તન્ત્રાલોક · અધ્યાય 28

ઇતિ નિત્યવિધિઃ પ્રોક્તો નૈમિત્તિકમથોચ્યતે ॥ 1બ્

નિયતં ભાવિ યન્નિત્યં તદિત્યસ્મિન્વિધૌ સ્થિતે ।
મુખ્યત્વં તન્મયીભૂતિઃ સર્વં નૈમિત્તિકં તતઃ ॥ 2

દિનાદિકલ્પનોત્થે તુ નૈયત્યે સર્વનિત્યતા ।
દિનમાસર્ક્ષવર્ષાદિનૈયત્યાદુચ્યતે તદા ॥ 3

અશઙ્કિતવ્યાવશ્યન્તાસત્તાકં જાતુચિદ્ભવમ્ ।
પ્રમાત્રનિયતં પ્રાહુર્નૈમિત્તિકમિદં બુધાઃ ॥ 4

સન્ધ્યાદિ પર્વસંપૂજા પવિત્રકમિદં સદા ।
નિત્યં નિયતરૂપત્વાત્સર્વસ્મિન્ શાસનાશ્રિતે ॥ 5

જ્ઞાનશાસ્ત્રગુરુભ્રાતૃતદ્વર્ગપ્રાપ્તયસ્તથા ।
તજ્જન્મસંસ્ક્રિયાભેદાઃ સ્વજન્મોત્સવસંગતિઃ ॥ 6

શ્રાદ્ધં વિપત્પ્રતીકારઃ પ્રમોદો@દ્ભુતદર્શનમ્ ।
યોગિનીમેલકઃ સ્વાંશસન્તાનાદ્યૈશ્ચ મેલનમ્ ॥ 7

શાસ્ત્રવ્યાખ્યાપુરામધ્યાવસાનાનિ ક્રમોદયઃ ।
દેવતાદર્શનં સ્વાપ્નમાજ્ઞા સમયનિષ્કૃતિઃ ॥ 8

ઇતિ નૈમિત્તિકં શ્રીમત્તન્ત્રસારે નિરૂપિતમ્ ।
ત્રયોવિંશતિભેદેન વિશેષાર્ચાનિબન્ધનમ્ ॥ 9

તત્ર પર્વવિધિં બ્રૂમો દ્વિધા પર્વ કુલાકુલમ્ ।
કુલાષ્ટકકૃતં પૂર્વં પ્રોક્તં શ્રીયોગસંચરે ॥ 10

અબ્ધીન્દુ મુનિરિત્યેતન્માહેશ્યા બ્રહ્મસન્તતેઃ ।
પ્રતિપત્પઞ્ચદશ્યૌ દ્વે કૌમાર્યા રસવહ્નિયુક્ ॥ 11

અબ્ધિરક્ષીન્દુ વૈષ્ણવ્યા ઐન્દ્ર્યાસ્ત્વસ્ત્રં ત્રયોદશી ।
વારાહ્યા રન્ધ્રરુદ્રૌ દ્વે ચણ્ડ્યા વસ્વક્ષિયુગ્મકમ્ ॥ 12

દ્વે દ્વે તિથી તુ સર્વાસાં યોગેશ્યા દશમી પુનઃ ।
તસ્યા અપ્યષ્ટમી યસ્માદ્દ્વિતિથિઃ સા પ્રકીર્તિતા ॥ 13

અન્યાશ્ચાકુલપર્વાપિ વૈપરીત્યેન લક્ષિતમ્ ।
કુલપર્વેતિ તદ્બ્રૂમો યથોક્તં ભૈરવે કુલે ॥ 14

હૈડરે ત્રિકસદ્ભાવે ત્રિકકાલીકુલાદિકે ।
યો@યં પ્રાણાશ્રિતઃ પૂર્વં કાલઃ પ્રોક્તઃ સુવિસ્તરાત્ ॥ 15

સ ચક્રભેદસંચારે કાંચિત્ સૂતે સ્વસંવિદમ્ ।
સ્વસંવિત્પૂર્ણતાલાભસમયઃ પર્વ ભણ્યતે ॥ 16

પર્વ પૂરણ ઇત્યેવ યદ્વા પૄ પૂરણાર્થકઃ ।
પર્વશબ્દો નિરુક્તશ્ચ પર્વ તત્પૂરણાદિતિ ॥ 17

હૈડરે@ત્ર ચ શબ્દો@યં દ્વિધા નાન્તેતરઃ શ્રુતઃ ।
તચ્ચક્રચારનિષ્ણાતા યે કેચિત્ પૂર્ણસંવિદઃ ॥ 18

તન્મેલકસમાયુક્તાસ્તે તત્પૂજાપરાઃ સદા ।
યો@પ્યતન્મય એષો@પિ તત્કાલે સ્વક્રમાર્ચનાત્ ॥ 19

તદ્યોગિનીસિદ્ધસઙ્ઘમેલકાત્ તન્મયીભવેત્ ।
યથા પ્રેક્ષણકે તત્તદ્દ્રષ્ટૃસંવિદભેદિતામ્ ॥ 20

ક્રમોદિતાં સદ્ય એવ લભતે તત્પ્રવેશનાત્ ।
યોગાભ્યાસક્રમોપાત્તાં તથા પૂર્ણાં સ્વસંવિદમ્ ॥ 21

લભન્તે સદ્ય એવૈતત્સંવિદૈક્યપ્રવેશનાત્ ।
તત્કાલં ચાપિ સંવિત્તેઃ પૂર્ણત્વાત્ કામદોગ્ધૃતા ॥ 22

તેન તત્તત્ફલં તત્ર કાલે સંપૂજયાચિરાત્ ।
યથા ચિરોપાત્તધનઃ કુર્વન્નુત્સવમાદરાત્ ॥ 23

અતિથિં સો@નુગૃહ્ણાતિ તત્કાલાભિજ્ઞમાગતમ્ ।
તથા સુફલસંસિદ્ધ્યૈ યોગિનીસિદ્ધનાયકાઃ ॥ 24

યત્નવન્તો@પિ તત્કાલાભિજ્ઞં તમનુગૃહ્ણતે ।
ઉક્તં ચ તત્ર તેનેહ કુલે સામાન્યતેત્યલમ્ ॥ 25

યસ્ય યદ્ધૃદયે દેવિ વર્તતે દૈશિકાજ્ઞયા ।
મન્ત્રો યોગઃ ક્રમશ્ચૈવ પૂજનાત્ સિદ્ધિદો ભવેત્ ॥ 26

કુલાચારેણ દેવેશિ પૂજ્યં સિદ્ધિવિમુક્તયે ।
યે પર્વસ્વેષુ દેવેશિ તર્પણં તુ વિશેષતઃ ॥ 27

ગુરૂણાં દેવતાનાં ચ ન કુર્વન્તિ પ્રમાદતઃ ।
દુરાચારા હિ તે દુષ્ટાઃ પશુતુલ્યા વરાનને ॥ 28

અભાવાન્નિત્યપૂજાયા અવશ્યં હ્યેષુ પૂજયેત્ ।
અટનં જ્ઞાનશક્ત્યાદિલાભાર્થં યત્પ્રકીર્તિતમ્ ॥ 29

શક્તિયાગશ્ચ યઃ પ્રોક્તો વશ્યાકર્ષણમારણમ્ ।
તત્સર્વં પર્વદિવસેષ્વયત્નેનૈવ સિદ્ધ્યતિ ॥ 30

તત્સામાન્યવિશેષાભ્યાં ષોઢા પર્વ નિરૂપિતમ્ ।
માસસ્યાદ્યં પઞ્ચમં ચ શ્રીદિનં પરિભાષ્યતે ॥ 31

ઉત્કૃષ્ટત્વાત્ પર્વદિનં શ્રીપૂર્વત્વેન ભાષ્યતે ।
સમયો હ્યેષ યદ્ગુપ્તં તન્નાનુપપદં વદેત્ ॥ 32

તુર્યાષ્ટમાન્યભુવનચરમાણિ દ્વયોરપિ ।
પક્ષયોરિહ સામાન્યસામાન્યં પર્વ કીર્તિતમ્ ॥ 33

યદેતેષુ દિનેષ્વેવ ભવિષ્યદ્ગ્રહભાત્મકઃ ।
ઉભયાત્મા વિશેષઃ સ્યાત્તત્સામાન્યવિશેષતા ॥ 34

સા ચૈકાદશધૈકસ્મિન્નેકસ્મિન્વિભુનોદિતા ।
સજાતીયા તુ સોત્કૃષ્ટેત્યેવં શમ્ભુર્ન્યરૂપયત્ ॥ 35

કૃષ્ણયુગં વહ્નિસિતં શ્રુતિકૃષ્ણં વહ્નિસિતમિતિ પક્ષાઃ ।
અર્કેન્દુજીવચન્દ્રા બુધયુગ્મેન્દ્વર્કકવિગુરુવિધુ સ્યાત્ ॥ 36

પરફલ્ગુશ્ચૈત્રમઘે તિષ્યઃ પ્રાક્ફલ્ગુકર્ણશતભિષજઃ ।
મૂલપ્રાજાપત્યે વિશાખિકા શ્રવણસંજ્ઞયા ભાનિ ॥ 37

રન્ધ્રે તિથ્યર્કપરે વસુરન્ધ્રે શશિવૃષાઙ્કરસરન્ધ્રયુગમ્ ।
પ્રથમનિશામધ્યનિશે મધ્યાહ્નશરા દિનોદયો મધ્યદિનમ્ ॥ 38

પ્રથમનિશેતિ ચ સમયો માર્ગશિરઃપ્રભૃતિમાસેષુ ।
કન્યાન્ત્યજાથ વેશ્યા રાગવતી તત્ત્વવેદિની દૂતી ॥ 39

વ્યાસસમાસાત્ ક્રમશઃ પૂજ્યાશ્ચક્રે@નુયાગાખ્યે ।
સર્વત્ર ચ પર્વદિને કુર્યાદનુયાગચક્રમતિશયતઃ ॥ 40

ગુપ્તાગુપ્તવિધાનાદિયાગચર્યાક્રમેણ સમ્પૂર્ણમ્ ।
અનુયાગઃ કિલ મુખ્યઃ સર્વસ્મિન્નેવ કર્મવિનિયોગે ॥ 41

અનુયાગકાલલાભે તસ્માત્પ્રયતેત તત્પરમઃ ।
ભગ્રહસમયવિશેષો નાશ્વયુજે કો@પિ તેન તદ્વર્જમ્ ॥ 42

વેલાભગ્રહકલના કથિતૈકાદશસુ માસેષુ ।
ફાલ્ગુનમાસે શુક્લં યત્પ્રોક્તં દ્વાદશીદિનં પર્વ ॥ 43

અગ્રતિથિવેધયોગો મુખ્યતમો@સૌ વિશેષો@ત્ર ।
દિવસનિશે કિલ કૃત્વા ત્રિભાગશઃ પ્રથમમધ્યમાપરવિભાગઃ ॥ 44

પૂજાકાલસ્તત્ર ત્રિભાગિતે મુખ્યતમઃ કાલઃ ।
યદિ સંઘટેત વેલા મુખ્યતમા ભગ્રહૌ તથા ચક્રમ્ ॥ 45

તદ્યાગ આદિયાગસ્તત્કામ્યં પૂજયૈવ પર્વસુ સિદ્ધ્યેત્ ।
દિનવેલાભગ્રહકલ્પનેન તત્રાપિ સૌમ્યરૌદ્રત્વમ્ ॥ 46

જ્ઞાત્વા સાધકમુખ્યસ્તત્તત્કાર્યં તદા તદા કુર્યાત્ ।
ઉક્તો યો@ર્ચાકાલસ્તં ચેદુલ્લઙ્ઘ્ય ભગ્રહતિથિઃ સ્યાત્ ॥ 47

તમનાદૃત્ય વિશેષં પ્રધાનયેત્સામયમિતિ કેચિત્ ।
નેતિ ત્વસ્મદ્ગુરવો વિશેષરૂપા હિ તિથિરિહ ન વેલા ॥ 48

સંવેદ્યરૂપશશધરભાગઃ સંવેદકાર્કકરનિકરૈઃ ।
યાવાન્યાવતિ પૂર્ણઃ સા હિ તિથિર્ભગ્રહૈઃ સ્ફુટીભવતિ ॥ 49

તસ્માન્મુખ્યાત્ર તિથિઃ સા ચ વિશેષ્યા ગ્રહર્ક્ષયોગેન ।
વેલાત્ર ન પ્રધાનં યુક્તં ચૈતત્તથાહિ પરમેશઃ ॥ 50

શ્રીત્રિકભૈરવકુલશાસ્ત્રેષૂચે ન પર્વદિવસેષુ ।
વેલાયોગં કંચન તિથિભગ્રહયોગતો હ્યન્યમ્ ॥ 51

તિથિસ્તુ પૂજ્યા પ્રધાનરૂપત્વાત્ ।
શ્વેતાભાવે કૃષ્ણચ્છાગાલમ્ભં હિ કથયન્તિ ॥ 52

યત્પુનરૂર્મિપ્રભૃતિનિ શાસ્ત્રે વેલોદિતાપિ તત્કામ્યમ્ ।
મુખ્યતયોદ્દિશ્ય વિધિં તથાચ તત્ર પૌષપર્વદિને ॥ 53

કૃત્વાર્ચનમર્ધનિશિ ધ્યાત્વા જપ્ત્વા બહિર્ગતસ્ય યથા ।
આદેશઃ ફલતિ તથા માઘે ચક્રાદ્વચઃ ફલતિ ॥ 54

અચિરાદભીષ્ટસિદ્ધિઃ પઞ્ચસુ મૈત્રી ધનં ચ મેલાપઃ ।
ચક્રસ્થાને ક્રોધાત્ પાષાણસ્ફોટનેન રિપુનાશઃ ॥ 55

સિદ્ધાદેશપ્રાપ્તિર્માર્ગાન્તં કથ્યતે વિભુના ।
ભગ્રહયોગાભાવે વેલાં તુ તિથેરવશ્યમીક્ષેત ॥ 56

સા હિ તથા સ્ફુટરૂપા તિથેઃ સ્વભાવોદયં દદ્યાત્ ।
ભગ્રહતિથિવેલાંશાનુયાયિ સર્વાઙ્ગસુન્દરં તુ દિનમ્ ॥ 57

યદિ લભ્યેત તદાસ્મિન્વિશેષતમપૂજનં રચયેત્ ।
નચ કામ્યમેવ કેવલમેતત્પરિવર્જને યતઃ કથિતઃ ॥ 58

સમયવિલોપઃ શ્રીમદ્ભૈરવકુલ ઊર્મિશાસ્ત્રે ચ ।
દુષ્ટા હિ દુરાચારાઃ પશુતુલ્યાઃ પર્વ યે ન વિદુઃ ॥ 59

નચ કામ્યસ્યાકરણે સ્યાજ્જાતુ પ્રત્યવાયિત્વમ્ ।
તત્રાનુયાગસિદ્ધ્યર્થં ચક્રયાગો નિરૂપ્યતે ॥ 60

મૂર્તિયાગ ઇતિ પ્રોક્તો યઃ શ્રીયોગીશ્વરીમતે ।
નિત્યં નૈમિત્તિકં કર્મ યદત્રોક્તં મહેશિના ॥ 61

સર્વત્ર ચક્રયાગો@ત્ર મુખ્યઃ કામ્યે વિશેષતઃ ।
જ્ઞાની યોગી ચ પુરુષઃ સ્ત્રી વાસ્મિન્મૂર્તિસંજ્ઞકે ॥ 62

યોગે પ્રયત્નતો યોજ્યસ્તદ્ધિ પાત્રમનુત્તરમ્ ।
તત્સંપર્કાત્પૂર્ણતા સ્યાદિતિ ત્રૈશિરસાદિષુ ॥ 63

તેન સર્વં હુતં ચેષ્ટં ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્ ।
જ્ઞાનિને યોગિને વાપિ યો દદાતિ કરોતિ વા ॥ 64

દીક્ષોત્તરે@પિ ચ પ્રોક્તમન્નં બ્રહ્મા રસો હરિઃ ।
ભોક્તા શિવ ઇતિ જ્ઞાની શ્વપચાનપ્યથોદ્ધરેઅત્ ॥ 65

સર્વતત્ત્વમયો ભૂત્વા યદિ ભુઙ્ક્તે સ સાધકઃ ।
તેન ભોજિતમાત્રેણ સકૃત્કોટિસ્તુ ભોજિતા ॥ 66

અથ તત્ત્વવિદેતસ્મિન્યદિ ભુઞ્જીત તત્ પ્રિયે ।
પરિસંખ્યા ન વિદ્યેત તદાહ ભગવાઞ્છિવઃ ॥ 67

ભોજ્યં માયાત્મકં સર્વં શિવો ભોક્તા સ ચાપ્યહમ્ ।
એવં યો વૈ વિજાનાતિ દૈશિકસ્તત્ત્વપારગઃ ॥ 68

તં દૃષ્ટ્વા દેવમાયાન્તં ક્રીડન્ત્યોષધયો ગૃહે ।
નિવૃત્તમદ્યૈવાસ્માભિઃ સંસારગહનાર્ણવાત્ ॥ 69

યદસ્ય વક્ત્રં સંપ્રાપ્તા યાસ્યામઃ પરમં પદમ્ ।
અન્યે@પાનભુજો હ્યૂર્ધ્વે પ્રાણો@પાનસ્ત્વધોમુખઃ ॥ 70

તસ્મિન્ભોક્તરિ દેવેશિ દાતુઃ કુલશતાન્યપિ ।
આશ્વેવ પરિમુચ્યન્તે નરકાદ્યાતનાર્ણવાત્ ॥ 71

શ્રીમન્નિશાટને@પ્યુક્તં કથનાન્વેષણાદપિ ।
શ્રોત્રાભ્યન્તરસંપ્રાપ્તે ગુરુવક્ત્રાદ્વિનિર્ગતે ॥ 72

મુક્તસ્તદૈવ કાલે તુ યન્ત્રં તિષ્ઠતિ કેવલમ્ ।
સુરાપઃ સ્તેયહારી ચ બ્રહ્મહા ગુરુતલ્પગઃ ॥ 73

અન્ત્યજો વા દ્વિજો વાથ બાલો વૃદ્ધો યુવાપિ વા ।
પર્યન્તવાસી યો જ્ઞાની દેશસ્યાપિ પવિત્રકઃ ॥ 74

તત્ર સંનિહિતો દેવઃ સદેવીકઃ સકિઙ્કરઃ ।
તસ્માત્પ્રાધાન્યતઃ કૃત્વા ગુરું જ્ઞાનવિશારદમ્ ॥ 75

મૂર્તિયાગં ચરેત્તસ્ય વિધિર્યોગીશ્વરીમતે ।
પવિત્રારોહણે શ્રાદ્ધે તથા પર્વદિનેષ્વલમ્ ॥ 76

સૂર્યચન્દ્રોપરાગાદૌ લૌકિકેષ્વપિ પર્વસુ ।
ઉત્સવે ચ વિવાહાદૌ વિપ્રાણાં યજ્ઞકર્મણિ ॥ 77

દીક્ષાયાં ચ પ્રતિષ્ઠાયાં સમયાનાં વિશોધને ।
કામનાર્થં ચ કર્તવ્યો મૂર્તિયાગઃ સ પઞ્ચધા ॥ 78

કેવલો યામલો મિશ્રશ્ચક્રયુગ્વીરસઙ્કરઃ ।
કેવલઃ કેવલૈરેવ ગુરુભિર્મિશ્રિતઃ પુનઃ ॥ 79

સાધકાદ્યૈઃ સપત્નીકૈર્યામલઃ સ દ્વિધા પુનઃ ।
પત્નીયોગાત્ ક્રયાનીતવેશ્યાસંયોગતો@થવા ॥ 80

ચક્રિણ્યાદ્યાશ્ચ વક્ષ્યન્તે શક્તિયોગાદ્યથોચિતાઃ ।
તત્સંયોગાચ્ચક્રયુક્તો યાગઃ સર્વફલપ્રદઃ ॥ 81

સર્વૈસ્તુ સહિતો યાગો વીરસઙ્કર ઉચ્યતે ।
મધ્યે ગુરુર્ભવેત્તેષાં ગુરુવર્ગસ્તદાવૃતિઃ ॥ 82

તિસ્ર આવૃતયો બાહ્યે સમય્યન્તા યથાક્રમમ્ ।
પઙ્ક્તિક્રમેણ વા સર્વે મધ્યે તેષાં ગુરુઃ સદા ॥ 83

તદા તદ્ગન્ધધૂપસ્રક્સમાલમ્ભનવાસસા ।
પૂજ્યં ચક્રાનુસારેણ તત્તચ્ચક્રમિદં ત્વિતિ ॥ 84

એકારકે યથા ચક્રે એકવીરવિધિં સ્મરેત્ ।
દ્વ્યરે યામલમન્યત્ર ત્રિકમેવં ષડસ્રકે ॥ 85

ષડ્યોગિનીઃ સપ્તકં ચ સપ્તારે@ષ્ટાષ્ટકે ચ વા ।
અન્યદ્વા તાદૃશં તત્ર ચક્રે તાદૃક્સ્વરૂપિણિ ॥ 86

તતઃ પાત્રે@લિસંપૂર્ણે પૂર્વં ચક્રં યજેત્સુધીઃ ।
આધારયુક્તે નાધારરહિતં તર્પણં ક્વચિત્ ॥ 87

આધારેણ વિના ભ્રંશો નચ તુષ્યન્તિ રશ્મયઃ ।
પ્રેતરૂપં ભવેત્પાત્રં શાક્તામૃતમથાસવઃ ॥ 88

ભોક્ત્રી તત્ર તુ યા શક્તિઃ સ શમ્ભુઃ પરમેશ્વરઃ ।
અણુશક્તિશિવાત્મેત્થં ધ્યાત્વા સંમિલિતં ત્રયમ્ ॥ 89

તતસ્તુ તર્પણં કાર્યમાવૃતેરાવૃતેઃ ક્રમાત્ ।
પ્રતિસંચરયોગેન પુનરન્તઃ પ્રવેશયેત્ ॥ 90

યાવદ્ગુર્વન્તિકં તદ્ધિ પૂર્ણં ભ્રમણમુચ્યતે ।
તત્રાદૌ દેવતાસ્તર્પ્યાસ્તતો વીરા ઇતિ ક્રમઃ ॥ 91

વીરશ્ચ વીરશક્તિશ્ચેત્યેવમસ્મદ્ગુરુક્રમઃ ।
તતો@વદંશાન્વિવિધાન્ માંસમત્સ્યાદિસંયુતાન્ ॥ 92

અગ્રે તત્ર પ્રવિકિરેત્ તૃપ્ત્યન્તં સાધકોત્તમઃ ।
પાત્રાભાવે પુનર્ભદ્રં વેલ્લિતાશુક્તિમેવ ચ ॥ 93

પાત્રે કુર્વીત મતિમાનિતિ સિદ્ધામતે ક્રમઃ ।
દક્ષહસ્તેન ભદ્રં સ્યાદ્વેલ્લિતા શુક્તિરુચ્યતે ॥ 94

દક્ષહસ્તસ્ય કુર્વીત વામોપરિ કનીયસીમ્ ।
તર્જન્યઙ્ગુષ્ઠયોગેન દક્ષાધો વામકાઙ્ગુલીઃ ॥ 95

નિઃસન્ધિબન્ધૌ દ્વાવિત્થં વેલ્લિતા શુક્તિરુચ્યતે ।
યે તત્ર પાનકાલે તુ બિન્દવો યાન્તિ મેદિનીમ્ ॥ 96

તૈસ્તુષ્યન્તિ હિ વેતાલગુહ્યકાદ્યા ગભસ્તયઃ ।
ધારયા ભૈરવસ્તુષ્યેત્ કરપાનં પરં તતઃ ॥ 97

પ્રવેશો@ત્ર ન દાતવ્યઃ પૂર્વમેવ હિ કસ્યચિત્ ।
પ્રમાદાત્તુ પ્રવિષ્ટસ્ય વિચારં નૈવ ચર્ચયેત્ ॥ 98

એવં કૃત્વા ક્રમાદ્યાગમન્તે દક્ષિણયા યુતમ્ ।
સમાલમ્ભનતામ્બૂલવસ્ત્રાદ્યં વિતરેદ્બુધઃ ॥ 99

રૂપકાર્ધાત્ પરં હીનાં ન દદ્યાદ્દક્ષિણાં સુધીઃ ।
સમયિભ્યઃ ક્રમાદ્દ્વિદ્વિગુણા ગુર્વન્તકં ભવેત્ ॥ 100

એષ સ્યાન્મૂર્તિયાગસ્તુ સર્વયાગપ્રધાનકઃ ।
કામ્યે તુ સંવિધૌ સપ્તકૃત્વઃ કાર્યસ્તથાવિધઃ ॥ 101

જાનન્તિ પ્રથમં ગેહં તતસ્તસ્ય સમર્થતામ્ ।
બલાબલં તતઃ પશ્ચાદ્વિસ્મયન્તે@ત્ર માતરઃ ॥ 102

તતો@પિ સંનિધીયન્તે પ્રીયન્તે વરદાસ્તતઃ ।
દેવીનામથ નાથસ્ય પરિવારયુજો@પ્યલમ્ ॥ 103

વલ્લભો મૂર્તિયાગો@યમતઃ કાર્યો વિપશ્ચિતા ।
રાક્તૌ ગુપ્તે ગૃહે વીરાઃ શક્તયો@ન્યોન્યમપ્યલમ્ ॥ 104

અસંકેતયુજો યોજ્યા દેવતાશબ્દકીર્તનાત્ ।
અલાભે મૂર્તિચક્રસ્ય કુમારીરેવ પૂજયેત્ ॥ 105

કામ્યાર્થે તુ ન તાં વ્યઙ્ગાં સ્તનપુષ્પવતીં તથા ।
પ્રતિપચ્છ્રુતિસંજ્ઞે ચ ચતુર્થી ચોત્તરાત્રયે ॥ 106

હસ્તે ચ પઞ્ચમી ષષ્ઠી પૂર્વાસ્વથ પુનર્વસૌ ।
સપ્તમી તત્પરા પિત્ર્યે રોહિણ્યાં નવમી તથા ॥ 107

મૂલે તુ દ્વાદશી બ્રાહ્મે ભૂતાશ્વિન્યાં ચ પૂર્ણિમા ।
ધનિષ્ઠાયામમાવસ્યા સો@યમેકાદશાત્મકઃ ॥ 108

અર્કાદિત્રયશુક્રાન્યતમયુક્તો@પ્યહર્ગણઃ ।
યોગપર્વેતિ વિખ્યાતો રાત્રૌ વા દિન એવ વા ॥ 109

યોગપર્વણિ કર્તવ્યો મૂર્તિયાગસ્તુ સર્વથા ।
યઃ સર્વાન્યોગપર્વાખ્યાન્ વાસરાન્ પૂજયેત્સુધીઃ ॥ 110

મૂર્તિયાગેન સો@પિ સ્યાત્ સમયી મણ્ડલં વિના ।
ઇત્યેષ મૂર્તિયાગઃ શ્રીસિદ્ધયોગીશ્વરીમતે ॥ 111

અથોચ્યતે શિવેનોક્તઃ પવિત્રકવિધિઃ સ્ફુટઃ ।
શ્રીરત્નમાલાત્રિશિરઃશાસ્ત્રયોઃ સૂચિતઃ પુનઃ ॥ 112

શ્રીસિદ્ધાટનસદ્ભાવમાલિનીસારશાસને ।
તત્ર પ્રાધાન્યતઃ શ્રીમન્માલોક્તો વિધિરુચ્યતે ॥ 113

ક્ષીરાબ્ધિમથનોદ્ભૂતવિષનિદ્રાવિમૂર્ચ્છિતઃ ।
નાગરાજઃ સ્વભુવને મેઘકાલે સ્મ નાવસત્ ॥ 114

કેવલં તુ પવિત્રો@યં વાયુભક્ષઃ સમાઃ શતમ્ ।
દિવ્યં દશગુણં નાથં ભૈરવં પર્યપૂજયત્ ॥ 115

વ્યજિજ્ઞપચ્ચ તં તુષ્ટં નાથં વર્ષાસ્વહં નિજે ।
પાતાલે નાસિતું શક્તઃ સો@પ્યેનં પરમેશ્વરઃ ॥ 116

નાગં નિજજટાજૂટપીઠગં પર્યકલ્પયત્ ।
તતઃ સમસ્તદેવૌઘૈર્ધારિતો@સૌ સ્વમૂર્ધનિ ॥ 117

મહતાં મહિતાનાં હિ નાદ્ભુત વિશ્વપૂજ્યતા ।
તસ્માન્મહેશિતુર્મૂર્ધ્નિ દેવતાનાં ચ સર્વશઃ ॥ 118

આત્મનશ્ચ પવિત્રં તં કુર્યાદ્યાગપુરઃસરમ્ ।
દશ કોટ્યો ન પૂજાનાં પવિત્રારોહણે સમાઃ ॥ 119

વૃથા દીક્ષા વૃથા જ્ઞાનં ગુર્વારાધનમેવ ચ ।
વિના પવિત્રાદ્યેનૈતદ્ધરેન્નાગઃ શિવાજ્ઞયા ॥ 120

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન સ કાર્યઃ કુલવેદિભિઃ ।
આષાઢશુક્લાન્મિથુનકર્કટસ્થે રવૌ વિધિઃ ॥ 121

કર્તવ્યઃ સો@નિરોધેન યાવત્સા તુલપૂર્ણિમા ।
તુલોપલક્ષિતસ્યાન્ત્યં કાર્તિકસ્ય દિનં મતમ્ ॥ 122

કુલશબ્દં પઠન્તો@ન્યે વ્યાખ્યાભેદં પ્રકુર્વતે ।
નિત્યાતન્ત્રવિદઃ કૃષ્ણં કાર્તિકાચ્ચરમં દિનમ્ ॥ 123

કુલસ્ય નિત્યાચક્રસ્ય પૂર્ણત્વં યત્ર તન્મતમ્ ।
માઘશુક્લાન્ત્યદિવસઃ કુલપર્વેતિ તન્મતમ્ ॥ 124

પૂર્ણત્વં તત્ર ચન્દ્રસ્ય સા તિથિઃ કુલપૂર્ણિમા ।
દક્ષિણોત્તરગઃ કાલઃ કુલાકુલતયોદિતઃ ॥ 125

કુલસ્ય તસ્ય ચરમે દિને પૂર્ણત્વમુચ્યતે ।
દક્ષિણાયનષણ્માસકર્તવ્યત્વમતો વિધૌ ॥ 126

પવિત્રકે પ્રકાશત્વસિદ્ધ્યૈ કૃષ્ણસ્ય વર્ત્મનઃ ।
તદેતદ્બહુશાસ્ત્રોક્તં રૂપં દેવો ન્યરૂપયત્ ॥ 127

એકેનૈવ પદેન શ્રીરત્નમાલાકુલાગમે ।
તદત્ર સમયે સર્વવિધિસંપૂરણાત્મકઃ ॥ 128

પવિત્રકવિધિઃ કાર્યઃ શુક્લપક્ષે તુ સર્વથા ।
પૂરણં શક્તિયોગેન શક્ત્યાત્મ ચ સિતં દલમ્ ॥ 129

દક્ષિણાયનસાજાત્યાત્ તેન તદ્વિધિરુચ્યતે ।
એકદ્વિત્રિચતુઃપઞ્ચષડ્લતૈકતમં મહત્ ॥ 130

હેમરત્નાઙ્કિતગ્રન્થિ કુર્યાન્મુક્તાપવિત્રકમ્ ।
સૌવર્ણસૂત્રં ત્રિગુણં સૈકગ્રન્થિશતં ગુરૌ ॥ 131

પરે ગુરૌ તુ ત્ર્યધિકમધ્યબ્ધિ પરમેષ્ઠિનિ ।
પ્રાક્સિદ્ધાચાર્યયોગેશ વિષયે તુ રસાધિકમ્ ॥ 132

અષ્ટાધિકં શિવસ્યોક્તં ચિત્રરત્નપ્રપૂરિતમ્ ।
વિદ્યાપીઠાક્ષસૂત્રાદૌ ગુરુવચ્છિવવત્ પુનઃ ॥ 133

વટુકે કનકાભાવે રૌપ્યં તુ પરિકલ્પયેત્ ।
પાટ્ટસૂત્રમથ ક્ષૌમં કાર્પાસં ત્રિત્રિતાનિતમ્ ॥ 134

તસ્માન્નવગુણાત્ સૂત્રાત્ત્રિગુણાદિક્રમાત્ કુરુ ।
ચણ્ડાંશુગુણપર્યન્તં તતો@પિ ત્રિગુણં ચ વા ॥ 135

તેનાષ્ટાદશતન્તૂત્થમધમં મધ્યમં પુનઃ ।
અષ્ટોત્તરશતં તસ્માત્ ત્રિગુણં તૂત્તમં મતમ્ ॥ 136

ગ્રન્થયસ્તત્ત્વસંખ્યાતાઃ ષડધ્વકલનાવશાત્ ।
યદ્વા વ્યાસસમાસાભ્યાં ચિત્રાઃ સદ્ગન્ધપૂરિતાઃ ॥ 137

વિશેષવિધિના પૂર્વં પૂજયિત્વાર્પયેત્તતઃ ।
પવિત્રકં સમસ્તાધ્વપરિપૂર્ણત્વભાવનાત્ ॥ 138

ગુર્વાત્મનોર્જાનુનાભિકણ્ઠમૂર્ધાન્તગં ચ વા ।
તતો મહોત્સવઃ કાર્યો ગુરુપૂજાપુરઃસરઃ ॥ 139

તર્પ્યાઃ શાસનગાઃ સર્વે દક્ષિણાવસ્ત્રભોજનૈઃ ।
મહોત્સવઃ પ્રકર્તવ્યો ગીતનૃત્તાત્મકો મહાન્ ॥ 140

ચાતુર્માસ્યં સપ્તદિનં ત્રિદિનં વાપ્યલાભતઃ ।
તદન્તે ક્ષમયેદ્દેવં મણ્ડલાદિ વિસર્જયેત્ ॥ 141

વહ્નિં ચ પશ્ચાત્કર્તવ્યશ્ચક્રયાગઃ પુરોદિતઃ ।
માસે માસે ચતુર્માસે વર્ષે વાપિ પવિત્રકમ્ ॥ 142

સર્વથૈવ પ્રકર્તવ્યં યથાવિભવવિસ્તરમ્ ।
વિત્તાભાવે પુનઃ કાર્યં કાશૈરપિ કુશોમ્ભિતૈઃ ॥ 143

સતિ વિત્તે પુનઃ શાઠ્યં વ્યાધયે નરકાય ચ ।
નિત્યપૂજાસુ પૂર્ણત્વં પર્વપૂજાપ્રપૂરણાત્ ॥ 144

તત્રાપિ પરિપૂર્ણત્વં પવિત્રકસમર્ચનાત્ ।
પવિત્રકવિલોપે તુ પ્રાયશ્ચિત્તં જપેત્સુધીઃ ॥ 145

સુશુદ્ધઃ સન્પુનઃ કુર્યાદિત્યાજ્ઞા પરમેશિતુઃ ।
અથ ત્રિશિરસિ પ્રોક્તો લિખ્યતે તદ્વિધિઃ સ્ફુટઃ ॥ 146

ત્રિપ્રમેયસ્ય શૈવસ્ય પઞ્ચપઞ્ચાત્મકસ્ય વા ।
દશાષ્ટાદશભેદસ્ય ષટ્સ્રોતસ ઇહોચ્યતે ॥ 147

યે નરાઃ સમયભ્રષ્ટા ગુરુશાસ્ત્રાદિદૂષકાઃ ।
નિત્યનૈમિત્તિકાદ્યન્યપર્વસન્ધિવિવર્જિતાઃ ॥ 148

અકામાત્ કામતો વાપિ સૂક્ષ્મપાપપ્રવર્તિનઃ ।
તેષાં પ્રશમનાર્થાય પવિત્રં ક્રિયતે શિવે ॥ 149

શ્રાવણાદૌ કાર્તિકાન્તે શુક્લપક્ષે શુભપ્રદે ।
નતુ દુઃખપ્રદે કૃષ્ણે કર્તૃરાષ્ટ્રનૃપાદિષુ ॥ 150

પાટ્ટસૂત્રં તુ કૌશેયં કાર્પાસં ક્ષૌમમેવ ચ ।
ચાતુરાશ્રમિકાણાં તુ સુભ્રુવા કર્તિતોક્ષિતમ્ ॥ 151

ત્રિધા તુ ત્રિગુણીકૃત્ય માનસંખ્યાં તુ કારયેત્ ।
અષ્ટોત્તરં તન્તુશતં તદર્ધં વા તદર્ધકમ્ ॥ 152

હ્રાસસ્તુ પૂર્વસંખ્યાયા દશભિર્દશભિઃ ક્રમાત્ ।
નવભિઃ પઞ્ચભિઃ સપ્તવિંશત્યા વા શિવાદિતઃ ॥ 153

યાદૃશસ્તન્તુવિન્યાસો ગ્રન્થીન્કુર્યાત્તુ તાવતઃ ।
ચતુઃસમવિલિપ્તાંસ્તાનથવા કુઙ્કુમેન તુ ॥ 154

વ્યક્તે જાનુતટાન્તં સ્યાલ્લિઙ્ગે પીઠાવસાનકમ્ ।
અર્ચાસુ શોભનં મૂર્ઘ્નિ ત્રિતત્ત્વપરિકલ્પનાત્ ॥ 155

દ્વાદશગ્રન્થિશક્તીનાં બ્રહ્મવક્ત્રાર્ચિષામપિ ।
વિદ્યાપીઠે ચલે લિઙ્ગે સ્થણ્ડિલે ચ ગુરોર્ગણે ॥ 156

ઘણ્ટાયાં સ્રુક્સ્રુવે શિષ્યલિઙ્ગિષુ દ્વારતોરણે ।
સ્વદેહે વહ્નિપીઠે ચ યથાશોભં તદિષ્યતે ॥ 157

પ્રાસાદે યાગગેહે ચ કારયેન્નવરઙ્ગિકમ્ ।
વિદ્યાપીઠે તુ ખશરાઃ પ્રતિમાલિઙ્ગપીઠગમ્ ॥ 158

વસુવેદં ચ ઘણ્ટાયાં શરાક્ષ્યષ્ટાદશ સ્રુવે ।
વેદાક્ષિ સ્રુચિ ષટ્ત્રિંશત્ પ્રાસાદે મણ્ડપે રવિઃ ॥ 159

રસેન્દુ સ્નાનગેહે@બ્ધિનેત્રે ધ્યાનગૃહે ગુરૌ ।
સપ્ત સાધકગાઃ પઞ્ચ પુત્રકે સપ્ત સામયે ॥ 160

ચત્વારો@થાન્યશાસ્ત્રસ્થે શિષ્યે પઞ્ચકમુચ્યતે ।
લિઙ્ગિનાં કેવલો ગ્રન્થિસ્તોરણે દશ કલ્પયેત્ ॥ 161

દ્વારેષ્વષ્ટૌ ગ્રન્થયઃ સ્યુઃ કૃત્વેત્થં તુ પવિત્રકમ્ ।
પૂજયિત્વા મન્ત્રજાલં તત્સ્થત્વાત્મસ્થતે તતઃ ॥ 162

પવિત્રકાણાં સંપાદ્ય કુર્યાત્સંપાતસંસ્ક્રિયામ્ ।
તતઃ સંવત્સરં ધ્યાયેદ્ભૈરવં છિદ્રસાક્ષિણમ્ ॥ 163

દત્ત્વા પૂર્ણાહુતિં દેવિ પ્રણમેન્મન્ત્રભૈરવમ્ ।
ઓં સમસ્તક્રિયાદોષપૂરણેશ વ્રતં પ્રતિ ॥ 164

યત્કિંચિદકૃતં દુષ્ટં કૃતં વા માતૃનન્દન ।
તત્સર્વં મમ દેવેશ ત્વત્પ્રસાદાત્પ્રણશ્યતુ ॥ 165

સર્વથા રશ્મિચક્રેશ નમસ્તુભ્યં પ્રસીદ મે ।
અનેન દદ્યાદ્દેવાય નિમન્ત્રણપવિત્રકમ્ ॥ 166

યોગિનીક્ષેત્રમાતૄણાં બલિં દદ્યાત્તતો ગુરુઃ ।
પઞ્ચગવ્યં ચરું દન્તકાષ્ઠં શિષ્યૈઃ સમન્તતઃ ॥ 167

આચાર્ય નિદ્રાં કુર્વીત પ્રાતરુત્થાય ચાહ્નિકમ્ ।
તતો વિધિં પૂજયિત્વા પવિત્રાણિ સમાહરેત્ ॥ 168

દન્તકાષ્ઠં મૃચ્ચ ધાત્રી સમૃદ્ધાત્રી સહામ્બુના ।
ચતુઃસમં ચ તૈઃ સાર્ધં ભસ્મ પઞ્ચસુ યોજયેત્ ॥ 169

પ્રાગ્દક્ષપશ્ચિમોર્ધ્વસ્થવામવક્ત્રેષુ વૈ ક્રમાત્ ।
પઞ્ચૈતાનિ પવિત્રાણિ સ્થાપયેચ્ચેશગોચરે ॥ 170

કુશેધ્મ પઞ્ચગવ્યં ચ શર્વાગ્રે વિનિયોજયેત્ ।
વામામૃતાદિસંયુક્તં નૈવેદ્યં ત્રિવિધં તતઃ ॥ 171

દદ્યાદસૃક્ તથા મદ્યં પાનાનિ વિવિધાનિ ચ ।
તતો હોમો મહાક્ષ્માજમાંસૈસ્તિલયુતૈરથો ॥ 172

તિલૈર્ઘૃતયુતૈર્યદ્વા તણ્ડુલૈરથ ધાન્યકૈઃ ।
શર્કરાખણ્ડસંયુક્તપઞ્ચામૃતપરિપ્લુતૈઃ ॥ 173

મૂલં સહસ્રં સાષ્ટોક્તં ત્રિશક્તૌ બ્રહ્મવક્ત્રકમ્ ।
અર્ચિષાં તુ શતં સાષ્ટં તતઃ પૂર્ણાહુતિં ક્ષિપેત્ ॥ 174

તતો@ઞ્જલૌ પવિત્રં તુ ગૃહીત્વા પ્રપઠેદિદમ્ ।
અકામાદથવા કામાદ્યન્મયા ન કૃતં વિભો ॥ 175

તદચ્છિદ્રં મમાસ્ત્વીશ પવિત્રેણ તવાજ્ઞયા ।
મૂલમન્ત્રઃ પૂરયેતિ ક્રિયાનિયમમિત્યથ ॥ 176

વૌષડન્તં પવિત્રં ચ દદ્યાદ્બિન્દ્વવસાનકમ્ ।
નાદાન્તં સમનાન્તં ચાપ્યુન્મનાન્તં ક્રમાત્ત્રયમ્ ॥ 177

એવં ચતુષ્ટયં દદ્યાદનુલોમેન ભૌતિકઃ ।
નૈષ્ઠિકસ્તુ વિલોમેન પવિત્રકચતુષ્ટયમ્ ॥ 178

યત્કિઞ્ચિદ્વિવિધં વસ્ત્રચ્છત્રાલઙ્કરણાદિકમ્ ।
તન્નિવેદ્યં દીપમાલાઃ સુવર્ણતિલભાજનમ્ ॥ 179

વસ્ત્રયુગ્મયુતં સર્વસમ્પૂરણનિમિત્તતઃ ।
ભોજનીયાઃ પૂજનીયાઃ શિવભક્તાસ્તુ શક્તિતઃ ॥ 180

ચતુસ્ત્રિદ્વ્યેકમાસાદિદિનૈકાન્તં મહોત્સવમ્ ।
કુર્યાત્તતો ન વ્રજેયુરન્યસ્થાનં કદાચન ॥ 181

તતસ્તુ દૈશિકઃ પૂજ્યો ગામસ્મૈ ક્ષીરિણીં નવામ્ ।
દદ્યાત્સુવર્ણરત્નાદિરુપ્યવસ્ત્રવિભૂષિતામ્ ॥ 182

વદેદ્ગુરુશ્ચ સંપૂર્ણો વિધિસ્તવ ભવત્વિતિ ।
વક્તવ્યં દેવદેવસ્ય પુનરાગમનાય ચ ॥ 183

તતો વિસર્જનં કાર્યં ગુપ્તમાભરણાદિકમ્ ।
નૈવેદ્યં ગુરુરાદાય યાગાર્થે તન્નિયોજયેત્ ॥ 184

ચતુર્ણામપિ સામાન્યં પવિત્રકમિતિ સ્મૃતમ્ ।
નાસ્માદ્વ્રતં પરં કિઞ્ચિત્ કા વાસ્ય સ્તુતિરુચ્યતે ॥ 185

શેષં ત્વગાધે વાર્યોઘે ક્ષિપેન્ન સ્થાપયેત્સ્થિરમ્ ।
અથ નૈમિત્તિકવિધિર્યઃ પુરાસૂત્રિતો મયા ॥ 186

સ ભણ્યતે તત્ર કાર્યા દેવસ્યાર્ચા વિશેષતઃ ।
ચક્રયાગશ્ચ કર્તવ્યઃ પૂર્વોક્તવિધિના બુધૈઃ ॥ 187

તત્ર યદ્યન્નિજાભીષ્ટભોગમોક્ષોપકારકમ્ ।
પારમ્પર્યેણ સાક્ષાદ્વા ભવેચ્ચિદચિદાત્મકમ્ ॥ 188

તત્પૂજ્યં તદુપાયાશ્ચ પૂજ્યાસ્તન્મયતાપ્તયે ।
તદુપાયો@પિ સંપૂજ્યો મૂર્તિકાલક્રિયાદિકઃ ॥ 189

ઉપેયસૂતિસામર્થ્યમુપાયત્વં તદર્ચનાત્ ।
તદ્રૂપતન્મયીભાવાદુપેયં શીઘ્રમાપ્નુયાત્ ॥ 190

યથા યથા ચ નૈકટ્યમુપાયેષુ તથા તથા ।
અવશ્યંભાવિ કાર્યત્વં વિશેષાચ્ચાર્ચનાદિકે ॥ 191

જ્ઞાનસ્ય કસ્યચિત્પ્રાપ્તિર્ભોગમોક્ષોપકારિણઃ ।
યદા તન્મુખ્યમેવોક્તં નૈમિત્તિકદિનં બુધૈઃ ॥ 192

તદુપાયઃ શાસ્ત્રમત્ર વક્તાપ્યૌપયિકો ગુરુઃ ।
તદ્વિદ્યો@પિ ગુરુભ્રાતા સંવાદાજ્જ્ઞાનદાયકઃ ॥ 193

ગુરોઃ પત્ની તથા ભ્રાતા પુત્ર ઇત્યાદિકો ગણઃ ।
ન યોનિસંબન્ધવશાદ્વિદ્યાસંબન્ધજસ્તુ સઃ ॥ 194

વીર્યારુણપરીણામદેહાહન્તાપ્રતિષ્ઠિતાઃ ।
દેહોપકારસન્તાના જ્ઞાતેયે પરિનિષ્ઠિતાઃ ॥ 195

તથાચ સ્મૃતિશાસ્ત્રેષુ સન્તતેર્દાયહારિતા ।
યુક્તૈવ તાવાન્સ હ્યુક્તો ભેદાદ્દૂરાન્તિકત્વતઃ ॥ 196

યે તુ ત્યક્તશરીરાસ્થા બોધાહમ્ભાવભાગિનઃ ।
બોધોપકારસન્તાનદ્વયાત્તે બન્ધુતાજુષઃ ॥ 197

તત્રેત્થં પ્રાગ્યદા પશ્યેચ્છક્ત્યુન્મીલિતદૃક્ક્રિયઃ ।
દેહસ્તાવદયં પૂર્વપૂર્વોપાદાનનિર્મિતઃ ॥ 198

આત્મા વિકારરહિતઃ શાશ્વતત્વાદહેતુકઃ ।
સ્વાતન્ત્ર્યાત્ પુનરાત્મીયાદયં છન્ન ઇવ સ્થિતઃ ॥ 199

પુનશ્ચ પ્રકટીભૂય ભૈરવીભાવભાજનમ્ ।
તત્રાસ્ય પ્રકટીભાવે ભુક્તિમુક્ત્યાત્મકે ભૃશમ્ ॥ 200

ય ઉપાયઃ સમુચિતો જ્ઞાનસન્તાન એષ સઃ ।
ક્રમસ્ફુટીભવત્તાદૃક્સદૃશજ્ઞાનધારયા ॥ 201

ગલદ્વિજાતીયતયા પ્રાપ્યં શીઘ્રં હિ લભ્યતે ।
એવં ચાનાદિસંસારોચિતવિજ્ઞાનસન્તતેઃ ॥ 202

ધ્વંસે લોકોત્તરં જ્ઞાનં સન્તાનાન્તરતાં શ્રયેત્ ।
અસંસારોચિતોદારતથાવિજ્ઞાનસન્તતેઃ ॥ 203

કારણં મુખ્યમાદ્યં તદ્ગુરુવિજ્ઞાનમાત્મગમ્ ।
અત્યન્તં સ્વવિશેષાણાં તત્રાર્પણવશાત્ સ્ફુટમ્ ॥ 204

ઉપાદાનં હિ તદ્યુક્તં દેહભેદે હિ સત્યપિ ।
દેહસન્તતિગૌ ભેદાભેદૌ વિજ્ઞાનસન્તતેઃ ॥ 205

ન તથાત્વાય યોગીચ્છાવિષ્ટશાવશરીરવત્ ।
યોગિનઃ પરદેહાદિજીવત્તાપાદને નિજમ્ ॥ 206

દેહમત્યજતો નાનાજ્ઞાનોપાદાનતા ન કિમ્ ।
તેન વિજ્ઞાનસન્તાનપ્રાધાન્યાદ્યૌનસન્તતેઃ ॥ 207

અન્યોન્યં ગુરુસન્તાનો યઃ શિવજ્ઞાનનિષ્ઠિતઃ ।
ઇત્થં સ્થિતે ત્રયં મુખ્યં કારણં સહકારિ ચ ॥ 208

એકકારણકાર્યં ચ વસ્ત્વિત્યેષ ગુરોર્ગણઃ ।
ગુરુઃ કારણમત્રોક્તં તત્પત્ની સહકારિણી ॥ 209

યતો નિઃશક્તિકસ્યાસ્ય ન યાગે@ધિકૃતિર્ભવેત્ ।
અન્તઃસ્થોદારસંવિત્તિશક્તેર્બાહ્યાં વિનાપિ તામ્ ॥ 210

સામર્થ્યં યોગિનો યદ્વદ્વિનાપિ સહકારિણમ્ ।
એકજન્યા ભ્રાતરઃ સ્યુસ્તત્સદૃગ્યસ્તુ કો@પિ સઃ ॥ 211

પુનઃ પરમ્પરાયોગાદ્ગુરુવર્ગો@પિ ભણ્યતે ।
મુખ્ય એષ તુ સન્તાનઃ પૂજ્યો માન્યશ્ચ સર્વદા ॥ 212

ગુર્વાદીનાં ચ સમ્ભૂતૌ દીક્ષાયાં પ્રાયણે@પિ ચ ।
યદહસ્તદ્ધિ વિજ્ઞાનોપાયદેહાદિકારણમ્ ॥ 213

એવં સ્વજન્મદિવસો વિજ્ઞાનોપાય ઉચ્યતે ।
તાદૃગ્ભોગાપવર્ગાદિહેતોર્દેહસ્ય કારણમ્ ॥ 214

દીક્ષાદિકશ્ચ સંસ્કારઃ સ્વાત્મનો યત્ર ચાહ્નિ તત્ ।
ભવેજ્જન્મદિનં મુખ્યં જ્ઞાનસન્તાનજન્મતઃ ॥ 215

સ્વકં મૃતિદિનં યત્તુ તદન્યેષાં ભવિષ્યતિ ।
નૈમિત્તિકં મૃતો યસ્માચ્છિવાભિન્નસ્તદા ભવેત્ ॥ 216

તત્ર પ્રસઙ્ગાન્મરણસ્વરૂપં બ્રૂમહે સ્ફુટમ્ ।
વ્યાપકો@પિ શિવઃ સ્વેચ્છાકૢપ્તસઙ્કોચમુદ્રણાત્ ॥ 217

વિચિત્રફલકર્મૌઘવશાત્તત્તચ્છરીરભાક્ ।
શરીરભાક્ત્વં ચૈતાવદ્યત્તદ્ગર્ભસ્થદેહગઃ ॥ 218

સંવિત્તેઃ શૂન્યરૂઢાયાઃ પ્રથમઃ પ્રાણનોદયઃ ।
ગર્ભસ્થદેહનિર્માણે તસ્યૈવેશ્વરતા પુનઃ ॥ 219

અસઙ્કોચસ્ય તન્વાદિકર્તા તેનેશ ઉચ્યતે ।
સ વાય્વાત્મા દૃઢે તસ્મિન્દેહયન્ત્રે ચિદાત્મના ॥ 220

પ્રેર્યમાણો વિચરતિ ભસ્ત્રાયન્ત્રગવાયુવત્ ।
અતઃ પ્રાગ્ગાઢસંસુપ્તોત્થિતવત્સ પ્રબુદ્ધ્યતે ॥ 221

ક્રમાદ્દેહેન સાકં ચ પ્રાણના સ્યાદ્બલીયસી ।
તત્રાપિ કર્મનિયતિબલાત્સા પ્રાણનાક્ષતામ્ ॥ 222

ગૃહ્ણાતિ શૂન્યસુષિરસંવિત્સ્પર્શાધિકત્વતઃ ।
એવં ક્રમેણ સંપુષ્ટદેહપ્રાણબલો ભૃશમ્ ॥ 223

ભોગાન્કર્મકૃતાન્ભુઙ્ક્તે યોન્યયોનિજદેહગઃ ।
ઉક્તં ચ ગહ્વરાભિખ્યે શાસ્ત્રે શીતાંશુમૌલિના ॥ 224

યથા ગૃહં વિનિષ્પાદ્ય ગૃહી સમધિતિષ્ઠતિ ।
તથા દેહી તનું કૃત્વા ક્રિયાદિગુણવર્જિતઃ ॥ 225

કિઞ્ચિત્સ્ફુરણમાત્રઃ પ્રાગ્નિષ્કલઃ સો@પિ શબ્દ્યતે ।
સ્ફુટેન્દ્રિયાદિતત્ત્વસ્તુ સકલાત્મેતિ ભણ્યતે ॥ 226

ઇત્યાદિ શ્રીગહ્વરોક્તં તત એવ પઠેદ્બહુ ।
ક્ષયે તુ કર્મણાં તેષાં દેહયન્ત્રે@ન્યથાગતે ॥ 227

પ્રાણયન્ત્રં વિઘટતે દેહઃ સ્યાત્કુડ્યવત્તતઃ ।
નાડીચક્રેષુ સઙ્કોચવિકાસૌ વિપરીતતઃ ॥ 228

ભઙ્ગઃ શોષઃ ક્લિદિર્વાતશ્લેષ્માગ્ન્યપચયોચ્ચયૈઃ ।
ઇત્યેવમાદિ યત્કિઞ્ચિત્ પ્રાક્સંસ્થાનોપમર્દકમ્ ॥ 229

દેહયન્ત્રે વિઘટનં તદેવોક્તં મનીષિભિઃ ।
તસ્મિન્વિઘટિતે યન્ત્રે સા સંવિત્પ્રાણનાત્મતામ્ ॥ 230

ગૃહ્ણાતિ યોનિજે@ન્યત્ર વા દેહે કર્મચિત્રિતે ।
સ દેહઃ પ્રતિબુધ્યેત પ્રસુપ્તોત્થિતવત્તદા ॥ 231

તસ્યાપિ ભોગતદ્ધાનિમૃતયઃ પ્રાગ્વદેવ હિ ।
વિસૃષ્ટિસ્થિતિસંહારા એતે કર્મબલાદ્યતઃ ॥ 232

અતો નિયતિકાલાદિવૈચિત્ર્યાનુવિધાયિનઃ ।
અનુગ્રહસ્તુ યઃ સો@યં સ્વસ્વરૂપે વિકસ્વરે ॥ 233

જ્ઞપ્ત્યાત્મેતિ કથં કર્મનિયત્યાદિ પ્રતીક્ષતે ।
કર્મકાલનિયત્યાદિ યતઃ સઙ્કોચજીવિતમ્ ॥ 234

સઙ્કોચહાનિરૂપે@સ્મિન્કથં હેતુરનુગ્રહે ।
અનુગ્રહશ્ચ ક્રમિકસ્તીવ્રશ્ચેતિ વિભિદ્યતે ॥ 235

પ્રાક્ ચૈષ વિસ્તરાત્પ્રોક્ત ઇતિ કિં પુનરુક્તિભિઃ ।
તેન દીક્ષાશિવજ્ઞાનદગ્ધસઙ્કોચબન્ધનઃ ॥ 236

દેહાન્તે શિવ એવેતિ નાસ્ય દેહાન્તરસ્થિતિઃ ।
યે@પિ તત્ત્વાવતીર્ણાનાં શંકરાજ્ઞાનુવર્તિનામ્ ॥ 237

સ્વયમ્ભૂમુનિદેવર્ષિમનુજાદિભુવાં ગૃહે ।
મૃતાસ્તે તત્પુરં પ્રાપ્ય પુરેશૈર્દીક્ષિતાઃ ક્રમાત્ ॥ 238

મર્ત્યે@વતીર્ય વા નો વા શિવં યાન્ત્યપુનર્ભવાઃ ।
તત્ર સ્વયમ્ભુવો દ્વેધા કે@પ્યનુગ્રહતત્પરાઃ ॥ 239

કે@પિ સ્વકૃત્યાયાતાંશસ્થાનમાત્રોપસેવિનઃ ।
યે@નુગ્રહાર્થમાજ્ઞપ્તાસ્તેષુ યો મ્રિયતે નરઃ ॥ 240

સો@નુગ્રહં સ્ફુટં યાતિ વિના મર્ત્યાવતારતઃ ।
યસ્તુ સ્વકાર્યં કુર્વાણસ્તત્સ્થાનં નાંશતસ્ત્યજેત્ ॥ 241

યથા ગૌરી તપસ્યન્તી કશ્મીરેષુ ગુહાગતા ।
તત્રૈવ વા યથા ધ્યાનોડ્ડારે નરહરિર્વિભુઃ ॥ 242

વિતસ્તાં નયતો દૈત્યાંસ્ત્રાસયન્દૃપ્ત ઉત્થિતઃ ।
સાલિગ્રામે યથા વિષ્ણુઃ શિવો વા સ્વોપભોગિનઃ ॥ 243

તપસ્યન્તૌ બદર્યાં ચ નરનારાયણૌ તથા ।
ઇત્યેવમાદયો દેવાઃ સ્વકૃત્યાંશસ્થિતાસ્તથા ॥ 244

આરાધિતાઃ સ્વોચિતં તચ્છીઘ્રં વિદધતે ફલમ્ ।
સ્વકૃત્યાંશસ્થિતાનાં ચ ધામ્નિ યે@ન્તં વ્રજન્તિ તે ॥ 245

તત્ર ભોગાંસ્તથા ભુક્ત્વા મર્ત્યેષ્વવતરન્ત્યપિ ।
મર્ત્યાવતીર્ણાસ્તે તત્તદંશકાસ્તન્મયાઃ પુનઃ ॥ 246

તદ્દીક્ષાજ્ઞાનચર્યાદિક્રમાદ્યાન્તિ શિવાત્મતામ્ ।
સ્થાવરાદ્યાસ્તિર્યગન્તાઃ પશવો@સ્મિન્દ્વયે મૃતાઃ ॥ 247

સ્વકર્મસંસ્ક્રિયાવેધાત્તલ્લોકે ચિત્રતાજુષઃ ।
પુંસાં ચ પશુમાત્રાણાં સાલોક્યમવિવેકતઃ ॥ 248

અવિવેકસ્તદ્વિશેષાનુન્મેષાન્મૌઢ્યતસ્તથા ।
સ્થાવરાદ્યાસ્તથાભાવમુત્તરોત્તરતાં ચ વા ॥ 249

પ્રપદ્યન્તે ન તે સાક્ષાદ્રુદ્રતાં તાં ક્રમાત્પુનઃ ।
હંસકારણ્ડવાકીર્ણે નાનાતરુકુલાકુલે ॥ 250

ઇત્યેતદાગમેષૂક્તં તત એવ પુરે પુરે ।
ક્ષેત્રમાનં બ્રુવે શ્રીમત્સર્વજ્ઞાનાદિષૂદિતમ્ ॥ 251

લિઙ્ગાદ્ધસ્તશતં ક્ષેત્રમાચાર્યસ્થાપિતે સતિ ।
સ્વયમ્ભૂતે સહસ્રં તુ તદર્ધમૃષિયોજિતે ॥ 252

તત્ત્વવિત્સ્થાપિતે લિઙ્ગે સ્વયમ્ભૂસદૃશં ફલમ્ ।
અતત્ત્વવિદ્યદાચાર્યો લિઙ્ગં સ્થાપયતે તદા ॥ 253

પુનર્વિધિર્ભવેદ્દોષો હ્યન્યથોભયદૂષકઃ ।
અહમન્યઃ પરાત્માન્યઃ શિવો@ન્ય ઇતિ ચેન્મતિઃ ॥ 254

ન મોચયેન્ન મુક્તશ્ચ સર્વમાત્મમયં યતઃ ।
તસ્માત્તત્ત્વવિદા યદ્યત્સ્થાપિતં લિઙ્ગમુત્તમમ્ ॥ 255

તદેવાયતનત્વેન સંશ્રયેદ્ભુક્તિમુક્તયે ।
ઉક્તં શ્રીરત્નમાલાયાં જ્ઞાત્વા કાલમુપસ્થિતમ્ ॥ 256

મોક્ષાર્થી ન ભયં ગચ્છેત્ત્યજેદ્દેહમશઙ્કિતઃ ।
તીર્થાયતનપુણ્યેષુ કાલં વા વઞ્ચયેત્પ્રિયે ॥ 257

અયોગિનામયં પન્થા યોગી યોગેન વઞ્ચયેત્ ।
વઞ્ચને ત્વસમર્થઃ સન્ ક્ષેત્રમાયતનં વ્રજેત્ ॥ 258

તીર્થે સમાશ્રયાત્તસ્ય વઞ્ચનં તુ વિજાયતે ।
અનેન ચ ધરાદ્યેષુ તત્ત્વેષ્વભ્યાસયોગતઃ ॥ 259

તાવત્સિદ્ધિજુષો@પ્યુક્તા મુક્ત્યૈ ક્ષેત્રોપયોગિતા ।
સમ્યગ્જ્ઞાનિનિ વૃત્તાન્તઃ પુરસ્તાત્તૂપદેક્ષ્યતે ॥ 260

પશૂનામેષ વૃત્તાન્તો યે તુ તત્તત્ત્વદીક્ષિતાઃ ।
તે તદીશસમીપત્વં યાન્તિ સ્વૌચિત્યયોગતઃ ॥ 261

યોગ્યતાવશસંજાતા યસ્ય યત્રૈવ વાસના ।
સ તત્રૈવ નિયોક્તવ્યઃ પુરેશાચ્ચોર્ધ્વશુદ્ધિભાક્ ॥ 262

ઇતિ શ્રીપૂર્વકથિતં શ્રીમત્સ્વાયમ્ભુવે@પિચ ।
યો યત્રાભિલષેદ્ભોગાન્સ તત્રૈવ નિયોજિતઃ ॥ 263

સિદ્ધિભાઙ્મન્ત્રસામર્થ્યાદિત્યાદ્યન્યત્ર વર્ણિતમ્ ।
યે તુ તત્તત્ત્વવિજ્ઞાનમન્ત્રચર્યાદિવર્તિનઃ ॥ 264

મૃતાસ્તે તત્ર તદ્રુદ્રસયુક્ત્વં યાન્તિ કોવિદાઃ ।
તેષાં સયુક્ત્વં યાતાનામપિ સંસ્કારતો નિજાત્ ॥ 265

તથા તથા વિચિત્રઃ સ્યાદવતારસ્તદંશતઃ ।
સિદ્ધાન્તાદૌ પુરાણેષુ તથાચ શ્રૂયતે બહુ ॥ 266

તુલ્યે રુદ્રાવતારત્વે ચિત્રત્વં કર્મભોગયોઃ ।
અનેકશક્તિખચિતં યતો ભાવસ્ય યદ્વપુઃ ॥ 267

શક્તિભ્યો@ર્થાન્તરં નૈષ તત્સમૂહાદૃતે ભવેત્ ।
તેન શક્તિસમૂહાખ્યાત્ તસ્માદ્રુદ્રાદ્યદંશતઃ ॥ 268

કૃત્યં તદુચિતં સિદ્ધ્યેત્ સોં@શો@વતરતિ સ્ફુટમ્ ।
યે ચાધરપ્રાપ્તદીક્ષાસ્તદાસ્થાનુજ્ઝિતાઃ પરે ॥ 269

તત્ત્વે મૃતાઃ કાષ્ઠવત્તે@ધરે@પ્યુત્કર્ષભાગિનઃ ।
યે તૂજ્ઝિતતદુત્કર્ષાસ્તે તદુત્તરભાગિનઃ ॥ 270

યે@પ્યૂર્ધ્વતત્ત્વદીક્ષાસ્તે વિના તાવદ્વિવેકતઃ ।
પ્રાપ્તાધરાન્તા અપિ તદ્દીક્ષાફલસુભાગિનઃ ॥ 271

અત્યક્તાસ્થા હિ તે તત્ર દીક્ષાયામપિ શાસ્ત્રિતાત્ ।
વિના વિવેકાદાસ્થાં તે શ્રિતા લોકપ્રસિદ્ધિતઃ ॥ 272

પશુમાત્રસ્ય સાલોક્યં સામીપ્યં દીક્ષિતસ્ય તુ ।
તત્પરસ્ય તુ સાયુજ્યમિત્યુક્તં પરમેશિના ॥ 273

યસ્તૂર્ધ્વશાસ્ત્રગસ્તત્ર ત્યક્તાસ્થઃ સંશયેન સઃ ।
વ્રજન્નાયતનં નૈવ ફલં કિઞ્ચિત્સમશ્નુતે ॥ 274

ઉક્તં તદ્વિષયં ચૈતદ્દેવદેવેન યદ્વૃથા ।
દીક્ષા જ્ઞાનં તથા તીર્થં તસ્યેત્યાદિ સવિસ્તરમ્ ॥ 275

યસ્તુ તાવદયોગ્યો@પિ તથાસ્તે સ શિવાલયે ।
પશ્ચાદાસ્થાનિબન્ધેન તાવદેવ ફલં ભજેત્ ॥ 276

નદીનગહ્રદપ્રાયં યચ્ચ પુણ્યં ન તન્મૃતૌ ।
ઉત્કૃષ્ટં તન્મૃતાનાં તુ સ્વર્ગભોગોપભોગિતા ॥ 277

યે પુનઃ પ્રાપ્તવિજ્ઞાનવિવેકા મરણાન્તિકે ।
અધરાયતનેષ્વાસ્થાં શ્રિતાસ્તે@ત્ર તિરોહિતાઃ ॥ 278

તજ્જ્ઞાનદૂષણોક્તં યત્તેષાં સ્યાત્કિલ પાતકમ્ ।
તત્તત્પુરેશદીક્ષાદિક્રમાન્નશ્યેદિતિ સ્થિતિઃ ॥ 279

દીક્ષાયતનવિજ્ઞાનદૂષિણો યે તુ ચેતસા ।
આચરન્તિ ચ તત્તે@ત્ર સર્વે નિરયગામિનઃ ॥ 280

જ્ઞાનાયતનદીક્ષાદાવાસ્થાબન્ધપરિચ્યુતિઃ ।
વ્યાપારવ્યાહૃતૈર્જ્ઞેયા તાન્યપિ દ્વિવિધાનિ ચ ॥ 281

યાનિ જાતુચિદપ્યેવ સ્વાસ્થ્યે નોદમિષન્પુનઃ ।
અસ્વાસ્થ્યે ધાતુદોષોત્થાન્યેવ તદ્ભોગમાત્રકમ્ ॥ 282

ધાતુદોષાચ્ચ સંસારસંસ્કારાસ્તે પ્રબોધિતાઃ ।
છિદ્રગા અપિ ભૂયિષ્ઠજ્ઞાનદગ્ધા ન રોહિણઃ ॥ 283

યે તુ કૈવલ્યભાગીયાઃ સ્વાસ્થ્યે@નુન્મિષિતાઃ સદા ।
અસ્વાસ્થ્યે ચોન્મિષન્ત્યેતે સંસ્કારાઃ શક્તિપાતતઃ ॥ 284

યતઃ સાંસારિકાઃ પૂર્વગાઢાભ્યાસોપસંસ્કૃતાઃ ।
ઇત્યૂચે ભુજગાધીશસ્તચ્છિદ્રેષ્વિતિ સૂત્રતઃ ॥ 285

યે તુ કૈવલ્યભાગીયાઃ પ્રત્યયાસ્તે ન જાતુચિત્ ।
અભ્યસ્તાઃ સંસૃતેર્ભાવાત્તેનૈતે શક્તિપાતતઃ ॥ 286

વ્યાપારવ્યાહૃતૈસ્તેન ધાતુદોષપ્રકોપિતૈઃ ।
અપ્રાપ્તનિશ્ચયામર્શૈઃ સુપ્તમત્તોપમાનકૈઃ ॥ 287

વિપરીતૈરપિ જ્ઞાનદીક્ષાગુર્વાદિદૂષકૈઃ ।
તિરોભાવો ન વિજ્ઞેયો હૃદયે રૂઢ્યભાવતઃ ॥ 288

અત એવ પ્રબુદ્ધો@પિ કર્મોત્થાન્ભોગરૂપિણઃ ।
યમકિઙ્કરસર્પાદિપ્રત્યયાન્દેહગો ભજેત્ ॥ 289

નૈતાવતા ન મુક્તો@સૌ મૃતિર્ભોગો હિ જન્મવત્ ।
સ્થિતિવચ્ચ તતો દુઃખસુખાભ્યાં મરણં દ્વિધા ॥ 290

અતો યથા પ્રબુદ્ધસ્ય સુખદુઃખવિચિત્રતાઃ ।
સ્થિતૌ ન ઘ્નન્તિ મુક્તત્વં મરણે@પિ તથૈવ તાઃ ॥ 291

યે પુનર્યોગિનસ્તે@પિ યસ્મિંસ્તત્ત્વે સુભાવિતાઃ ।
ચિત્તં નિવેશયન્ત્યેવ તત્તત્ત્વં યાન્ત્યશઙ્કિતાઃ ॥ 292

શ્રીસ્વચ્છન્દે તતઃ પ્રોક્તં ગન્ધધારણયા મૃતાઃ ।
ઇત્યાદિ માલિનીશાસ્ત્રે ધારણાનાં તથા ફલમ્ ॥ 293

એતેષાં મરણાભિખ્યો ભોગો નાસ્તિ તુ યે તનુમ્ ।
ધારણાભિસ્ત્યજન્ત્યાશુ પરદેહપ્રવેશવત્ ॥ 294

એતાવાન્મૃતિભોગો હિ મર્મચ્છિન્મૂઢતાક્ષગા ।
ધ્વાન્તાબિલત્વં મનસિ તચ્ચૈતેષુ ન વિદ્યતે ॥ 295

તથાહિ માનસં યત્નં તાવત્સમધિતિષ્ઠતિ ।
અહંરૂઢ્યા પરે દેહે યાવત્સ્યાદ્બુદ્ધિસંચરઃ ॥ 296

પ્રાણચક્રં તદાયત્તમપિ સંચરતે પથા ।
તેનૈવાતઃ પ્રબુદ્ધ્યેત પરદેહે@ક્ષચક્રકમ્ ॥ 297

મક્ષિકા મક્ષિકારાજં યથોત્થિતમનૂત્થિતાઃ ।
સ્થિતં ચાનુવિશન્ત્યેવં ચિત્તં સર્વાક્ષવૃત્તયઃ ॥ 298

અતો@સ્ય પરદેહાદિસંચારે નાસ્તિ મેલનમ્ ।
અક્ષાણાં મધ્યગં સૂક્ષ્મં સ્યાદેતદ્દેહવત્પુનઃ ॥ 299

એવં પરશરીરાદિચારિણામિવ યોગિનામ્ ।
તત્તત્તત્ત્વશરીરાન્તશ્ચારિણાં નાસ્તિ મૂઢતા ॥ 300

તે ચાપિ દ્વિવિધા જ્ઞેયા લૌકિકા દીક્ષિતાસ્તથા ।
પૂર્વે શિવાઃ સ્યુઃ ક્રમશઃ પરે તદ્ભોગમાત્રતઃ ॥ 301

દીક્ષાપ્યૂર્ધ્વાધરાનેકભેદયોજનિકાવશાત્ ।
ભિદ્યમાના યોગિનાં સ્યાદ્વિચિત્રફલદાયિની ॥ 302

યે તુ વિજ્ઞાનિનસ્તે@ત્ર દ્વેધા કમ્પ્રેતરત્વતઃ ।
તત્ર યે કમ્પ્રવિજ્ઞાનાસ્તે દેહાન્તેદ્ શિવાઃ સ્ફુટમ્ ॥ 303

યતો વિજ્ઞાનમેતેષામુત્પન્નં નચ સુસ્ફુટમ્ ।
વિકલ્પાન્તરયોગેન નચાપ્યુન્મૂલિતાત્મકમ્ ॥ 304

અતો દેહે પ્રમાદોત્થો વિકલ્પો દેહપાતતઃ ।
નશ્યેદવશ્યં તચ્ચાપિ બુધ્યતે જ્ઞાનમુત્તમમ્ ॥ 305

સંસ્કારકલ્પનાતિષ્ઠદધ્વસ્તીકૃતમન્તરા ।
પ્રાપ્તપાકં સંવરીતુરપાયે ભાસતે હિ તત્ ॥ 306

યે તુ સ્વભ્યસ્તવિજ્ઞાનમયાઃ શિવમયાઃ સદા ।
જીવન્મુક્તા હિ તે નૈષાં મૃતૌ કાપિ વિચારણા ॥ 307

યથાહિ જીવન્મુક્તાનાં સ્થિતૌ નાસ્તિ વિચારણા ।
સુખિદુઃખિવિમૂઢત્વે, મૃતાવપિ તથા ન સા ॥ 308

શ્રીરત્નમાલાશાસ્ત્રે તદુવાચ પરમેશ્વરઃ ।
સ્વશાસ્ત્રે ચાપ્યહીશાનો વિશ્વાધારધુરન્ધરઃ ॥ 309

રથ્યાન્તરે મૂત્રપુરીષમધ્યે ચણ્ડાલગેહે નિરયે શ્મશાને ।
સચિન્તકો વા ગતચિન્તકો વા જ્ઞાની વિમોક્ષં લભતે@પિ ચાન્તે ॥ 310

અપિચેતિ ધ્વનિર્જીવન્મુક્તતામસ્ય ભાષતે ।
સચિન્તાચિન્તકત્વોક્તિરેતાવત્સંભવસ્થિતિમ્ ॥ 311

તીર્થે શ્વપચગૃહે વા નષ્ટસ્મૃતિરપિ પરિત્યજેદ્દેહમ્ ।
જ્ઞાનસમકાલમુક્તઃ કૈવલ્યં યાતિ હતશોકઃ ॥ 312

અનન્તકારિકા ચૈષા પ્રાહેદં બન્ધકં કિલ ।
સુકૃતં દુષ્કૃતં ચાસ્ય શઙ્ક્યં તચ્ચાસ્ય નો ભવેત્ ॥ 313

અપિશબ્દાદલુપ્તસ્મૃત્યા વા સંભાવ્યતે કિલ ।
મૃતિર્નષ્ટસ્મૃતેરેવ મૃતેઃ પ્રાક્ સાસ્તુ કિં તયા ॥ 314

લિઙ્ચ સંભાવનાયાં સ્યાદિયત્સંભાવ્યતે કિલ ।
સચ કાલધ્વનિઃ પ્રાહ મૃતેર્મુક્તાવહેતુતામ્ ॥ 315

કૈવલ્યમિતિ ચાશઙ્કાપદં યાપ્યભવત્તનુઃ ।
ભેદપ્રદત્વેનૈષાપિ ધ્વસ્તા તેન વિશોકતા ॥ 316

પરદેહાદિસંબન્ધો યથા નાસ્ય વિભેદકઃ ।
તથા સ્વદેહસંબન્ધો જીવન્મુક્તસ્ય યદ્યપિ ॥ 317

અતશ્ચ ન વિશેષો@સ્ય વિશ્વાકૃતિનિરાકૃતેઃ ।
શિવાભિન્નસ્ય દેહે વા તદભાવે@પિ વા કિલ ॥ 318

તથાપિ પ્રાચ્યતદ્ભેદસંસ્કારાશઙ્કનસ્થિતેઃ ।
અધુનોક્તં કેવલત્વં યદ્વા માત્રન્તરાશ્રયાત્ ॥ 319

તાન્યેનં ન વિદુર્ભિન્નં તૈઃ સ મુક્તો@ભિધીયતે ।
શ્રીમત્ત્રૈશિરસે@પ્યુક્તં સૂર્યેન્દુપુટવર્જિતે ॥ 320

જુગુપ્સાભાવભઙ્ગસ્થે સર્વતઃ સ્તમ્ભવત્સ્થિતે ।
સર્વવ્યાપત્તિરહિતે પ્રમાણપ્રત્યયાતિગે ॥ 321

તસ્મિન્બોધાન્તરે લીનઃ કર્મકર્તાપ્યનઞ્જનઃ ।
પ્રધાનં ઘટ આકાશ આત્મા મષ્ટે ઘટે@પિ ખમ્ ॥ 322

ન નશ્યેત્તદ્વદેવાસાવાત્મા શિવમયો ભવેત્ ।
સ્વતન્ત્રો@વસ્થિતો જ્ઞાની પ્રસરેત્સર્વવસ્તુષુ ॥ 323

તસ્ય ભાવો નચાભાવઃ સંસ્થાનં નચ કલ્પના ।
એતદેવાન્તરાગૂર્ય ગુરુર્ગીતાસ્વભાષત ॥ 324

યં યં વાપિ સ્મરન્ભાવં ત્યજત્યન્તે કલેવરમ્ ।
તં તમેવૈતિ કૌન્તેય સદા તદ્ભાવભાવિતઃ ॥ 325

તસ્માત્સર્વેષુ કાલેષુ મામનુસ્મર યુધ્ય ચ ।
યદા સત્ત્વે વિવૃદ્ધે તુ પ્રલીનસ્ત્વૂર્ધ્વગસ્તદા ॥ 326

ક્રમાદ્રજસ્તમોલીનઃ કર્મયોનિવિમૂઢગઃ ।
તત્રેન્દ્રિયાણાં સંમોહશ્વાસાયાસપરીતતા ॥ 327

ઇત્યાદિમૃતિભોગો@યં દેહે ન ત્યજનં તનોઃ ।
યસ્ત્વસૌ ક્ષણ એવૈકશ્ચરમઃ પ્રાણનાત્મકઃ ॥ 328

યદનન્તરમેવૈષ દેહઃ સ્યાત્કાષ્ઠકુડ્યવત્ ।
સા દેહત્યાગકાલાંશકલા દેહવિયોગિની ॥ 329

તત એવ હિ તદ્દેહસુખદુઃખાદિકોજ્ઝિતા ।
તસ્યાં યદેવ સ્મરતિ પ્રાક્સંસ્કારપ્રબોધતઃ ॥ 330

અદૃષ્ટાભ્યાસભૂયસ્ત્વશક્તિપાતાદિહેતુકાત્ ।
તદેવ રૂપમભ્યેતિ સુખિદુઃખિવિમૂઢકમ્ ॥ 331

યદ્વા નિઃસુખદુઃખાદિ યદિ વાનન્દરૂપકમ્ ।
કસ્માદેતિ તદેવૈષ યતઃ સ્મરતિ સંવિદિ ॥ 332

પ્રાક્ પ્રસ્ફુરેદ્યદધિકં દેહો@સૌ ચિદધિષ્ઠિતેઃ ।
યદેવ પ્રાગધિષ્ઠાનં ચિતા તાદાત્મ્યવૃત્તિતઃ ॥ 333

સૈવાત્ર લીનતા પ્રોક્તા સત્ત્વે રજસિ તામસે ।
નીલપીતાદિકે જ્ઞેયે યતઃ પ્રાક્કલ્પિતાં તનુમ્ ॥ 334

અધિષ્ઠાયૈવ સંવિત્તિરધિષ્ઠાનં કરોત્યલમ્ ।
અતો@ધિષ્ઠેયમાત્રસ્ય શરીરત્વે@પિ કુડ્યતઃ ॥ 335

દેહસ્યાસ્તિ વિશેષો યત્સર્વાધિષ્ઠેયપૂર્વતા ।
તાદાત્મ્યવૃત્તિરન્યેષાં તન્ન સત્યપિ વેદ્યતે ॥ 336

વેદ્યાનાં કિન્તુ દેહસ્ય નિત્યાવ્યભિચરિત્વતઃ ।
સા ચ તસ્યૈવ દેહસ્ય પૂર્વમૃત્યન્તજન્મના ॥ 337

સ્મૃત્યા પ્રાચ્યાનુભવનકૃતસંસ્કારચિત્રયા ।
યુક્ત્યાનયાસ્મત્સન્તાનગુરુણા કલ્લટેન યત્ ॥ 338

દેહાવિશેષે પ્રાણાખ્યદાર્ઢ્યં હેતુરુદીરિતમ્ ।
તદ્યુક્તમન્યથા પ્રાણદાર્ઢ્યે કો હેતુરેકતઃ ॥ 339

દેહત્વસ્યાવિશેષે@પીત્યેષ પ્રશ્નો ન શામ્યતિ ।
સ્મરન્નિતિ શતા હેતૌ તદ્રૂપં પ્રતિપદ્યતે ॥ 340

પ્રાક્ સ્મર્યતે યતો દેહઃ પ્રાક્ચિતાધિષ્ઠિતઃ સ્ફુરન્ ।
અતઃ સ્મરણમન્ત્યં યત્તદસર્વજ્ઞમાતૃષુ ॥ 341

ન જાતુ ગોચરો યસ્માદ્દેહાન્તરવિનિશ્ચયઃ ।
યત્તુ બન્ધુપ્રિયાપુત્રપાનાદિસ્મરણં સ્ફુટમ્ ॥ 342

ન તદ્દેહાન્તરાસઙ્ગિ ન તદન્ત્યં યતો ભવેત્ ।
કસ્યાપિ તુ શરીરાન્તે વાસના યા પ્રભોત્સ્યતે ॥ 343

દેહસત્ત્વે તદૌચિત્યાજ્જાયેતાનુભવઃ સ્ફુટઃ ।
યથા પુરાણે કથિતં મૃગપોતકતૃષ્ણયા ॥ 344

મુનિઃ કો@પિ મૃગીભાવમભ્યુવાહાધિવાસિતઃ ।
તત્ર સો@નુભવો હેતુર્ન જન્માન્તરસૂતયે ॥ 345

તસ્યૈતદ્વાસના હેતુઃ કાકતાલીયવત્ સ તુ ।
નનુ કસ્માત્તદેવૈષ સ્મરતિ ઇત્યાહ યત્સદા ॥ 346

તદ્ભાવભાવિતસ્તેન તદેવૈષ સ્મરત્યલમ્ ।
એવમસ્મિ ભવિષ્યામીત્યેષ તદ્ભાવ ઉચ્યતે ॥ 347

ભવિષ્યતો હિ ભવનં ભાવ્યતે ન સતઃ ક્વચિત્ ।
ક્રમાત્સ્ફુટત્વકરણં ભાવનં પરિકીર્ત્યતે ॥ 348

સ્ફુટસ્ય ચાનુભવનં ન ભાવનમિદં સ્ફુટમ્ ।
તદહર્જાતબાલસ્ય પશોઃ કીટસ્ય વા તરોઃ ॥ 349

મૂઢત્વે@પિ તદાનીં પ્રાગ્ભાવના હ્યભવત્સ્ફુટા ।
સા તન્મૂઢશરીરાન્તે સંસ્કારપ્રતિબોધનાત્ ॥ 350

સ્મૃતિદ્વારેણ તદ્દેહવૈચિત્ર્યફલદાયિની ।
દેશાદિવ્યવધાને@પિ વાસનાનામુદીરિતાત્ ॥ 351

આનન્તર્યૈકરૂપત્વાત્સ્મૃતિસંસ્કારયોરતઃ ।
તથાનુભવનારૂઢ્યા સ્ફુટસ્યાપિ તુ ભાવિતા ॥ 352

ભાવ્યમાના ન કિં સૂતે તત્સન્તાનસદૃગ્વપુઃ ।
તત્તાદૃક્તાદૃશૈર્બન્ધુપુત્રમિત્રાદિભિઃ સહ ॥ 353

ભાસતે@પિ પરે લોકે સ્વપ્નવદ્વાસનાક્રમાત્ ।
નનુ માત્રન્તરૈર્બન્ધુપુત્રાદ્યૈસ્તત્તથા ન કિમ્ ॥ 354

વેદ્યતે ક ઇદં પ્રાહ સ તાવદ્વેદ વેદ્યતામ્ ।
વ્યાપારવ્યાહૃતિવ્રાતવેદ્યે માત્રન્તરવ્રજે ॥ 355

સ્વપ્ને નાસ્તિ સ ઇત્યેષા વાક્પ્રમાણવિવર્જિતા ।
ય એવૈતે તુ દૃશ્યન્તે જાગ્રત્યેતે મયેક્ષિતાઃ ॥ 356

સ્વપ્ન ઇત્યસ્તુ મિથ્યૈતત્તત્પ્રમાતૃવચોબલાત્ ।
યાનપશ્યમહં સ્વપ્ને પ્રમાતૄંસ્તે ન કેચન ॥ 357

ન શોચન્તિ ન ચેક્ષન્તે મામિત્યત્રાસ્તિ કા પ્રમા ।
યતઃ સર્વાનુમાનાનાં સ્વસંવેદનનિષ્ઠિતૌ ॥ 358

પ્રમાત્રન્તરસદ્ભાવઃ સંવિન્નિષ્ઠો ન તદ્ગતઃ ।
ઘટાદેરસ્તિતા સંવિન્નિષ્ઠિતા નતુ તદ્ગતા ॥ 359

તદ્વન્માત્રન્તરે@પ્યેષા સંવિન્નિષ્ઠા ન તદ્ગતા ।
તેન સ્થિતમિદં યદ્યદ્ભાવ્યતે તત્તદેવ હિ ॥ 360

દેહાન્તે બુધ્યતે નો ચેત્ સ્યાદન્યાદૃક્પ્રબોધનમ્ ।
તથાહ્યન્ત્યક્ષણે બ્રહ્મવિદ્યાકર્ણનસંસ્કૃતઃ ॥ 361

મુચ્યતે જન્તુરિત્યુક્તં પ્રાક્સંસ્કારબલત્વતઃ ।
નિપાતાભ્યામન્તશબ્દાત્સ્મરણાચ્છતુરન્ત્યતઃ ॥ 362

પાદાચ્ચ નિખિલાદર્ધશ્લોકાચ્ચ સમનન્તરાત્ ।
લીનશબ્દાચ્ચ સર્વં તદુક્તમર્થસતત્ત્વકમ્ ॥ 363

અજ્ઞાત્વૈતત્તુ સર્વે@પિ કુશકાશાવલમ્બિનઃ ।
યત્તદોર્વ્યત્યયં કેચિત્કેચિદન્યાદૃશં ક્રમમ્ ॥ 364

ભિન્નક્રમૌ નિપાતૌ ચ ત્યજતીતિ ચ સપ્તમીમ્ ।
વ્યાચક્ષતે તચ્ચ સર્વં નોપયોગ્યુક્તયોજને ॥ 365

નચ તદ્દર્શિતં મિથ્યા સ્વાન્તસમ્મોહદાયકમ્ ।
તદિત્થંપ્રાયણસ્યૈતત્તત્ત્વં શ્રીશમ્ભુનાથતઃ ॥ 366

અધિગમ્યોદિતં તેન મૃત્યોર્ભીતિર્વિનશ્યતિ ।
વિદિતમૃતિસતત્ત્વાઃ સંવિદમ્ભોનિધાનાદચલહૃદયવીર્યાકર્ષનિષ્પીડનોત્થમ્ ।
અમૃતમિતિ નિગીર્ણે કાલકૂટે@ત્ર દેવા યદિ પિવથ તદાનીં નિશ્ચિતં વઃ શિવત્વમ્ ॥ 367

ઉત્સવો@પિ હિ યઃ કશ્ચિલ્લૌકિકઃ સો@પિ સંમદમ્ ।
સંવિદબ્ધિતરઙ્ગાભં સૂતે તદપિ પર્વવત્ ॥ 368

એતેન ચ વિપદ્ધ્વંસપ્રમોદાદિષુ પર્વતા ।
વ્યાખ્યાતા તેન તત્રાપિ વિશેષાદ્દેવતાર્ચનમ્ ॥ 369

પુરક્ષોભાદ્યદ્ભુતં યત્તત્સ્વાતન્ત્ર્યે સ્વસંવિદઃ ।
દાર્ઢ્યદાયીતિ તલ્લાભદિને વૈશેષિકાર્ચનમ્ ॥ 370

યોગિનીમેલકો દ્વેધા હઠતઃ પ્રિયતસ્તથા ।
પ્રાચ્યે ચ્છિદ્રાણિ સંરક્ષેત્કામચારિત્વમુત્તરે ॥ 371

સ ચ દ્વયો@પિ મન્ત્રોદ્ધૃત્પ્રસઙ્ગે દર્શયિષ્યતે ।
યોગિનીમેલકાચ્ચૈષો@વશ્યં જ્ઞાનં પ્રપદ્યતે ॥ 372

તેન તત્પર્વ તદ્વચ્ચ સ્વસન્તાનાદિમેલનમ્ ।
સંવિત્સર્વાત્મિકા દેહભેદાદ્યા સઙ્કુચેત્તુ સા ॥ 373

મેલકે@ન્યોન્યસઙ્ઘટ્ટપ્રતિબિમ્બાદ્વિકસ્વરા ।
ઉચ્છલન્નિજરશ્મ્યોઘઃ સંવિત્સુ પ્રતિબિમ્બિતઃ ॥ 374

બહુદર્પણવદ્દીપ્તઃ સર્વાયેતાપ્યયત્નતઃ ।
અત એવ ગીતગીતપ્રભૃતૌ બહુપર્ષદિ ॥ 375

યઃ સર્વતન્મયીભાવે હ્લાદો નત્વેકકસ્ય સઃ ।
આનન્દનિર્ભરા સંવિત્પ્રત્યેકં સા તથૈકતામ્ ॥ 376

નૃત્તાદૌ વિષયે પ્રાપ્તા પૂર્ણાનન્દત્વમશ્નુતે ।
ઈર્ષ્યાસૂયાદિસઙ્કોચકારણાભાવતો@ત્ર સા ॥ 377

વિકસ્વરા નિષ્પ્રતિઘં સંવિદાનન્દયોગિની ।
અતન્મયે તુ કસ્મિંશ્ચિત્તત્રસ્થે પ્રતિહન્યતે ॥ 378

સ્થપુટસ્પર્શવત્સંવિદ્વિજાતીયતયા સ્થિતે ।
અતશ્ચક્રાર્ચનાદ્યેષુ વિજાતીયમતન્મયમ્ ॥ 379

નૈવ પ્રવેશયેત્સંવિત્સઙ્કોચનનિબન્ધનમ્ ।
યાવન્ત્યેવ શરીરાણિ સ્વાઙ્ગવત્સ્યુઃ સુનિર્ભરામ્ ॥ 380

એકાં સંવિદમાવિશ્ય ચક્રે તાવન્તિ પૂજયેત્ ।
પ્રવિષ્ટશ્ચેત્પ્રમાદેન સઙ્કોચં ન વ્રજેત્તતઃ ॥ 381

પ્રસ્તુતં સ્વસમાચારં તેન સાકં સમાચરેત્ ।
સ ત્વનુગ્રહશક્ત્યા ચેદ્વિદ્ધસ્તત્તન્મયીભવેત્ ॥ 382

વામાવિદ્ધસ્તુ તન્નિન્દેત્પશ્ચાત્તં ઘાતયેદપિ ।
શ્રીમત્પિચુમતે ચોક્તમાદૌ યત્નેન રક્ષયેત્ ॥ 383

પ્રવેશં સંપવિષ્ટસ્ય ન વિચારં તુ કારયેત્ ।
લોકાચારસ્થિતો યસ્તુ પ્રવિષ્ટે તાદૃશે તુ સઃ ॥ 384

અકૃત્વા તં સમાચારં પુનશ્ચક્રં પ્રપૂજયેત્ ।
અથ વચ્મિ ગુરોઃ શાસ્ત્રવ્યાખ્યાક્રમમુદાહૃતમ્ ॥ 385

દેવ્યાયામલશાસ્ત્રાદૌ તુહિનાભીશુમૌલિના ।
કલ્પવિત્તત્સમૂહજ્ઞઃ શાસ્ત્રવિત્સંહિતાર્થવિત્ ॥ 386

સર્વશાસ્ત્રાર્થવિચ્ચેતિ ગુરુર્ભિન્નો@પદિશ્યતે ।
યો યત્ર શાસ્ત્રે સ્વભ્યસ્તજ્ઞાનો વ્યાખ્યાં ચરેત્તુ સઃ ॥ 387

નાન્યથા તદભાવશ્ચેત્સર્વથા સો@પ્યથાચરેત્ ।
શ્રીભૈરવકુલે ચોક્તં કલ્પાદિજ્ઞત્વમીદૃશમ્ ॥ 388

ગુરોર્લક્ષણમેતાવત્સંપૂર્ણજ્ઞાનતૈવ યા ।
તત્રાપિ યાસ્ય ચિદ્વૃત્તિકર્મિભિત્ સાપ્યવાન્તરા ॥ 389

દેવ્યાયામલ ઉક્તં તદ્દ્વાપઞ્ચાશાહ્વ આહ્નિકે ।
દેવ એવ ગુરુત્વેન તિષ્ઠાસુર્દશધા ભવેત્ ॥ 390

ઉચ્છુષ્મશવરચણ્ડગુમતઙ્ગઘોરાન્તકોગ્રહલહલકાઃ ।
ક્રોધી હુલુહુલુરેતે દશ ગુરવઃ શિવમયાઃ પૂર્વે ॥ 391

તે સ્વાંશચિત્તવૃત્તિક્રમેણ પૌરુષશરીરમાસ્થાય ।
અન્યોન્યભિન્નસંવિત્ક્રિયા અપિ જ્ઞાનપરિપૂર્ણાઃ ॥ 392

સર્વે@લિમાંસનિધુવનદીક્ષાર્ચનશાસ્ત્રસેવને નિરતાઃ ।
અભિમાનશમક્રોધક્ષમાદિરવાન્તરો ભેદઃ ॥ 393

ઇત્થં વિજ્ઞાય સદા શિષ્યઃ સમ્પૂર્ણશાસ્ત્રબોદ્ધારમ્ ।
વ્યાખ્યાયૈ ગુરુમભ્યર્થયેત પૂજાપુરઃસરં મતિમાન્ ॥ 394

સો@પિ સ્વશાસનીયે પરશિષ્યે@પિવાપિ તાદૃશં શાસ્ત્રમ્ ।
શ્રોતું યોગ્યે કુર્યાદ્વ્યાખ્યાનં વૈષ્ણવાદ્યધરે ॥ 395

કરુણારસપરિપૂર્ણો ગુરુઃ પુનર્મર્મધામપરિવર્જમ્ ।
અધમે@પિ હિ વ્યાકુર્યાત્સમ્ભાવ્ય હિ શક્તિપાતવૈચિત્ર્યમ્ ॥ 396

લિપ્તાયાં ભુવિ પીઠે ચતુરસ્રે પઙ્કજત્રયં કજગે ।
કુર્યાદ્વિદ્યાપીઠં સ્યાદ્રસવહ્ન્યઙ્ગુલં ત્વેતત્ ॥ 397

મધ્યે વાગીશાનીં દક્ષોત્તરયોર્ગુરૂન્ગણેશં ચ ।
અધરે કજે ચ કલ્પેશ્વરં પ્રપૂજ્યાર્ઘપુષ્પતર્પણકૈઃ ॥ 398

સામાન્યવિધિનિયુક્તાર્ઘપાત્રયોગેન ચક્રમથ સમ્યક્ ।
સન્તર્પ્ય વ્યાખ્યાનં કુર્યાત્સમ્બન્ધપૂર્વકં મતિમાન્ ॥ 399

સૂત્રપદવાક્યપટલગ્રન્થક્રમયોજનેન સમ્બન્ધાત્ ।
અવ્યાહતપૂર્વાપરમુપવૃહ્ય નયેત વાક્યાનિ ॥ 400

મણ્ડૂકપ્લવસિંહાવલોકનાદ્યૈર્યથાયથં ન્યાયૈઃ ।
અવિહતપૂર્વાપરકં શાસ્ત્રાર્થં યોજયેદસઙ્કીર્ણમ્ ॥ 401

તન્ત્રાવર્તનબાધપ્રસઙ્ગતર્કાદિભિશ્ચ સન્ન્યાયૈઃ ।
વસ્તુ વદેદ્વાક્યજ્ઞો વસ્ત્વન્તરતો વિવિક્તતાં વિદધત્ ॥ 402

યદ્યદ્વ્યાહૃતિપદવીમાયાતિ તદેવ દૃઢતરૈર્ન્યાયૈઃ ।
બલવત્કુર્યાદ્દૂષ્યં યદ્યપ્યગ્રે ભવિષ્યત્સ્યાત્ ॥ 403

દૃઢરચિતપૂર્વપક્ષપ્રોદ્ધરણપથેન વસ્તુ યદ્વાચ્યમ્ ।
શિષ્યમતાવારોહતિ તદાશુ સંશયવિપર્યયૈર્વિકલમ્ ॥ 404

ભાષા ન્યાયો વાદો લયઃ ક્રમો યદ્યદેતિ શિષ્યસ્ય ।
સમ્બોધોપાયત્વં તથૈવ ગુરુરાશ્રયેદ્વ્યાખ્યામ્ ॥ 405

વાચ્યં વસ્તુ સમાપ્ય પ્રતર્પણં પૂજનં ભવેચ્ચક્રે ।
પુનરપરં વસ્તુ વદેત્પટલાદૂર્ધ્વં તુ નો જલ્પેત્ ॥ 406

વ્યાખ્યાન્તે ક્ષમયિત્વા વિસૃજ્ય સર્વં ક્ષિપેદગાધજલે ।
શાસ્ત્રાદિમધ્યનિધને વિશેષતઃ પૂજનં કુર્યાત્ ॥ 407

વિશેષપૂજનં કુર્યાત્સમયેભ્યશ્ચ નિષ્કૃતૌ ।
અવિકલ્પમતેર્ન સ્યુઃ પ્રાયશ્ચિત્તાનિ યદ્યપિ ॥ 408

તથાપ્યતત્ત્વવિદ્વર્ગાનુગ્રહાય તથા ચરેત્ ।
શ્રીપિચૌ ચ સ્મૃતેરેવ પાપઘ્નત્વે કથં વિભો ॥ 409

પ્રાયશ્ચિત્તવિધિઃ પ્રોક્ત ઇતિ દેવ્યા પ્રચોદિતે ।
સત્યં સ્મરણમેવેહ સકૃજ્જપ્તં વિમોચયેત્ ॥ 410

સર્વસ્માત્કર્મણો જાલાત્સ્મૃતિતત્ત્વકલાવિદઃ ।
તથાપિ સ્થિતિરક્ષાર્થં કર્તવ્યશ્ચોદિતો વિધિઃ ॥ 411

અતત્ત્વવેદિનો યે હિ ચર્યામાત્રૈકનિષ્ઠિતાઃ ।
તેષાં દોલાયિતે ચિત્તે જ્ઞાનહાનિઃ પ્રજાયતે ॥ 412

તસ્માદ્વિકલ્પરહિતઃ સંવૃત્યુપરતો યદિ ।
શાસ્ત્રચર્યાસદાયત્તૈઃ સઙ્કરં તદ્વિવર્જયેત્ ॥ 413

સઙ્કરં વા સમન્વિચ્છેત્પ્રાયશ્ચિત્તં સમાચરેત્ ।
યથા તેષાં ન શાસ્ત્રાર્થે દોલારૂઢા મતિર્ભવેત્ ॥ 414

યત્સ્વયં શિવહસ્તાખ્યે વિધૌ સંચોદિતં પુરા ।
શતં જપ્ત્વાસ્ય ચાસ્ત્રસ્ય મુચ્યતે સ્ત્રીવધાદૃતે ॥ 415

શક્તિનાશાન્મહાદોષો નરકં શાશ્વતં પ્રિયે ।
ઇતિ શ્રીરત્નમાલાયાં સમયોલ્લઙ્ઘને કૃતે ॥ 416

કુલજાનાં સમાખ્યાતા નિષ્કૃતિર્દુષ્ટકર્તરી ।
શ્રીપૂર્વે સમયાનાં તુ શોધનાયોદિતં યથા ॥ 417

માલિની માતૃકા વાપિ જપ્યા લક્ષત્રયાન્તકમ્ ।
પ્રતિષ્ઠિતસ્ય પૂરાદેર્દર્શને@નધિકારિણા ॥ 418

પ્રાયશ્ચિત્તં પ્રકર્તવ્યમિતિ શ્રીબ્રહ્મયામલે ।
બ્રહ્મઘ્નો ગુરુતલ્પસ્થો વીરદ્રવ્યહરસ્તથા ॥ 419

દેવદ્રવ્યહૃદાકારપ્રહર્તા લિઙ્ગભેદકઃ ।
નિત્યાદિલોપકૃદ્ભ્રષ્ટસ્વકમાત્રાપરિચ્છદઃ ॥ 420

શક્તિવ્યઙ્ગત્વકૃદ્યોગિજ્ઞાનિહન્તા વિલોપકઃ ।
નૈમિત્તિકાનાં લક્ષાદિક્રમાદ્દ્વિદ્વિગુણં જપેત્ ॥ 421

વ્રતેન કેનચિદ્યુક્તો મિતભુગ્બ્રહ્મચર્યવાન્ ।
દૂતીપરિગ્રહે@ન્યત્ર ગતશ્ચેત્કામમોહિતઃ ॥ 422

લક્ષજાપં તતઃ કુર્યાદિત્યુક્તં બ્રહ્મયામલે ।
દીક્ષાભિષેકનૈમિત્તવિધ્યન્તે ગુરુપૂજનમ્ ॥ 423

અપરેદ્યુઃ સદા કાર્યં સિદ્ધયોગીશ્વરીમતે ।
પૂર્વોક્તલક્ષણોપેતઃ કવિસ્ત્રિકસતત્ત્વવિત્ ॥ 424

સ ગુરુઃ સર્વદા ગ્રાહ્યસ્ત્યક્ત્વાન્યં તત્સ્થિતં ત્વપિ ।
મણ્ડલે સ્વસ્તિકં કૃત્વા તત્ર હૈમાદિકાસનમ્ ॥ 425

કૃત્વાર્ચયેત તત્રસ્થમધ્વાનં સકલાન્તકમ્ ।
તતો વિજ્ઞપયેદ્ભક્ત્યા તદધિષ્ઠિતયે ગુરુમ્ ॥ 426

સ તત્ર પૂજ્યઃ સ્વૈર્મન્ત્રૈઃ પુષ્પધૂપાર્ઘવિસ્તરૈઃ ।
સમાલમ્ભનસદ્વસ્ત્રૈર્નૈવેદ્યૈસ્તર્પણૈઃ ક્રમાત્ ॥ 427

આશાન્તં પૂજયિત્વૈનં દક્ષિણાભિર્યજેચ્છિશુઃ ।
સર્વસ્વમસ્મૈ સંદદ્યાદાત્માનમપિ ભાવિતઃ ॥ 428

અતોષયિત્વા તુ ગુરું દક્ષિણાભિઃ સમન્તતઃ ।
તત્ત્વજ્ઞો@પ્યૃણબન્ધેન તેન યાત્યધિકારિતામ્ ॥ 429

ગુરુપૂજામકુર્વાણઃ શતં જન્માનિ જાયતે ।
અધિકારી તતો મુક્તિં યાતીતિ સ્કન્દયામલે ॥ 430

તસ્માદવશ્યં દાતવ્યા ગુરવે દક્ષિણા પુનઃ ।
પૂર્વં હિ યાગાઙ્ગતયા પ્રોક્તં તત્તુષ્ટયે ત્વિદમ્ ॥ 431

તજ્જુષ્ટમથ તસ્યાજ્ઞાં પ્રાપ્યાશ્નીયાત્સ્વયં શિશુઃ ।
તતઃ પ્રપૂજયેચ્ચક્રં યથાવિભવસમ્ભવમ્ ॥ 432

અકૃત્વા ગુરુયાગં તુ કૃતમપ્યકૃતં યતઃ ।
તસ્માત્પ્રયત્નતઃ કાર્યો ગુરુયાગો યથાબલમ્ ॥ 433

અતત્રસ્થો@પિ હિ ગુરુઃ પૂજ્યઃ સંકલ્પ્ય પૂર્વવત્ ।
તદ્દ્રવ્યં દેવતાકૃત્યે કુર્યાદ્ભક્તજનેષ્વથ ॥ 434

પર્વપવિત્રપ્રભૃતિપ્રભેદિ નૈમિત્તિકં ત્વિદં કર્મ ।