Tantraloka · Chapter 13

athādhikṛtibhāhanaṃ ka iha vā kathaṃ vetyalaṃ vivecayitumucyate vividhaśaktipātakramaḥ // 1b

tatra kecidiha prāhuḥ śaktipāta imaṃ vidhim /
taṃ pradarśya nirākṛtya svamataṃ darśayiṣyate // 2

tatredaṃ dṛśyamānaṃ satsukhaduḥkhavimohabhāk /
viṣamaṃ sattathābhūtaṃ samaṃ hetuṃ prakalpayet // 3

so@vyaktaṃ tacca sattvādinānārūpamacetanam /
ghaṭādivatkāryamiti hetureko@sya sā niśā // 4

sā jaḍā kāryatādrūpyātkāryaṃ cāsyāṃ sadeva hi /
kalādidharaṇīprāntaṃ jāḍyātsā sūtaye@kṣamā // 5

teneśaḥ kṣobhayedenāṃ kṣobho@syāḥ sūtiyogyatā /
puṃsaḥ prati ca sā bhogyaṃ sūte@nādīn pṛthagvidhān // 6

puṃsaśca nirviśeṣatve muktāṇūn prati kiṃ na tat /
nimittaṃ karmasaṃskāraḥ sa ca teṣu na vidyate // 7

iti cetkarmasaṃskārābhāvasteṣāṃ kutaḥ kila /
na bhogādanyakarmāṃśaprasaṅgo hi duratyayaḥ // 8

yugapatkarmaṇāṃ bhogo naca yuktaḥ krameṇa hi /
phaledyatkarma tatkasmātsvaṃ rūpaṃ saṃtyajetkvacit // 9

jñānātkarmakṣayaścettatkuta īśvaracoditāt /
dharmādyadi kutaḥ so@pi karmataścettaducyatām // 10

nahi karmāsti tādṛkṣaṃ yena jñānaṃ pravartate /
karmajatve ca tajjñānaṃ phalarāśau pateddhruvam // 11

anyakarmaphalaṃ prācyaṃ karmarāśiṃ ca kiṃ dahet /
īśasya dveṣarāgādiśūnyasyāpi kathaṃ kvacit // 12

tathābhisaṃdhirnānyatra bhedahetorabhāvataḥ /
nanvitthaṃ pradahejjñānaṃ karmajālāni karma hi // 13

ajñānasahakārīdaṃ sūte svargādikaṃ phalam /
ajñānaṃ jñānato naśyedanyakarmaphalādapi // 14

upavāsādikaṃ cānyadduṣṭakarmaphalaṃ bhavet /
niṣphalīkurute duṣṭaṃ karmetyaṅgīkṛtaṃ kila // 15

ajñānamiti yatproktaṃ jñānābhāvaḥ sa cetsa kim /
prāgabhāvo@thavā dhvaṃsa ādye kiṃ sarvasaṃvidām // 16

kasyāpi vātha jñānasya prācyaḥ pakṣastvasaṃbhavī /
na kiṃcidyasya vijñānamudapādi tathāvidhaḥ // 17

nāṇurasti bhave hyasminnanādau ko@nvayaṃ kramaḥ /
bhāvinaḥ prāgabhāvaśca jñānasyeti sthite sati // 18

muktāṇorapi so@styeva janmataḥ prāgasau naca /
jñānaṃ bhāvi vimukte@sminniti ceccarcyatāmidam // 19

kasmājjñānaṃ na bhāvyatra nanu dehādyajanmataḥ /
tatkasmātkarmaṇaḥ kṣaiṇyāttatkuto@jñānahānitaḥ // 20

ajñānasya kathaṃ hāniḥ prāgabhāve hi saṃvidaḥ /
ajñānaṃ prāgabhāvo@sau na bhāvyutpattyasaṃbhavāt // 21

kasmānna bhāvi tajjñānaṃ nanu dehādyajanmataḥ /
ityeṣa sarvapakṣaghno niśitaścakrakabhramaḥ // 22

atha pradhvaṃsa evedamajñānaṃ tatsadā sthitam /
muktāṇuṣviti teṣvastu māyākāryavijṛmbhitam // 23

athājñānaṃ nahyabhāvo mithyājñānaṃ tu tanmatam /
tadeva karmaṇāṃ svasminkartavye sahakāraṇam // 24

vaktavyaṃ tarhi kiṃ karma yadā sūte svakaṃ phalam /
tadaiva mithyājñānena satā hetutvamāpyate // 25

atha yasminkṣaṇe karma kṛtaṃ tatra svarūpasat /
mithyājñānaṃ yadi tatastādṛśātkamarṇaḥ phalam // 26

prākpakṣe pralaye vṛtte prācyasṛṣṭipravartane /
dehādyabhāvānno mithyājñānasya kvāpi saṃbhavaḥ // 27

uttarasminpunaḥ pakṣe yadā yadyena yatra vā /
kriyate karma tatsarvamajñānasacivaṃ tadā // 28

avaśyamiti kasyāpi na karmaprakṣayo bhavet /
yadyapi jñānavānbhūtvā vidhatte karma kiṃcana // 29

viphalaṃ syāttu tatpūrvakarmarāśau tu kā gatiḥ /
atha pralayakāle @pi citsvabhāvatvayogataḥ // 30

aṇūnā saṃbhavatyeva jñānaṃ mithyeti tatkutaḥ /
svabhāvāditi cenmukte śive vā kiṃ tathā nahi // 31

yaccādarśanamākhyātaṃ nimittaṃ pariṇāmini /
pradhāne taddhi saṃkīrṇavaivittayobhayayogataḥ // 32

darśanāya pumarthaikayogyatāsacivaṃ dhiyaḥ /
ārabhya sate dharaṇīparyantaṃ tatra yaccitaḥ // 33

buddhivṛttyaviśiṣṭatvaṃ puṃsprayāśarprasādataḥ /
prakāśanāddhiyo@rthena saha bhogaḥ sa bhaṇyate // 34

buddhirevāsmi vikṛtidharmikānyastu ko@pyasau /
madvilakṣaṇa ekātmetyevaṃ vaivi yasaṃvidi // 35

pumarthasya kṛtatvena sahakāriviyogataḥ /
taṃ pumāṃsaṃ prati naiva sūte kiṃtvanyameva hi // 36

atra puṃso@tha mūlasya dharmo@darśanatā dvayoḥ /
athaveti vikalpo@yamāstāmetattu bhaṇyatām // 37

bhogo vivekaparyanta iti yattatra ko@vadhiḥ /
vivekalābhe nikhilasūtidṛgyadi sāpi kim // 38

sāmānyena viśeṣairvā prācye syādekajanmataḥ /
uttare na kadācitsyādbhāvikālasya yogataḥ // 39

kaiścideva viśeṣaiścetsarveṣāṃ yugapadbhavet /
viveko@nādisaṃyogātkā hyanyonyaṃ vicitratā // 40

tasmātsāṃkhyadṛśāpīdamajñānaṃ naiva yujyate /
ajñānena vinā bandhamokṣau naiva vyavasthayā // 41

yujyete tacca kathitayuktibhirnopapadyate /
bhāyākarmāṇudevecchāsadbhāve@pi sthite tataḥ // 42

na bandhamokṣayoryogo bhedahetorasaṃbhavāt /
tasmādajñānaśabdena jñatvakartṛtvadharmaṇām // 43

cidaṇūnāmāvaraṇaṃ kiṃcidvācyaṃ vipaścitā /
āvāraṇātmanā siddhaṃ tatsvarūpādabhedavat // 44

bhede pramāṇābhāvācca tadekaṃ nikhilātmasu /
tacca kasmātprasūtaṃ syānmāyātaścetkathaṃ nu sā // 45

kvacideva suvītaitanna tu muktātmanītyayam /
prācyaḥ paryanuyogaḥ syānnimittaṃ cenna labhyate // 46

utpattyabhāvatastena nityaṃ naca vinaśyati /
tata evaikatāyāṃ cānyātmasādhāraṇatvataḥ // 47

na vāvastvarthakāritvānna cittatsaṃvṛtitvataḥ /
na caitenātmanāṃ yogo hetumāṃstadasaṃbhavāt // 48

tenaikaṃ vastu sannityaṃ nityasaṃbaddhamātmabhiḥ /
jaḍaṃ malaṃ tadajñānaṃ saṃsārāṅkurakāraṇam // 49

tasya roddhrī yadā śaktirudāste śivaraśmibhiḥ /
tadāṇuḥ spṛśyate spṛṣṭaḥ svake jñānakriye sphuṭe // 50

samāviśedayaṃ sūryakānto@rkeṇeva coditaḥ /
roddhryāśca śaktermādhyasthyatāratamyavaśakramāat // 51

vicitratvamataḥ prāhurabhivyaktau svasaṃvidaḥ /
sa eṣa śaktipātākhyaḥ śāstreṣu paribhāṣyate // 52

atrocyate malastāvaditthameṣa na yujyate /
iti pūrvāhṇike proktaṃ punaruktau tu kiṃ phalam // 53

malasya pākaḥ ko @yaṃ syānnāśaśceditarātmanām /
sa eko mala ityukternairmalyamanuṣajyate // 54

atha pratyātmaniyato@nādiśca prāgabhāvavat /
malo naśyettathāpyeṣa nāśo yadi sahetukaḥ // 55

hetuḥ karmeśvarecchā vā karma tāvanna tādṛśam /
īśvarecchā svatantrā ca kvacideva tathaiva kim // 56

ahetuko@sya nāśaścetprāgevaiṣa vinaśyatu /
kṣaṇāntaraṃ sadṛk sūte iti cetsthirataiva sā // 57

na ca nityasya bhāvasya hetvanāyattajanmanaḥ /
nāśo dṛṣṭaḥ prāgabhāvastvavastviti tathāstu saḥ // 58

athāsya pāko nāmaiṣa svaśaktipratibaddhatā /
sarvānprati tathaiṣa syādruddhaśaktirviṣāgnivat // 59

punarudbhūtaśaktau ca svakāryaṃ syādviṣāgnivat /
muktā api na muktāḥ syuḥ śaktiṃ cāsya na manmahe // 60

roddhrīti cetkasya nṛṇāṃ jñatvakartṛtvayoryadi /
sadbhāvamātrādroddhṛtve śivamuktāṇvasaṃbhavaḥ // 61

saṃnidhānātiriktaṃ ca na kiṃcitkurute malaḥ /
ātmanā pariṇāmitvādanityatvaprasaṅgataḥ // 62

jñatvakartṛtvamātraṃ ca pudgalā na tadāśrayāḥ /
taccedāvāritaṃ hanta rūpanāśaḥ prasajyate // 63

āvāraṇaṃ cādṛśyatvaṃ na ca tadvastuno@nyatām /
karoti ghaṭavajjñānaṃ nāvarītuṃ ca śakyate // 64

jñānenāvaraṇīyena tadevāvaraṇaṃ katham /
na jñāyate tathā ca syādāvṛtirnāmamātrataḥ // 65

roddhryāśca śakteḥ kastasya pratibandhaka īśvaraḥ /
yadyapekṣāvirahitastatra prāgdattamuttaram // 66

karmasāmyamapekṣyātha tasyecchā saṃpravartate /
tasyāpi rūpaṃ vaktavyaṃ samatā karmaṇāṃ hi kā // 67

bhogaparyāyamāhātmyātkāle kvāpi phalaṃ prati /
virodhātkarmaṇī ruddhe tiṣṭhataḥ sāmyamīdṛśam // 68

taṃ ca kālāṃśakaṃ devaḥ sarvajño vīkṣya taṃ malam /
runddhe lakṣyaḥ sa kālaśca sukhaduḥkhādivarjanaiḥ // 69

naitatkramikasaṃśuddhavyāmiśrākārakarmabhiḥ /
tathaiva deye svaphale keyamanyonyaroddhṛtā // 70

rodhe tayośca jātyāyurapi na syādataḥ patet /
deho bhogadayoreva nirodha iti cennanu // 71

jātyāyuṣpradakarmāṃśasaṃnidhau yadi śaṃkaraḥ /
malaṃ runddhe bhogadātuḥ karmaṇaḥ kiṃ bibheti saḥ // 72

śataśo@pi hlādatāpaśūnyāṃ saṃcinvate daśām /
na ca bhaktirasāveśamiti bhūmnā vilokitam // 73

athāpi kālamāhātmyamapekṣya parameśvaraḥ /
tathā karoti vaktavyaṃ kālo@sau kīdṛśastviti // 74

kiṃ cānādirayaṃ bhogaḥ karmānādi sapudgalam /
tataśca bhogaparyāyakālaḥ sarvasya niḥsamaḥ // 75

ādimattve hi kasyāpi vargādasmādbhavediyam /
vaicitrī bhuktametena kalpametena tu dvayam // 76

iyato bhogaparyāyātsyātsāmyaṃ karmaṇāmiti /
anena nayabījena manye vaicitryakāraṇam // 77

jagataḥ karma yatklaptaṃ tattathā nāvakalpate /
anādimalasaṃcchannā aṇavo dṛkkriyātmanā // 78

sarve tulyāḥ kathaṃ citrāṃ śritāḥ karmaparamparām /
bhogalolikayā cetsā vicitreti kuto nanu // 79

anādi karmasaṃskāravaicitryāditi cetpunaḥ /
vācyaṃ tadeva vaicitryaṃ kuto niyatirāgayoḥ // 80

mahimā cedayaṃ tau kiṃ nāsamañjasyabhāginau /
īśvarecchānapekṣā tu bhedaheturna kalpate // 81

athānāditvamātreṇa yuktihīnena sādhyate /
vyavastheyamalaṃ tarhi malenāstu vṛthāmunā // 82

tathāhi karma tāvanno yāvanmāyā na pudgale /
vyāpriyeta na cāhetustadvṛttistanmito malaḥ // 83

itthaṃ ca kalpite māyākārye karmaṇi hetutām /
anādi karma cedgacchetkiṃ malasyopakalpanam // 84

nanu mābhūnmalastarhi citrākāreṣu karmasu /
santatyāvartamāneṣu vyavasthā na prakalpate // 85

ādau madhye ca citratvātkarmaṇāṃ na yathā samaḥ /
ātmākāro@pi ko@pyeṣa bhāvikāle tathā bhavet // 86

itthamucchinna evāyaṃ bandhamokṣādikaḥ kramaḥ /
ajñānādbandhanaṃ mokṣo jñānāditi parīkṣitam // 87

virodhe svaphale caite karmaṇī samaye kvacit /
udāsāte yadi tataḥ karmaitatpratibudhyatām // 88

śivaśaktinipātasya ko@vakāśastu tāvatā /
kvāpi kāle tayoretadaudāsīnyaṃ yadā tataḥ // 89

kālāntare tayostadvadvirodhasyānivṛttitaḥ /
ataśca na phaletānte tābhyāṃ karmāntaraṇi ca // 90

ruddhāni prāptakālatvādgatābhyāmupabhogyatām /
evaṃ sadaiva vārtāyāṃ dehapāte tathaiva ca // 91

jāte vimokṣa ityāstāṃ śaktipātādikalpanā /
athodāsīnatatkarmadvayayogakṣaṇāntare // 92

karmāntaraṃ phalaṃ sūte tatkṣaṇe@pi tathā na kim /
kṣaṇāntare@tha te eva pratibandhavivarjite // 93

phalataḥ pratibandhasya varjanaṃ kiṃkṛtaṃ tayoḥ /
karmasāmyaṃ svarūpeṇa na ca tattāratamyabhāk // 94

na śiveccheti tatkārye śaktipāte na tadbhavet /
tirobhāvaśca nāmāyaṃ sa kasmādudbhavetpunaḥ // 95

karmasāmyena yatkṛtyaṃ prāgevaitatkṛtaṃ kila /
hetutve ceśvarecchāyā vācyaṃ pūrvavadeva tu // 96

etenānye@pi ye@pekṣyā īśecchāyāṃ prakalpitāḥ /
dhvastāste@pi hi nityānyahetvahetvādidūṣaṇāt // 97

vairāgyaṃ bhogavairasyaṃ dharmaḥ ko@pi vivekitā /
satsaṅgaḥ parameśānapūjādyabhyāsanityatā // 98

āpatprāptistannirīkṣā dehe kiṃcicca lakṣaṇam /
śāstrasevā bhogasaṃghapūrṇatā jñānamaiśvaram // 99

ityapekṣyaṃ yadīśasya dūṣyametacca pūrvavat /
vyabhicāraśca sāmastyavyastatvābhyāṃ svarūpataḥ // 100

anyonyānupraveśaścānupapattiśca bhūyasī /
tasmānna manmahe ko@yaṃ śaktipātavidheḥ kramaḥ // 101

itthaṃ bhrāntiviṣāveśamūrcchānirmokadāyinīm /
śrīśaṃbhuvadanodgīrṇāṃ vacmyāgamamahauṣadhīm // 102

devaḥ svatantraścidrūpaḥ prakāśātmā svabhāvataḥ /
rūpapracchādanakrīḍāyogādaṇuranekakaḥ // 103

sa svayaṃ kalpitākāravikalpātmakakarmabhiḥ /
badhnātyātmānameveha svātantryāditi varṇitam // 104

svātantryamahimaivāyaṃ devasya yadasau punaḥ /
svaṃ rūpaṃ pariśuddhaṃ satspṛśatyapyaṇutāmayaḥ // 105

na vācyaṃ tu kathaṃ nāma kasmiṃścitpuṃsyasau tathā /
nahi nāma pumānkaścidyasminparyanuyujyate // 106

deva eva tathāsau cet svarūpaṃ cāsya tādṛśam /
tādṛkprathāsvabhāvasya svabhāve kānuyojyatā // 107

āhāsmatparameṣṭhī ca śivadṛṣṭau gurūttamaḥ /
pañcaprakārakṛtyoktiśivatvānnijakarmaṇe // 108

pravṛttasya nimittānāmapareṣāṃ kva mārgaṇam /
channasvarūpatābhāse puṃsi yadyādṛśaṃ phalam // 109

tatrāṇoḥ sata evāsti svātantryaṃ karmatohi tat /
īśvarasya ca yā svātmatirodhitsā nimittatām // 110

sābhyeti karmamalayorato@nādivyavasthitiḥ /
tirodhiḥ pūrṇarūpasyāpūrṇatvaṃ tacca pūraṇam // 111

prati bhinnena bhāvena spṛhāto lolikā malaḥ /
viśuddhasvaprakāśātmaśivarūpatayā vinā // 112

na kiṃcidyujyate tena heturatra maheśvaraḥ /
itthaṃ sṛṣṭisthitidhvaṃsatraye māyāmapekṣate // 113

kṛtyai malaṃ tathā karma śivecchaiveti susthitam /
yattu kasmiṃścana śivaḥ svena rūpeṇa bhāsate // 114

tatrāsya nāṇuge tāvadapekṣye malakarmaṇī /
aṇusvarūpatāhānau tadgataṃ hetutāṃ katham // 115

vrajenmāyānapekṣatvamata evopapādayet /
tena śuddhaḥ svaprakāśaḥ śiva evātra kāraṇam // 116

sa ca svācchandyamātreṇa tāratamyaprakāśakaḥ /
kulajātivapuṣkarmavayonuṣṭhānasaṃpadaḥ // 117

anapekṣya śive bhaktiḥ śaktipāto@phalārthinām /
yā phalārthitayā bhaktiḥ sā karmādyamapekṣate // 118

tato@tra syātphale bhedo nāpavarge tvasau tathā /
bhogāpavargadvitayābhisaṃdhāturapi sphuṭam // 119

prāgbhāge@pekṣate karma citratvānnottare punaḥ /
anābhāsitarūpo@pi tadābhāsitayeva yat // 120

sthitvā mantrādi saṃgṛhya tyajetso@sya tirobhavaḥ /
śrīsāraśāstre bhagavānvastvetatsamabhāṣata // 121

dharmādharmātmakairbhāvairanekairveṣṭayetsvayam /
asandehaṃ svamātmānamavīcyādiśivāntake // 122

tadvacchaktisamūhena sa eva tu viveṣṭayet /
svayaṃ badhnāti deveśaḥ svayaṃ caiva vimuñcati // 123

svayaṃ bhoktā svayaṃ jñātā svayaṃ caivopalakṣayet /
svayaṃ bhuktiśca muktiśca svayaṃ devī svayaṃ prabhuḥ // 124

svayamekākṣarā caiva yathoṣmā kṛṣṇavartmanaḥ /
vastūktamatra svātantryātsvātmarūpaprakāśanam // 125

śrīmanniśākule@pyuktaṃ mithyābhāvitacetasaḥ /
malamāyāvicāreṇa kliśyante svalpabuddhayaḥ // 126

sphaṭikopalago reṇuḥ kiṃ tasya kurutāṃ priye /
vyomnīva nīlaṃ hi malaṃ malaśaṃkāṃ tatastyajet // 127

śrīmānvidyāguruścāha pramāṇastutidarśane /
dharmādharmavyāptivināśāntarakāle śakteḥ pāto gāhanikairyaḥ pratipannaḥ // 128

taṃ svecchātaḥ saṃgiramāṇāḥ stavakādyāḥ svātantryaṃ tattvayyanapekṣaṃ kathayeyuḥ /
tāratamyaprakāśo yastīvramadhyamamandatāḥ // 129

tā eva śaktipātasya pratyekaṃ traidhamāsthitāḥ /
tīvratīvraḥ śaktipāto dehapātavaśātsvayam // 130

mokṣapradastadaivānyakāle vā tāratamyataḥ /
madhyatīvrātpunaḥ sarvamajñānaṃ vinivartate // 131

svayameva yato vetti bandhamokṣatayātmatām /
tatprātibhaṃ mahājñānaṃ śāstrācāryānapekṣi yat. // 132

pratibhācandrikāśāntadhvāntaścācāryacandramāḥ /
tamastāpau hanti dṛśaṃ visphāryānandanirbharām // 133

sa śiṣṭaḥ karmakartṛtvācchiṣyo@nyaḥ karmabhāvataḥ /
śiṣṭaḥ sarvatra ca smārtapadakālakulādiṣu // 134

uktaḥ svayaṃbhūḥ śāstrārthapratibhāpariniṣṭhitaḥ /
yanmūlaṃ śāsanaṃ tena na riktaḥ ko@pi jantukaḥ // 135

tatrāpi tāratamyotthamānantyaṃ dārḍhyakamprate /
yuktiḥ śāstraṃ gururvādo@bhyāsa ityādyapekṣate // 136

kampamānaṃ hi vijñānaṃ svayameva punarvrajet /
kasyāpi dārḍhyamanyasya yuktyādyaiḥ kevaletaraiḥ // 137

yathā yathā parāpekṣātānavaṃ prātibhe bhavet /
tathā tathā gururasau śreṣṭho vijñānapāragaḥ // 138

anyataḥ śikṣitānantajñāno@pi pratibhābalāt /
yadvetti tatra tatrāsya śivatā jyāyasī ca sā // 139

na cāsya samayitvādikramo nāpyabhiṣecanam /
na santānādi no vidyāvrataṃ prātibhavartmanaḥ // 140

ādividvānmahādevastenaiṣo@dhiṣṭhito yataḥ /
saṃskārāstadadhiṣṭhānasiddhyai tattasya tu svataḥ // 141

devībhirdīkṣitastena sabhaktiḥ śivaśāsane /
dṛḍhatākampratābhedaiḥ so@pi svayamatha vratāt // 142

tapojapādergurutaḥ svasaṃskāraṃ prakalpayet /
yato vājasineyākhya uktaṃ siñcetsvayaṃ tanum // 143

ityādyupakramaṃ yāvadante tatpariniṣṭhitam /
abhiṣikto bhavedevaṃ na bāhyakalaśāmbubhiḥ // 144

śrīsarvavīraśrībrahmayāmalādau ca tattathā /
nirūpitaṃ maheśena kiyadvā likhyatāmidam // 145

itthaṃ prātibhavijñānaṃ kiṃ kiṃ kasya na sādhayet /
yatprātibhādvā sarvaṃ cetyūce śeṣamahāmuniḥ // 146

anye tvāhurakāmasya prātibho gururīdṛśaḥ /
sāmagrījanyatā kāmye tenārimansaṃskṛto guruḥ // 147

niyatermahimā naiva phale sādhye nivartate /
abhiṣiktaścīrṇavidyāvratastena phalapradaḥ // 148

asadetaditi prāhurguravastattvadarśinaḥ /
śrīsomānandakalyāṇabhavabhūtipurogamāḥ // 149

tathāhi trīśikāśāstravivṛtau te@bhyadhurbudhāḥ /
sāṃsiddhikaṃ yadvijñānaṃ taccintāratnamucyate // 150

tadabhāve tadarthaṃ tadāhṛtaṃ jñānamādṛtam /
evaṃ yo veda tattvena tasya nirvāṇagāminī // 151

dīkṣā bhavatyasandigdhā tilājyāhutivarjitā /
adṛṣṭamaṇḍalo@pyevaṃ yaḥ kaścidvetti tattvataḥ // 152

sa siddhibhāgbhavennityaṃ sa yogī sa ca dīkṣitaḥ /
avidhijño vidhānajño jāyate yajanaṃ prati // 153

ityādibhistrīśikoktairvākyairmāheśvaraiḥ sphuṭam /
jñānaṃ dīkṣādisaṃskārasatattvamiti varṇitam // 154

jñānopāyastu dīkṣādikriyā jñānaviyoginām /
ityetadadhunaivāstā svaprastāve bhaviṣyati // 155

guruśāstrapramāṇāderapyupāyatvamaṃjasā /
pratibhā paramevaiṣā sarvakāmadughā yataḥ // 156

upāyayogakramato nirupāyamathākramam /
yadrūpaṃ tatparaṃ tattvaṃ tatra tatra suniścitam // 157

yastu prātibhabāhyātmasaṃskāradvayasundaraḥ /
ukto@nanyopakāryatvātsa sākṣādvarado guruḥ // 158

svamuktimātre kasyāpi yāvadviśvavimocane /
pratibhodeti khadyotaratnatārendusūryavat // 159

tataḥ prātibhasaṃvittyai śāstramasmatkṛtaṃ tvidam /
yo@bhyasyetsa gururnaiva vastvarthā hi viḍambakāḥ // 160

paropajīvitābuddhyā sarva itthaṃ na bhāsate /
taduktyā na vinā vetti śaktipātasya māndyataḥ // 161

sphuṭametacca śāstreṣu teṣu teṣu nirūpyate /
kiraṇāyāṃ tathoktaṃ ca gurutaḥ śāstrataḥ svataḥ // 162

jñānayogyāstathā keciccaryāyogyāstathāpare /
śrīmannandiśikhātantre vitatyaitannirūpitam // 163

praśnottaramukheneti tadabhagnaṃ nirūpyate /
anirdeśyaḥ śivastatra ko@bhyupāyo nirūpyatām // 164

iti praśne kṛte devyā śrīmāñchaṃbhurnyarūpayam /
upāyo@tra vivekaikaḥ sa hi heyaṃ vihāpayan // 165

dadātyasya ca suśroṇi prātibhaṃ jñānamuttamam /
yadā pratibhayā yuktastadā muktaśca mocayet // 166

paraśaktinipātena dhvastamāyāmalaḥ pumān /
nanu prāgdīkṣayā mokṣo@dhunā tu prātibhātkatham // 167

iti devyā kṛte praśne prāvartata vibhorvacaḥ /
dīkṣayā mucyate jantuḥ prātibhena tathā priye // 168

gurvāyattā tu sā dīkṣā badhyabandhanamokṣaṇe /
prātibho@sya svabhāvastu kevalībhāvasiddhidaḥ // 169

kevalasya dhruvaṃ muktiḥ paratattvena sā nanu /
nṛśaktiśivamuktaṃ hi tattvatrayamidaṃ tvayā // 170

nā badhyo bandhane śaktiḥ karaṇaṃ kartṛtāṃ spṛśat /
śivaḥ karteti tatproktaṃ sarvaṃ gurvāgamādaṇoḥ // 171

punarvivekāduktaṃ taduttarottaramucyatām /
kathaṃ vivekaḥ kiṃ vāsya devadeva vivicyate // 172

ityukte parameśānyā jagādādiguruḥ śivaḥ /
śivāditattvatritayaṃ tadāgamavaśādguroḥ // 173

adhrottaragairvākyaiḥ siddhaṃ prātibhatāṃ vrajet /
dīkṣāsicchinnapāśatvādbhāvanābhāvitasya hi // 174

vikāsaṃ tattvamāyāti prātibhaṃ tadudāhṛtam /
bhasmacchannāgnivatsphauṭyaṃ prātibhe gauravāgamāt // 175

bījaṃ kāloptasaṃsiktaṃ yathā vardheta tattathā /
yogayāgajapairuktairguruṇā prātibhaṃ sphuṭet // 176

viveko@tīndriyastveṣa yadāyāti vivecanam /
paśupāśapatijñānaṃ svayaṃ nirbhāsate tadā // 177

prātibhe tu samāyāte jñānamanyattu sendriyam /
vāgakṣiśrutigamyaṃ cāpyanyāpekṣaṃ varānane // 178

tattyajedbuddhimāsthāya pradīpaṃ tu yathā divā /
prādurbhūtavivekasya syāccidindriyagocare // 179

dūrācchrutyādivedhādivṛddhikrīḍāvicitritā /
sarvabhāvavivekāttu sarvabhāvaparāṅmukhaḥ // 180

krīḍāsu suviraktātmā śivabhāvaikabhāvitaḥ /
māhātmyametatsuśroṇi prātibhasya vidhīyate // 181

svacchāyādarśavatpaśyedbahirantargataṃ śivam /
heyopādeyatattvajñastadā dhyāyennijāṃ citim // 182

siddhijālaṃ hi kathitaṃ parapratyayakāraṇam /
ihaiva siddhāḥ kāyānte mucyeranniti bhāvanāt // 183

parabhāvanadārḍhyāttu jīvanmukto nigadyate /
etatte prātibhe bhede lakṣaṇaṃ samudāhṛtam // 184

śāpānugrahakāryeṣu tathābhyāsena śaktayā /
teṣūdāsīnatāyāṃ tu mucyate mocayetparān // 185

bhūtendriyādiyogena baddho@ṇuḥ saṃsareddhruvam /
sa eva pratibhāyuktaḥ śaktitattvaṃ nigadyate // 186

tatpātāveśato muktaḥ śiva eva bhavārṇavāt /
nanvācāryātsendriyaṃ tajjñānamuktamatīndriyam // 187

vivekajaṃ ca tadbuddhyā tatkathaṃ syānnirindriyam /
iti pṛṣṭo@bhyadhātsvāntadhiyorjāḍyaikavāsanāt // 188

akṣatvaṃ pravivekena tacchittau bhāsakaḥ śivaḥ /
saṃskāraḥ sarvabhāvānāṃ paratā parikīrtitā // 189

manobuddhī na bhinne tu kasmiṃścitkāraṇāntare /
viveke kāraṇe hyete prabhuśaktyupavṛṃhite // 190

na manobuddhihīnastu jñānasyādhigamaḥ priye /
parabhāvāttu tatsūkṣmaṃ śaktitattvaṃ nigadyate // 191

vivekaḥ sarvabhāvānāṃ śuddhabhāvānmahāśayaḥ /
buddhitattvaṃ tu triguṇamuttamādhamamadhyamam // 192

aṇimādigataṃ cāpi bandhakaṃ jaḍamindriyam /
nanu prātibhato muktau dīkṣayā kiṃ śivādhvare // 193

ūce@jñānā hi dīkṣāyāṃ bālavāliśayoṣitaḥ /
pāśacchedādvimucyante prabuddhyante śivādhvare // 194

tasmāddīkṣā bhavatyeṣu kāraṇatvena sundari /
dīkṣayā pāśamokṣe tu śuddhabhāvādvivekajam // 195

ityeṣa paṭhito granthaḥ svayaṃ ye boddhumakṣamāḥ /
teṣāṃ śivoktisaṃvādādbodho dārḍhyaṃ vrajediti // 196

śrīmanniśāṭane cātmaguruśāstravaśāttridhā /
jñānaṃ mukhyaṃ svopalabdhi vikalpārṇavatāraṇam // 197

mantrātmabhūtadravyāśadivyatattvādigocarā /
śaṃkā vikalpamūlā hi śāmyetsvapratyayāditi // 198

enamevārthamantaḥsthaṃ gṛhītvā mālinīmate /
evamasyātmanaḥ kāle kasmiṃścidyogyatāvaśāt // 199

śaivī saṃbadhyate śaktiḥ śāntā muktiphalapradā /
tatsaṃbandhāttataḥ kaścittatkṣaṇādapavṛjyate // 200

ityuktvā tīvratīvrākhyaviṣayaṃ bhāṣate punaḥ /
ajñānena sahaikatvaṃ kasyacidvinivartate // 201

rudraśaktisamāviṣṭaḥ sa yiyāsuḥ śivecchayā /
bhuktimuktiprasiddhyarthaṃ nīyate sadguruṃ prati // 202

tamārādhya tatastuṣṭāddīkṣāmāsādya śāṅkarīm /
tatkṣaṇādvopabhogādvā dehapātācchivaṃ vrajet // 203

asyārthā ātmanaḥ kācitkalanāmarśanātmikā /
svaṃ rūpaṃ prati yā saiva ko@pi kāla ihoditaḥ // 204

yogyatā śivatādātmyayogārhatvamihocyate /
pūrvaṃ kiṃ na tathā kasmāttadaiveti na saṃgatam // 205

tathābhāsanamujjhitvā na hi kālo@sti kaścana /
svātantryāttu tathābhāse kālaśaktirvijṛmbhatām // 206

natu paryanuyuktyai sā śive tanmahimoditā /
nanu śaivī mahāśaktiḥ saṃbaddhaivātmabhiḥ sthitā /
satyaṃ sācchādanātmā tu śāntā tveṣā svarūpadṛk // 207

kṣobho hi bheda evaikyaṃ praśamastanmayī tataḥ // 208

tayā śāntyā tu saṃbaddhaḥ sthitaḥ śaktisvarūpabhāk /
tyaktāṇubhāvo bhavati śivastacchaktidārḍhyataḥ // 209

tatrāpi tāratamyādivaśācchīghracirāditaḥ /
dehapāto bhavedasya yadvā kāṣṭhāditulyatā // 210

samastavyavahāreṣu parācīnitacetanaḥ /
tīvratīvramahāśaktisamāviṣṭaḥ sa sidhyati // 211

evaṃ prāgviṣayo grantha iyānanyatra tu sphuṭam /
granthāntaraṃ madhyatīvraśaktipātāṃśasūcakam // 212

ajñānarūpatā puṃsi bodhaḥ saṃkocite hṛdi /
saṃkoce vinivṛtte tu svasvabhāvaḥ prakāśate // 213

rudraśaktisamāviṣṭa ityanenāsya varṇyate /
cihnavargo ya ukto@tra rudre bhaktiḥ suniścalā // 214

mantrasiddhiḥ sarvatattvavaśitvaṃ kṛtyasaṃpadaḥ /
kavitvaṃ sarvaśāstrārthaboddhṛtvamiti tatkramāt // 215

svatāratamyayogātsyādeṣāṃ vyastasamastatā /
tatrāpi bhuktau muktau ca prādhānyaṃ carcayedbudhaḥ // 216

sa ityanto grantha eṣa dvitīyaviṣayaḥ sphuṭaḥ /
anyastu mandatīvrākhyaśaktipātavidhiṃ prati // 217

mandatīvrācchaktibalādyiyāsāsyopajāyate /
śivecchāvaśayogena sadguruṃ prati so@pi ca // 218

atraiva lakṣitaḥ śāstre yaduktaṃ parameṣṭhinā /
yaḥ punaḥ sarvatattvāni vettyetāni yathārthataḥ // 219

sa gururmatsamaḥ prokto mantravīryaprakāśakaḥ /
dṛṣṭāḥ saṃbhāvitāstena spṛṣṭāśca prītacetasā // 220

narāḥ pāpaiḥ pramucyante saptajanmakṛtairapi /
ye punardīkṣitāstena prāṇinaḥ śivacoditāḥ // 221

te yatheṣṭaṃ phalaṃ prāpya padaṃ gacchantyanāmayam /
kiṃ tattvaṃ tattvavedī ka ityāmarśanayogataḥ // 222

pratibhānātsuḥṛtsaṅgādgurau jigamiṣurbhavet /
evaṃ jigamiṣāyogādācāryaḥ prāpyate sa ca // 223

tāratamyādiyogena saṃsiddhaḥ saṃskṛto@pi ca /
prāgbhedabhāgī jhaṭiti kramātsāmastyatoṃśataḥ // 224

ityādibhedabhinno hi gurorlābha ihoditaḥ /
tasmāddīkṣāṃ sa labhate sadya eva śivapradām // 225

jñānarūpāṃ yathā vetti sarvameva yathārthataḥ /
jīvanmuktaḥ śivībhūtastadaivāsau nigadyate // 226

dehasaṃbandhitāpyasya śivatāyai yataḥ sphuṭā /
asyāṃ bhedo hi kathanātsaṅgamādavalokanāt // 227

śāstrātsaṃkramaṇātsāmyacaryāsaṃdarśanāccaroḥ /
mantramudrādimāhātmyātsamastavyastabhedataḥ // 228

kriyayā vāntarākārarūpaprāṇapraveśataḥ /
tadā ca dehasaṃstho@pi sa mukta iti bhaṇyate // 229

uktaṃ ca śāstrayoḥ śrīmadratnamālāgamākhyayoḥ /
yasminkāle tu guruṇā nirvikalpaṃ prakāśitam // 230

tadaiva kila mukto@sau yantraṃ tiṣṭhati kevalam /
prārabdhṛkarmasaṃbandhāddehasya sukhiduḥkhite // 231

na viśaṅketa tacca śrīgamaśāstre nirūpitam /
avidyopāsito deho hyanyajanmasamudbhuvā // 232

karmaṇā tena bādhyante jñānino@pi kalevare /
jātyāyurbhogadasyaikapraghaṭṭakatayā sthitiḥ // 233

uktaikavacanāddhiśca yatastenetisaṃgatiḥ /
abhyāsayuktisaṃkrāntivedhaghaṭṭanarodhataḥ // 234

hutervā mantrasāmarthyātpāśacchedaprayogataḥ /
sadyonirvāṇadāṃ kuryātsadyaḥprāṇaviyojikām // 235

tatra tveṣo@sti niyama āsanne maraṇakṣaṇe /
tāṃ kuryānnānyathārabdhṛ karma yasmānna śuddhyati // 236

uktaṃ ca pūrvamevaitanmaṃtrasāmarthyayogataḥ /
prāṇairviyojito@pyeṣa bhuṅkte śeṣaphalaṃ yataḥ // 237

tajjanmaśeṣaṃ vividhamativāhya tataḥ sphuṭam /
karmāntaranirodhena śīghramevāpavṛjyate // 238

tasmātprāṇaharīṃ dīkṣāṃ nājñātvā maraṇakṣaṇam /
vidadhyātparameśājñālaṅghanaikaphalā hi sā // 239

ekastriko@yaṃ nirṇītaḥ śaktipāte@pyathāparaḥ /
tīvramadhye tu dīkṣāyāṃ kṛtāyāṃ na tathā dṛḍhām // 240

svātmano vetti śivatāṃ dehānte tu śivo bhavet /
uktaṃ ca niśisaṃcārayogasaṃcāraśāstrayoḥ // 241

vikalpāttu tanau sthitvā dahānte śivatāṃ vrajet /
madhyamadhye śaktipāte śivalābhotsuko@pi san // 242

bubhukṣuryatra yuktastadbhuktvā dehakṣaye śivaḥ /
mandamadhye tu tatraiva tattve kvāpi niyojitaḥ // 243

dehānte tattvagaṃ bhogaṃ bhuktvā paścācchivaṃ vrajet /
tatrāpi tāratamyasya saṃbhavācciraśīghratā // 244

bahvalpabhogayogaśca dehabhūmālpatākramaḥ /
tīvramande madhyamande mandamande bubhukṣutā // 245

kramānmukhyātimātreṇa vidhinaityantataḥ śivam /
anye yiyāsurityādigranthaṃ prāggranthasaṃgatam // 246

kurvanti madhyatīvrākhyaśaktisaṃpātagocaram /
yadā pratibhayāviṣṭo@pyeṣa saṃvādayojanām // 247

icchanyiyāsurbhavati tadā nīyeta sadgurum /
na sarvaḥ pratibhāviṣṭaḥ śaktyā nīyeta sadgurum // 248

iti brūte yiyāsutvaṃ vaktavyaṃ nānyathā dhruvam /
rudraśaktisamāviṣṭo nīyate sadguruṃ prati // 249

tena prāptavivekotthajñānasaṃpūrṇamānasaḥ /
dārḍhyasaṃvādarūḍhyāderyiyāsurbhavati sphuṭam // 250

uktaṃ nandiśikhātantre prācyaṣaṭke maheśinā /
abhilāṣaḥ śive deve paśūnāṃ bhavate tadā // 251

yadā śaivābhimānena yuktā vai paramāṇavaḥ /
tadaiva te vimuktāstu dīkṣitā guruṇā yataḥ // 252

prāptimātrācca te siddhasādhyā iti hi gamyate /
tamārādhyeti tu grantho mandatīvraikagocaraḥ // 253

navadhā śaktipāto@yaṃ śaṃbhunāthena varṇitaḥ /
idaṃ sāramiha jñeyaṃ paripūrṇacidātmanaḥ // 254

prakāśaḥ paramaḥ śaktipāto@vacchedavarjitaḥ /
tathāvidho@pi bhogāṃśāvacchedenopalakṣitaḥ // 255

aparaḥ śaktipāto@sau paryante śivatāpradaḥ /
ubhayatrāpi karmādermāyāntarvartino yataḥ // 256

nāsti vyāpāra ityevaṃ nirapekṣaḥ sa sarvataḥ /
tena māyāntarāle ye rudrā ye ca tadūrdhvataḥ // 257

svādhikārakṣaye taistairbhairavībhūyate haṭhāt /
ye māyayā hyanākrāntāste karmādyanapekṣiṇaḥ // 258

śaktipātavaśādeva tāṃ tāṃ siddhimupāśritāḥ /
nanu pūjājapadhyānaśaṃkarāsevanādibhiḥ // 259

te mantrāditvamāpannāḥ kathaṃ karmānapekṣiṇaḥ /
maivaṃ tathāvidhottīrṇaśivadhyānajapādiṣu // 260

pravṛttireva prathamameṣāṃ kasmādvivicyatām /
karmatatsāmyavairāgyamalapākādi dūṣitam // 261

īśvarecchā nimittaṃ cecchaktipātaikahetutā /
japādikā kriyāśaktirevetthaṃ natu karma tat // 262

karma tallokarūḍhaṃ hi yadbhogamavaraṃ dadat /
tirodhatte bhoktṛrūpaṃ saṃjñāyā tu na no bharaḥ // 263

teṣāṃ bhogotkatā kasmāditi ceddattamuttaram /
citrākāraprakāśo@yaṃ svatantraḥ parameśvaraḥ // 264

svātantryāttu tirobhāvabandho bhoge@sya bhoktṛtām /
puṣṇansvaṃ rūpameva syānmalakarmādivarjitam // 265

uktaṃ seyaṃ kriyāśaktiḥ śivasya paśuvartinī /
bandhayitrīti tatkarma kathyate rūpalopakṛt // 266

jñātā sā ca kriyāśaktiḥ sadyaḥ siddhyupapādikā /
avicchinnasvātmasaṃvitprathā siddhirihocyate // 267

sā bhogamokṣasvātantryamahālakṣmīrihākṣayā /
viṣṇvādirūpatā deve yā kācitsā nijātmanā // 268

bhedayogavaśānmāyāpadamadhyavyavasthitā /
tena tadrūpatāyogācchaktipātaḥ sthito@pi san // 269

tāvantaṃ bhogamādhatte paryante śivatāṃ natu /
yathā svātantryato rājāpyanugṛhṇāti kaṃcana // 270

īśaśaktisamāveśāttathā viṣṇvādayo@pyalam /
māyāgarbhādhikārīyaśaktipātavaśāttataḥ // 271

ko@pi pradhānapuruṣavivekī prakṛtergataḥ /
utkṛṣṭāttata evāśu ko@pi buddhā vivekitām // 272

kṣaṇātpuṃsaḥ kalāyāśca puṃmāyāntaravedakaḥ /
kalāśrayasyāpyatyantaṃ karmaṇo vinivartanāt // 273

jñānākalaḥ prāktanastu karmī tasyāśrayasthiteḥ /
sa paraṃ prakṛterbudhne sṛṣṭiṃ nāyāti jātucit // 274

māyādhare tu sṛjyetānanteśena pracodanāt /
vijñānākalatāṃ prāptaḥ kevalādadhikārataḥ // 275

malānmantratadīśādibhāvameti sadā śivāt /
patyuḥ parasmādyastveṣa śaktipātaḥ sa vai malāt // 276

ajñānākhyādviyokteti śivabhāvaprakāśakaḥ /
nānyena śivabhāvo hi kenacitsaṃprakāśate // 277

svacchandaśāstre tenoktaṃ vādināṃ tu śatatrayam /
triṣaṣṭyabhyadhikaṃ bhrāntaṃ vaiṣṇavādyaṃ niśāntare // 278

śivajñānaṃ kevalaṃ ca śivatāpattidāyakam /
śivatāpattiparyantaḥ śaktipātaśca carcyate // 279

anyathā kiṃ hi tatsyādyacchaivyā śaktyānadhiṣṭhitam /
teneha vaiṣṇavādīnāṃ nādhikāraḥ kathaṃcana // 280

te hi bhedaikavṛttitvādabhede dūravarjitāḥ /
svātantryāttu maheśasya te@pi cecchivatonmukhāḥ // 281

dviguṇā saṃskriyāstyeṣāṃ liṅgoddhṛtyātha dīkṣayā /
duṣṭādhivāsavigame puṣpaiḥ kumbho@dhivāsyate // 282

dviguṇo@sya sa saṃskāro netthaṃ śuddhe ghaṭe vidhiḥ /
itthaṃ śrīśaktipāto@yaṃ nirapekṣa ihoditaḥ // 283

anayaiva diśā neyaṃ mataṅgakiraṇādikam /
granthagauravabhītyā tu tallikhitvā na yojitam // 284

purāṇe@pi ca tasyaiva prasādādbhaktiriṣyate /
yayā yānti parāṃ siddhiṃ tadbhāvagatamānasāḥ // 285

evakāreṇa karmādisāpekṣatvaṃ niṣidhyate /
prasādo nirmalībhāvastena saṃpūrṇarūpatā // 286

ātmanā tena hi śivaḥ svayaṃ pūrṇaḥ prakāśate /
śivībhāvamahāsiddhisparśavandhye tu kutracit // 287

vaiṣṇavādau hi yā bhaktirnāsau kevalataḥ śivāt /
śivo bhavati tatraiṣa kāraṇaṃ na tu kevalaḥ // 288

nirmalaścāpi tu prāptāvacchitkarmādyapekṣakaḥ /
yayā yānti parāṃ siddhimityasyedaṃ tu jīvitam // 289

śrīmānutpaladevaścāpyasmākaṃ paramo guruḥ /
śaktipātasamaye vicāraṇaṃ prāptamīśa na karoṣi karhicit // 290

adya māṃ prati kimāgataṃ yataḥ svaprakāśanavidhau vilambase /
karhicitprāptaśabdābhyāmanapekṣitvamūcivān // 291

durlabhatvamarāgitvaṃ śaktipātavidhau vibhoḥ /
aparārdhena tasyaiva śaktipātasya citratām // 292

vyavadhānacirakṣiprabhedādyairupavarṇitaiḥ /
śrīmatāpyaniruddhena śaktimunmīlinīṃ vibhoḥ // 293

vyācakṣāṇena mātaṅge varṇitā nirapekṣatā /
sthāvarānte@pi devasya svarūponmīlanātmikā // 294

śaktiḥ patantī sāpekṣā na kvāpīti suvistarāt /
evaṃ vicitre@pyetasmiñchaktipāte sthite sati // 295

tāratamyādibhirbhedaiḥ samayyādivicitratā /
kaścidrudrāśatāmātrāpādanāttatprasādataḥ // 296

śivatvaṃ kramaśo gacchet samayī yo nirūpyate /
kaścicchuddhādhvabandhaḥ san putrakaḥ śīghramakramāt // 297

bhogavyavadhinā ko@pi sādhakaściraśīghrataḥ /
kaścitsaṃpūrṇakartavyaḥ kṛtyapañcakabhāgini // 298

rūpe sthito guruḥ so@pi bhogamokṣādibhedabhāk /
samayyādicatuṣkasya samāsavyāsayogataḥ // 299

kramākramādibhirbhedaiḥ śaktipātasya citratā /
kramikaḥ śaktipātaśca siddhānte vāmake tataḥ // 300

dakṣe mate kule kaule ṣaḍardhe hṛdaye tataḥ /
ullaṅghanavaśādvāpi jhaṭityakramameva vā // 301

uktaṃ śrībhairavakule pañcadīkṣāsusaṃskṛtaḥ /
gururullaṅghitādhaḥsthasrotā vai trikaśāstragaḥ // 302

jñānācārādibhedena hyuttarādharatā vibhuḥ /
śāstreṣvadīdṛśacchrīmatsarvācārahṛdādiṣu // 303

vāmamārgābhiṣiktastu daiśikaḥ paratattvavit /
tathāpi bhairave tantre punaḥ saṃskāramarhati // 304

śaivavaimalasiddhāntā ārhatāḥ kārukāśca ye /
sarve te paśavo jñeyā bhairave mātṛmaṇḍale // 305

kulakālīvidhau coktaṃ vaiṣṇavānā viśeṣataḥ /
bhasmaniṣṭhāprapannānāmityādau naiva yogyatā // 306

svacchandaśāstre saṃkṣepāduktaṃ ca śrīmaheśinā /
anyaśāstrarato yastu nāsau siddhiphalapradaḥ // 307

samayyādikramāllabdhābhiṣeko hi gururmataḥ /
sa ca śaktivaśāditthaṃ vaiṣṇavādiṣu ko@nvayaḥ // 308

chadmāpaśravaṇādyaistu tajjñānaṃ gṛhṇato bhavet /
prāyaścittamatastādṛgadhikāryatra kiṃ bhavet // 309

phalākāṅkṣāyutaḥ śiṣyastadekāyattasiddhikaḥ /
dhruvaṃ pacyeta narake prāyaścittyupasevanāt // 310

tirobhāvaprakāro@yaṃ yattādṛśi niyojitaḥ /
gurau śivena tadbhaktiḥ śaktipāto@sya nocyate // 311

yadātu vaicitryavaśājjānīyāttasya tādṛśam /
viparītapravṛttatvaṃ jñānaṃ tasmādupāharet // 312

taṃ ca tyajetpāpavṛttiṃ bhavettu jñānatatparaḥ /
yathā caurādgṛhītvārthaṃ taṃ nigṛhṇāti bhūpatiḥ // 313

vaiṣṇavādestathā śaivaṃ jñānamāhṛtya sanmatiḥ /
sa hi bhedaikavṛttitvaṃ śivajñāne śrute@pyalam // 314

nojjhatīti dṛḍhaṃ vāmādhiṣṭhitastatpaśūttamaḥ /
śivenaiva tirobhāvya sthāpito niyaterbalāt // 315

kathaṅkāraṃ patipadaṃ prayātu paratantritaḥ /
svacchandaśāstre proktaṃ ca vaiṣṇavādiṣu ye ratāḥ // 316

bhramayatyeva tānmāyā hyamokṣe mokṣalipsayā /
vaiṣṇavādiḥ śaivaśāstraṃ melayannijaśāsane // 317

dhruvaṃ saṃśayamāpanna ubhayabhraṣṭatāṃ vrajet /
svadṛṣṭau paradṛṣṭau ca samayollaṅghanādasau // 318

pratyavāyaṃ yato@bhyeti carettannedṛśaṃ kramam /
uktaṃ śrīmadgahvare ca parameśena tādṛśam // 319

nānyaśāstrābhiyuktaṣu śivajñānaṃ prakāśate /
tanna saiddhāntiko vāme nāsau dakṣe sa no mate // 320

kulakaule trike nāsau pūrvaḥ pūrvaḥ paratra tu /
avacchinno@navacchedaṃ no vettyānantyasaṃsthitaḥ // 321

sarvaṃsahastato@dhaḥstha ūrdhvastho@dhikṛto guruḥ /
svātmīyādharasaṃsparśātprāṇayannadharāḥ kriyāḥ // 322

saphalīkurute yattadūrdhvastho gururuttamaḥ /
adhaḥsthadṛkstho@pyetādṛggurusevī bhavetsa yaḥ // 323

tādṛkśaktinipāteddho yo drāgūrdhvamimaṃ nayet /
tattadgirinadīprāyāvacchinne kṣetrapīṭhake // 324

uttarottaravijñāne nādhikāryadharo@dharaḥ /
uttarottaramācāryaṃ vidannapyadharo@dharaḥ // 325

kurvannadhikriyāṃ śāstralaṅghī nigrahabhājanam /
śaktipātabalādeva jñānayogyavicitratā // 326

śrautaṃ cintāmayaṃ dvyātma bhāvanāmayameva ca /
jñānaṃ taduttaraṃ jyāyo yato mokṣaikakāraṇam // 327

tattvebhya uddhṛtiṃ kvāpi yojanaṃ sakale@kale /
kathaṃ kuryādvinā jñānaṃ bhāvanāmayamuttamam // 328

yogī tu prāptatattattvasiddhirapyuttame pade /
sadāśivādye svabhyastajñānitvādeva yojakaḥ // 329

adhareṣu ca tattveṣu yā siddhiryogajāsya sā /
vimocanāyāṃ nopāyaḥ sthitāpi dhanadāravat // 330

yastūtpannasamastādhvasiddhiḥ sahi sadāśivaḥ /
sākṣādeṣa kathaṃ martyānmocayedgurutāṃ vrajan // 331

tenoktaṃ mālinītantre vicārya jñānayogite /
yataśca mokṣadaḥ proktaḥ svabhyastajñānavānbudhaiḥ // 332

tasmātsvabhyastavijñānataivaikaṃ gurulakṣaṇam /
vibhāgastveṣa me proktaḥ śaṃbhunāthena darśyate // 333

mokṣajñānaparaḥ kuryādguruṃ svabhyastavedanam /
anyaṃ tyajetprāptamapi tathācoktaṃ śivena tat // 334

āmodārthī yathā bhṛṅgaḥ puṣpātpuṣpāntaraṃ vrajet /
vijñānārthī tathā śiṣyo gurorgurvantaraṃ vrajet // 335

śaktihīnaṃ guruṃ prāpya mokṣajñāne kathaṃ śrayet /
naṣṭamūle drume devi kutaḥ puṣpaphalādikam // 336

uttarottaramutkarṣalakṣmīṃ paśyannapi sthitaḥ /
adhame yaḥ pade tasmātko@nyaḥ syāddaivadagdhakaḥ // 337

yastu bhogaṃ ca mokṣaṃ ca vāñchedvijñānameva ca /
svabhyastajñāninaṃ yogasiddhaṃ sa gurumāśrayet // 338

tadabhāve tu vijñānamokṣayorjñāninaṃ śrayet /
bhuktyaṃśe yoginaṃ yastatphalaṃ dātuṃ bhavetkṣamaḥ // 339

phaladānākṣame yoginyapāyaikopadeśini /
varaṃ jñānī yo@bhyupāyaṃ diśedapica mocayet // 340

jñānī na pūrṇa evaiko yadi hyaṃśāṃśikākramāt /
jñānānyādāya vijñānaṃ kurvītākhaṇḍamaṇḍalam // 341

tenāsaṃkhyāngurūnkuryātpūraṇāya svasaṃvidaḥ /
dhanyastu pūrṇavijñānaṃ jñānārthī labhate gurum // 342

nānāgurvāgamasrotaḥpratibhāmātramiśritam /
kṛtvā jñānārṇavaṃ svābhirvipruṅgiḥ plāvayenna kim // 343

ā tapanānmoṭakāntaṃ yasya me@sti gurukramaḥ /
tasya me sarvaśiṣyasya nopadeśadaridratā // 344

śrīmatā kallaṭenetthaṃ guruṇā tu nyarūpyata /
ahamapyata evādhaḥśāstradṛṣṭikutūhalāt // 345

tārkikaśrautabauddhārhadvaiṣṇavādīnnaseviṣi /
lokādhyātmātimārgādikarmayogavidhānataḥ // 346

saṃbodhotkarṣabāhulyātkramotkṛṣṭānvibhāvayet /
śrīpūrvaśāstre praṣṭāro munayo nāradādayaḥ // 347

prāgvaiṣṇavāḥ saugatāśca siddhāntādividastataḥ /
kramāttrikārthavijñānacandrotsukitadṛṣṭayaḥ // 348

tasmānna gurubhūyastve viśaṅketa kadācana /
gurvantararate mūḍhe āgamāntarasevake // 349

pratyavāyo ya āmnātaḥ sa itthamiti gṛhyatām /
yo yatra śāstre@dhikṛtaḥ sa tatra gururucyate // 350

tatrānadhikṛto yastu tadgurvantaramucyate /
yathā tanmaṇḍalāsīno maṇḍalāntarabhūpatim // 351

svamaṇḍalajigīṣuḥ sansevamāno vinaśyati /
tathottarottarajñānasiddhiprepsuḥ samāśrayan // 352

adharādharamācāryaṃ vināśamadhigacchati /
evamevordhvavartiṣṇorāgamātsiddhivāñchakaḥ // 353

māyīyaśāstranirato vināśaṃ pratipadyate /
uktaṃ ca śrīmadānande karma saṃśritya bhāvataḥ // 354

jugupsate tattasmiṃśca viphale@nyatsamāśrayet /
dināddinaṃ hrasaṃstvevaṃ pacyate rauravādiṣu // 355

yastūrdhvordhvapathaprepsuradharaṃ gurumāgamam /
jihāsecchaktipātena sa dhanyaḥ pronmukhīkṛtaḥ // 356

ata eveha śāstreṣu śaiveṣveva nirūpyate /
śāstrāntarārthānāśvastānprati saṃskārako vidhiḥ // 357

ataścāpyuttamaṃ śaivaṃ yo@nyatra patitaḥ sahi /
ihānugrāhya ūrdhvordhvaṃ netastu patitaḥ kvacit // 358

ata eva hi sarvajñairbrahmaviṣṇvādibhirnije /
na śāsane samāmnātaṃ liṅgoddhārādi kiṃcana // 359

itthaṃ viṣṇvādayaḥ śaivaparamārthaikavedinaḥ /
kāṃścitprati tathādikṣuste mohādvimatiṃ śritāḥ // 360

tathāvidhāmeva matiṃ satyasaṃsparśanākṣamām /
dṛṣṭvaiṣāṃ brahmaviṣṇvādyairbuddhairapi tathoditam // 361

ityeṣa yuktyāgamataḥ śaktipāto vivecitaḥ /