /
sa vāyvātmā dṛḍhe tasmindehayantre cidātmanā // 220

preryamāṇo vicarati bhastrāyantragavāyuvat /
ataḥ prāggāḍhasaṃsuptotthitavatsa prabuddhyate // 221

kramāddehena sākaṃ ca prāṇanā syādbalīyasī /
tatrāpi karmaniyatibalātsā prāṇanākṣatām // 222

gṛhṇāti śūnyasuṣirasaṃvitsparśādhikatvataḥ /
evaṃ krameṇa saṃpuṣṭadehaprāṇabalo bhṛśam // 223

bhogānkarmakṛtānbhuṅkte yonyayonijadehagaḥ /
uktaṃ ca gahvarābhikhye śāstre śītāṃśumaulinā // 224

yathā gṛhaṃ viniṣpādya gṛhī samadhitiṣṭhati /
tathā dehī tanuṃ kṛtvā kriyādiguṇavarjitaḥ // 225

kiñcitsphuraṇamātraḥ prāgniṣkalaḥ so@pi śabdyate /
sphuṭendriyāditattvastu sakalātmeti bhaṇyate // 226

ityādi śrīgahvaroktaṃ tata eva paṭhedbahu /
kṣaye tu karmaṇāṃ teṣāṃ dehayantre@nyathāgate // 227

prāṇayantraṃ vighaṭate dehaḥ syātkuḍyavattataḥ /
nāḍīcakreṣu saṅkocavikāsau viparītataḥ // 228

bhaṅgaḥ śoṣaḥ klidirvātaśleṣmāgnyapacayoccayaiḥ /
ityevamādi yatkiñcit prāksaṃsthānopamardakam // 229

dehayantre vighaṭanaṃ tadevoktaṃ manīṣibhiḥ /
tasminvighaṭite yantre sā saṃvitprāṇanātmatām // 230

gṛhṇāti yonije@nyatra vā dehe karmacitrite /
sa dehaḥ pratibudhyeta prasuptotthitavattadā // 231

tasyāpi bhogataddhānimṛtayaḥ prāgvadeva hi /
visṛṣṭisthitisaṃhārā ete karmabalādyataḥ // 232

ato niyatikālādivaicitryānuvidhāyinaḥ /
anugrahastu yaḥ so@yaṃ svasvarūpe vikasvare // 233

jñaptyātmeti kathaṃ karmaniyatyādi pratīkṣate /
karmakālaniyatyādi yataḥ saṅkocajīvitam // 234

saṅkocahānirūpe@sminkathaṃ heturanugrahe /
anugrahaśca kramikastīvraśceti vibhidyate // 235

prāk caiṣa vistarātprokta iti kiṃ punaruktibhiḥ /
tena dīkṣāśivajñānadagdhasaṅkocabandhanaḥ // 236

dehānte śiva eveti nāsya dehāntarasthitiḥ /
ye@pi tattvāvatīrṇānāṃ śaṃkarājñānuvartinām // 237

svayambhūmunidevarṣimanujādibhuvāṃ gṛhe /
mṛtāste tatpuraṃ prāpya pureśairdīkṣitāḥ kramāt // 238

martye@vatīrya vā no vā śivaṃ yāntyapunarbhavāḥ /
tatra svayambhuvo dvedhā ke@pyanugrahatatparāḥ // 239

ke@pi svakṛtyāyātāṃśasthānamātropasevinaḥ /
ye@nugrahārthamājñaptāsteṣu yo mriyate naraḥ // 240

so@nugrahaṃ sphuṭaṃ yāti vinā martyāvatārataḥ /
yastu svakāryaṃ kurvāṇastatsthānaṃ nāṃśatastyajet // 241

yathā gaurī tapasyantī kaśmīreṣu guhāgatā /
tatraiva vā yathā dhyānoḍḍāre naraharirvibhuḥ // 242

vitastāṃ nayato daityāṃstrāsayandṛpta utthitaḥ /
sāligrāme yathā viṣṇuḥ śivo vā svopabhoginaḥ // 243

tapasyantau badaryāṃ ca naranārāyaṇau tathā /
ityevamādayo devāḥ svakṛtyāṃśasthitāstathā // 244

ārādhitāḥ svocitaṃ tacchīghraṃ vidadhate phalam /
svakṛtyāṃśasthitānāṃ ca dhāmni ye@ntaṃ vrajanti te // 245

tatra bhogāṃstathā bhuktvā martyeṣvavatarantyapi /
martyāvatīrṇāste tattadaṃśakāstanmayāḥ punaḥ // 246

taddīkṣājñānacaryādikramādyānti śivātmatām /
sthāvarādyāstiryagantāḥ paśavo@smindvaye mṛtāḥ // 247

svakarmasaṃskriyāvedhāttalloke citratājuṣaḥ /
puṃsāṃ ca paśumātrāṇāṃ sālokyamavivekataḥ // 248

avivekastadviśeṣānunmeṣānmauḍhyatastathā /
sthāvarādyāstathābhāvamuttarottaratāṃ ca vā // 249

prapadyante na te sākṣādrudratāṃ tāṃ kramātpunaḥ /
haṃsakāraṇḍavākīrṇe nānātarukulākule // 250

ityetadāgameṣūktaṃ tata eva pure pure /
kṣetramānaṃ bruve śrīmatsarvajñānādiṣūditam // 251

liṅgāddhastaśataṃ kṣetramācāryasthāpite sati /
svayambhūte sahasraṃ tu tadardhamṛṣiyojite // 252

tattvavitsthāpite liṅge svayambhūsadṛśaṃ phalam /
atattvavidyadācāryo liṅgaṃ sthāpayate tadā // 253

punarvidhirbhaveddoṣo hyanyathobhayadūṣakaḥ /
ahamanyaḥ parātmānyaḥ śivo@nya iti cenmatiḥ // 254

na mocayenna muktaśca sarvamātmamayaṃ yataḥ /
tasmāttattvavidā yadyatsthāpitaṃ liṅgamuttamam // 255

tadevāyatanatvena saṃśrayedbhuktimuktaye /
uktaṃ śrīratnamālāyāṃ jñātvā kālamupasthitam // 256

mokṣārthī na bhayaṃ gacchettyajeddehamaśaṅkitaḥ /
tīrthāyatanapuṇyeṣu kālaṃ vā vañcayetpriye // 257

ayogināmayaṃ panthā yogī yogena vañcayet /
vañcane tvasamarthaḥ san kṣetramāyatanaṃ vrajet // 258

tīrthe samāśrayāttasya vañcanaṃ tu vijāyate /
anena ca dharādyeṣu tattveṣvabhyāsayogataḥ // 259

tāvatsiddhijuṣo@pyuktā muktyai kṣetropayogitā /
samyagjñānini vṛttāntaḥ purastāttūpadekṣyate // 260

paśūnāmeṣa vṛttānto ye tu tattattvadīkṣitāḥ /
te tadīśasamīpatvaṃ yānti svaucityayogataḥ // 261

yogyatāvaśasaṃjātā yasya yatraiva vāsanā /
sa tatraiva niyoktavyaḥ pureśāccordhvaśuddhibhāk // 262

iti śrīpūrvakathitaṃ śrīmatsvāyambhuve@pica /
yo yatrābhilaṣedbhogānsa tatraiva niyojitaḥ // 263

siddhibhāṅmantrasāmarthyādityādyanyatra varṇitam /
ye tu tattattvavijñānamantracaryādivartinaḥ // 264

mṛtāste tatra tadrudrasayuktvaṃ yānti kovidāḥ /
teṣāṃ sayuktvaṃ yātānāmapi saṃskārato nijāt // 265

tathā tathā vicitraḥ syādavatārastadaṃśataḥ /
siddhāntādau purāṇeṣu tathāca śrūyate bahu // 266

tulye rudrāvatāratve citratvaṃ karmabhogayoḥ /
anekaśaktikhacitaṃ yato bhāvasya yadvapuḥ // 267

śaktibhyo@rthāntaraṃ naiṣa tatsamūhādṛte bhavet /
tena śaktisamūhākhyāt tasmādrudrādyadaṃśataḥ // 268

kṛtyaṃ taducitaṃ siddhyet soṃ@śo@vatarati sphuṭam /
ye cādharaprāptadīkṣāstadāsthānujjhitāḥ pare // 269

tattve mṛtāḥ kāṣṭhavatte@dhare@pyutkarṣabhāginaḥ /
ye tūjjhitatadutkarṣāste taduttarabhāginaḥ // 270

ye@pyūrdhvatattvadīkṣāste vinā tāvadvivekataḥ /
prāptādharāntā api taddīkṣāphalasubhāginaḥ // 271

atyaktāsthā hi te tatra dīkṣāyāmapi śāstritāt /
vinā vivekādāsthāṃ te śritā lokaprasiddhitaḥ // 272

paśumātrasya sālokyaṃ sāmīpyaṃ dīkṣitasya tu /
tatparasya tu sāyujyamityuktaṃ parameśinā // 273

yastūrdhvaśāstragastatra tyaktāsthaḥ saṃśayena saḥ /
vrajannāyatanaṃ naiva phalaṃ kiñcitsamaśnute // 274

uktaṃ tadviṣayaṃ caitaddevadevena yadvṛthā /
dīkṣā jñānaṃ tathā tīrthaṃ tasyetyādi savistaram // 275

yastu tāvadayogyo@pi tathāste sa śivālaye /
paścādāsthānibandhena tāvadeva phalaṃ bhajet // 276

nadīnagahradaprāyaṃ yacca puṇyaṃ na tanmṛtau /
utkṛṣṭaṃ tanmṛtānāṃ tu svargabhogopabhogitā // 277

ye punaḥ prāptavijñānavivekā maraṇāntike /
adharāyataneṣvāsthāṃ śritāste@tra tirohitāḥ // 278

tajjñānadūṣaṇoktaṃ yatteṣāṃ syātkila pātakam /
tattatpureśadīkṣādikramānnaśyediti sthitiḥ // 279

dīkṣāyatanavijñānadūṣiṇo ye tu cetasā /
ācaranti ca tatte@tra sarve nirayagāminaḥ // 280

jñānāyatanadīkṣādāvāsthābandhaparicyutiḥ /
vyāpāravyāhṛtairjñeyā tānyapi dvividhāni ca // 281

yāni jātucidapyeva svāsthye nodamiṣanpunaḥ /
asvāsthye dhātudoṣotthānyeva tadbhogamātrakam // 282

dhātudoṣācca saṃsārasaṃskārāste prabodhitāḥ /
chidragā api bhūyiṣṭhajñānadagdhā na rohiṇaḥ // 283

ye tu kaivalyabhāgīyāḥ svāsthye@nunmiṣitāḥ sadā /
asvāsthye conmiṣantyete saṃskārāḥ śaktipātataḥ // 284

yataḥ sāṃsārikāḥ pūrvagāḍhābhyāsopasaṃskṛtāḥ /
ityūce bhujagādhīśastacchidreṣviti sūtrataḥ // 285

ye tu kaivalyabhāgīyāḥ pratyayāste na jātucit /
abhyastāḥ saṃsṛterbhāvāttenaite śaktipātataḥ // 286

vyāpāravyāhṛtaistena dhātudoṣaprakopitaiḥ /
aprāptaniścayāmarśaiḥ suptamattopamānakaiḥ // 287

viparītairapi jñānadīkṣāgurvādidūṣakaiḥ /
tirobhāvo na vijñeyo hṛdaye rūḍhyabhāvataḥ // 288

ata eva prabuddho@pi karmotthānbhogarūpiṇaḥ /
yamakiṅkarasarpādipratyayāndehago bhajet // 289

naitāvatā na mukto@sau mṛtirbhogo hi janmavat /
sthitivacca tato duḥkhasukhābhyāṃ maraṇaṃ dvidhā // 290

ato yathā prabuddhasya sukhaduḥkhavicitratāḥ /
sthitau na ghnanti muktatvaṃ maraṇe@pi tathaiva tāḥ // 291

ye punaryoginaste@pi yasmiṃstattve subhāvitāḥ /
cittaṃ niveśayantyeva tattattvaṃ yāntyaśaṅkitāḥ // 292

śrīsvacchande tataḥ proktaṃ gandhadhāraṇayā mṛtāḥ /
ityādi mālinīśāstre dhāraṇānāṃ tathā phalam // 293

eteṣāṃ maraṇābhikhyo bhogo nāsti tu ye tanum /
dhāraṇābhistyajantyāśu paradehapraveśavat // 294

etāvānmṛtibhogo hi marmacchinmūḍhatākṣagā /
dhvāntābilatvaṃ manasi taccaiteṣu na vidyate // 295

tathāhi mānasaṃ yatnaṃ tāvatsamadhitiṣṭhati /
ahaṃrūḍhyā pare dehe yāvatsyādbuddhisaṃcaraḥ // 296

prāṇacakraṃ tadāyattamapi saṃcarate pathā /
tenaivātaḥ prabuddhyeta paradehe@kṣacakrakam // 297

makṣikā makṣikārājaṃ yathotthitamanūtthitāḥ /
sthitaṃ cānuviśantyevaṃ cittaṃ sarvākṣavṛttayaḥ // 298

ato@sya paradehādisaṃcāre nāsti melanam /
akṣāṇāṃ madhyagaṃ sūkṣmaṃ syādetaddehavatpunaḥ // 299

evaṃ paraśarīrādicāriṇāmiva yoginām /
tattattattvaśarīrāntaścāriṇāṃ nāsti mūḍhatā // 300

te cāpi dvividhā jñeyā laukikā dīkṣitāstathā /
pūrve śivāḥ syuḥ kramaśaḥ pare tadbhogamātrataḥ // 301

dīkṣāpyūrdhvādharānekabhedayojanikāvaśāt /
bhidyamānā yogināṃ syādvicitraphaladāyinī // 302

ye tu vijñāninaste@tra dvedhā kampretaratvataḥ /
tatra ye kampravijñānāste dehānted śivāḥ sphuṭam // 303

yato vijñānameteṣāmutpannaṃ naca susphuṭam /
vikalpāntarayogena nacāpyunmūlitātmakam // 304

ato dehe pramādottho vikalpo dehapātataḥ /
naśyedavaśyaṃ taccāpi budhyate jñānamuttamam // 305

saṃskārakalpanātiṣṭhadadhvastīkṛtamantarā /
prāptapākaṃ saṃvarīturapāye bhāsate hi tat // 306

ye tu svabhyastavijñānamayāḥ śivamayāḥ sadā /
jīvanmuktā hi te naiṣāṃ mṛtau kāpi vicāraṇā // 307

yathāhi jīvanmuktānāṃ sthitau nāsti vicāraṇā /
sukhiduḥkhivimūḍhatve, mṛtāvapi tathā na sā // 308

śrīratnamālāśāstre taduvāca parameśvaraḥ /
svaśāstre cāpyahīśāno viśvādhāradhurandharaḥ // 309

rathyāntare mūtrapurīṣamadhye caṇḍālagehe niraye śmaśāne /
sacintako vā gatacintako vā jñānī vimokṣaṃ labhate@pi cānte // 310

apiceti dhvanirjīvanmuktatāmasya bhāṣate /
sacintācintakatvoktiretāvatsaṃbhavasthitim // 311

tīrthe śvapacagṛhe vā naṣṭasmṛtirapi parityajeddeham /
jñānasamakālamuktaḥ kaivalyaṃ yāti hataśokaḥ // 312

anantakārikā caiṣā prāhedaṃ bandhakaṃ kila /
sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ cāsya śaṅkyaṃ taccāsya no bhavet // 313

apiśabdādaluptasmṛtyā vā saṃbhāvyate kila /
mṛtirnaṣṭasmṛtereva mṛteḥ prāk sāstu kiṃ tayā // 314

liṅca saṃbhāvanāyāṃ syādiyatsaṃbhāvyate kila /
saca kāladhvaniḥ prāha mṛtermuktāvahetutām // 315

kaivalyamiti cāśaṅkāpadaṃ yāpyabhavattanuḥ /
bhedapradatvenaiṣāpi dhvastā tena viśokatā // 316

paradehādisaṃbandho yathā nāsya vibhedakaḥ /
tathā svadehasaṃbandho jīvanmuktasya yadyapi // 317

ataśca na viśeṣo@sya viśvākṛtinirākṛteḥ /
śivābhinnasya dehe vā tadabhāve@pi vā kila // 318

tathāpi prācyatadbhedasaṃskārāśaṅkanasthiteḥ /
adhunoktaṃ kevalatvaṃ yadvā mātrantarāśrayāt // 319

tānyenaṃ na vidurbhinnaṃ taiḥ sa mukto@bhidhīyate /
śrīmattraiśirase@pyuktaṃ sūryendupuṭavarjite // 320

jugupsābhāvabhaṅgasthe sarvataḥ stambhavatsthite /
sarvavyāpattirahite pramāṇapratyayātige // 321

tasminbodhāntare līnaḥ karmakartāpyanañjanaḥ /
pradhānaṃ ghaṭa ākāśa ātmā maṣṭe ghaṭe@pi kham // 322

na naśyettadvadevāsāvātmā śivamayo bhavet /
svatantro@vasthito jñānī prasaretsarvavastuṣu // 323

tasya bhāvo nacābhāvaḥ saṃsthānaṃ naca kalpanā /
etadevāntarāgūrya gururgītāsvabhāṣata // 324

yaṃ yaṃ vāpi smaranbhāvaṃ tyajatyante kalevaram /
taṃ tamevaiti kaunteya sadā tadbhāvabhāvitaḥ // 325

tasmātsarveṣu kāleṣu māmanusmara yudhya ca /
yadā sattve vivṛddhe tu pralīnastvūrdhvagastadā // 326

kramādrajastamolīnaḥ karmayonivimūḍhagaḥ /
tatrendriyāṇāṃ saṃmohaśvāsāyāsaparītatā // 327

ityādimṛtibhogo@yaṃ dehe na tyajanaṃ tanoḥ /
yastvasau kṣaṇa evaikaścaramaḥ prāṇanātmakaḥ // 328

yadanantaramevaiṣa dehaḥ syātkāṣṭhakuḍyavat /
sā dehatyāgakālāṃśakalā dehaviyoginī // 329

tata eva hi taddehasukhaduḥkhādikojjhitā /
tasyāṃ yadeva smarati prāksaṃskāraprabodhataḥ // 330

adṛṣṭābhyāsabhūyastvaśaktipātādihetukāt /
tadeva rūpamabhyeti sukhiduḥkhivimūḍhakam // 331

yadvā niḥsukhaduḥkhādi yadi vānandarūpakam /
kasmādeti tadevaiṣa yataḥ smarati saṃvidi // 332

prāk prasphuredyadadhikaṃ deho@sau cidadhiṣṭhiteḥ /
yadeva prāgadhiṣṭhānaṃ citā tādātmyavṛttitaḥ // 333

saivātra līnatā proktā sattve rajasi tāmase /
nīlapītādike jñeye yataḥ prākkalpitāṃ tanum // 334

adhiṣṭhāyaiva saṃvittiradhiṣṭhānaṃ karotyalam /
ato@dhiṣṭheyamātrasya śarīratve@pi kuḍyataḥ // 335

dehasyāsti viśeṣo yatsarvādhiṣṭheyapūrvatā /
tādātmyavṛttiranyeṣāṃ tanna satyapi vedyate // 336

vedyānāṃ kintu dehasya nityāvyabhicaritvataḥ /
sā ca tasyaiva dehasya pūrvamṛtyantajanmanā // 337

smṛtyā prācyānubhavanakṛtasaṃskāracitrayā /
yuktyānayāsmatsantānaguruṇā kallaṭena yat // 338

dehāviśeṣe prāṇākhyadārḍhyaṃ heturudīritam /
tadyuktamanyathā prāṇadārḍhye ko heturekataḥ // 339

dehatvasyāviśeṣe@pītyeṣa praśno na śāmyati /
smaranniti śatā hetau tadrūpaṃ pratipadyate // 340

prāk smaryate yato dehaḥ prākcitādhiṣṭhitaḥ sphuran /
ataḥ smaraṇamantyaṃ yattadasarvajñamātṛṣu // 341

na jātu gocaro yasmāddehāntaraviniścayaḥ /
yattu bandhupriyāputrapānādismaraṇaṃ sphuṭam // 342

na taddehāntarāsaṅgi na tadantyaṃ yato bhavet /
kasyāpi tu śarīrānte vāsanā yā prabhotsyate // 343

dehasattve tadaucityājjāyetānubhavaḥ sphuṭaḥ /
yathā purāṇe kathitaṃ mṛgapotakatṛṣṇayā // 344

muniḥ ko@pi mṛgībhāvamabhyuvāhādhivāsitaḥ /
tatra so@nubhavo heturna janmāntarasūtaye // 345

tasyaitadvāsanā hetuḥ kākatālīyavat sa tu /
nanu kasmāttadevaiṣa smarati ityāha yatsadā // 346

tadbhāvabhāvitastena tadevaiṣa smaratyalam /
evamasmi bhaviṣyāmītyeṣa tadbhāva ucyate // 347

bhaviṣyato hi bhavanaṃ bhāvyate na sataḥ kvacit /
kramātsphuṭatvakaraṇaṃ bhāvanaṃ parikīrtyate // 348

sphuṭasya cānubhavanaṃ na bhāvanamidaṃ sphuṭam /
tadaharjātabālasya paśoḥ kīṭasya vā taroḥ // 349

mūḍhatve@pi tadānīṃ prāgbhāvanā hyabhavatsphuṭā /
sā tanmūḍhaśarīrānte saṃskārapratibodhanāt // 350

smṛtidvāreṇa taddehavaicitryaphaladāyinī /
deśādivyavadhāne@pi vāsanānāmudīritāt // 351

ānantaryaikarūpatvātsmṛtisaṃskārayorataḥ /
tathānubhavanārūḍhyā sphuṭasyāpi tu bhāvitā // 352

bhāvyamānā na kiṃ sūte tatsantānasadṛgvapuḥ /
tattādṛktādṛśairbandhuputramitrādibhiḥ saha // 353

bhāsate@pi pare loke svapnavadvāsanākramāt /
nanu mātrantarairbandhuputrādyaistattathā na kim // 354

vedyate ka idaṃ prāha sa tāvadveda vedyatām /
vyāpāravyāhṛtivrātavedye mātrantaravraje // 355

svapne nāsti sa ityeṣā vākpramāṇavivarjitā /
ya evaite tu dṛśyante jāgratyete mayekṣitāḥ // 356

svapna ityastu mithyaitattatpramātṛvacobalāt /
yānapaśyamahaṃ svapne pramātṝṃste na kecana // 357

na śocanti na cekṣante māmityatrāsti kā pramā /
yataḥ sarvānumānānāṃ svasaṃvedananiṣṭhitau // 358

pramātrantarasadbhāvaḥ saṃvinniṣṭho na tadgataḥ /
ghaṭāderastitā saṃvinniṣṭhitā natu tadgatā // 359

tadvanmātrantare@pyeṣā saṃvinniṣṭhā na tadgatā /
tena sthitamidaṃ yadyadbhāvyate tattadeva hi // 360

dehānte budhyate no cet syādanyādṛkprabodhanam /
tathāhyantyakṣaṇe brahmavidyākarṇanasaṃskṛtaḥ // 361

mucyate janturityuktaṃ prāksaṃskārabalatvataḥ /
nipātābhyāmantaśabdātsmaraṇācchaturantyataḥ // 362

pādācca nikhilādardhaślokācca samanantarāt /
līnaśabdācca sarvaṃ taduktamarthasatattvakam // 363

ajñātvaitattu sarve@pi kuśakāśāvalambinaḥ /
yattadorvyatyayaṃ kecitkecidanyādṛśaṃ kramam // 364

bhinnakramau nipātau ca tyajatīti ca saptamīm /
vyācakṣate tacca sarvaṃ nopayogyuktayojane // 365

naca taddarśitaṃ mithyā svāntasammohadāyakam /
taditthaṃprāyaṇasyaitattattvaṃ śrīśambhunāthataḥ // 366

adhigamyoditaṃ tena mṛtyorbhītirvinaśyati /
viditamṛtisatattvāḥ saṃvidambhonidhānādacalahṛdayavīryākarṣaniṣpīḍanottham /
amṛtamiti nigīrṇe kālakūṭe@tra devā yadi pivatha tadānīṃ niścitaṃ vaḥ śivatvam // 367

utsavo@pi hi yaḥ kaścillaukikaḥ so@pi saṃmadam /
saṃvidabdhitaraṅgābhaṃ sūte tadapi parvavat // 368

etena ca vipaddhvaṃsapramodādiṣu parvatā /
vyākhyātā tena tatrāpi viśeṣāddevatārcanam // 369

purakṣobhādyadbhutaṃ yattatsvātantrye svasaṃvidaḥ /
dārḍhyadāyīti tallābhadine vaiśeṣikārcanam // 370

yoginīmelako dvedhā haṭhataḥ priyatastathā /
prācye cchidrāṇi saṃrakṣetkāmacāritvamuttare // 371

sa ca dvayo@pi mantroddhṛtprasaṅge darśayiṣyate /
yoginīmelakāccaiṣo@vaśyaṃ jñānaṃ prapadyate // 372

tena tatparva tadvacca svasantānādimelanam /
saṃvitsarvātmikā dehabhedādyā saṅkucettu sā // 373

melake@nyonyasaṅghaṭṭapratibimbādvikasvarā /
ucchalannijaraśmyoghaḥ saṃvitsu pratibimbitaḥ // 374

bahudarpaṇavaddīptaḥ sarvāyetāpyayatnataḥ /
ata eva gītagītaprabhṛtau bahuparṣadi // 375

yaḥ sarvatanmayībhāve hlādo natvekakasya saḥ /
ānandanirbharā saṃvitpratyekaṃ sā tathaikatām // 376

nṛttādau viṣaye prāptā pūrṇānandatvamaśnute /
īrṣyāsūyādisaṅkocakāraṇābhāvato@tra sā // 377

vikasvarā niṣpratighaṃ saṃvidānandayoginī /
atanmaye tu kasmiṃścittatrasthe pratihanyate // 378

sthapuṭasparśavatsaṃvidvijātīyatayā sthite /
ataścakrārcanādyeṣu vijātīyamatanmayam // 379

naiva praveśayetsaṃvitsaṅkocananibandhanam /
yāvantyeva śarīrāṇi svāṅgavatsyuḥ sunirbharām // 380

ekāṃ saṃvidamāviśya cakre tāvanti pūjayet /
praviṣṭaścetpramādena saṅkocaṃ na vrajettataḥ // 381

prastutaṃ svasamācāraṃ tena sākaṃ samācaret /
sa tvanugrahaśaktyā cedviddhastattanmayībhavet // 382

vāmāviddhastu tannindetpaścāttaṃ ghātayedapi /
śrīmatpicumate coktamādau yatnena rakṣayet // 383

praveśaṃ saṃpaviṣṭasya na vicāraṃ tu kārayet /
lokācārasthito yastu praviṣṭe tādṛśe tu saḥ // 384

akṛtvā taṃ samācāraṃ punaścakraṃ prapūjayet /
atha vacmi guroḥ śāstravyākhyākramamudāhṛtam // 385

devyāyāmalaśāstrādau tuhinābhīśumaulinā /
kalpavittatsamūhajñaḥ śāstravitsaṃhitārthavit // 386

sarvaśāstrārthavicceti gururbhinno@padiśyate /
yo yatra śāstre svabhyastajñāno vyākhyāṃ carettu saḥ // 387

nānyathā tadabhāvaścetsarvathā so@pyathācaret /
śrībhairavakule coktaṃ kalpādijñatvamīdṛśam // 388

gurorlakṣaṇametāvatsaṃpūrṇajñānataiva yā /
tatrāpi yāsya cidvṛttikarmibhit sāpyavāntarā // 389

devyāyāmala uktaṃ taddvāpañcāśāhva āhnike /
deva eva gurutvena tiṣṭhāsurdaśadhā bhavet // 390

ucchuṣmaśavaracaṇḍagumataṅgaghorāntakograhalahalakāḥ /
krodhī huluhulurete daśa guravaḥ śivamayāḥ pūrve // 391

te svāṃśacittavṛttikrameṇa pauruṣaśarīramāsthāya /
anyonyabhinnasaṃvitkriyā api jñānaparipūrṇāḥ // 392

sarve@limāṃsanidhuvanadīkṣārcanaśāstrasevane niratāḥ /
abhimānaśamakrodhakṣamādiravāntaro bhedaḥ // 393

itthaṃ vijñāya sadā śiṣyaḥ sampūrṇaśāstraboddhāram /
vyākhyāyai gurumabhyarthayeta pūjāpuraḥsaraṃ matimān // 394

so@pi svaśāsanīye paraśiṣye@pivāpi tādṛśaṃ śāstram /
śrotuṃ yogye kuryādvyākhyānaṃ vaiṣṇavādyadhare // 395

karuṇārasaparipūrṇo guruḥ punarmarmadhāmaparivarjam /
adhame@pi hi vyākuryātsambhāvya hi śaktipātavaicitryam // 396

liptāyāṃ bhuvi pīṭhe caturasre paṅkajatrayaṃ kajage /
kuryādvidyāpīṭhaṃ syādrasavahnyaṅgulaṃ tvetat // 397

madhye vāgīśānīṃ dakṣottarayorgurūngaṇeśaṃ ca /
adhare kaje ca kalpeśvaraṃ prapūjyārghapuṣpatarpaṇakaiḥ // 398

sāmānyavidhiniyuktārghapātrayogena cakramatha samyak /
santarpya vyākhyānaṃ kuryātsambandhapūrvakaṃ matimān // 399

sūtrapadavākyapaṭalagranthakramayojanena sambandhāt /
avyāhatapūrvāparamupavṛhya nayeta vākyāni // 400

maṇḍūkaplavasiṃhāvalokanādyairyathāyathaṃ nyāyaiḥ /
avihatapūrvāparakaṃ śāstrārthaṃ yojayedasaṅkīrṇam // 401

tantrāvartanabādhaprasaṅgatarkādibhiśca sannyāyaiḥ /
vastu vadedvākyajño vastvantarato viviktatāṃ vidadhat // 402

yadyadvyāhṛtipadavīmāyāti tadeva dṛḍhatarairnyāyaiḥ /
balavatkuryāddūṣyaṃ yadyapyagre bhaviṣyatsyāt // 403

dṛḍharacitapūrvapakṣaproddharaṇapathena vastu yadvācyam /
śiṣyamatāvārohati tadāśu saṃśayaviparyayairvikalam // 404

bhāṣā nyāyo vādo layaḥ kramo yadyadeti śiṣyasya /
sambodhopāyatvaṃ tathaiva gururāśrayedvyākhyām // 405

vācyaṃ vastu samāpya pratarpaṇaṃ pūjanaṃ bhaveccakre /
punaraparaṃ vastu vadetpaṭalādūrdhvaṃ tu no jalpet // 406

vyākhyānte kṣamayitvā visṛjya sarvaṃ kṣipedagādhajale /
śāstrādimadhyanidhane viśeṣataḥ pūjanaṃ kuryāt // 407

viśeṣapūjanaṃ kuryātsamayebhyaśca niṣkṛtau /
avikalpamaterna syuḥ prāyaścittāni yadyapi // 408

tathāpyatattvavidvargānugrahāya tathā caret /
śrīpicau ca smṛtereva pāpaghnatve kathaṃ vibho // 409

prāyaścittavidhiḥ prokta iti devyā pracodite /
satyaṃ smaraṇameveha sakṛjjaptaṃ vimocayet // 410

sarvasmātkarmaṇo jālātsmṛtitattvakalāvidaḥ /
tathāpi sthitirakṣārthaṃ kartavyaścodito vidhiḥ // 411

atattvavedino ye hi caryāmātraikaniṣṭhitāḥ /
teṣāṃ dolāyite citte jñānahāniḥ prajāyate // 412

tasmādvikalparahitaḥ saṃvṛtyuparato yadi /
śāstracaryāsadāyattaiḥ saṅkaraṃ tadvivarjayet // 413

saṅkaraṃ vā samanvicchetprāyaścittaṃ samācaret /
yathā teṣāṃ na śāstrārthe dolārūḍhā matirbhavet // 414

yatsvayaṃ śivahastākhye vidhau saṃcoditaṃ purā /
śataṃ japtvāsya cāstrasya mucyate strīvadhādṛte // 415

śaktināśānmahādoṣo narakaṃ śāśvataṃ priye /
iti śrīratnamālāyāṃ samayollaṅghane kṛte // 416

kulajānāṃ samākhyātā niṣkṛtirduṣṭakartarī /
śrīpūrve samayānāṃ tu śodhanāyoditaṃ yathā // 417

mālinī mātṛkā vāpi japyā lakṣatrayāntakam /
pratiṣṭhitasya pūrāderdarśane@nadhikāriṇā // 418

prāyaścittaṃ prakartavyamiti śrībrahmayāmale /
brahmaghno gurutalpastho vīradravyaharastathā // 419

devadravyahṛdākāraprahartā liṅgabhedakaḥ /
nityādilopakṛdbhraṣṭasvakamātrāparicchadaḥ // 420

śaktivyaṅgatvakṛdyogijñānihantā vilopakaḥ /
naimittikānāṃ lakṣādikramāddvidviguṇaṃ japet // 421

vratena kenacidyukto mitabhugbrahmacaryavān /
dūtīparigrahe@nyatra gataścetkāmamohitaḥ // 422

lakṣajāpaṃ tataḥ kuryādityuktaṃ brahmayāmale /
dīkṣābhiṣekanaimittavidhyante gurupūjanam // 423

aparedyuḥ sadā kāryaṃ siddhayogīśvarīmate /
pūrvoktalakṣaṇopetaḥ kavistrikasatattvavit // 424

sa guruḥ sarvadā grāhyastyaktvānyaṃ tatsthitaṃ tvapi /
maṇḍale svastikaṃ kṛtvā tatra haimādikāsanam // 425

kṛtvārcayeta tatrasthamadhvānaṃ sakalāntakam /
tato vijñapayedbhaktyā tadadhiṣṭhitaye gurum // 426

sa tatra pūjyaḥ svairmantraiḥ puṣpadhūpārghavistaraiḥ /
samālambhanasadvastrairnaivedyaistarpaṇaiḥ kramāt // 427

āśāntaṃ pūjayitvainaṃ dakṣiṇābhiryajecchiśuḥ /
sarvasvamasmai saṃdadyādātmānamapi bhāvitaḥ // 428

atoṣayitvā tu guruṃ dakṣiṇābhiḥ samantataḥ /
tattvajño@pyṛṇabandhena tena yātyadhikāritām // 429

gurupūjāmakurvāṇaḥ śataṃ janmāni jāyate /
adhikārī tato muktiṃ yātīti skandayāmale // 430

tasmādavaśyaṃ dātavyā gurave dakṣiṇā punaḥ /
pūrvaṃ hi yāgāṅgatayā proktaṃ tattuṣṭaye tvidam // 431

tajjuṣṭamatha tasyājñāṃ prāpyāśnīyātsvayaṃ śiśuḥ /
tataḥ prapūjayeccakraṃ yathāvibhavasambhavam // 432

akṛtvā guruyāgaṃ tu kṛtamapyakṛtaṃ yataḥ /
tasmātprayatnataḥ kāryo guruyāgo yathābalam // 433

atatrastho@pi hi guruḥ pūjyaḥ saṃkalpya pūrvavat /
taddravyaṃ devatākṛtye kuryādbhaktajaneṣvatha // 434

parvapavitraprabhṛtiprabhedi naimittikaṃ tvidaṃ karma /