Tantraloka · Chapter 17
atha bhairavatādātmyadāyinīṃ prakriyāṃ bruve /
evaṃ maṇḍalakumbhāgniśiṣyasvātmasu pañcasu // 1
gṛhītvā vyāptimaikyena nyasyādhvānaṃ ca śiṣyagam /
karmamāyāṇumalinatrayaṃ bāhau gale tathā // 2
śikhāyāṃ ca kṣipetsūtragranthiyogena daiśikaḥ /
tasyātadrūpatābhānaṃ malo granthiḥ sa kīrtyate // 3
itipratītidārḍhyārthaṃ bahirgranthyupakalpanam /
bāhū karmāspadaṃ viṣṇurmāyātmā galasaṃśritaḥ // 4
adhovahā śikhāṇutvaṃ tenetthaṃ kalpanā kṛtā /
naraśaktiśivākhyasya trayasya bahubhedatām // 5
vaktuṃ tristriguṇaṃ sūtraṃ granthaye parikalpayet /
tejojalānnatritayaṃ tredhā pratyekamapyadaḥ // 6
śrutyante ke@pyataḥ śuklakṛṣṇaraktaṃ prapedire /
tato@gnau tarpitāśeṣamantre cidvyomamātrake // 7
sāmānyarūpe tattvānāṃ kramācchuddhiṃ samācaret /
tatra svamantrayogena dharāmāvāhayetpurā // 8
iṣṭvā puṣpādibhiḥ sarpistilādyairatha tarpayet /
tattattvavyāpikāṃ paścānmāyātattvādhidevatām // 9
māyāśaktiṃ svamantreṇāvāhyābhyarcya pratarpayet /
āvāhane mātṛkārṇaṃ mālinyarṇaṃ ca pūjane // 10
kuryāditi guruḥ prāha svarūpāpyāyanadvayāt /
tāro varṇo@tha saṃbuddhipadaṃ tvāmityataḥ param // 11
uttamaikayutaṃ karmapadaṃ dīpakamapyataḥ /
tabhyaṃ nāma caturthyantaṃ tato@pyucitadīpakam // 12
ityūhamantrayogena tattatkarma pravartayet /
āvāhanānantaraṃ hi karma sarvaṃ nigadyate // 13
āvāhanaṃ ca saṃbodhaḥ svasvabhāvavyavasthiteḥ /
bhāvasyāhaṃmayasvātmatādātmyāveśyamānatā // 14
śāktī bhūmiśca saivoktā yasyāṃ mukhyāsti pūjyatā /
abhātatvādabhedācca nahyasau nṛśivātmanoḥ // 15
jaḍābhāseṣu tattveṣu saṃvitsthityai tato guruḥ /
āvāhanavibhaktiṃ prāk kṛtvā turyavibhaktitaḥ // 16
namaskārāntatāyogātpūrṇāṃ sattāṃ prakalpayet /
tataḥ pūrṇasvabhāvatvaṃ tadrūpodrekayogataḥ // 17
dhyeyodreko bhaveddhyātṛprahvībhāvavaśādyataḥ /
āvāhyeṣṭvā pratarpyeti śrīsvacchande nirūpitam // 18
anenaiva pathāneyamityasmadguravo jaguḥ /
paratvena tu yatpūjyaṃ tatsvatantracidātmakam // 19
anavacchitprakāśatvānna prakāśyaṃ tu kutracit /
tasya hyetatprapūjyatvadhyeyatvādi yadullaset // 20
tasyaiva tatsvatantratvaṃ yātidurghaṭakāritā /
saṃbodharūpe tattasmin kathaṃ saṃbodhanā bhavet // 21
prakāśanāyāṃ na syātprakāśasya prakāśatā /
saṃbodhanavibhaktyaiva vinā karmādiśaktitām // 22
svātantryāttaṃ darśayituṃ tatrohamimamācaret /
devamāvāhayāmīti tato devāya dīpakam // 23
prāgyuktyā pūrṇatādāyi namaḥsvāhādikaṃ bhavet /
nutiḥ pūrṇatvamagnīndusaṃghaṭṭāpyāyatā param // 24
āpyāyakaṃ ca procchālaṃ vauṣaḍādi pradīpayet /
tatra bāhye@pi tādātmyaprasiddhaṃ karma codyate // 25
yadi karmapadaṃ tanno gururabhyūhayetkvacit /
anābhāsitatadvastubhāsanāya niyujyate // 26
mantraḥ kiṃ tena tatra syātsphuṭaṃ yatrāvabhāsi tat /
tena prokṣaṇasaṃsekajapādividhiṣu dhruvam // 27
tatkarmābhyūhanaṃ kuryātpratyuta vyavadhātṛtām /
bahistathātmatābhāve kāryaṃ karmapadohanam // 28
tṛptāvāhutihutabhukpāśaploṣacchidādiṣu /
yatroddiṣṭe vidhau paścāttadanantaiḥ kriyātmakaiḥ // 29
aṃśaiḥ sādhyaṃ na tatroho dīkṣaṇādividhiṣviva /
tataḥ śiṣyasya tattattvasthāne@streṇa pratāḍanam // 30
kṛtvātha śivahastena hṛdayaṃ parimarśayet /
tataḥ svanāḍīmārgeṇa hṛdayaṃ prāpya vai śiśoḥ // 31
śiṣyātmanā sahaikatvaṃ gatvādāya ca taṃ hṛdā /
puṭitaṃ haṃsarūpākhyaṃ tatra saṃhāramudrayā // 32
kuryādātmīyahṛdayasthitamapyavabhāsakam /
śiṣyadehasya tejobhī raśmimātrāviyogataḥ // 33
svabandhasthānacalanāt svatantrasthānalābhataḥ /
svakarmāparatantratvātsarvatrotpattimarhati // 34
tenātmahṛdayānītaṃ prākkṛtvā pudgalaṃ tataḥ /
māyāyāṃ taddharātattvaśarīrāṇyasya saṃsṛjet // 35
tatrāsya garbhādhānaṃ ca yuktaṃ puṃsavanādibhiḥ /
garbhaniṣkrāmaparyantairekāṃ kurvīta saṃskriyām // 36
jananaṃ bhogabhoktṛtvaṃ militvaikātha saṃskriyā /
tato@sya teṣu bhogeṣu kuryāttanmayatāṃ layam // 37
tatastattattvapāśānāṃ vicchedaṃ samupācaret /
saṃskārāṇāṃ catuṣke@sminnaparāṃ ca parāparām // 38
mantrāṇāṃ pañcadaśakaṃ parāṃ vā yojayetkramāt /
pivanyādyaṣṭakaṃ śastrādikaṃ ṣaṭkaṃ parā tathā // 39
iti pañcadaśaite syuḥ kramāllīnatvasaṃskṛtau /
aparāmantramuktvā prāgamukātmana ityatha // 40
garbhādhānaṃ karomīti punarmantraṃ tameva ca /
svāhāntamuccarandadyādāhutitritayaṃ guruḥ // 41
paraṃ parāparāmantramamukātmana ityatha /
jātasya bhogabhoktṛtvaṃ karomyatha parāparām // 42
ante svāheti proccārya vitarettisra āhutīḥ /
uccārya pivanīmantramamukātmana ityatha // 43
bhoge layaṃ karomīti punarmantraṃ tameva ca /
svāhāntamāhutīstisro dadyādājyatilādibhiḥ // 44
eṣa eva vamanyādau vidhiḥ pañcadaśāntake /
pūrvaṃ parātmakaṃ mantramamukātmana ityatha // 45
pāśācchedaṃ karomīti parāmantraḥ punastataḥ /
huṃ svāhā phaṭ samuccārya dadyāttisro@pyathāhutīḥ // 46
saṃskārāṇāṃ catuṣke@sminye mantrāḥ kathitā mayā /
teṣu karmapadātpūrvaṃ dharātattvapadaṃ vadet // 47
tato dharātattvapatimāmantryeṣṭvā pratarpya ca /
śivābhimānasaṃrabdho gururevaṃ samādiśet // 48
tattveśvara tvayā nāsya putrakasya śivājñayā /
pratibandhaḥ prakartavyo yātuḥ padamanāmayam // 49
tato yadi samīheta dharātattvāntarālagam /
pṛthak śodhayituṃ mantrī bhuvanādyadhvapañcakam // 50
aparāmantrataḥ prāgvattisrastisrastadāhutīḥ /
dadyātpuraṃ śodhayāmītyūhayuktaṃ prasannadhīḥ // 51
evaṃ kalāmantrapadavarṇeṣvapi vicakṣaṇaḥ /
tisrastisro hutīrdadyāt pṛthak sāmastyato@pivā // 52
tataḥ pūrṇāhutiṃ dattvā parayā vauṣaḍantayā /
aparāmantrataḥ śiṣyamuddhṛtyātmahṛdaṃ nayet // 53
yadā tvekena śuddhena tadantarbhāvacintanāt /
na pṛthak śodhayettattvanāthasaṃśravaṇātparam // 54
tadā pūrṇāṃ vitīryāṇumutkṣipyātmani yojayet /
tātsthyātmasaṃsthyayogāya tayaivāparayāhutīḥ // 55
sakarmapadayā dadyāditi kecittu manvate /
anye tu guravaḥ prāhurbhāvanāmayamīdṛśam // 56
nātra bāhyāhutirdeyā daiśikasya pṛthak punaḥ /
dadyādvā yadi no doṣaḥ syādupāyaḥ sa bhāvane // 57
evaṃ prāktanatātsthyātmasaṃsthatve yojayedguruḥ /
tataḥ śiṣyahṛdaṃ neyaḥ sa ātmā tāvato@dhvanaḥ // 58
śuddhastaddārḍhyasiddhyai ca pūrṇā syātparayā punaḥ /
mahāpāśupataṃ pūrvaṃ vilomasya viśuddhaye // 59
juhomi punarastreṇa vauṣaḍanta iti kṣipet /
punaḥ pūrṇāṃ tato māyāmabhyarcyātha visarjayet // 60
dharātattvaṃ viśuddhaṃ sajjalena śuddharūpiṇā /
bhāvayenmiśritaṃ vāri śuddhiyogyaṃ tato bhavet // 61
tathā tattatpurātattvamiśraṇāduttarottaram /
sarvā śivībhavettattvāvalī śuddhānyathā pṛthak // 62
pṛthaktvaṃ ca malo māyābhidhānastasya saṃbhave /
karmakṣaye@pi no muktirbhavedvidyeśvarādivat // 63
tato@pi jalatattvasya vahnau vyomni cidātmake /
āhvānādyakhilaṃ yāvattejasyasya vimaśraṇam // 64
evaṃ kramātkalātattve śuddhe pāśaṃ bhujāśritam /
chindyātkalā hi sā kiṃcitkartṛtvonmīlanātmikā // 65
karmākhyamalajṛmbhātmā taṃ ca granthiṃ srugagragam /
pūrṇāhutyā samaṃ vahnimantratejasi nirdahet // 66
mantro hi viśvarūpaḥ sannupāśrayavaśāttathā /
vyaktarūpastato vahnau pāśaploṣavidhāyakaḥ // 67
pluṣṭo līnasvabhāvo@sau pāśastaṃ prati śambhuvat /
parameśamahātejaḥśeṣamātratvamaśnute // 68
karmapāśe@tra hotavye pūrṇayāsya śubhāśubham /
aśubhaṃ vā bhavadbhūtaṃ bhāvi vātha samastakam // 69
dahāmi phaṭtrayaṃ vauṣaḍiti pūrṇāṃ vinikṣipet /
evaṃ māyāntasaṃśuddhau kaṇṭhapāśaṃ ca homayet // 70
pūrṇasya tasya māyākhyaṃ pāśabhedaprathātmakam /
dahāmi phaṭtrayaṃ vauṣaḍiti pūrṇāṃ kṣipedguruḥ // 71
nirbījā yadi kāryā tu tadātraivāparāṃ kṣipet /
pūrṇāṃ samayapāśākhyabījadāhapadānvitām // 72
gurau deve tathā śāstre bhaktiḥ kāryāsya nahyasau /
samayaḥ śaktipātasya svabhāvo hyeṣa no pṛthak // 73
māyānte śuddhimāyāte vāgīśī yā purābhavat /
māyā śaktimayī saiva vidyāśaktitvamaśnute // 74
tacchuddhavidyāmāhūya vidyāśaktiṃ niyojayet /
evaṃ krameṇa saṃśuddhe sadāśivapade@pyalam // 75
śikhāṃ granthiyutāṃ chittvā malamāṇavakaṃ dahet /
yato@dhikārabhogākhyau dvau pāśau tu sadāśive // 76
ityuktyāṇavapāśo@tra māyīyastu niśāvadhiḥ /
śiṣyo yathocitaṃ snāyādācāmeddaiśikaḥ svayam // 77
āṇavākhye vinirdagdhe hyadhovāhiśikhāmale /
tataḥ prāguktasakalaprameyaṃ paricintayan // 78
śiṣyadehādimātmīyadehaprāṇādiyojitam /
kṛtvātmadehaprāṇāderviśvamantaranusmaret // 79
uktaprakriyayā caivaṃ dṛḍhabuddhirananyadhīḥ /
prāṇasthaṃ deśakālādhvayugaṃ prāṇaṃ ca śaktigam // 80
tāṃ ca saṃvidgatāṃ śuddhāṃ saṃvidaṃ śivarūpiṇīm /
śiṣyasaṃvidabhinnāṃ ca mantravahnyādyabhedinīm // 81
dhyāyan prāgvatprayogeṇa śivaṃ sakalaniṣkalam /
dvyātmakaṃ vā kṣipetpūrṇāṃ praśāntakaraṇena tu // 82
uktaṃ traiśirase tantre sarvasaṃpūraṇātmakam /
mūlādudayagatyā tu śivenduparisaṃplutam // 83
janmāntamadhyakuharamūlasrotaḥsamutthitam /
śivārkaraśmibhistīvraiḥ kṣubdhaṃ jñānāmṛtaṃ tu yat // 84
tena saṃtarpayetsamyak praśāntakaraṇena tu /
śūnyadhāmābjamadhyasthaprabhākiraṇabhāsvaraḥ // 85
ādheyādhāraniḥspandabodhaśāstraparigrahaḥ /
janmādheyaprapañcaikasphoṭasaṃghaṭṭaghaṭṭanaḥ // 86
mūlasthānātsamārabhya kṛtvā someśamantagam /
khamivātiṣṭhate yāvatpraśāntaṃ tāvaducyate // 87
uktaṃ śrīpūrvaśāstre ca srucamāpūrya sarpiṣā /
kṛtvā śiṣyaṃ tathātmasthaṃ mūlamantramanusmaran // 88
śivaṃ śaktiṃ tathātmānaṃ śiṣyaṃ sarpistathānalam /
ekīkurvañchanairgaccheddvādaśāntamananyadhīḥ // 89
tatra kumbhakamāsthāya dhyāyansakalaniṣkalam /
tiṣṭhettāvadanudvigno yāvadājyakṣayo bhvet // 90
evaṃ yuktaḥ pare tattve guruṇā śivamūrtinā /
na bhūyaḥ paśutāmeti dagdhamāyānibandhanaḥ // 91
dehapāte punaḥ prepsedyadi tattveṣu kutracit /
bhogān samastavyastatvabhedairante paraṃ padam // 92
tadā tattattvabhūmau tu tatsaṃkhyāyāmananyadhīḥ /
punaryojanikāṃ kuryātpūrṇāhutyantareṇa tu // 93
muktipradā bhogamokṣapradā vā yā prakīrtitā /
dīkṣā sā syātsabījatvanirbījātmatayā dvidhā // 94
bāle nirjñātamaraṇe tvaśakte vā jarādibhiḥ /
kāryā nirbījikā dīkṣā śaktipātabalodaye // 95
nirbījāyāṃ sāmayāṃstu pāśānapi viśodhayet /
kṛtanirbījadīkṣastu devāgnigurubhaktibhāk // 96
iyataiva śivaṃ yāyāt sadyo bhogān vibhujya vā /
śrīmaddīkṣottare coktaṃ cāre ṣaṭtriṃśadaṅgule // 97
tattvānyāpādamūrdhāntaṃ bhuvanāni tyajetkramāt /
tuṭimātraṃ niṣkalaṃ tadadehaṃ tadahaṃparam // 98
śaktyā tatra kṣipāmyenamiti dhyāyaṃstu dīkṣayet /
sabījāyāṃ tu dīkṣāyāṃ samayānna viśodhayet // 99
viśeṣastvayametasyāṃ yāvajjīvaṃ śiśorguruḥ /
śeṣavṛttyai śuddhatattvasṛṣṭiṃ kurvīta pūrṇayā // 100
abhinnācchivasaṃbodhajaladheryugapatsphurat /
pūrṇāṃ kṣipaṃstattvajālaṃ dhyāyedbhārūpakaṃ sṛtam // 101
viśuddhatattvasṛṣṭiṃ vā kuryātkumbhābhiṣecanāt /
tathā dhyānabalādeva yadvā pūrṇābhiṣecanaiḥ // 102
pṛthivī sthirarūpāsya śivarūpeṇa bhāvitā /
sthirīkaroti tāmeva bhāvanāmiti śuddhyati // 103
jalamāpyāyayatyenāṃ tejo bhāsvaratāṃ nayet /
marudānandasaṃsparśaṃ vyoma vaitatyamāvahet // 104
evaṃ tanmātravargo@pi śivatāmaya iṣyate /
parānandamahāvyāptiraśeṣamalavicyutiḥ // 105
śive gantṛtvamādānamupādeyaśivastutiḥ /
śivāmodabharāsvādadarśanasparśanānyalam // 106
tadākarṇanamityevamindriyāṇāṃ viśuddhatā /
saṃkalpādhyavasāmānāḥ prakāśo raktisaṃsthitī // 107
śivātmatvena yatseyaṃ śuddhatā mānasādike /
niyamo rañjanaṃ kartṛbhāvaḥ kalanayā saha // 108
vedanaṃ heyavastvaṃśaviṣaye suptakalpatā /
itthaṃ śivaikyarūḍhasya ṣaṭkañcukagaṇo@pyayam // 109
śuddha eva pumān prāptaśivabhāvo viśuddhyati /
vidyeśādiṣu tattveṣu naiva kācidaśuddhatā // 110
ityevaṃ śuddhatattvānāṃ sṛṣṭyā śiṣyo@pi tanmayaḥ /
bhaveddhyetatsūcitaṃ śrīmālinīvijayottare // 111
bandhamokṣāvubhāvetāvindriyāṇi jagurbudhāḥ /
nigṛhītāni bandhāya vimuktāni vimuktaye // 112
etāni vyāpake bhāve yadā syurmanasā saha /
muktāni kvāpi viṣaye rodhādbandhāya tāni tu // 113
ityevaṃ dvividho bhāvaḥ śuddhāśuddhaprabhedataḥ /
indriyāṇāṃ samākhyātaḥ siddhayogīśvare mate // 114
śrīmān vidyāgurustvāha pramāṇastutidarśane /
samastamantrairdīkṣāyāṃ niyamastveṣa kathyate // 115
māyāntaśuddhau sarvāḥ syuḥ kriyā hyaparayā sadā /
dvyātmayā sakalānte tu niṣkale parayaiva tu // 116
īśānte ca pivanyādi sakalānte@ṅgapañcakam /
ityevaṃvidhimālocya karma kuryādgurūttamaḥ // 117
purādhvani hutīnāṃ yā saṃkhyeyaṃ tattvavarṇayoḥ /
tāmeva dviguṇīkuryātpadādhvani caturguṇām // 118
kramānmantrakalāmārge dviguṇā dviguṇā kramāt /
yāvattritattvasaṃśuddhau syādviṃśatiguṇā tataḥ // 119
pratikarma bhavetṣaṣṭirāhutīnāṃ tritattvake /
ekatattve śataṃ prāhurāhutīnāṃ tu sāṣṭakam // 120
vilomakarmaṇā sākaṃ yāḥ pūrṇāhutayaḥ smṛtāḥ /
tāsāṃ sarvādhvasaṃśuddhau saṃkhyānyatvaṃ na kiṃcana // 121
ityeṣā kathitā dīkṣā jananādisamanvitā // 122
Original text: Tantrāloka · Edition: The Tantraloka of Abhinavagupta With commentary of Rajanaka Jayaratha, Kashmir Series of Texts and Studies, No. 23, 28, 30, 36, 35, 29, 41, 47, 59, 52, 57, 58 (1918-1938) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0