તન્ત્રાલોક · અધ્યાય 13

અથાધિકૃતિભાહનં ક ઇહ વા કથં વેત્યલં વિવેચયિતુમુચ્યતે વિવિધશક્તિપાતક્રમઃ ॥ 1બ્

તત્ર કેચિદિહ પ્રાહુઃ શક્તિપાત ઇમં વિધિમ્ ।
તં પ્રદર્શ્ય નિરાકૃત્ય સ્વમતં દર્શયિષ્યતે ॥ 2

તત્રેદં દૃશ્યમાનં સત્સુખદુઃખવિમોહભાક્ ।
વિષમં સત્તથાભૂતં સમં હેતું પ્રકલ્પયેત્ ॥ 3

સો@વ્યક્તં તચ્ચ સત્ત્વાદિનાનારૂપમચેતનમ્ ।
ઘટાદિવત્કાર્યમિતિ હેતુરેકો@સ્ય સા નિશા ॥ 4

સા જડા કાર્યતાદ્રૂપ્યાત્કાર્યં ચાસ્યાં સદેવ હિ ।
કલાદિધરણીપ્રાન્તં જાડ્યાત્સા સૂતયે@ક્ષમા ॥ 5

તેનેશઃ ક્ષોભયેદેનાં ક્ષોભો@સ્યાઃ સૂતિયોગ્યતા ।
પુંસઃ પ્રતિ ચ સા ભોગ્યં સૂતે@નાદીન્ પૃથગ્વિધાન્ ॥ 6

પુંસશ્ચ નિર્વિશેષત્વે મુક્તાણૂન્ પ્રતિ કિં ન તત્ ।
નિમિત્તં કર્મસંસ્કારઃ સ ચ તેષુ ન વિદ્યતે ॥ 7

ઇતિ ચેત્કર્મસંસ્કારાભાવસ્તેષાં કુતઃ કિલ ।
ન ભોગાદન્યકર્માંશપ્રસઙ્ગો હિ દુરત્યયઃ ॥ 8

યુગપત્કર્મણાં ભોગો નચ યુક્તઃ ક્રમેણ હિ ।
ફલેદ્યત્કર્મ તત્કસ્માત્સ્વં રૂપં સંત્યજેત્ક્વચિત્ ॥ 9

જ્ઞાનાત્કર્મક્ષયશ્ચેત્તત્કુત ઈશ્વરચોદિતાત્ ।
ધર્માદ્યદિ કુતઃ સો@પિ કર્મતશ્ચેત્તદુચ્યતામ્ ॥ 10

નહિ કર્માસ્તિ તાદૃક્ષં યેન જ્ઞાનં પ્રવર્તતે ।
કર્મજત્વે ચ તજ્જ્ઞાનં ફલરાશૌ પતેદ્ધ્રુવમ્ ॥ 11

અન્યકર્મફલં પ્રાચ્યં કર્મરાશિં ચ કિં દહેત્ ।
ઈશસ્ય દ્વેષરાગાદિશૂન્યસ્યાપિ કથં ક્વચિત્ ॥ 12

તથાભિસંધિર્નાન્યત્ર ભેદહેતોરભાવતઃ ।
નન્વિત્થં પ્રદહેજ્જ્ઞાનં કર્મજાલાનિ કર્મ હિ ॥ 13

અજ્ઞાનસહકારીદં સૂતે સ્વર્ગાદિકં ફલમ્ ।
અજ્ઞાનં જ્ઞાનતો નશ્યેદન્યકર્મફલાદપિ ॥ 14

ઉપવાસાદિકં ચાન્યદ્દુષ્ટકર્મફલં ભવેત્ ।
નિષ્ફલીકુરુતે દુષ્ટં કર્મેત્યઙ્ગીકૃતં કિલ ॥ 15

અજ્ઞાનમિતિ યત્પ્રોક્તં જ્ઞાનાભાવઃ સ ચેત્સ કિમ્ ।
પ્રાગભાવો@થવા ધ્વંસ આદ્યે કિં સર્વસંવિદામ્ ॥ 16

કસ્યાપિ વાથ જ્ઞાનસ્ય પ્રાચ્યઃ પક્ષસ્ત્વસંભવી ।
ન કિંચિદ્યસ્ય વિજ્ઞાનમુદપાદિ તથાવિધઃ ॥ 17

નાણુરસ્તિ ભવે હ્યસ્મિન્નનાદૌ કો@ન્વયં ક્રમઃ ।
ભાવિનઃ પ્રાગભાવશ્ચ જ્ઞાનસ્યેતિ સ્થિતે સતિ ॥ 18

મુક્તાણોરપિ સો@સ્ત્યેવ જન્મતઃ પ્રાગસૌ નચ ।
જ્ઞાનં ભાવિ વિમુક્તે@સ્મિન્નિતિ ચેચ્ચર્ચ્યતામિદમ્ ॥ 19

કસ્માજ્જ્ઞાનં ન ભાવ્યત્ર નનુ દેહાદ્યજન્મતઃ ।
તત્કસ્માત્કર્મણઃ ક્ષૈણ્યાત્તત્કુતો@જ્ઞાનહાનિતઃ ॥ 20

અજ્ઞાનસ્ય કથં હાનિઃ પ્રાગભાવે હિ સંવિદઃ ।
અજ્ઞાનં પ્રાગભાવો@સૌ ન ભાવ્યુત્પત્ત્યસંભવાત્ ॥ 21

કસ્માન્ન ભાવિ તજ્જ્ઞાનં નનુ દેહાદ્યજન્મતઃ ।
ઇત્યેષ સર્વપક્ષઘ્નો નિશિતશ્ચક્રકભ્રમઃ ॥ 22

અથ પ્રધ્વંસ એવેદમજ્ઞાનં તત્સદા સ્થિતમ્ ।
મુક્તાણુષ્વિતિ તેષ્વસ્તુ માયાકાર્યવિજૃમ્ભિતમ્ ॥ 23

અથાજ્ઞાનં નહ્યભાવો મિથ્યાજ્ઞાનં તુ તન્મતમ્ ।
તદેવ કર્મણાં સ્વસ્મિન્કર્તવ્યે સહકારણમ્ ॥ 24

વક્તવ્યં તર્હિ કિં કર્મ યદા સૂતે સ્વકં ફલમ્ ।
તદૈવ મિથ્યાજ્ઞાનેન સતા હેતુત્વમાપ્યતે ॥ 25

અથ યસ્મિન્ક્ષણે કર્મ કૃતં તત્ર સ્વરૂપસત્ ।
મિથ્યાજ્ઞાનં યદિ તતસ્તાદૃશાત્કમર્ણઃ ફલમ્ ॥ 26

પ્રાક્પક્ષે પ્રલયે વૃત્તે પ્રાચ્યસૃષ્ટિપ્રવર્તને ।
દેહાદ્યભાવાન્નો મિથ્યાજ્ઞાનસ્ય ક્વાપિ સંભવઃ ॥ 27

ઉત્તરસ્મિન્પુનઃ પક્ષે યદા યદ્યેન યત્ર વા ।
ક્રિયતે કર્મ તત્સર્વમજ્ઞાનસચિવં તદા ॥ 28

અવશ્યમિતિ કસ્યાપિ ન કર્મપ્રક્ષયો ભવેત્ ।
યદ્યપિ જ્ઞાનવાન્ભૂત્વા વિધત્તે કર્મ કિંચન ॥ 29

વિફલં સ્યાત્તુ તત્પૂર્વકર્મરાશૌ તુ કા ગતિઃ ।
અથ પ્રલયકાલે @પિ ચિત્સ્વભાવત્વયોગતઃ ॥ 30

અણૂના સંભવત્યેવ જ્ઞાનં મિથ્યેતિ તત્કુતઃ ।
સ્વભાવાદિતિ ચેન્મુક્તે શિવે વા કિં તથા નહિ ॥ 31

યચ્ચાદર્શનમાખ્યાતં નિમિત્તં પરિણામિનિ ।
પ્રધાને તદ્ધિ સંકીર્ણવૈવિત્તયોભયયોગતઃ ॥ 32

દર્શનાય પુમર્થૈકયોગ્યતાસચિવં ધિયઃ ।
આરભ્ય સતે ધરણીપર્યન્તં તત્ર યચ્ચિતઃ ॥ 33

બુદ્ધિવૃત્ત્યવિશિષ્ટત્વં પુંસ્પ્રયાશર્પ્રસાદતઃ ।
પ્રકાશનાદ્ધિયો@ર્થેન સહ ભોગઃ સ ભણ્યતે ॥ 34

બુદ્ધિરેવાસ્મિ વિકૃતિધર્મિકાન્યસ્તુ કો@પ્યસૌ ।
મદ્વિલક્ષણ એકાત્મેત્યેવં વૈવિ યસંવિદિ ॥ 35

પુમર્થસ્ય કૃતત્વેન સહકારિવિયોગતઃ ।
તં પુમાંસં પ્રતિ નૈવ સૂતે કિંત્વન્યમેવ હિ ॥ 36

અત્ર પુંસો@થ મૂલસ્ય ધર્મો@દર્શનતા દ્વયોઃ ।
અથવેતિ વિકલ્પો@યમાસ્તામેતત્તુ ભણ્યતામ્ ॥ 37

ભોગો વિવેકપર્યન્ત ઇતિ યત્તત્ર કો@વધિઃ ।
વિવેકલાભે નિખિલસૂતિદૃગ્યદિ સાપિ કિમ્ ॥ 38

સામાન્યેન વિશેષૈર્વા પ્રાચ્યે સ્યાદેકજન્મતઃ ।
ઉત્તરે ન કદાચિત્સ્યાદ્ભાવિકાલસ્ય યોગતઃ ॥ 39

કૈશ્ચિદેવ વિશેષૈશ્ચેત્સર્વેષાં યુગપદ્ભવેત્ ।
વિવેકો@નાદિસંયોગાત્કા હ્યન્યોન્યં વિચિત્રતા ॥ 40

તસ્માત્સાંખ્યદૃશાપીદમજ્ઞાનં નૈવ યુજ્યતે ।
અજ્ઞાનેન વિના બન્ધમોક્ષૌ નૈવ વ્યવસ્થયા ॥ 41

યુજ્યેતે તચ્ચ કથિતયુક્તિભિર્નોપપદ્યતે ।
ભાયાકર્માણુદેવેચ્છાસદ્ભાવે@પિ સ્થિતે તતઃ ॥ 42

ન બન્ધમોક્ષયોર્યોગો ભેદહેતોરસંભવાત્ ।
તસ્માદજ્ઞાનશબ્દેન જ્ઞત્વકર્તૃત્વધર્મણામ્ ॥ 43

ચિદણૂનામાવરણં કિંચિદ્વાચ્યં વિપશ્ચિતા ।
આવારણાત્મના સિદ્ધં તત્સ્વરૂપાદભેદવત્ ॥ 44

ભેદે પ્રમાણાભાવાચ્ચ તદેકં નિખિલાત્મસુ ।
તચ્ચ કસ્માત્પ્રસૂતં સ્યાન્માયાતશ્ચેત્કથં નુ સા ॥ 45

ક્વચિદેવ સુવીતૈતન્ન તુ મુક્તાત્મનીત્યયમ્ ।
પ્રાચ્યઃ પર્યનુયોગઃ સ્યાન્નિમિત્તં ચેન્ન લભ્યતે ॥ 46

ઉત્પત્ત્યભાવતસ્તેન નિત્યં નચ વિનશ્યતિ ।
તત એવૈકતાયાં ચાન્યાત્મસાધારણત્વતઃ ॥ 47

ન વાવસ્ત્વર્થકારિત્વાન્ન ચિત્તત્સંવૃતિત્વતઃ ।
ન ચૈતેનાત્મનાં યોગો હેતુમાંસ્તદસંભવાત્ ॥ 48

તેનૈકં વસ્તુ સન્નિત્યં નિત્યસંબદ્ધમાત્મભિઃ ।
જડં મલં તદજ્ઞાનં સંસારાઙ્કુરકારણમ્ ॥ 49

તસ્ય રોદ્ધ્રી યદા શક્તિરુદાસ્તે શિવરશ્મિભિઃ ।
તદાણુઃ સ્પૃશ્યતે સ્પૃષ્ટઃ સ્વકે જ્ઞાનક્રિયે સ્ફુટે ॥ 50

સમાવિશેદયં સૂર્યકાન્તો@ર્કેણેવ ચોદિતઃ ।
રોદ્ધ્ર્યાશ્ચ શક્તેર્માધ્યસ્થ્યતારતમ્યવશક્રમાઅત્ ॥ 51

વિચિત્રત્વમતઃ પ્રાહુરભિવ્યક્તૌ સ્વસંવિદઃ ।
સ એષ શક્તિપાતાખ્યઃ શાસ્ત્રેષુ પરિભાષ્યતે ॥ 52

અત્રોચ્યતે મલસ્તાવદિત્થમેષ ન યુજ્યતે ।
ઇતિ પૂર્વાહ્ણિકે પ્રોક્તં પુનરુક્તૌ તુ કિં ફલમ્ ॥ 53

મલસ્ય પાકઃ કો @યં સ્યાન્નાશશ્ચેદિતરાત્મનામ્ ।
સ એકો મલ ઇત્યુક્તેર્નૈર્મલ્યમનુષજ્યતે ॥ 54

અથ પ્રત્યાત્મનિયતો@નાદિશ્ચ પ્રાગભાવવત્ ।
મલો નશ્યેત્તથાપ્યેષ નાશો યદિ સહેતુકઃ ॥ 55

હેતુઃ કર્મેશ્વરેચ્છા વા કર્મ તાવન્ન તાદૃશમ્ ।
ઈશ્વરેચ્છા સ્વતન્ત્રા ચ ક્વચિદેવ તથૈવ કિમ્ ॥ 56

અહેતુકો@સ્ય નાશશ્ચેત્પ્રાગેવૈષ વિનશ્યતુ ।
ક્ષણાન્તરં સદૃક્ સૂતે ઇતિ ચેત્સ્થિરતૈવ સા ॥ 57

ન ચ નિત્યસ્ય ભાવસ્ય હેત્વનાયત્તજન્મનઃ ।
નાશો દૃષ્ટઃ પ્રાગભાવસ્ત્વવસ્ત્વિતિ તથાસ્તુ સઃ ॥ 58

અથાસ્ય પાકો નામૈષ સ્વશક્તિપ્રતિબદ્ધતા ।
સર્વાન્પ્રતિ તથૈષ સ્યાદ્રુદ્ધશક્તિર્વિષાગ્નિવત્ ॥ 59

પુનરુદ્ભૂતશક્તૌ ચ સ્વકાર્યં સ્યાદ્વિષાગ્નિવત્ ।
મુક્તા અપિ ન મુક્તાઃ સ્યુઃ શક્તિં ચાસ્ય ન મન્મહે ॥ 60

રોદ્ધ્રીતિ ચેત્કસ્ય નૃણાં જ્ઞત્વકર્તૃત્વયોર્યદિ ।
સદ્ભાવમાત્રાદ્રોદ્ધૃત્વે શિવમુક્તાણ્વસંભવઃ ॥ 61

સંનિધાનાતિરિક્તં ચ ન કિંચિત્કુરુતે મલઃ ।
આત્મના પરિણામિત્વાદનિત્યત્વપ્રસઙ્ગતઃ ॥ 62

જ્ઞત્વકર્તૃત્વમાત્રં ચ પુદ્ગલા ન તદાશ્રયાઃ ।
તચ્ચેદાવારિતં હન્ત રૂપનાશઃ પ્રસજ્યતે ॥ 63

આવારણં ચાદૃશ્યત્વં ન ચ તદ્વસ્તુનો@ન્યતામ્ ।
કરોતિ ઘટવજ્જ્ઞાનં નાવરીતું ચ શક્યતે ॥ 64

જ્ઞાનેનાવરણીયેન તદેવાવરણં કથમ્ ।
ન જ્ઞાયતે તથા ચ સ્યાદાવૃતિર્નામમાત્રતઃ ॥ 65

રોદ્ધ્ર્યાશ્ચ શક્તેઃ કસ્તસ્ય પ્રતિબન્ધક ઈશ્વરઃ ।
યદ્યપેક્ષાવિરહિતસ્તત્ર પ્રાગ્દત્તમુત્તરમ્ ॥ 66

કર્મસામ્યમપેક્ષ્યાથ તસ્યેચ્છા સંપ્રવર્તતે ।
તસ્યાપિ રૂપં વક્તવ્યં સમતા કર્મણાં હિ કા ॥ 67

ભોગપર્યાયમાહાત્મ્યાત્કાલે ક્વાપિ ફલં પ્રતિ ।
વિરોધાત્કર્મણી રુદ્ધે તિષ્ઠતઃ સામ્યમીદૃશમ્ ॥ 68

તં ચ કાલાંશકં દેવઃ સર્વજ્ઞો વીક્ષ્ય તં મલમ્ ।
રુન્દ્ધે લક્ષ્યઃ સ કાલશ્ચ સુખદુઃખાદિવર્જનૈઃ ॥ 69

નૈતત્ક્રમિકસંશુદ્ધવ્યામિશ્રાકારકર્મભિઃ ।
તથૈવ દેયે સ્વફલે કેયમન્યોન્યરોદ્ધૃતા ॥ 70

રોધે તયોશ્ચ જાત્યાયુરપિ ન સ્યાદતઃ પતેત્ ।
દેહો ભોગદયોરેવ નિરોધ ઇતિ ચેન્નનુ ॥ 71

જાત્યાયુષ્પ્રદકર્માંશસંનિધૌ યદિ શંકરઃ ।
મલં રુન્દ્ધે ભોગદાતુઃ કર્મણઃ કિં બિભેતિ સઃ ॥ 72

શતશો@પિ હ્લાદતાપશૂન્યાં સંચિન્વતે દશામ્ ।
ન ચ ભક્તિરસાવેશમિતિ ભૂમ્ના વિલોકિતમ્ ॥ 73

અથાપિ કાલમાહાત્મ્યમપેક્ષ્ય પરમેશ્વરઃ ।
તથા કરોતિ વક્તવ્યં કાલો@સૌ કીદૃશસ્ત્વિતિ ॥ 74

કિં ચાનાદિરયં ભોગઃ કર્માનાદિ સપુદ્ગલમ્ ।
તતશ્ચ ભોગપર્યાયકાલઃ સર્વસ્ય નિઃસમઃ ॥ 75

આદિમત્ત્વે હિ કસ્યાપિ વર્ગાદસ્માદ્ભવેદિયમ્ ।
વૈચિત્રી ભુક્તમેતેન કલ્પમેતેન તુ દ્વયમ્ ॥ 76

ઇયતો ભોગપર્યાયાત્સ્યાત્સામ્યં કર્મણામિતિ ।
અનેન નયબીજેન મન્યે વૈચિત્ર્યકારણમ્ ॥ 77

જગતઃ કર્મ યત્ક્લપ્તં તત્તથા નાવકલ્પતે ।
અનાદિમલસંચ્છન્ના અણવો દૃક્ક્રિયાત્મના ॥ 78

સર્વે તુલ્યાઃ કથં ચિત્રાં શ્રિતાઃ કર્મપરમ્પરામ્ ।
ભોગલોલિકયા ચેત્સા વિચિત્રેતિ કુતો નનુ ॥ 79

અનાદિ કર્મસંસ્કારવૈચિત્ર્યાદિતિ ચેત્પુનઃ ।
વાચ્યં તદેવ વૈચિત્ર્યં કુતો નિયતિરાગયોઃ ॥ 80

મહિમા ચેદયં તૌ કિં નાસમઞ્જસ્યભાગિનૌ ।
ઈશ્વરેચ્છાનપેક્ષા તુ ભેદહેતુર્ન કલ્પતે ॥ 81

અથાનાદિત્વમાત્રેણ યુક્તિહીનેન સાધ્યતે ।
વ્યવસ્થેયમલં તર્હિ મલેનાસ્તુ વૃથામુના ॥ 82

તથાહિ કર્મ તાવન્નો યાવન્માયા ન પુદ્ગલે ।
વ્યાપ્રિયેત ન ચાહેતુસ્તદ્વૃત્તિસ્તન્મિતો મલઃ ॥ 83

ઇત્થં ચ કલ્પિતે માયાકાર્યે કર્મણિ હેતુતામ્ ।
અનાદિ કર્મ ચેદ્ગચ્છેત્કિં મલસ્યોપકલ્પનમ્ ॥ 84

નનુ માભૂન્મલસ્તર્હિ ચિત્રાકારેષુ કર્મસુ ।
સન્તત્યાવર્તમાનેષુ વ્યવસ્થા ન પ્રકલ્પતે ॥ 85

આદૌ મધ્યે ચ ચિત્રત્વાત્કર્મણાં ન યથા સમઃ ।
આત્માકારો@પિ કો@પ્યેષ ભાવિકાલે તથા ભવેત્ ॥ 86

ઇત્થમુચ્છિન્ન એવાયં બન્ધમોક્ષાદિકઃ ક્રમઃ ।
અજ્ઞાનાદ્બન્ધનં મોક્ષો જ્ઞાનાદિતિ પરીક્ષિતમ્ ॥ 87

વિરોધે સ્વફલે ચૈતે કર્મણી સમયે ક્વચિત્ ।
ઉદાસાતે યદિ તતઃ કર્મૈતત્પ્રતિબુધ્યતામ્ ॥ 88

શિવશક્તિનિપાતસ્ય કો@વકાશસ્તુ તાવતા ।
ક્વાપિ કાલે તયોરેતદૌદાસીન્યં યદા તતઃ ॥ 89

કાલાન્તરે તયોસ્તદ્વદ્વિરોધસ્યાનિવૃત્તિતઃ ।
અતશ્ચ ન ફલેતાન્તે તાભ્યાં કર્માન્તરણિ ચ ॥ 90

રુદ્ધાનિ પ્રાપ્તકાલત્વાદ્ગતાભ્યામુપભોગ્યતામ્ ।
એવં સદૈવ વાર્તાયાં દેહપાતે તથૈવ ચ ॥ 91

જાતે વિમોક્ષ ઇત્યાસ્તાં શક્તિપાતાદિકલ્પના ।
અથોદાસીનતત્કર્મદ્વયયોગક્ષણાન્તરે ॥ 92

કર્માન્તરં ફલં સૂતે તત્ક્ષણે@પિ તથા ન કિમ્ ।
ક્ષણાન્તરે@થ તે એવ પ્રતિબન્ધવિવર્જિતે ॥ 93

ફલતઃ પ્રતિબન્ધસ્ય વર્જનં કિંકૃતં તયોઃ ।
કર્મસામ્યં સ્વરૂપેણ ન ચ તત્તારતમ્યભાક્ ॥ 94

ન શિવેચ્છેતિ તત્કાર્યે શક્તિપાતે ન તદ્ભવેત્ ।
તિરોભાવશ્ચ નામાયં સ કસ્માદુદ્ભવેત્પુનઃ ॥ 95

કર્મસામ્યેન યત્કૃત્યં પ્રાગેવૈતત્કૃતં કિલ ।
હેતુત્વે ચેશ્વરેચ્છાયા વાચ્યં પૂર્વવદેવ તુ ॥ 96

એતેનાન્યે@પિ યે@પેક્ષ્યા ઈશેચ્છાયાં પ્રકલ્પિતાઃ ।
ધ્વસ્તાસ્તે@પિ હિ નિત્યાન્યહેત્વહેત્વાદિદૂષણાત્ ॥ 97

વૈરાગ્યં ભોગવૈરસ્યં ધર્મઃ કો@પિ વિવેકિતા ।
સત્સઙ્ગઃ પરમેશાનપૂજાદ્યભ્યાસનિત્યતા ॥ 98

આપત્પ્રાપ્તિસ્તન્નિરીક્ષા દેહે કિંચિચ્ચ લક્ષણમ્ ।
શાસ્ત્રસેવા ભોગસંઘપૂર્ણતા જ્ઞાનમૈશ્વરમ્ ॥ 99

ઇત્યપેક્ષ્યં યદીશસ્ય દૂષ્યમેતચ્ચ પૂર્વવત્ ।
વ્યભિચારશ્ચ સામસ્ત્યવ્યસ્તત્વાભ્યાં સ્વરૂપતઃ ॥ 100

અન્યોન્યાનુપ્રવેશશ્ચાનુપપત્તિશ્ચ ભૂયસી ।
તસ્માન્ન મન્મહે કો@યં શક્તિપાતવિધેઃ ક્રમઃ ॥ 101

ઇત્થં ભ્રાન્તિવિષાવેશમૂર્ચ્છાનિર્મોકદાયિનીમ્ ।
શ્રીશંભુવદનોદ્ગીર્ણાં વચ્મ્યાગમમહૌષધીમ્ ॥ 102

દેવઃ સ્વતન્ત્રશ્ચિદ્રૂપઃ પ્રકાશાત્મા સ્વભાવતઃ ।
રૂપપ્રચ્છાદનક્રીડાયોગાદણુરનેકકઃ ॥ 103

સ સ્વયં કલ્પિતાકારવિકલ્પાત્મકકર્મભિઃ ।
બધ્નાત્યાત્માનમેવેહ સ્વાતન્ત્ર્યાદિતિ વર્ણિતમ્ ॥ 104

સ્વાતન્ત્ર્યમહિમૈવાયં દેવસ્ય યદસૌ પુનઃ ।
સ્વં રૂપં પરિશુદ્ધં સત્સ્પૃશત્યપ્યણુતામયઃ ॥ 105

ન વાચ્યં તુ કથં નામ કસ્મિંશ્ચિત્પુંસ્યસૌ તથા ।
નહિ નામ પુમાન્કશ્ચિદ્યસ્મિન્પર્યનુયુજ્યતે ॥ 106

દેવ એવ તથાસૌ ચેત્ સ્વરૂપં ચાસ્ય તાદૃશમ્ ।
તાદૃક્પ્રથાસ્વભાવસ્ય સ્વભાવે કાનુયોજ્યતા ॥ 107

આહાસ્મત્પરમેષ્ઠી ચ શિવદૃષ્ટૌ ગુરૂત્તમઃ ।
પઞ્ચપ્રકારકૃત્યોક્તિશિવત્વાન્નિજકર્મણે ॥ 108

પ્રવૃત્તસ્ય નિમિત્તાનામપરેષાં ક્વ માર્ગણમ્ ।
છન્નસ્વરૂપતાભાસે પુંસિ યદ્યાદૃશં ફલમ્ ॥ 109

તત્રાણોઃ સત એવાસ્તિ સ્વાતન્ત્ર્યં કર્મતોહિ તત્ ।
ઈશ્વરસ્ય ચ યા સ્વાત્મતિરોધિત્સા નિમિત્તતામ્ ॥ 110

સાભ્યેતિ કર્મમલયોરતો@નાદિવ્યવસ્થિતિઃ ।
તિરોધિઃ પૂર્ણરૂપસ્યાપૂર્ણત્વં તચ્ચ પૂરણમ્ ॥ 111

પ્રતિ ભિન્નેન ભાવેન સ્પૃહાતો લોલિકા મલઃ ।
વિશુદ્ધસ્વપ્રકાશાત્મશિવરૂપતયા વિના ॥ 112

ન કિંચિદ્યુજ્યતે તેન હેતુરત્ર મહેશ્વરઃ ।
ઇત્થં સૃષ્ટિસ્થિતિધ્વંસત્રયે માયામપેક્ષતે ॥ 113

કૃત્યૈ મલં તથા કર્મ શિવેચ્છૈવેતિ સુસ્થિતમ્ ।
યત્તુ કસ્મિંશ્ચન શિવઃ સ્વેન રૂપેણ ભાસતે ॥ 114

તત્રાસ્ય નાણુગે તાવદપેક્ષ્યે મલકર્મણી ।
અણુસ્વરૂપતાહાનૌ તદ્ગતં હેતુતાં કથમ્ ॥ 115

વ્રજેન્માયાનપેક્ષત્વમત એવોપપાદયેત્ ।
તેન શુદ્ધઃ સ્વપ્રકાશઃ શિવ એવાત્ર કારણમ્ ॥ 116

સ ચ સ્વાચ્છન્દ્યમાત્રેણ તારતમ્યપ્રકાશકઃ ।
કુલજાતિવપુષ્કર્મવયોનુષ્ઠાનસંપદઃ ॥ 117

અનપેક્ષ્ય શિવે ભક્તિઃ શક્તિપાતો@ફલાર્થિનામ્ ।
યા ફલાર્થિતયા ભક્તિઃ સા કર્માદ્યમપેક્ષતે ॥ 118

તતો@ત્ર સ્યાત્ફલે ભેદો નાપવર્ગે ત્વસૌ તથા ।
ભોગાપવર્ગદ્વિતયાભિસંધાતુરપિ સ્ફુટમ્ ॥ 119

પ્રાગ્ભાગે@પેક્ષતે કર્મ ચિત્રત્વાન્નોત્તરે પુનઃ ।
અનાભાસિતરૂપો@પિ તદાભાસિતયેવ યત્ ॥ 120

સ્થિત્વા મન્ત્રાદિ સંગૃહ્ય ત્યજેત્સો@સ્ય તિરોભવઃ ।
શ્રીસારશાસ્ત્રે ભગવાન્વસ્ત્વેતત્સમભાષત ॥ 121

ધર્માધર્માત્મકૈર્ભાવૈરનેકૈર્વેષ્ટયેત્સ્વયમ્ ।
અસન્દેહં સ્વમાત્માનમવીચ્યાદિશિવાન્તકે ॥ 122

તદ્વચ્છક્તિસમૂહેન સ એવ તુ વિવેષ્ટયેત્ ।
સ્વયં બધ્નાતિ દેવેશઃ સ્વયં ચૈવ વિમુઞ્ચતિ ॥ 123

સ્વયં ભોક્તા સ્વયં જ્ઞાતા સ્વયં ચૈવોપલક્ષયેત્ ।
સ્વયં ભુક્તિશ્ચ મુક્તિશ્ચ સ્વયં દેવી સ્વયં પ્રભુઃ ॥ 124

સ્વયમેકાક્ષરા ચૈવ યથોષ્મા કૃષ્ણવર્ત્મનઃ ।
વસ્તૂક્તમત્ર સ્વાતન્ત્ર્યાત્સ્વાત્મરૂપપ્રકાશનમ્ ॥ 125

શ્રીમન્નિશાકુલે@પ્યુક્તં મિથ્યાભાવિતચેતસઃ ।
મલમાયાવિચારેણ ક્લિશ્યન્તે સ્વલ્પબુદ્ધયઃ ॥ 126

સ્ફટિકોપલગો રેણુઃ કિં તસ્ય કુરુતાં પ્રિયે ।
વ્યોમ્નીવ નીલં હિ મલં મલશંકાં તતસ્ત્યજેત્ ॥ 127

શ્રીમાન્વિદ્યાગુરુશ્ચાહ પ્રમાણસ્તુતિદર્શને ।
ધર્માધર્મવ્યાપ્તિવિનાશાન્તરકાલે શક્તેઃ પાતો ગાહનિકૈર્યઃ પ્રતિપન્નઃ ॥ 128

તં સ્વેચ્છાતઃ સંગિરમાણાઃ સ્તવકાદ્યાઃ સ્વાતન્ત્ર્યં તત્ત્વય્યનપેક્ષં કથયેયુઃ ।
તારતમ્યપ્રકાશો યસ્તીવ્રમધ્યમમન્દતાઃ ॥ 129

તા એવ શક્તિપાતસ્ય પ્રત્યેકં ત્રૈધમાસ્થિતાઃ ।
તીવ્રતીવ્રઃ શક્તિપાતો દેહપાતવશાત્સ્વયમ્ ॥ 130

મોક્ષપ્રદસ્તદૈવાન્યકાલે વા તારતમ્યતઃ ।
મધ્યતીવ્રાત્પુનઃ સર્વમજ્ઞાનં વિનિવર્તતે ॥ 131

સ્વયમેવ યતો વેત્તિ બન્ધમોક્ષતયાત્મતામ્ ।
તત્પ્રાતિભં મહાજ્ઞાનં શાસ્ત્રાચાર્યાનપેક્ષિ યત્. ॥ 132

પ્રતિભાચન્દ્રિકાશાન્તધ્વાન્તશ્ચાચાર્યચન્દ્રમાઃ ।
તમસ્તાપૌ હન્તિ દૃશં વિસ્ફાર્યાનન્દનિર્ભરામ્ ॥ 133

સ શિષ્ટઃ કર્મકર્તૃત્વાચ્છિષ્યો@ન્યઃ કર્મભાવતઃ ।
શિષ્ટઃ સર્વત્ર ચ સ્માર્તપદકાલકુલાદિષુ ॥ 134

ઉક્તઃ સ્વયંભૂઃ શાસ્ત્રાર્થપ્રતિભાપરિનિષ્ઠિતઃ ।
યન્મૂલં શાસનં તેન ન રિક્તઃ કો@પિ જન્તુકઃ ॥ 135

તત્રાપિ તારતમ્યોત્થમાનન્ત્યં દાર્ઢ્યકમ્પ્રતે ।
યુક્તિઃ શાસ્ત્રં ગુરુર્વાદો@ભ્યાસ ઇત્યાદ્યપેક્ષતે ॥ 136

કમ્પમાનં હિ વિજ્ઞાનં સ્વયમેવ પુનર્વ્રજેત્ ।
કસ્યાપિ દાર્ઢ્યમન્યસ્ય યુક્ત્યાદ્યૈઃ કેવલેતરૈઃ ॥ 137

યથા યથા પરાપેક્ષાતાનવં પ્રાતિભે ભવેત્ ।
તથા તથા ગુરુરસૌ શ્રેષ્ઠો વિજ્ઞાનપારગઃ ॥ 138

અન્યતઃ શિક્ષિતાનન્તજ્ઞાનો@પિ પ્રતિભાબલાત્ ।
યદ્વેત્તિ તત્ર તત્રાસ્ય શિવતા જ્યાયસી ચ સા ॥ 139

ન ચાસ્ય સમયિત્વાદિક્રમો નાપ્યભિષેચનમ્ ।
ન સન્તાનાદિ નો વિદ્યાવ્રતં પ્રાતિભવર્ત્મનઃ ॥ 140

આદિવિદ્વાન્મહાદેવસ્તેનૈષો@ધિષ્ઠિતો યતઃ ।
સંસ્કારાસ્તદધિષ્ઠાનસિદ્ધ્યૈ તત્તસ્ય તુ સ્વતઃ ॥ 141

દેવીભિર્દીક્ષિતસ્તેન સભક્તિઃ શિવશાસને ।
દૃઢતાકમ્પ્રતાભેદૈઃ સો@પિ સ્વયમથ વ્રતાત્ ॥ 142

તપોજપાદેર્ગુરુતઃ સ્વસંસ્કારં પ્રકલ્પયેત્ ।
યતો વાજસિનેયાખ્ય ઉક્તં સિઞ્ચેત્સ્વયં તનુમ્ ॥ 143

ઇત્યાદ્યુપક્રમં યાવદન્તે તત્પરિનિષ્ઠિતમ્ ।
અભિષિક્તો ભવેદેવં ન બાહ્યકલશામ્બુભિઃ ॥ 144

શ્રીસર્વવીરશ્રીબ્રહ્મયામલાદૌ ચ તત્તથા ।
નિરૂપિતં મહેશેન કિયદ્વા લિખ્યતામિદમ્ ॥ 145

ઇત્થં પ્રાતિભવિજ્ઞાનં કિં કિં કસ્ય ન સાધયેત્ ।
યત્પ્રાતિભાદ્વા સર્વં ચેત્યૂચે શેષમહામુનિઃ ॥ 146

અન્યે ત્વાહુરકામસ્ય પ્રાતિભો ગુરુરીદૃશઃ ।
સામગ્રીજન્યતા કામ્યે તેનારિમન્સંસ્કૃતો ગુરુઃ ॥ 147

નિયતેર્મહિમા નૈવ ફલે સાધ્યે નિવર્તતે ।
અભિષિક્તશ્ચીર્ણવિદ્યાવ્રતસ્તેન ફલપ્રદઃ ॥ 148

અસદેતદિતિ પ્રાહુર્ગુરવસ્તત્ત્વદર્શિનઃ ।
શ્રીસોમાનન્દકલ્યાણભવભૂતિપુરોગમાઃ ॥ 149

તથાહિ ત્રીશિકાશાસ્ત્રવિવૃતૌ તે@ભ્યધુર્બુધાઃ ।
સાંસિદ્ધિકં યદ્વિજ્ઞાનં તચ્ચિન્તારત્નમુચ્યતે ॥ 150

તદભાવે તદર્થં તદાહૃતં જ્ઞાનમાદૃતમ્ ।
એવં યો વેદ તત્ત્વેન તસ્ય નિર્વાણગામિની ॥ 151

દીક્ષા ભવત્યસન્દિગ્ધા તિલાજ્યાહુતિવર્જિતા ।
અદૃષ્ટમણ્ડલો@પ્યેવં યઃ કશ્ચિદ્વેત્તિ તત્ત્વતઃ ॥ 152

સ સિદ્ધિભાગ્ભવેન્નિત્યં સ યોગી સ ચ દીક્ષિતઃ ।
અવિધિજ્ઞો વિધાનજ્ઞો જાયતે યજનં પ્રતિ ॥ 153

ઇત્યાદિભિસ્ત્રીશિકોક્તૈર્વાક્યૈર્માહેશ્વરૈઃ સ્ફુટમ્ ।
જ્ઞાનં દીક્ષાદિસંસ્કારસતત્ત્વમિતિ વર્ણિતમ્ ॥ 154

જ્ઞાનોપાયસ્તુ દીક્ષાદિક્રિયા જ્ઞાનવિયોગિનામ્ ।
ઇત્યેતદધુનૈવાસ્તા સ્વપ્રસ્તાવે ભવિષ્યતિ ॥ 155

ગુરુશાસ્ત્રપ્રમાણાદેરપ્યુપાયત્વમંજસા ।
પ્રતિભા પરમેવૈષા સર્વકામદુઘા યતઃ ॥ 156

ઉપાયયોગક્રમતો નિરુપાયમથાક્રમમ્ ।
યદ્રૂપં તત્પરં તત્ત્વં તત્ર તત્ર સુનિશ્ચિતમ્ ॥ 157

યસ્તુ પ્રાતિભબાહ્યાત્મસંસ્કારદ્વયસુન્દરઃ ।
ઉક્તો@નન્યોપકાર્યત્વાત્સ સાક્ષાદ્વરદો ગુરુઃ ॥ 158

સ્વમુક્તિમાત્રે કસ્યાપિ યાવદ્વિશ્વવિમોચને ।
પ્રતિભોદેતિ ખદ્યોતરત્નતારેન્દુસૂર્યવત્ ॥ 159

તતઃ પ્રાતિભસંવિત્ત્યૈ શાસ્ત્રમસ્મત્કૃતં ત્વિદમ્ ।
યો@ભ્યસ્યેત્સ ગુરુર્નૈવ વસ્ત્વર્થા હિ વિડમ્બકાઃ ॥ 160

પરોપજીવિતાબુદ્ધ્યા સર્વ ઇત્થં ન ભાસતે ।
તદુક્ત્યા ન વિના વેત્તિ શક્તિપાતસ્ય માન્દ્યતઃ ॥ 161

સ્ફુટમેતચ્ચ શાસ્ત્રેષુ તેષુ તેષુ નિરૂપ્યતે ।
કિરણાયાં તથોક્તં ચ ગુરુતઃ શાસ્ત્રતઃ સ્વતઃ ॥ 162

જ્ઞાનયોગ્યાસ્તથા કેચિચ્ચર્યાયોગ્યાસ્તથાપરે ।
શ્રીમન્નન્દિશિખાતન્ત્રે વિતત્યૈતન્નિરૂપિતમ્ ॥ 163

પ્રશ્નોત્તરમુખેનેતિ તદભગ્નં નિરૂપ્યતે ।
અનિર્દેશ્યઃ શિવસ્તત્ર કો@ભ્યુપાયો નિરૂપ્યતામ્ ॥ 164

ઇતિ પ્રશ્ને કૃતે દેવ્યા શ્રીમાઞ્છંભુર્ન્યરૂપયમ્ ।
ઉપાયો@ત્ર વિવેકૈકઃ સ હિ હેયં વિહાપયન્ ॥ 165

દદાત્યસ્ય ચ સુશ્રોણિ પ્રાતિભં જ્ઞાનમુત્તમમ્ ।
યદા પ્રતિભયા યુક્તસ્તદા મુક્તશ્ચ મોચયેત્ ॥ 166

પરશક્તિનિપાતેન ધ્વસ્તમાયામલઃ પુમાન્ ।
નનુ પ્રાગ્દીક્ષયા મોક્ષો@ધુના તુ પ્રાતિભાત્કથમ્ ॥ 167

ઇતિ દેવ્યા કૃતે પ્રશ્ને પ્રાવર્તત વિભોર્વચઃ ।
દીક્ષયા મુચ્યતે જન્તુઃ પ્રાતિભેન તથા પ્રિયે ॥ 168

ગુર્વાયત્તા તુ સા દીક્ષા બધ્યબન્ધનમોક્ષણે ।
પ્રાતિભો@સ્ય સ્વભાવસ્તુ કેવલીભાવસિદ્ધિદઃ ॥ 169

કેવલસ્ય ધ્રુવં મુક્તિઃ પરતત્ત્વેન સા નનુ ।
નૃશક્તિશિવમુક્તં હિ તત્ત્વત્રયમિદં ત્વયા ॥ 170

ના બધ્યો બન્ધને શક્તિઃ કરણં કર્તૃતાં સ્પૃશત્ ।
શિવઃ કર્તેતિ તત્પ્રોક્તં સર્વં ગુર્વાગમાદણોઃ ॥ 171

પુનર્વિવેકાદુક્તં તદુત્તરોત્તરમુચ્યતામ્ ।
કથં વિવેકઃ કિં વાસ્ય દેવદેવ વિવિચ્યતે ॥ 172

ઇત્યુક્તે પરમેશાન્યા જગાદાદિગુરુઃ શિવઃ ।
શિવાદિતત્ત્વત્રિતયં તદાગમવશાદ્ગુરોઃ ॥ 173

અધ્રોત્તરગૈર્વાક્યૈઃ સિદ્ધં પ્રાતિભતાં વ્રજેત્ ।
દીક્ષાસિચ્છિન્નપાશત્વાદ્ભાવનાભાવિતસ્ય હિ ॥ 174

વિકાસં તત્ત્વમાયાતિ પ્રાતિભં તદુદાહૃતમ્ ।
ભસ્મચ્છન્નાગ્નિવત્સ્ફૌટ્યં પ્રાતિભે ગૌરવાગમાત્ ॥ 175

બીજં કાલોપ્તસંસિક્તં યથા વર્ધેત તત્તથા ।
યોગયાગજપૈરુક્તૈર્ગુરુણા પ્રાતિભં સ્ફુટેત્ ॥ 176

વિવેકો@તીન્દ્રિયસ્ત્વેષ યદાયાતિ વિવેચનમ્ ।
પશુપાશપતિજ્ઞાનં સ્વયં નિર્ભાસતે તદા ॥ 177

પ્રાતિભે તુ સમાયાતે જ્ઞાનમન્યત્તુ સેન્દ્રિયમ્ ।
વાગક્ષિશ્રુતિગમ્યં ચાપ્યન્યાપેક્ષં વરાનને ॥ 178

તત્ત્યજેદ્બુદ્ધિમાસ્થાય પ્રદીપં તુ યથા દિવા ।
પ્રાદુર્ભૂતવિવેકસ્ય સ્યાચ્ચિદિન્દ્રિયગોચરે ॥ 179

દૂરાચ્છ્રુત્યાદિવેધાદિવૃદ્ધિક્રીડાવિચિત્રિતા ।
સર્વભાવવિવેકાત્તુ સર્વભાવપરાઙ્મુખઃ ॥ 180

ક્રીડાસુ સુવિરક્તાત્મા શિવભાવૈકભાવિતઃ ।
માહાત્મ્યમેતત્સુશ્રોણિ પ્રાતિભસ્ય વિધીયતે ॥ 181

સ્વચ્છાયાદર્શવત્પશ્યેદ્બહિરન્તર્ગતં શિવમ્ ।
હેયોપાદેયતત્ત્વજ્ઞસ્તદા ધ્યાયેન્નિજાં ચિતિમ્ ॥ 182

સિદ્ધિજાલં હિ કથિતં પરપ્રત્યયકારણમ્ ।
ઇહૈવ સિદ્ધાઃ કાયાન્તે મુચ્યેરન્નિતિ ભાવનાત્ ॥ 183

પરભાવનદાર્ઢ્યાત્તુ જીવન્મુક્તો નિગદ્યતે ।
એતત્તે પ્રાતિભે ભેદે લક્ષણં સમુદાહૃતમ્ ॥ 184

શાપાનુગ્રહકાર્યેષુ તથાભ્યાસેન શક્તયા ।
તેષૂદાસીનતાયાં તુ મુચ્યતે મોચયેત્પરાન્ ॥ 185

ભૂતેન્દ્રિયાદિયોગેન બદ્ધો@ણુઃ સંસરેદ્ધ્રુવમ્ ।
સ એવ પ્રતિભાયુક્તઃ શક્તિતત્ત્વં નિગદ્યતે ॥ 186

તત્પાતાવેશતો મુક્તઃ શિવ એવ ભવાર્ણવાત્ ।
નન્વાચાર્યાત્સેન્દ્રિયં તજ્જ્ઞાનમુક્તમતીન્દ્રિયમ્ ॥ 187

વિવેકજં ચ તદ્બુદ્ધ્યા તત્કથં સ્યાન્નિરિન્દ્રિયમ્ ।
ઇતિ પૃષ્ટો@ભ્યધાત્સ્વાન્તધિયોર્જાડ્યૈકવાસનાત્ ॥ 188

અક્ષત્વં પ્રવિવેકેન તચ્છિત્તૌ ભાસકઃ શિવઃ ।
સંસ્કારઃ સર્વભાવાનાં પરતા પરિકીર્તિતા ॥ 189

મનોબુદ્ધી ન ભિન્ને તુ કસ્મિંશ્ચિત્કારણાન્તરે ।
વિવેકે કારણે હ્યેતે પ્રભુશક્ત્યુપવૃંહિતે ॥ 190

ન મનોબુદ્ધિહીનસ્તુ જ્ઞાનસ્યાધિગમઃ પ્રિયે ।
પરભાવાત્તુ તત્સૂક્ષ્મં શક્તિતત્ત્વં નિગદ્યતે ॥ 191

વિવેકઃ સર્વભાવાનાં શુદ્ધભાવાન્મહાશયઃ ।
બુદ્ધિતત્ત્વં તુ ત્રિગુણમુત્તમાધમમધ્યમમ્ ॥ 192

અણિમાદિગતં ચાપિ બન્ધકં જડમિન્દ્રિયમ્ ।
નનુ પ્રાતિભતો મુક્તૌ દીક્ષયા કિં શિવાધ્વરે ॥ 193

ઊચે@જ્ઞાના હિ દીક્ષાયાં બાલવાલિશયોષિતઃ ।
પાશચ્છેદાદ્વિમુચ્યન્તે પ્રબુદ્ધ્યન્તે શિવાધ્વરે ॥ 194

તસ્માદ્દીક્ષા ભવત્યેષુ કારણત્વેન સુન્દરિ ।
દીક્ષયા પાશમોક્ષે તુ શુદ્ધભાવાદ્વિવેકજમ્ ॥ 195

ઇત્યેષ પઠિતો ગ્રન્થઃ સ્વયં યે બોદ્ધુમક્ષમાઃ ।
તેષાં શિવોક્તિસંવાદાદ્બોધો દાર્ઢ્યં વ્રજેદિતિ ॥ 196

શ્રીમન્નિશાટને ચાત્મગુરુશાસ્ત્રવશાત્ત્રિધા ।
જ્ઞાનં મુખ્યં સ્વોપલબ્ધિ વિકલ્પાર્ણવતારણમ્ ॥ 197

મન્ત્રાત્મભૂતદ્રવ્યાશદિવ્યતત્ત્વાદિગોચરા ।
શંકા વિકલ્પમૂલા હિ શામ્યેત્સ્વપ્રત્યયાદિતિ ॥ 198

એનમેવાર્થમન્તઃસ્થં ગૃહીત્વા માલિનીમતે ।
એવમસ્યાત્મનઃ કાલે કસ્મિંશ્ચિદ્યોગ્યતાવશાત્ ॥ 199

શૈવી સંબધ્યતે શક્તિઃ શાન્તા મુક્તિફલપ્રદા ।
તત્સંબન્ધાત્તતઃ કશ્ચિત્તત્ક્ષણાદપવૃજ્યતે ॥ 200

ઇત્યુક્ત્વા તીવ્રતીવ્રાખ્યવિષયં ભાષતે પુનઃ ।
અજ્ઞાનેન સહૈકત્વં કસ્યચિદ્વિનિવર્તતે ॥ 201

રુદ્રશક્તિસમાવિષ્ટઃ સ યિયાસુઃ શિવેચ્છયા ।
ભુક્તિમુક્તિપ્રસિદ્ધ્યર્થં નીયતે સદ્ગુરું પ્રતિ ॥ 202

તમારાધ્ય તતસ્તુષ્ટાદ્દીક્ષામાસાદ્ય શાઙ્કરીમ્ ।
તત્ક્ષણાદ્વોપભોગાદ્વા દેહપાતાચ્છિવં વ્રજેત્ ॥ 203

અસ્યાર્થા આત્મનઃ કાચિત્કલનામર્શનાત્મિકા ।
સ્વં રૂપં પ્રતિ યા સૈવ કો@પિ કાલ ઇહોદિતઃ ॥ 204

યોગ્યતા શિવતાદાત્મ્યયોગાર્હત્વમિહોચ્યતે ।
પૂર્વં કિં ન તથા કસ્માત્તદૈવેતિ ન સંગતમ્ ॥ 205

તથાભાસનમુજ્ઝિત્વા ન હિ કાલો@સ્તિ કશ્ચન ।
સ્વાતન્ત્ર્યાત્તુ તથાભાસે કાલશક્તિર્વિજૃમ્ભતામ્ ॥ 206

નતુ પર્યનુયુક્ત્યૈ સા શિવે તન્મહિમોદિતા ।
નનુ શૈવી મહાશક્તિઃ સંબદ્ધૈવાત્મભિઃ સ્થિતા ।
સત્યં સાચ્છાદનાત્મા તુ શાન્તા ત્વેષા સ્વરૂપદૃક્ ॥ 207

ક્ષોભો હિ ભેદ એવૈક્યં પ્રશમસ્તન્મયી તતઃ ॥ 208

તયા શાન્ત્યા તુ સંબદ્ધઃ સ્થિતઃ શક્તિસ્વરૂપભાક્ ।
ત્યક્તાણુભાવો ભવતિ શિવસ્તચ્છક્તિદાર્ઢ્યતઃ ॥ 209

તત્રાપિ તારતમ્યાદિવશાચ્છીઘ્રચિરાદિતઃ ।
દેહપાતો ભવેદસ્ય યદ્વા કાષ્ઠાદિતુલ્યતા ॥ 210

સમસ્તવ્યવહારેષુ પરાચીનિતચેતનઃ ।
તીવ્રતીવ્રમહાશક્તિસમાવિષ્ટઃ સ સિધ્યતિ ॥ 211

એવં પ્રાગ્વિષયો ગ્રન્થ ઇયાનન્યત્ર તુ સ્ફુટમ્ ।
ગ્રન્થાન્તરં મધ્યતીવ્રશક્તિપાતાંશસૂચકમ્ ॥ 212

અજ્ઞાનરૂપતા પુંસિ બોધઃ સંકોચિતે હૃદિ ।
સંકોચે વિનિવૃત્તે તુ સ્વસ્વભાવઃ પ્રકાશતે ॥ 213

રુદ્રશક્તિસમાવિષ્ટ ઇત્યનેનાસ્ય વર્ણ્યતે ।
ચિહ્નવર્ગો ય ઉક્તો@ત્ર રુદ્રે ભક્તિઃ સુનિશ્ચલા ॥ 214

મન્ત્રસિદ્ધિઃ સર્વતત્ત્વવશિત્વં કૃત્યસંપદઃ ।
કવિત્વં સર્વશાસ્ત્રાર્થબોદ્ધૃત્વમિતિ તત્ક્રમાત્ ॥ 215

સ્વતારતમ્યયોગાત્સ્યાદેષાં વ્યસ્તસમસ્તતા ।
તત્રાપિ ભુક્તૌ મુક્તૌ ચ પ્રાધાન્યં ચર્ચયેદ્બુધઃ ॥ 216

સ ઇત્યન્તો ગ્રન્થ એષ દ્વિતીયવિષયઃ સ્ફુટઃ ।
અન્યસ્તુ મન્દતીવ્રાખ્યશક્તિપાતવિધિં પ્રતિ ॥ 217

મન્દતીવ્રાચ્છક્તિબલાદ્યિયાસાસ્યોપજાયતે ।
શિવેચ્છાવશયોગેન સદ્ગુરું પ્રતિ સો@પિ ચ ॥ 218

અત્રૈવ લક્ષિતઃ શાસ્ત્રે યદુક્તં પરમેષ્ઠિના ।
યઃ પુનઃ સર્વતત્ત્વાનિ વેત્ત્યેતાનિ યથાર્થતઃ ॥ 219

સ ગુરુર્મત્સમઃ પ્રોક્તો મન્ત્રવીર્યપ્રકાશકઃ ।
દૃષ્ટાઃ સંભાવિતાસ્તેન સ્પૃષ્ટાશ્ચ પ્રીતચેતસા ॥ 220

નરાઃ પાપૈઃ પ્રમુચ્યન્તે સપ્તજન્મકૃતૈરપિ ।
યે પુનર્દીક્ષિતાસ્તેન પ્રાણિનઃ શિવચોદિતાઃ ॥ 221

તે યથેષ્ટં ફલં પ્રાપ્ય પદં ગચ્છન્ત્યનામયમ્ ।
કિં તત્ત્વં તત્ત્વવેદી ક ઇત્યામર્શનયોગતઃ ॥ 222

પ્રતિભાનાત્સુઃઋત્સઙ્ગાદ્ગુરૌ જિગમિષુર્ભવેત્ ।
એવં જિગમિષાયોગાદાચાર્યઃ પ્રાપ્યતે સ ચ ॥ 223

તારતમ્યાદિયોગેન સંસિદ્ધઃ સંસ્કૃતો@પિ ચ ।
પ્રાગ્ભેદભાગી ઝટિતિ ક્રમાત્સામસ્ત્યતોંશતઃ ॥ 224

ઇત્યાદિભેદભિન્નો હિ ગુરોર્લાભ ઇહોદિતઃ ।
તસ્માદ્દીક્ષાં સ લભતે સદ્ય એવ શિવપ્રદામ્ ॥ 225

જ્ઞાનરૂપાં યથા વેત્તિ સર્વમેવ યથાર્થતઃ ।
જીવન્મુક્તઃ શિવીભૂતસ્તદૈવાસૌ નિગદ્યતે ॥ 226

દેહસંબન્ધિતાપ્યસ્ય શિવતાયૈ યતઃ સ્ફુટા ।
અસ્યાં ભેદો હિ કથનાત્સઙ્ગમાદવલોકનાત્ ॥ 227

શાસ્ત્રાત્સંક્રમણાત્સામ્યચર્યાસંદર્શનાચ્ચરોઃ ।
મન્ત્રમુદ્રાદિમાહાત્મ્યાત્સમસ્તવ્યસ્તભેદતઃ ॥ 228

ક્રિયયા વાન્તરાકારરૂપપ્રાણપ્રવેશતઃ ।
તદા ચ દેહસંસ્થો@પિ સ મુક્ત ઇતિ ભણ્યતે ॥ 229

ઉક્તં ચ શાસ્ત્રયોઃ શ્રીમદ્રત્નમાલાગમાખ્યયોઃ ।
યસ્મિન્કાલે તુ ગુરુણા નિર્વિકલ્પં પ્રકાશિતમ્ ॥ 230

તદૈવ કિલ મુક્તો@સૌ યન્ત્રં તિષ્ઠતિ કેવલમ્ ।
પ્રારબ્ધૃકર્મસંબન્ધાદ્દેહસ્ય સુખિદુઃખિતે ॥ 231

ન વિશઙ્કેત તચ્ચ શ્રીગમશાસ્ત્રે નિરૂપિતમ્ ।
અવિદ્યોપાસિતો દેહો હ્યન્યજન્મસમુદ્ભુવા ॥ 232

કર્મણા તેન બાધ્યન્તે જ્ઞાનિનો@પિ કલેવરે ।
જાત્યાયુર્ભોગદસ્યૈકપ્રઘટ્ટકતયા સ્થિતિઃ ॥ 233

ઉક્તૈકવચનાદ્ધિશ્ચ યતસ્તેનેતિસંગતિઃ ।
અભ્યાસયુક્તિસંક્રાન્તિવેધઘટ્ટનરોધતઃ ॥ 234

હુતેર્વા મન્ત્રસામર્થ્યાત્પાશચ્છેદપ્રયોગતઃ ।
સદ્યોનિર્વાણદાં કુર્યાત્સદ્યઃપ્રાણવિયોજિકામ્ ॥ 235

તત્ર ત્વેષો@સ્તિ નિયમ આસન્ને મરણક્ષણે ।
તાં કુર્યાન્નાન્યથારબ્ધૃ કર્મ યસ્માન્ન શુદ્ધ્યતિ ॥ 236

ઉક્તં ચ પૂર્વમેવૈતન્મંત્રસામર્થ્યયોગતઃ ।
પ્રાણૈર્વિયોજિતો@પ્યેષ ભુઙ્ક્તે શેષફલં યતઃ ॥ 237

તજ્જન્મશેષં વિવિધમતિવાહ્ય તતઃ સ્ફુટમ્ ।
કર્માન્તરનિરોધેન શીઘ્રમેવાપવૃજ્યતે ॥ 238

તસ્માત્પ્રાણહરીં દીક્ષાં નાજ્ઞાત્વા મરણક્ષણમ્ ।
વિદધ્યાત્પરમેશાજ્ઞાલઙ્ઘનૈકફલા હિ સા ॥ 239

એકસ્ત્રિકો@યં નિર્ણીતઃ શક્તિપાતે@પ્યથાપરઃ ।
તીવ્રમધ્યે તુ દીક્ષાયાં કૃતાયાં ન તથા દૃઢામ્ ॥ 240

સ્વાત્મનો વેત્તિ શિવતાં દેહાન્તે તુ શિવો ભવેત્ ।
ઉક્તં ચ નિશિસંચારયોગસંચારશાસ્ત્રયોઃ ॥ 241

વિકલ્પાત્તુ તનૌ સ્થિત્વા દહાન્તે શિવતાં વ્રજેત્ ।
મધ્યમધ્યે શક્તિપાતે શિવલાભોત્સુકો@પિ સન્ ॥ 242

બુભુક્ષુર્યત્ર યુક્તસ્તદ્ભુક્ત્વા દેહક્ષયે શિવઃ ।
મન્દમધ્યે તુ તત્રૈવ તત્ત્વે ક્વાપિ નિયોજિતઃ ॥ 243

દેહાન્તે તત્ત્વગં ભોગં ભુક્ત્વા પશ્ચાચ્છિવં વ્રજેત્ ।
તત્રાપિ તારતમ્યસ્ય સંભવાચ્ચિરશીઘ્રતા ॥ 244

બહ્વલ્પભોગયોગશ્ચ દેહભૂમાલ્પતાક્રમઃ ।
તીવ્રમન્દે મધ્યમન્દે મન્દમન્દે બુભુક્ષુતા ॥ 245

ક્રમાન્મુખ્યાતિમાત્રેણ વિધિનૈત્યન્તતઃ શિવમ્ ।
અન્યે યિયાસુરિત્યાદિગ્રન્થં પ્રાગ્ગ્રન્થસંગતમ્ ॥ 246

કુર્વન્તિ મધ્યતીવ્રાખ્યશક્તિસંપાતગોચરમ્ ।
યદા પ્રતિભયાવિષ્ટો@પ્યેષ સંવાદયોજનામ્ ॥ 247

ઇચ્છન્યિયાસુર્ભવતિ તદા નીયેત સદ્ગુરુમ્ ।
ન સર્વઃ પ્રતિભાવિષ્ટઃ શક્ત્યા નીયેત સદ્ગુરુમ્ ॥ 248

ઇતિ બ્રૂતે યિયાસુત્વં વક્તવ્યં નાન્યથા ધ્રુવમ્ ।
રુદ્રશક્તિસમાવિષ્ટો નીયતે સદ્ગુરું પ્રતિ ॥ 249

તેન પ્રાપ્તવિવેકોત્થજ્ઞાનસંપૂર્ણમાનસઃ ।
દાર્ઢ્યસંવાદરૂઢ્યાદેર્યિયાસુર્ભવતિ સ્ફુટમ્ ॥ 250

ઉક્તં નન્દિશિખાતન્ત્રે પ્રાચ્યષટ્કે મહેશિના ।
અભિલાષઃ શિવે દેવે પશૂનાં ભવતે તદા ॥ 251

યદા શૈવાભિમાનેન યુક્તા વૈ પરમાણવઃ ।
તદૈવ તે વિમુક્તાસ્તુ દીક્ષિતા ગુરુણા યતઃ ॥ 252

પ્રાપ્તિમાત્રાચ્ચ તે સિદ્ધસાધ્યા ઇતિ હિ ગમ્યતે ।
તમારાધ્યેતિ તુ ગ્રન્થો મન્દતીવ્રૈકગોચરઃ ॥ 253

નવધા શક્તિપાતો@યં શંભુનાથેન વર્ણિતઃ ।
ઇદં સારમિહ જ્ઞેયં પરિપૂર્ણચિદાત્મનઃ ॥ 254

પ્રકાશઃ પરમઃ શક્તિપાતો@વચ્છેદવર્જિતઃ ।
તથાવિધો@પિ ભોગાંશાવચ્છેદેનોપલક્ષિતઃ ॥ 255

અપરઃ શક્તિપાતો@સૌ પર્યન્તે શિવતાપ્રદઃ ।
ઉભયત્રાપિ કર્માદેર્માયાન્તર્વર્તિનો યતઃ ॥ 256

નાસ્તિ વ્યાપાર ઇત્યેવં નિરપેક્ષઃ સ સર્વતઃ ।
તેન માયાન્તરાલે યે રુદ્રા યે ચ તદૂર્ધ્વતઃ ॥ 257

સ્વાધિકારક્ષયે તૈસ્તૈર્ભૈરવીભૂયતે હઠાત્ ।
યે માયયા હ્યનાક્રાન્તાસ્તે કર્માદ્યનપેક્ષિણઃ ॥ 258

શક્તિપાતવશાદેવ તાં તાં સિદ્ધિમુપાશ્રિતાઃ ।
નનુ પૂજાજપધ્યાનશંકરાસેવનાદિભિઃ ॥ 259

તે મન્ત્રાદિત્વમાપન્નાઃ કથં કર્માનપેક્ષિણઃ ।
મૈવં તથાવિધોત્તીર્ણશિવધ્યાનજપાદિષુ ॥ 260

પ્રવૃત્તિરેવ પ્રથમમેષાં કસ્માદ્વિવિચ્યતામ્ ।
કર્મતત્સામ્યવૈરાગ્યમલપાકાદિ દૂષિતમ્ ॥ 261

ઈશ્વરેચ્છા નિમિત્તં ચેચ્છક્તિપાતૈકહેતુતા ।
જપાદિકા ક્રિયાશક્તિરેવેત્થં નતુ કર્મ તત્ ॥ 262

કર્મ તલ્લોકરૂઢં હિ યદ્ભોગમવરં દદત્ ।
તિરોધત્તે ભોક્તૃરૂપં સંજ્ઞાયા તુ ન નો ભરઃ ॥ 263

તેષાં ભોગોત્કતા કસ્માદિતિ ચેદ્દત્તમુત્તરમ્ ।
ચિત્રાકારપ્રકાશો@યં સ્વતન્ત્રઃ પરમેશ્વરઃ ॥ 264

સ્વાતન્ત્ર્યાત્તુ તિરોભાવબન્ધો ભોગે@સ્ય ભોક્તૃતામ્ ।
પુષ્ણન્સ્વં રૂપમેવ સ્યાન્મલકર્માદિવર્જિતમ્ ॥ 265

ઉક્તં સેયં ક્રિયાશક્તિઃ શિવસ્ય પશુવર્તિની ।
બન્ધયિત્રીતિ તત્કર્મ કથ્યતે રૂપલોપકૃત્ ॥ 266

જ્ઞાતા સા ચ ક્રિયાશક્તિઃ સદ્યઃ સિદ્ધ્યુપપાદિકા ।
અવિચ્છિન્નસ્વાત્મસંવિત્પ્રથા સિદ્ધિરિહોચ્યતે ॥ 267

સા ભોગમોક્ષસ્વાતન્ત્ર્યમહાલક્ષ્મીરિહાક્ષયા ।
વિષ્ણ્વાદિરૂપતા દેવે યા કાચિત્સા નિજાત્મના ॥ 268

ભેદયોગવશાન્માયાપદમધ્યવ્યવસ્થિતા ।
તેન તદ્રૂપતાયોગાચ્છક્તિપાતઃ સ્થિતો@પિ સન્ ॥ 269

તાવન્તં ભોગમાધત્તે પર્યન્તે શિવતાં નતુ ।
યથા સ્વાતન્ત્ર્યતો રાજાપ્યનુગૃહ્ણાતિ કંચન ॥ 270

ઈશશક્તિસમાવેશાત્તથા વિષ્ણ્વાદયો@પ્યલમ્ ।
માયાગર્ભાધિકારીયશક્તિપાતવશાત્તતઃ ॥ 271

કો@પિ પ્રધાનપુરુષવિવેકી પ્રકૃતેર્ગતઃ ।
ઉત્કૃષ્ટાત્તત એવાશુ કો@પિ બુદ્ધા વિવેકિતામ્ ॥ 272

ક્ષણાત્પુંસઃ કલાયાશ્ચ પુંમાયાન્તરવેદકઃ ।
કલાશ્રયસ્યાપ્યત્યન્તં કર્મણો વિનિવર્તનાત્ ॥ 273

જ્ઞાનાકલઃ પ્રાક્તનસ્તુ કર્મી તસ્યાશ્રયસ્થિતેઃ ।
સ પરં પ્રકૃતેર્બુધ્ને સૃષ્ટિં નાયાતિ જાતુચિત્ ॥ 274

માયાધરે તુ સૃજ્યેતાનન્તેશેન પ્રચોદનાત્ ।
વિજ્ઞાનાકલતાં પ્રાપ્તઃ કેવલાદધિકારતઃ ॥ 275

મલાન્મન્ત્રતદીશાદિભાવમેતિ સદા શિવાત્ ।
પત્યુઃ પરસ્માદ્યસ્ત્વેષ શક્તિપાતઃ સ વૈ મલાત્ ॥ 276

અજ્ઞાનાખ્યાદ્વિયોક્તેતિ શિવભાવપ્રકાશકઃ ।
નાન્યેન શિવભાવો હિ કેનચિત્સંપ્રકાશતે ॥ 277

સ્વચ્છન્દશાસ્ત્રે તેનોક્તં વાદિનાં તુ શતત્રયમ્ ।
ત્રિષષ્ટ્યભ્યધિકં ભ્રાન્તં વૈષ્ણવાદ્યં નિશાન્તરે ॥ 278

શિવજ્ઞાનં કેવલં ચ શિવતાપત્તિદાયકમ્ ।
શિવતાપત્તિપર્યન્તઃ શક્તિપાતશ્ચ ચર્ચ્યતે ॥ 279

અન્યથા કિં હિ તત્સ્યાદ્યચ્છૈવ્યા શક્ત્યાનધિષ્ઠિતમ્ ।
તેનેહ વૈષ્ણવાદીનાં નાધિકારઃ કથંચન ॥ 280

તે હિ ભેદૈકવૃત્તિત્વાદભેદે દૂરવર્જિતાઃ ।
સ્વાતન્ત્ર્યાત્તુ મહેશસ્ય તે@પિ ચેચ્છિવતોન્મુખાઃ ॥ 281

દ્વિગુણા સંસ્ક્રિયાસ્ત્યેષાં લિઙ્ગોદ્ધૃત્યાથ દીક્ષયા ।
દુષ્ટાધિવાસવિગમે પુષ્પૈઃ કુમ્ભો@ધિવાસ્યતે ॥ 282

દ્વિગુણો@સ્ય સ સંસ્કારો નેત્થં શુદ્ધે ઘટે વિધિઃ ।
ઇત્થં શ્રીશક્તિપાતો@યં નિરપેક્ષ ઇહોદિતઃ ॥ 283

અનયૈવ દિશા નેયં મતઙ્ગકિરણાદિકમ્ ।
ગ્રન્થગૌરવભીત્યા તુ તલ્લિખિત્વા ન યોજિતમ્ ॥ 284

પુરાણે@પિ ચ તસ્યૈવ પ્રસાદાદ્ભક્તિરિષ્યતે ।
યયા યાન્તિ પરાં સિદ્ધિં તદ્ભાવગતમાનસાઃ ॥ 285

એવકારેણ કર્માદિસાપેક્ષત્વં નિષિધ્યતે ।
પ્રસાદો નિર્મલીભાવસ્તેન સંપૂર્ણરૂપતા ॥ 286

આત્મના તેન હિ શિવઃ સ્વયં પૂર્ણઃ પ્રકાશતે ।
શિવીભાવમહાસિદ્ધિસ્પર્શવન્ધ્યે તુ કુત્રચિત્ ॥ 287

વૈષ્ણવાદૌ હિ યા ભક્તિર્નાસૌ કેવલતઃ શિવાત્ ।
શિવો ભવતિ તત્રૈષ કારણં ન તુ કેવલઃ ॥ 288

નિર્મલશ્ચાપિ તુ પ્રાપ્તાવચ્છિત્કર્માદ્યપેક્ષકઃ ।
યયા યાન્તિ પરાં સિદ્ધિમિત્યસ્યેદં તુ જીવિતમ્ ॥ 289

શ્રીમાનુત્પલદેવશ્ચાપ્યસ્માકં પરમો ગુરુઃ ।
શક્તિપાતસમયે વિચારણં પ્રાપ્તમીશ ન કરોષિ કર્હિચિત્ ॥ 290

અદ્ય માં પ્રતિ કિમાગતં યતઃ સ્વપ્રકાશનવિધૌ વિલમ્બસે ।
કર્હિચિત્પ્રાપ્તશબ્દાભ્યામનપેક્ષિત્વમૂચિવાન્ ॥ 291

દુર્લભત્વમરાગિત્વં શક્તિપાતવિધૌ વિભોઃ ।
અપરાર્ધેન તસ્યૈવ શક્તિપાતસ્ય ચિત્રતામ્ ॥ 292

વ્યવધાનચિરક્ષિપ્રભેદાદ્યૈરુપવર્ણિતૈઃ ।
શ્રીમતાપ્યનિરુદ્ધેન શક્તિમુન્મીલિનીં વિભોઃ ॥ 293

વ્યાચક્ષાણેન માતઙ્ગે વર્ણિતા નિરપેક્ષતા ।
સ્થાવરાન્તે@પિ દેવસ્ય સ્વરૂપોન્મીલનાત્મિકા ॥ 294

શક્તિઃ પતન્તી સાપેક્ષા ન ક્વાપીતિ સુવિસ્તરાત્ ।
એવં વિચિત્રે@પ્યેતસ્મિઞ્છક્તિપાતે સ્થિતે સતિ ॥ 295

તારતમ્યાદિભિર્ભેદૈઃ સમય્યાદિવિચિત્રતા ।
કશ્ચિદ્રુદ્રાશતામાત્રાપાદનાત્તત્પ્રસાદતઃ ॥ 296

શિવત્વં ક્રમશો ગચ્છેત્ સમયી યો નિરૂપ્યતે ।
કશ્ચિચ્છુદ્ધાધ્વબન્ધઃ સન્ પુત્રકઃ શીઘ્રમક્રમાત્ ॥ 297

ભોગવ્યવધિના કો@પિ સાધકશ્ચિરશીઘ્રતઃ ।
કશ્ચિત્સંપૂર્ણકર્તવ્યઃ કૃત્યપઞ્ચકભાગિનિ ॥ 298

રૂપે સ્થિતો ગુરુઃ સો@પિ ભોગમોક્ષાદિભેદભાક્ ।
સમય્યાદિચતુષ્કસ્ય સમાસવ્યાસયોગતઃ ॥ 299

ક્રમાક્રમાદિભિર્ભેદૈઃ શક્તિપાતસ્ય ચિત્રતા ।
ક્રમિકઃ શક્તિપાતશ્ચ સિદ્ધાન્તે વામકે તતઃ ॥ 300

દક્ષે મતે કુલે કૌલે ષડર્ધે હૃદયે તતઃ ।
ઉલ્લઙ્ઘનવશાદ્વાપિ ઝટિત્યક્રમમેવ વા ॥ 301

ઉક્તં શ્રીભૈરવકુલે પઞ્ચદીક્ષાસુસંસ્કૃતઃ ।
ગુરુરુલ્લઙ્ઘિતાધઃસ્થસ્રોતા વૈ ત્રિકશાસ્ત્રગઃ ॥ 302

જ્ઞાનાચારાદિભેદેન હ્યુત્તરાધરતા વિભુઃ ।
શાસ્ત્રેષ્વદીદૃશચ્છ્રીમત્સર્વાચારહૃદાદિષુ ॥ 303

વામમાર્ગાભિષિક્તસ્તુ દૈશિકઃ પરતત્ત્વવિત્ ।
તથાપિ ભૈરવે તન્ત્રે પુનઃ સંસ્કારમર્હતિ ॥ 304

શૈવવૈમલસિદ્ધાન્તા આર્હતાઃ કારુકાશ્ચ યે ।
સર્વે તે પશવો જ્ઞેયા ભૈરવે માતૃમણ્ડલે ॥ 305

કુલકાલીવિધૌ ચોક્તં વૈષ્ણવાના વિશેષતઃ ।
ભસ્મનિષ્ઠાપ્રપન્નાનામિત્યાદૌ નૈવ યોગ્યતા ॥ 306

સ્વચ્છન્દશાસ્ત્રે સંક્ષેપાદુક્તં ચ શ્રીમહેશિના ।
અન્યશાસ્ત્રરતો યસ્તુ નાસૌ સિદ્ધિફલપ્રદઃ ॥ 307

સમય્યાદિક્રમાલ્લબ્ધાભિષેકો હિ ગુરુર્મતઃ ।
સ ચ શક્તિવશાદિત્થં વૈષ્ણવાદિષુ કો@ન્વયઃ ॥ 308

છદ્માપશ્રવણાદ્યૈસ્તુ તજ્જ્ઞાનં ગૃહ્ણતો ભવેત્ ।
પ્રાયશ્ચિત્તમતસ્તાદૃગધિકાર્યત્ર કિં ભવેત્ ॥ 309

ફલાકાઙ્ક્ષાયુતઃ શિષ્યસ્તદેકાયત્તસિદ્ધિકઃ ।
ધ્રુવં પચ્યેત નરકે પ્રાયશ્ચિત્ત્યુપસેવનાત્ ॥ 310

તિરોભાવપ્રકારો@યં યત્તાદૃશિ નિયોજિતઃ ।
ગુરૌ શિવેન તદ્ભક્તિઃ શક્તિપાતો@સ્ય નોચ્યતે ॥ 311

યદાતુ વૈચિત્ર્યવશાજ્જાનીયાત્તસ્ય તાદૃશમ્ ।
વિપરીતપ્રવૃત્તત્વં જ્ઞાનં તસ્માદુપાહરેત્ ॥ 312

તં ચ ત્યજેત્પાપવૃત્તિં ભવેત્તુ જ્ઞાનતત્પરઃ ।
યથા ચૌરાદ્ગૃહીત્વાર્થં તં નિગૃહ્ણાતિ ભૂપતિઃ ॥ 313

વૈષ્ણવાદેસ્તથા શૈવં જ્ઞાનમાહૃત્ય સન્મતિઃ ।
સ હિ ભેદૈકવૃત્તિત્વં શિવજ્ઞાને શ્રુતે@પ્યલમ્ ॥ 314

નોજ્ઝતીતિ દૃઢં વામાધિષ્ઠિતસ્તત્પશૂત્તમઃ ।
શિવેનૈવ તિરોભાવ્ય સ્થાપિતો નિયતેર્બલાત્ ॥ 315

કથઙ્કારં પતિપદં પ્રયાતુ પરતન્ત્રિતઃ ।
સ્વચ્છન્દશાસ્ત્રે પ્રોક્તં ચ વૈષ્ણવાદિષુ યે રતાઃ ॥ 316

ભ્રમયત્યેવ તાન્માયા હ્યમોક્ષે મોક્ષલિપ્સયા ।
વૈષ્ણવાદિઃ શૈવશાસ્ત્રં મેલયન્નિજશાસને ॥ 317

ધ્રુવં સંશયમાપન્ન ઉભયભ્રષ્ટતાં વ્રજેત્ ।
સ્વદૃષ્ટૌ પરદૃષ્ટૌ ચ સમયોલ્લઙ્ઘનાદસૌ ॥ 318

પ્રત્યવાયં યતો@ભ્યેતિ ચરેત્તન્નેદૃશં ક્રમમ્ ।
ઉક્તં શ્રીમદ્ગહ્વરે ચ પરમેશેન તાદૃશમ્ ॥ 319

નાન્યશાસ્ત્રાભિયુક્તષુ શિવજ્ઞાનં પ્રકાશતે ।
તન્ન સૈદ્ધાન્તિકો વામે નાસૌ દક્ષે સ નો મતે ॥ 320

કુલકૌલે ત્રિકે નાસૌ પૂર્વઃ પૂર્વઃ પરત્ર તુ ।
અવચ્છિન્નો@નવચ્છેદં નો વેત્ત્યાનન્ત્યસંસ્થિતઃ ॥ 321

સર્વંસહસ્તતો@ધઃસ્થ ઊર્ધ્વસ્થો@ધિકૃતો ગુરુઃ ।
સ્વાત્મીયાધરસંસ્પર્શાત્પ્રાણયન્નધરાઃ ક્રિયાઃ ॥ 322

સફલીકુરુતે યત્તદૂર્ધ્વસ્થો ગુરુરુત્તમઃ ।
અધઃસ્થદૃક્સ્થો@પ્યેતાદૃગ્ગુરુસેવી ભવેત્સ યઃ ॥ 323

તાદૃક્શક્તિનિપાતેદ્ધો યો દ્રાગૂર્ધ્વમિમં નયેત્ ।
તત્તદ્ગિરિનદીપ્રાયાવચ્છિન્ને ક્ષેત્રપીઠકે ॥ 324

ઉત્તરોત્તરવિજ્ઞાને નાધિકાર્યધરો@ધરઃ ।
ઉત્તરોત્તરમાચાર્યં વિદન્નપ્યધરો@ધરઃ ॥ 325

કુર્વન્નધિક્રિયાં શાસ્ત્રલઙ્ઘી નિગ્રહભાજનમ્ ।
શક્તિપાતબલાદેવ જ્ઞાનયોગ્યવિચિત્રતા ॥ 326

શ્રૌતં ચિન્તામયં દ્વ્યાત્મ ભાવનામયમેવ ચ ।
જ્ઞાનં તદુત્તરં જ્યાયો યતો મોક્ષૈકકારણમ્ ॥ 327

તત્ત્વેભ્ય ઉદ્ધૃતિં ક્વાપિ યોજનં સકલે@કલે ।
કથં કુર્યાદ્વિના જ્ઞાનં ભાવનામયમુત્તમમ્ ॥ 328

યોગી તુ પ્રાપ્તતત્તત્ત્વસિદ્ધિરપ્યુત્તમે પદે ।
સદાશિવાદ્યે સ્વભ્યસ્તજ્ઞાનિત્વાદેવ યોજકઃ ॥ 329

અધરેષુ ચ તત્ત્વેષુ યા સિદ્ધિર્યોગજાસ્ય સા ।
વિમોચનાયાં નોપાયઃ સ્થિતાપિ ધનદારવત્ ॥ 330

યસ્તૂત્પન્નસમસ્તાધ્વસિદ્ધિઃ સહિ સદાશિવઃ ।
સાક્ષાદેષ કથં મર્ત્યાન્મોચયેદ્ગુરુતાં વ્રજન્ ॥ 331

તેનોક્તં માલિનીતન્ત્રે વિચાર્ય જ્ઞાનયોગિતે ।
યતશ્ચ મોક્ષદઃ પ્રોક્તઃ સ્વભ્યસ્તજ્ઞાનવાન્બુધૈઃ ॥ 332

તસ્માત્સ્વભ્યસ્તવિજ્ઞાનતૈવૈકં ગુરુલક્ષણમ્ ।
વિભાગસ્ત્વેષ મે પ્રોક્તઃ શંભુનાથેન દર્શ્યતે ॥ 333

મોક્ષજ્ઞાનપરઃ કુર્યાદ્ગુરું સ્વભ્યસ્તવેદનમ્ ।
અન્યં ત્યજેત્પ્રાપ્તમપિ તથાચોક્તં શિવેન તત્ ॥ 334

આમોદાર્થી યથા ભૃઙ્ગઃ પુષ્પાત્પુષ્પાન્તરં વ્રજેત્ ।
વિજ્ઞાનાર્થી તથા શિષ્યો ગુરોર્ગુર્વન્તરં વ્રજેત્ ॥ 335

શક્તિહીનં ગુરું પ્રાપ્ય મોક્ષજ્ઞાને કથં શ્રયેત્ ।
નષ્ટમૂલે દ્રુમે દેવિ કુતઃ પુષ્પફલાદિકમ્ ॥ 336

ઉત્તરોત્તરમુત્કર્ષલક્ષ્મીં પશ્યન્નપિ સ્થિતઃ ।
અધમે યઃ પદે તસ્માત્કો@ન્યઃ સ્યાદ્દૈવદગ્ધકઃ ॥ 337

યસ્તુ ભોગં ચ મોક્ષં ચ વાઞ્છેદ્વિજ્ઞાનમેવ ચ ।
સ્વભ્યસ્તજ્ઞાનિનં યોગસિદ્ધં સ ગુરુમાશ્રયેત્ ॥ 338

તદભાવે તુ વિજ્ઞાનમોક્ષયોર્જ્ઞાનિનં શ્રયેત્ ।
ભુક્ત્યંશે યોગિનં યસ્તત્ફલં દાતું ભવેત્ક્ષમઃ ॥ 339

ફલદાનાક્ષમે યોગિન્યપાયૈકોપદેશિનિ ।
વરં જ્ઞાની યો@ભ્યુપાયં દિશેદપિચ મોચયેત્ ॥ 340

જ્ઞાની ન પૂર્ણ એવૈકો યદિ હ્યંશાંશિકાક્રમાત્ ।
જ્ઞાનાન્યાદાય વિજ્ઞાનં કુર્વીતાખણ્ડમણ્ડલમ્ ॥ 341

તેનાસંખ્યાન્ગુરૂન્કુર્યાત્પૂરણાય સ્વસંવિદઃ ।
ધન્યસ્તુ પૂર્ણવિજ્ઞાનં જ્ઞાનાર્થી લભતે ગુરુમ્ ॥ 342

નાનાગુર્વાગમસ્રોતઃપ્રતિભામાત્રમિશ્રિતમ્ ।
કૃત્વા જ્ઞાનાર્ણવં સ્વાભિર્વિપ્રુઙ્ગિઃ પ્લાવયેન્ન કિમ્ ॥ 343

આ તપનાન્મોટકાન્તં યસ્ય મે@સ્તિ ગુરુક્રમઃ ।
તસ્ય મે સર્વશિષ્યસ્ય નોપદેશદરિદ્રતા ॥ 344

શ્રીમતા કલ્લટેનેત્થં ગુરુણા તુ ન્યરૂપ્યત ।
અહમપ્યત એવાધઃશાસ્ત્રદૃષ્ટિકુતૂહલાત્ ॥ 345

તાર્કિકશ્રૌતબૌદ્ધાર્હદ્વૈષ્ણવાદીન્નસેવિષિ ।
લોકાધ્યાત્માતિમાર્ગાદિકર્મયોગવિધાનતઃ ॥ 346

સંબોધોત્કર્ષબાહુલ્યાત્ક્રમોત્કૃષ્ટાન્વિભાવયેત્ ।
શ્રીપૂર્વશાસ્ત્રે પ્રષ્ટારો મુનયો નારદાદયઃ ॥ 347

પ્રાગ્વૈષ્ણવાઃ સૌગતાશ્ચ સિદ્ધાન્તાદિવિદસ્તતઃ ।
ક્રમાત્ત્રિકાર્થવિજ્ઞાનચન્દ્રોત્સુકિતદૃષ્ટયઃ ॥ 348

તસ્માન્ન ગુરુભૂયસ્ત્વે વિશઙ્કેત કદાચન ।
ગુર્વન્તરરતે મૂઢે આગમાન્તરસેવકે ॥ 349

પ્રત્યવાયો ય આમ્નાતઃ સ ઇત્થમિતિ ગૃહ્યતામ્ ।
યો યત્ર શાસ્ત્રે@ધિકૃતઃ સ તત્ર ગુરુરુચ્યતે ॥ 350

તત્રાનધિકૃતો યસ્તુ તદ્ગુર્વન્તરમુચ્યતે ।
યથા તન્મણ્ડલાસીનો મણ્ડલાન્તરભૂપતિમ્ ॥ 351

સ્વમણ્ડલજિગીષુઃ સન્સેવમાનો વિનશ્યતિ ।
તથોત્તરોત્તરજ્ઞાનસિદ્ધિપ્રેપ્સુઃ સમાશ્રયન્ ॥ 352

અધરાધરમાચાર્યં વિનાશમધિગચ્છતિ ।
એવમેવોર્ધ્વવર્તિષ્ણોરાગમાત્સિદ્ધિવાઞ્છકઃ ॥ 353

માયીયશાસ્ત્રનિરતો વિનાશં પ્રતિપદ્યતે ।
ઉક્તં ચ શ્રીમદાનન્દે કર્મ સંશ્રિત્ય ભાવતઃ ॥ 354

જુગુપ્સતે તત્તસ્મિંશ્ચ વિફલે@ન્યત્સમાશ્રયેત્ ।
દિનાદ્દિનં હ્રસંસ્ત્વેવં પચ્યતે રૌરવાદિષુ ॥ 355

યસ્તૂર્ધ્વોર્ધ્વપથપ્રેપ્સુરધરં ગુરુમાગમમ્ ।
જિહાસેચ્છક્તિપાતેન સ ધન્યઃ પ્રોન્મુખીકૃતઃ ॥ 356

અત એવેહ શાસ્ત્રેષુ શૈવેષ્વેવ નિરૂપ્યતે ।
શાસ્ત્રાન્તરાર્થાનાશ્વસ્તાન્પ્રતિ સંસ્કારકો વિધિઃ ॥ 357

અતશ્ચાપ્યુત્તમં શૈવં યો@ન્યત્ર પતિતઃ સહિ ।
ઇહાનુગ્રાહ્ય ઊર્ધ્વોર્ધ્વં નેતસ્તુ પતિતઃ ક્વચિત્ ॥ 358

અત એવ હિ સર્વજ્ઞૈર્બ્રહ્મવિષ્ણ્વાદિભિર્નિજે ।
ન શાસને સમામ્નાતં લિઙ્ગોદ્ધારાદિ કિંચન ॥ 359

ઇત્થં વિષ્ણ્વાદયઃ શૈવપરમાર્થૈકવેદિનઃ ।
કાંશ્ચિત્પ્રતિ તથાદિક્ષુસ્તે મોહાદ્વિમતિં શ્રિતાઃ ॥ 360

તથાવિધામેવ મતિં સત્યસંસ્પર્શનાક્ષમામ્ ।
દૃષ્ટ્વૈષાં બ્રહ્મવિષ્ણ્વાદ્યૈર્બુદ્ધૈરપિ તથોદિતમ્ ॥ 361

ઇત્યેષ યુક્ત્યાગમતઃ શક્તિપાતો વિવેચિતઃ ।