Taittiriya Samhita · Chapter 4.6

4.6 prapāṭhaka:

4.6.1 anuvāka 1 pariṣecanādimantrāḥ
1 aśmann ūrjam parvate śiśriyāṇāṃ vāte parjanye varuṇasya śuṣme / adbhya oṣadhībhyo vanaspatibhyo 'dhi sambhṛtāṃ tāṃ na iṣamūrjaṃ dhatta marutaḥ saꣳrarāṇāḥ // aśmaꣳs te kṣud amuṃ te śug ṛcchatu yaṃ dviṣmaḥ samudrasya tvā'vākayāgne pari vyayāmasi / pāvako asmabhyaꣳ śivo bhava // himasya tvā jarāyuṇāgne pari vyayāmasi / pāvako asmabhyaꣳ śivo bhava // upa
2 jmann upa vetase 'vattaraṃ nadīṣv ā / agne pittam apām asi // maṇḍūki tābhir ā gahi semaṃ no yajñam / pāvakavarṇaꣳ śivaṃ kṛdhi // pāvaka ā citayantyā kṛpā / kṣāman ruruca uṣaso na bhānunā // tūrvan na yāmann etaśasya nū raṇa ā yo ghṛṇe / na tatṛṣāṇo ajaraḥ // agne pāvaka rociṣā mandrayā deva jihvayā / ā devān
3 vakṣi yakṣi ca // sa naḥ pāvaka dīdivo 'gne devāꣳ ihā vaha / upa yajñaꣳ haviś ca naḥ // apām idaṃ nyayanaꣳ samudrasya niveśanam / anyaṃ te asmat tapantu hetayaḥ pāvako asmabhyaꣳ śivo bhava // namas te harase śociṣe namas te astv arciṣe / anyaṃ te asmat tapantu hetayaḥ pāvako asmabhyaꣳ śivo bhava // nṛṣade vaḍa
4 psuṣade vaḍ vanasade vaḍ barhiṣade vaṭ suvarvide vaṭ // ye devā devānāṃ yajñiyā yajñiyānāꣳ saṃvatsarīṇam upa bhāgam āsate / ahutādo haviṣo yajñe asmint svayaṃ juhudhvam madhuno ghṛtasya // ye devā deveṣv adhi devatvam āyan ye brahmaṇaḥ puraetāro asya / yebhyo narte pavate dhāma kiṃ cana na te divo na pṛthivyā adhi snuṣu // prāṇadā
5 apānadā vyānadāś cakṣurdā varcodā varivodāḥ / anyaṃ te asmat tapantu hetayaḥ pāvako asmabhyaꣳ śivo bhava // agnis tigmena śociṣā yaꣳsad viśvaṃ ny atriṇam / agnir no vaꣳsate rayim // sainānīkena suvidatro asme yaṣṭā devāꣳ āyajiṣṭhaḥ svasti / adabdho gopā uta naḥ paraspā agne dyumad uta revad didīhi //
4.6.2 anuvāka 2 vaiśvakarmaṇahomau
1 ya imā viśvā bhuvanāni juhvad ṛṣir hotā niṣasādā pitā naḥ / sa āśiṣā draviṇam icchamānaḥ paramacchado vara ā viveśa // viśvakarmā manasā yad vihāyā dhātā vidhātā paramota saṃdṛk / teṣām iṣṭāni sam iṣā madanti yatra saptarṣīn para ekam āhuḥ // yo naḥ pitā janitā yo vidhātā yo naḥ sato abhy ā saj jajāna /
2 yo devānāṃ nāmadhā eka eva taꣳ sampraśnam bhuvanā yanty anyā // ta āyajanta draviṇaꣳ sam asmā ṛṣayaḥ pūrve jaritāro na bhūnā / asūrtā sūrtā rajaso vimāne ye bhūtāni samakṛṇvann imāni // na taṃ vidātha ya idaṃ jajānānyad yuṣmākam antaram bhavāti / nīhāreṇa prāvṛtā jalpyā cāsutṛpa ukthaśāsaś caranti // paro divā para enā
3 pṛthivyā paro devebhir asurair guhā yat / kaꣳ svid garbhaṃ prathamaṃ dadhra āpo yatra devāḥ samagacchanta viśve // tam id garbham prathamaṃ dadhra āpo yatra devāḥ samagacchanta viśve / ajasya nābhāv adhy ekam arpitam yasminn idaṃ viśvam bhuvanam adhi śritam // viśvakarmā hy ajaniṣṭa deva ād id gandharvo abhavad dvitīyaḥ / tṛtīyaḥ pitā janitauṣadhīnā
4 mapāṃ garbhaṃ vyadadhāt purutrā // cakṣuṣaḥ pitā manasā hi dhīro ghṛtam ene ajanan naṃnamāne / yaded antā adadṛꣳhanta pūrva ād id dyāvāpṛthivī aprathetām // viśvataścakṣur uta viśvatomukho viśvatohasta uta viśvataspāt / sam bāhubhyāṃ namati sam patatrair dyāvāpṛthivī janayan deva ekaḥ // kiꣳ svid āsīd adhiṣṭhānam ārambhaṇaṃ katamat svit kim āsīt / yadī bhūmiṃ janayan
5 viśvakarmā vi dyām aurṇon mahinā viśvacakṣāḥ // kiꣳ svid vanaṃ ka u sa vṛkṣa āsīd yato dyāvāpṛthivī niṣṭatakṣuḥ / manīṣiṇo manasā pṛcchated u tad yad adhyatiṣṭhad bhuvanāni dhārayan // yā te dhāmāni paramāṇi yāvamā yā madhyamā viśvakarmann utemā / śikṣā sakhibhyo haviṣi svadhāvaḥ svayaṃ yajasva tanuvaṃ juṣāṇaḥ // vācas patiṃ viśvakarmāṇamūtaye
6 manoyujaṃ vāje adyā huvema / sa no nediṣṭhā havanāni joṣate viśvaśambhūr avase sādhukarmā // viśvakarman haviṣā vāvṛdhānaḥ svayaṃ yajasva tanuvaṃ juṣāṇaḥ / muhyantv anye abhitaḥ sapatnā ihāsmākam maghavā sūrir astu // viśvakarman haviṣā vardhanena trātāram indram akṛṇor avadhyam / tasmai viśaḥ samanamanta pūrvīr ayam ugro vihavyo yathāsat // samudrāya vayunāya sindhūnām pataye namaḥ / nadīnāꣳ sarvāsām pitre juhutā viśvakarmaṇe viśvā'hāmartyaꣳ haviḥ //
4.6.3 anuvāka 3 agnipraṇayanam
1 ud enam uttarāṃ nayāgne ghṛtenā''huta / rāyas poṣeṇa saꣳ sṛja prajayā ca dhanena ca //
indremam pratarāṃ kṛdhi sajātānām asad vaśī / sam enaṃ varcasā sṛja devebhyo bhāgadhā asat // yasya kurmo havir gṛhe tam agne vardhayā tvam / tasmai devā adhi bravann ayaṃ ca brahmaṇas patiḥ // ud u tvā viśve devāḥ
2 agne bharantu cittibhiḥ / sa no bhava śivatamaḥ supratīko vibhāvasuḥ // pañca diśo daivīr yajñam avantu devīr apāmatiṃ durmatim bādhamānāḥ / rāyas poṣe yajñapatim ābhajantīḥ // rāyas poṣe adhi yajño asthāt samiddhe agnāv adhi māmahānaḥ / ukthapattra īḍyo gṛbhītas taptaṃ gharmam parigṛhyāyajanta // ūrjā yad yajñam aśamanta devā daivyāya dhartre joṣṭre / devaśrīḥ śrīmaṇāḥ śatapayāḥ
3 parigṛhya devā yajñam āyan // sūryaraśmir harikeśaḥ purastāt savitā jyotir ud ayāꣳ ajasram / tasya pūṣā prasavaṃ yāti devaḥ sampaśyan viśvā bhuvanāni gopāḥ // devā devebhyo adhvaryanto asthur vītaꣳ śamitre śamitā yajadhyai / turīyo yajño yatra havyam eti tataḥ pāvakā āśiṣo no juṣantām // vimāna eṣa divo madhya āsta āpaprivān rodasī antarikṣam / sa viśvācīr abhi
4 caṣṭe ghṛtācīr antarā pūrvam aparaṃ ca ketum // ukṣā samudro aruṇaḥ suparṇaḥ pūrvasya yonim pitur ā viveśa / madhye divo nihitaḥ pṛśnir aśmā vi cakrame rajasaḥ pāty antau // indraṃ viśvā avīvṛdhant samudravyacasaṃ giraḥ / rathītamaꣳ rathīnāṃ vājānāꣳ satpatim patim // sumnahūr yajño devāꣳ ā ca vakṣad yakṣad agnir devo devāꣳ ā ca vakṣat / vājasya mā prasavenodgrābheṇod agrabhīt / athā sapatnāꣳ indro me nigrābheṇādharāꣳ akaḥ // udgrābhaṃ ca nigrābhaṃ ca brahma devā avīvṛdhan / athā sapatnān indrāgnī me viṣūcīnān vyasyatām //
4.6.4 anuvāka 4 apratirathasūktam
1 āśuḥ śiśāno vṛṣabho na yudhmo ghanāghanaḥ kṣobhaṇaś carṣaṇīnām / saṃkrandano 'nimiṣa ekavīraḥ śataꣳ senā ajayat sākam indraḥ // saṃkrandanenānimiṣeṇa jiṣṇunā yutkāreṇa duścyavanena dhṛṣṇunā / tad indreṇa jayata tat sahadhvaṃ yudho nara iṣuhastena vṛṣṇā // sa iṣuhastaiḥ sa niṣaṅgibhir vaśī saꣳsraṣṭā sa yudha indro gaṇena / saꣳsṛṣṭajit somapā bāhuśardhy ūrdhvadhanvā pratihitābhir astā // bṛhaspate pari dīyā
2 rathena rakṣohāmitrāꣳ apabādhamānaḥ / prabhañjant senāḥ pramṛṇo yudhā jayann asmākam edhy avitā rathānām // gotrabhidaṃ govidaṃ vajrabāhuṃ jayantam ajma pramṛṇantam ojasā / imaꣳ sajātā anu vīrayadhvam indraꣳ sakhāyo 'nu saꣳ rabhadhvam // balavijñāya sthaviraḥ pravīraḥ sahasvān vājī sahamāna ugraḥ / abhivīro abhisatvā sahojā jaitram indra ratham ā tiṣṭha govit // abhi gotrāṇi sahasā gāhamāno 'dāyaḥ

3 vīraḥ śatamanyur indraḥ / duścyavanaḥ pṛtanāṣāḍ ayudhyo 'smākaꣳ senā avatu pra yutsu // indra āsāṃ netā bṛhaspatir dakṣiṇā yajñaḥ pura etu somaḥ / devasenānām abhibhañjatīnāṃ jayantīnām maruto yantv agre // indrasya vṛṣṇo varuṇasya rājña ādityānām marutāꣳ śardha ugram / mahāmanasām bhuvanacyavānāṃ ghoṣo devānāṃ jayatām ud asthāt // asmākam indraḥ samṛteṣu dhvajeṣv asmākaṃ yā iṣavas tā jayantu //
4 asmākaṃ vīrā uttare bhavantv asmān u devā avatā haveṣu // ud dharṣaya maghavann āyudhāny ut satvanām māmakānām mahāꣳsi / ud vṛtrahan vājināṃ vājināny ud rathānāṃ jayatām etu ghoṣaḥ // upa preta jayatā nara sthirā vaḥ santu bāhavaḥ / indro vaḥ śarma yacchatv anādhṛṣyā yathāsatha // avasṛṣṭā parā pata śaravye brahmasaꣳśitā / gacchāmitrān pra
5 viśa maiṣāṃ kaṃ canoc chiṣaḥ // marmāṇi te varmabhiś chādayāmi somas tvā rājāmṛtenābhi vastām / uror varīyo varivas te astu jayantaṃ tvām anu madantu devāḥ // yatra bāṇāḥ sampatanti kumārā viśikhā iva / indro nas tatra vṛtrahā viśvāhā śarma yacchatu //
4.6.5 anuvāka 5 agnisthāpanam
1 prācīm anu pradiśam prehi vidvān agner agne puroagnir bhaveha / viśvā āśā dīdyāno vi bhāhy ūrjaṃ no dhehi dvipade catuṣpade // kramadhvam agninā nākam ukhyaꣳ hasteṣu bibhrataḥ / divaḥ pṛṣṭhaꣳ suvar gatvā miśrā devebhir āddhvam // pṛthivyā aham ud antarikṣam āruham antarikṣād divam āruham / divo nākasya pṛṣṭhāt suvar jyotir agā
2 maham // suvar yanto nāpekṣanta ā dyāꣳ rohanti rodasī / yajñaṃ ye viśvatodhāraꣳ suvidvāꣳso vitenire // agne prehi prathamo devayatāṃ cakṣur devānām uta martyānām / iyakṣamāṇā bhṛgubhiḥ sajoṣāḥ suvar yantu yajamānāḥ svasti // naktoṣāsā samanasā virūpe dhāpayete śiśum ekaꣳ samīcī / dyāvā kṣāmā rukmo antar vibhāti devā agniṃ dhārayan draviṇodāḥ // agne sahasrākṣa
3 śatamūrdhañ chataṃ te prāṇāḥ sahasram apānāḥ / tvaꣳ sāhasrasya rāya īśiṣe tasmai te vidhema vājāya svāhā // suparṇo 'si garutmān pṛthivyāꣳ sīda pṛṣṭhe pṛthivyāḥ sīda bhāsāntarikṣam ā pṛṇa jyotiṣā divam ut tabhāna tejasā diśa ud dṛꣳha // ājuhvānaḥ supratīkaḥ purastād agne svāṃ yonim ā sīda sādhyā / asmint sadhasthe adhy uttarasmin viśve devāḥ
4 yajamānaś ca sīdata // preddho agne dīdihi puro no 'jasrayā sūrmyā yaviṣṭha / tvāꣳ śaśvanta upa yanti vājāḥ // vidhema te parame janmann agne vidhema stomair avare sadhasthe / yasmād yoner udārithā yaje tam pra tve havīꣳṣi juhure samiddhe // tāꣳ savitur vareṇyasya citrām āhaṃ vṛṇe sumatiṃ viśvajanyām / yām asya kaṇvo aduhat prapīnāꣳ sahasradhārām
5 payasā mahīṃ gām // sapta te agne samidhaḥ sapta jihvāḥ saptarṣayaḥ sapta dhāma priyāṇi / sapta hotrāḥ saptadhā tvā yajanti sapta yonīr ā pṛṇasvā ghṛtena // īdṛṅ cānyādṛṅ caitādṛṅ ca pratidṛṅ ca mitaś ca sammitaś ca sabharāḥ / śukrajyotiś ca citrajyotiś ca satyajyotiś ca jyotiṣmāꣳś ca satyaś cartapāś cātyaꣳhāḥ //
6 ṛtajic ca satyajic ca senajic ca suṣeṇaś cāntyamitraś ca dūreamitraś ca gaṇaḥ / ṛtaś ca satyaś ca dhruvaś ca dharuṇaś ca dhartā ca vidhartā ca vidhārayaḥ / īdṛkṣāsa etādṛkṣāsa ū ṣu ṇaḥ sadṛkṣāsaḥ pratisadṛkṣāsa etana / mitāsaś ca sammitāsaś ca na ūtaye sabharaso maruto yajñe asmin / indraṃ daivīr viśo maruto 'nuvartmāno yathendraṃ daivīr viśo maruto 'nuvartmāna evam imaṃ yajamānaṃ daivīś ca viśo mānuṣīś cānuvartmāno bhavantu //
4.6.6 anuvāka 6 aśvamedhe kavacasvīkārādi
1 jīmūtasyeva bhavati pratīkaṃ yad varmī yāti samadām upasthe / anāviddhayā tanuvā jaya tvaꣳ sa tvā varmaṇo mahimā pipartu // dhanvanā gā dhanvanājiṃ jayema dhanvanā tīvrāḥ samado jayema / dhanuḥ śatror apakāmaṃ kṛṇoti dhanvanā sarvāḥ pradiśo jayema // vakṣyantīved ā ganīganti karṇam priyaꣳ sakhāyam pariṣasvajānā / yoṣeva śiṅktevitatā'dhi dhanvan
2 jyā iyaꣳ samane pārayantī // te ācarantī samaneva yoṣā māteva putram bibhṛtām upasthe / apa śatrūn vidhyatāꣳ saṃvidāne ārtnī ime viṣphurantī amitrān // bahvīnām pitā bahur asya putraś ciścā kṛṇoti samanā'vagatya / iṣudhiḥ saṅkāḥ pṛtanāś ca sarvāḥ pṛṣṭhe ninaddho jayati prasūtaḥ // rathe tiṣṭhan nayati vājinaḥ puro yatrayatra kāmayate suṣārathiḥ / abhīśūnām mahimānam
3 panāyata manaḥ paścād anu yacchanti raśmayaḥ // tīvrān ghoṣān kṛṇvate vṛṣapāṇayo 'śvā rathebhiḥ saha vājayantaḥ / avakrāmantaḥ prapadair amitrān kṣiṇanti śatrūꣳr anapavyayantaḥ // rathavāhanaꣳ havir asya nāma yatrāyudhaṃ nihitam asya varma / tatrā ratham upa śagmaꣳ sadema viśvāhā vayaꣳ sumanasyamānāḥ // svāduṣaꣳsadaḥ pitaro vayodhāḥ kṛchreśritaḥ śaktīvanto gabhīrāḥ / citrasenā iṣubalā amṛdhrāḥ satovīrā uravo vrātasāhāḥ // brāhmaṇāsaḥ
4 pitaraḥ somyāsaḥ śive no dyāvāpṛthivī anehasā / pūṣā naḥ pātu duritād ṛtāvṛdho rakṣā mākir no aghaśaꣳsa īśata // suparṇaṃ vaste mṛgo asyā danto gobhiḥ saṃnaddhā patati prasūtā / yatrā naraḥ saṃ ca vi ca dravanti tatrāsmabhyam iṣavaḥ śarma yaꣳsan // ṛjīte pari vṛṅgdhi no 'śmā bhavatu nas tanūḥ / somo adhi bravītu no 'ditiḥ
5 śarma yacchatu // ā jaṅghanti sānv eṣāṃ jaghanāꣳ upa jighnate / aśvājani pracetaso 'śvānt samatsu codaya // ahir iva bhogaiḥ pary eti bāhuṃ jyāyā hetim paribādhamānaḥ / hastaghno viśvā vayunāni vidvān pumān pumāꣳsam pari pātu viśvataḥ // vanaspate vīḍvaṅgo hi bhūyā asmatsakhā prataraṇaḥ suvīraḥ / gobhiḥ saṃnaddho asi vīḍayasvā''sthātā te jayatu jetvāni // divaḥ pṛthivyāḥ pari
6 oja udbhṛtaṃ vanaspatibhyaḥ pary ābhṛtaꣳ sahaḥ / apām ojmānam pari gobhir āvṛtam indrasya vajraꣳ haviṣā rathaṃ yaja // indrasya vajro marutām anīkam mitrasya garbho varuṇasya nābhiḥ / semāṃ no havyadātiṃ juṣāṇo deva ratha prati havyā gṛbhāya // upa śvāsaya pṛthivīm uta dyām purutrā te manutāṃ viṣṭhitaṃ jagat / sa dundubhe sajūr indreṇa devair dūrāt
7 davīyo apa sedha śatrūn // ā krandaya balam ojo na ā dhā ni ṣṭanihi duritā bādhamānaḥ / apa protha dundubhe ducchunāꣳ ita indrasya muṣṭir asi vīḍayasva // ā'mūr aja pratyāvartayemāḥ ketumad dundubhir vāvadīti / sam aśvaparṇāś caranti no naro 'smākam indra rathino jayantu //
4.6.7 anuvāka 7 aśvastomīyā homāḥ
1 yad akrandaḥ prathamaṃ jāyamāna udyant samudrād uta vā purīṣāt / śyenasya pakṣā hariṇasya bāhū upastutyam mahi jātaṃ te arvan // yamena dattaṃ trita enam āyunag indra eṇam prathamo adhy atiṣṭhat / gandharvo asya raśanām agṛbhṇāt sūrād aśvaṃ vasavo nir ataṣṭa // asi yamo asy ādityo arvann asi trito guhyena vratena / asi somena samayā vipṛktaḥ

2 āhus te trīṇi divi bandhanāni // trīṇi ta āhur divi bandhanāni trīṇy apsu trīṇy antaḥ samudre / uteva me varuṇaś chantsy arvan yatrā ta āhuḥ paramaṃ janitram // imā te vājinn avamārjanānīmā śaphānāꣳ sanitur nidhānā / atrā te bhadrā raśanā apaśyam ṛtasya yā abhirakṣanti gopāḥ // ātmānaṃ te manasā''rād ajānām avo divā
3 patayantam pataṃgam / śiro apaśyam pathibhiḥ sugebhir areṇubhir jehamānam patatri // atrā te rūpam uttamam apaśyaṃ jigīṣamāṇam iṣa ā pade goḥ / yadā te marto anu bhogam ānaḍ ād id grasiṣṭha oṣadhīr ajīgaḥ // anu tvā ratho anu maryo arvann anu gāvo 'nu bhagaḥ kanīnām / anu vrātāsas tava sakhyam īyur anu devā mamire vīryam
4 te // hiraṇyaśṛṅgo 'yo asya pādā manojavā avara indra āsīt / devā id asya haviradyam āyan yo arvantam prathamo adhyatiṣṭhat // īrmāntāsaḥ silikamadhyamāsaḥ saꣳ śūraṇāso divyāso atyāḥ / haꣳsā iva śreṇiśo yatante yad ākṣiṣur divyam ajmam aśvāḥ // tava śarīram patayiṣṇv arvan tava cittaṃ vāta iva dhrajīmān / tava śṛṅgāṇi viṣṭhitā purutrāraṇyeṣu jarbhurāṇā caranti // upa
5 prāgāc chasanaṃ vājy arvā devadrīcā manasā dīdhyānaḥ / ajaḥ puro nīyate nābhir asyānu paścāt kavayo yanti rebhāḥ // upa prāgāt paramaṃ yat sadhastham arvāꣳ acchā pitaram mātaraṃ ca / adyā devāñ juṣṭatamo hi gamyā athā'' śāste dāśuṣe vāryāṇi //
4.6.8 anuvāka 8 aśvastomīyā homāḥ
1 mā no mitro varuṇo aryamāyur indra ṛbhukṣā marutaḥ pari khyan / yad vājino devajātasya sapteḥ pravakṣyāmo vidathe vīryāṇi // yan nirṇijā rekṇasā prāvṛtasya rātiṃ gṛbhītām mukhato nayanti / suprāṅ ajo memyad viśvarūpa indrāpūṣṇoḥ priyam apy eti pāthaḥ // eṣa chāgaḥ puro aśvena vājinā pūṣṇo bhāgo nīyate viśvadevyaḥ / abhipriyaṃ yat puroḍāśam arvatā tvaṣṭe
2 denaꣳ sauśravasāya jinvati yad dhaviṣyam ṛtuśo devayānaṃ trir mānuṣāḥ pary aśvaṃ nayanti / atrā pūṣṇaḥ prathamo bhāga eti yajñaṃ devebhyaḥ prativedayann ajaḥ // hotādhvaryur āvayā agnimindho grāvagrābha uta śaꣳstā suvipraḥ / tena yajñena svaraṃkṛtena sviṣṭena vakṣaṇā ā pṛṇadhvam // yūpavraskā uta ye yūpavāhāś caṣālaṃ ye aśvayūpāya takṣati / ye cārvate pacanaꣳ sambharanty uto
3 teṣām abhigūrtir na invatu // upa prāgāt suman me 'dhāyi manma devānām āśā upa vītapṛṣṭhaḥ / anv enaṃ viprā ṛṣayo madanti devānām puṣṭe cakṛmā subandhum // yad vājino dāma saṃdānaṃ arvato yā śīrṣaṇyā raśanā rajjur asya / yad vā ghāsya prabhṛtam āsye tṛṇaꣳ sarvā tā te api deveṣv astu // yad aśvasya kraviṣaḥ
4 makṣikāśa yad vā svarau svadhitau riptam asti / yad dhastayoḥ śamitur yan nakheṣu sarvā tā te api deveṣv astu // yad ūvadhyam udarasyāpavāti ya āmasya kraviṣo gandho asti / sukṛtā tac chamitāraḥ kṛṇvantūta medhaꣳ śṛtapākam pacantu // yat te gātrād agninā pacyamānād abhi śūlaṃ nihatasyāvadhāvati / mā tad bhūmyām ā śriṣan mā tṛṇeṣu devebhyas tad uśadbhyo rātam astu //
4.6.9 anuvāka 9 aśvastomīyā homāḥ
1 ye vājinam paripaśyanti pakvaṃ ya īm āhuḥ surabhir nir hareti / ye cārvato māꣳsabhikṣām upāsata uto teṣām abhigūrtir na invatu // yan nīkṣaṇam māꣳspacanyā ukhāyā yā pātrāṇi yūṣṇa āsecanāni / ūṣmaṇyāpidhānā carūṇām aṅkāḥ sūnāḥ pari bhūṣanty aśvam // nikramaṇaṃ niṣadanaṃ vivartanaṃ yac ca paḍbīśam arvataḥ / yac ca papau yac ca ghāsim
2 jaghāsa sarvā tā te api deveṣv astu // mā tvāgnir dhvanayid dhūmagandhir mokhā bhrājanty abhi vikta jaghriḥ / iṣṭaṃ vītam abhigūrtaṃ vaṣaṭkṛtaṃ taṃ devāsaḥ prati gṛbhṇanty aśvam // yad aśvāya vāsa upastṛṇanty adhīvāsaṃ yā hiraṇyāny asmai / saṃdānam arvantam paḍbīśam priyā deveṣv ā yāmayanti // yat te sāde mahasā śūkṛtasya pārṣṇiyā vā kaśayā
3 vā tutoda / sruceva tā haviṣo adhvareṣu sarvā tā te brahmaṇā sūdayāmi // catustriꣳśad vājino devabandhor vaṅkrīr aśvasya svadhitiḥ sam eti / achidrā gātrā vayunā kṛṇota paruṣparur anughuṣyā vi śasta // ekas tvaṣṭur aśvasyā viśastā dvā yantārā bhavatas tathartuḥ / yā te gātrāṇām ṛtuthā kṛṇomi tātā piṇḍānām pra juhomy agnau // mā tvā tapat
4 priya ātmāpiyantam mā svadhitis tanuva ā tiṣṭhipat te / mā te gṛdhnur aviśastātihāya chidrā gātrāṇy asinā mithū kaḥ // na vā uvetan mriyase na riṣyasi devāꣳ id eṣi pathibhiḥ sugebhiḥ / harī te yuñjā pṛṣatī abhūtām upāsthād vājī dhuri rāsabhasya // sugavyaṃ no vājī svaśviyam puꣳsaḥ putrāꣳ uta viśvāpuṣaꣳ rayim / anāgāstvaṃ no aditiḥ kṛṇotu kṣatraṃ no aśvo vanatāꣳ haviṣmān //
4.6.1 anuvāka

pariṣecanādimantrāḥ
1 aśmann ūrjam parvate śiśriyāṇāṃ vāte parjanye varuṇasya śuṣme / adbhya oṣadhībhyo vanaspatibhyo 'dhi sambhṛtāṃ tāṃ na iṣamūrjaṃ dhatta marutaḥ saꣳrarāṇāḥ //
aśmaꣳs te kṣud amuṃ te śug ṛcchatu yaṃ dviṣmaḥ
samudrasya tvā'vākayāgne pari vyayāmasi / pāvako asmabhyaꣳ śivo bhava //
himasya tvā jarāyuṇāgne pari vyayāmasi / pāvako asmabhyaꣳ śivo bhava //
upa
2 jmann upa vetase 'vattaraṃ nadīṣv ā / agne pittam apām asi //
maṇḍūki tābhir ā gahi semaṃ no yajñam / pāvakavarṇaꣳ śivaṃ kṛdhi //
pāvaka ā citayantyā kṛpā / kṣāman ruruca uṣaso na bhānunā //
tūrvan na yāmann etaśasya nū raṇa ā yo ghṛṇe / na tatṛṣāṇo ajaraḥ //
agne pāvaka rociṣā mandrayā deva jihvayā / ā devān
3 vakṣi yakṣi ca //
sa naḥ pāvaka dīdivo 'gne devāꣳ ihā vaha / upa yajñaꣳ haviś ca naḥ //
apām idaṃ nyayanaꣳ samudrasya niveśanam / anyaṃ te asmat tapantu hetayaḥ pāvako asmabhyaꣳ śivo bhava //
namas te harase śociṣe namas te astv arciṣe / anyaṃ te asmat tapantu hetayaḥ pāvako asmabhyaꣳ śivo bhava //
nṛṣade vaḍa
4 psuṣade vaḍ vanasade vaḍ barhiṣade vaṭ suvarvide vaṭ //
ye devā devānāṃ yajñiyā yajñiyānāꣳ saṃvatsarīṇam upa bhāgam āsate / ahutādo haviṣo yajñe asmint svayaṃ juhudhvam madhuno ghṛtasya //
ye devā deveṣv adhi devatvam āyan ye brahmaṇaḥ puraetāro asya / yebhyo narte pavate dhāma kiṃ cana na te divo na pṛthivyā adhi snuṣu //
prāṇadā
5 apānadā vyānadāś cakṣurdā varcodā varivodāḥ / anyaṃ te asmat tapantu hetayaḥ pāvako asmabhyaꣳ śivo bhava //
agnis tigmena śociṣā yaꣳsad viśvaṃ ny atriṇam / agnir no vaꣳsate rayim //
sainānīkena suvidatro asme yaṣṭā devāꣳ āyajiṣṭhaḥ svasti / adabdho gopā uta naḥ paraspā agne dyumad uta revad didīhi //
4.6.2 anuvāka

vaiśvakarmaṇahomau
1 ya imā viśvā bhuvanāni juhvad ṛṣir hotā niṣasādā pitā naḥ / sa āśiṣā draviṇam icchamānaḥ paramacchado vara ā viveśa //
viśvakarmā manasā yad vihāyā dhātā vidhātā paramota saṃdṛk / teṣām iṣṭāni sam iṣā madanti yatra saptarṣīn para ekam āhuḥ //
yo naḥ pitā janitā yo vidhātā yo naḥ sato abhy ā saj jajāna /
2 yo devānāṃ nāmadhā eka eva taꣳ sampraśnam bhuvanā yanty anyā //
ta āyajanta draviṇaꣳ sam asmā ṛṣayaḥ pūrve jaritāro na bhūnā / asūrtā sūrtā rajaso vimāne ye bhūtāni samakṛṇvann imāni //
na taṃ vidātha ya idaṃ jajānānyad yuṣmākam antaram bhavāti / nīhāreṇa prāvṛtā jalpyā cāsutṛpa ukthaśāsaś caranti //
paro divā para enā
3 pṛthivyā paro devebhir asurair guhā yat / kaꣳ svid garbhaṃ prathamaṃ dadhra āpo yatra devāḥ samagacchanta viśve //
tam id garbham prathamaṃ dadhra āpo yatra devāḥ samagacchanta viśve / ajasya nābhāv adhy ekam arpitam yasminn idaṃ viśvam bhuvanam adhi śritam //
viśvakarmā hy ajaniṣṭa deva ād id gandharvo abhavad dvitīyaḥ / tṛtīyaḥ pitā janitauṣadhīnā
4 mapāṃ garbhaṃ vyadadhāt purutrā //
cakṣuṣaḥ pitā manasā hi dhīro ghṛtam ene ajanan naṃnamāne / yaded antā adadṛꣳhanta pūrva ād id dyāvāpṛthivī aprathetām //
viśvataścakṣur uta viśvatomukho viśvatohasta uta viśvataspāt / sam bāhubhyāṃ namati sam patatrair dyāvāpṛthivī janayan deva ekaḥ //
kiꣳ svid āsīd adhiṣṭhānam ārambhaṇaṃ katamat svit kim āsīt / yadī bhūmiṃ janayan
5 viśvakarmā vi dyām aurṇon mahinā viśvacakṣāḥ //
kiꣳ svid vanaṃ ka u sa vṛkṣa āsīd yato dyāvāpṛthivī niṣṭatakṣuḥ / manīṣiṇo manasā pṛcchated u tad yad adhyatiṣṭhad bhuvanāni dhārayan //
yā te dhāmāni paramāṇi yāvamā yā madhyamā viśvakarmann utemā / śikṣā sakhibhyo haviṣi svadhāvaḥ svayaṃ yajasva tanuvaṃ juṣāṇaḥ //
vācas patiṃ viśvakarmāṇamūtaye
6 manoyujaṃ vāje adyā huvema / sa no nediṣṭhā havanāni joṣate viśvaśambhūr avase sādhukarmā //
viśvakarman haviṣā vāvṛdhānaḥ svayaṃ yajasva tanuvaṃ juṣāṇaḥ / muhyantv anye abhitaḥ sapatnā ihāsmākam maghavā sūrir astu //
viśvakarman haviṣā vardhanena trātāram indram akṛṇor avadhyam / tasmai viśaḥ samanamanta pūrvīr ayam ugro vihavyo yathāsat //
samudrāya vayunāya sindhūnām pataye namaḥ / nadīnāꣳ sarvāsām pitre juhutā viśvakarmaṇe viśvā'hāmartyaꣳ haviḥ //
4.6.3 anuvāka

agnipraṇayanam
1 ud enam uttarāṃ nayāgne ghṛtenā''huta / rāyas poṣeṇa saꣳ sṛja prajayā ca dhanena ca //
indremam pratarāṃ kṛdhi sajātānām asad vaśī / sam enaṃ varcasā sṛja devebhyo bhāgadhā asat //
yasya kurmo havir gṛhe tam agne vardhayā tvam / tasmai devā adhi bravann ayaṃ ca brahmaṇas patiḥ //
ud u tvā viśve devāḥ
2 agne bharantu cittibhiḥ / sa no bhava śivatamaḥ supratīko vibhāvasuḥ //
pañca diśo daivīr yajñam avantu devīr apāmatiṃ durmatim bādhamānāḥ / rāyas poṣe yajñapatim ābhajantīḥ //
rāyas poṣe adhi yajño asthāt samiddhe agnāv adhi māmahānaḥ / ukthapattra īḍyo gṛbhītas taptaṃ gharmam parigṛhyāyajanta //
ūrjā yad yajñam aśamanta devā daivyāya dhartre joṣṭre / devaśrīḥ śrīmaṇāḥ śatapayāḥ
3 parigṛhya devā yajñam āyan //
sūryaraśmir harikeśaḥ purastāt savitā jyotir ud ayāꣳ ajasram / tasya pūṣā prasavaṃ yāti devaḥ sampaśyan viśvā bhuvanāni gopāḥ //
devā devebhyo adhvaryanto asthur vītaꣳ śamitre śamitā yajadhyai / turīyo yajño yatra havyam eti tataḥ pāvakā āśiṣo no juṣantām //
vimāna eṣa divo madhya āsta āpaprivān rodasī antarikṣam / sa viśvācīr abhi
4 caṣṭe ghṛtācīr antarā pūrvam aparaṃ ca ketum //
ukṣā samudro aruṇaḥ suparṇaḥ pūrvasya yonim pitur ā viveśa / madhye divo nihitaḥ pṛśnir aśmā vi cakrame rajasaḥ pāty antau //
indraṃ viśvā avīvṛdhant samudravyacasaṃ giraḥ / rathītamaꣳ rathīnāṃ vājānāꣳ satpatim patim //
sumnahūr yajño devāꣳ ā ca vakṣad yakṣad agnir devo devāꣳ ā ca vakṣat /
vājasya mā prasavenodgrābheṇod agrabhīt / athā sapatnāꣳ indro me nigrābheṇādharāꣳ akaḥ //
udgrābhaṃ ca nigrābhaṃ ca brahma devā avīvṛdhan / athā sapatnān indrāgnī me viṣūcīnān vyasyatām //
4.6.4 anuvāka

apratirathasūktam
1 āśuḥ śiśāno vṛṣabho na yudhmo ghanāghanaḥ kṣobhaṇaś carṣaṇīnām / saṃkrandano 'nimiṣa ekavīraḥ śataꣳ senā ajayat sākam indraḥ //
saṃkrandanenānimiṣeṇa jiṣṇunā yutkāreṇa duścyavanena dhṛṣṇunā / tad indreṇa jayata tat sahadhvaṃ yudho nara iṣuhastena vṛṣṇā //
sa iṣuhastaiḥ sa niṣaṅgibhir vaśī saꣳsraṣṭā sa yudha indro gaṇena / saꣳsṛṣṭajit somapā bāhuśardhy ūrdhvadhanvā pratihitābhir astā //
bṛhaspate pari dīyā
2 rathena rakṣohāmitrāꣳ apabādhamānaḥ / prabhañjant senāḥ pramṛṇo yudhā jayann asmākam edhy avitā rathānām //
gotrabhidaṃ govidaṃ vajrabāhuṃ jayantam ajma pramṛṇantam ojasā / imaꣳ sajātā anu vīrayadhvam indraꣳ sakhāyo 'nu saꣳ rabhadhvam //
balavijñāya sthaviraḥ pravīraḥ sahasvān vājī sahamāna ugraḥ / abhivīro abhisatvā sahojā jaitram indra ratham ā tiṣṭha govit //
abhi gotrāṇi sahasā gāhamāno 'dāyaḥ
3 vīraḥ śatamanyur indraḥ / duścyavanaḥ pṛtanāṣāḍ ayudhyo 'smākaꣳ senā avatu pra yutsu //
indra āsāṃ netā bṛhaspatir dakṣiṇā yajñaḥ pura etu somaḥ / devasenānām abhibhañjatīnāṃ jayantīnām maruto yantv agre //
indrasya vṛṣṇo varuṇasya rājña ādityānām marutāꣳ śardha ugram / mahāmanasām bhuvanacyavānāṃ ghoṣo devānāṃ jayatām ud asthāt //
asmākam indraḥ samṛteṣu dhvajeṣv asmākaṃ yā iṣavas tā jayantu //
4 asmākaṃ vīrā uttare bhavantv asmān u devā avatā haveṣu //
ud dharṣaya maghavann āyudhāny ut satvanām māmakānām mahāꣳsi / ud vṛtrahan vājināṃ vājināny ud rathānāṃ jayatām etu ghoṣaḥ //
upa preta jayatā nara sthirā vaḥ santu bāhavaḥ / indro vaḥ śarma yacchatv anādhṛṣyā yathāsatha //
avasṛṣṭā parā pata śaravye brahmasaꣳśitā / gacchāmitrān pra
5 viśa maiṣāṃ kaṃ canoc chiṣaḥ //
marmāṇi te varmabhiś chādayāmi somas tvā rājāmṛtenābhi vastām / uror varīyo varivas te astu jayantaṃ tvām anu madantu devāḥ //
yatra bāṇāḥ sampatanti kumārā viśikhā iva / indro nas tatra vṛtrahā viśvāhā śarma yacchatu //
4.6.5 anuvāka

agnisthāpanam
1 prācīm anu pradiśam prehi vidvān agner agne puroagnir bhaveha / viśvā āśā dīdyāno vi bhāhy ūrjaṃ no dhehi dvipade catuṣpade //
kramadhvam agninā nākam ukhyaꣳ hasteṣu bibhrataḥ / divaḥ pṛṣṭhaꣳ suvar gatvā miśrā devebhir āddhvam //
pṛthivyā aham ud antarikṣam āruham antarikṣād divam āruham / divo nākasya pṛṣṭhāt suvar jyotir agā
2 maham //
suvar yanto nāpekṣanta ā dyāꣳ rohanti rodasī / yajñaṃ ye viśvatodhāraꣳ suvidvāꣳso vitenire //
agne prehi prathamo devayatāṃ cakṣur devānām uta martyānām / iyakṣamāṇā bhṛgubhiḥ sajoṣāḥ suvar yantu yajamānāḥ svasti //
naktoṣāsā samanasā virūpe dhāpayete śiśum ekaꣳ samīcī / dyāvā kṣāmā rukmo antar vibhāti devā agniṃ dhārayan draviṇodāḥ //
agne sahasrākṣa
3 śatamūrdhañ chataṃ te prāṇāḥ sahasram apānāḥ / tvaꣳ sāhasrasya rāya īśiṣe tasmai te vidhema vājāya svāhā //
suparṇo 'si garutmān pṛthivyāꣳ sīda pṛṣṭhe pṛthivyāḥ sīda bhāsāntarikṣam ā pṛṇa jyotiṣā divam ut tabhāna tejasā diśa ud dṛꣳha //
ājuhvānaḥ supratīkaḥ purastād agne svāṃ yonim ā sīda sādhyā / asmint sadhasthe adhy uttarasmin viśve devāḥ
4 yajamānaś ca sīdata //
preddho agne dīdihi puro no 'jasrayā sūrmyā yaviṣṭha / tvāꣳ śaśvanta upa yanti vājāḥ //
vidhema te parame janmann agne vidhema stomair avare sadhasthe / yasmād yoner udārithā yaje tam pra tve havīꣳṣi juhure samiddhe //
tāꣳ savitur vareṇyasya citrām āhaṃ vṛṇe sumatiṃ viśvajanyām / yām asya kaṇvo aduhat prapīnāꣳ sahasradhārām
5 payasā mahīṃ gām //
sapta te agne samidhaḥ sapta jihvāḥ saptarṣayaḥ sapta dhāma priyāṇi / sapta hotrāḥ saptadhā tvā yajanti sapta yonīr ā pṛṇasvā ghṛtena //
īdṛṅ cānyādṛṅ caitādṛṅ ca pratidṛṅ ca mitaś ca sammitaś ca sabharāḥ /
śukrajyotiś ca citrajyotiś ca satyajyotiś ca jyotiṣmāꣳś ca satyaś cartapāś cātyaꣳhāḥ //
6 ṛtajic ca satyajic ca senajic ca suṣeṇaś cāntyamitraś ca dūreamitraś ca gaṇaḥ /
ṛtaś ca satyaś ca dhruvaś ca dharuṇaś ca dhartā ca vidhartā ca vidhārayaḥ /
īdṛkṣāsa etādṛkṣāsa ū ṣu ṇaḥ sadṛkṣāsaḥ pratisadṛkṣāsa etana /
mitāsaś ca sammitāsaś ca na ūtaye sabharaso maruto yajñe asmin /
indraṃ daivīr viśo maruto 'nuvartmāno yathendraṃ daivīr viśo maruto 'nuvartmāna evam imaṃ yajamānaṃ daivīś ca viśo mānuṣīś cānuvartmāno bhavantu //
4.6.6 anuvāka

aśvamedhe kavacasvīkārādi
1 jīmūtasyeva bhavati pratīkaṃ yad varmī yāti samadām upasthe / anāviddhayā tanuvā jaya tvaꣳ sa tvā varmaṇo mahimā pipartu //
dhanvanā gā dhanvanājiṃ jayema dhanvanā tīvrāḥ samado jayema / dhanuḥ śatror apakāmaṃ kṛṇoti dhanvanā sarvāḥ pradiśo jayema //
vakṣyantīved ā ganīganti karṇam priyaꣳ sakhāyam pariṣasvajānā / yoṣeva śiṅktevitatā'dhi dhanvan
2 jyā iyaꣳ samane pārayantī //
te ācarantī samaneva yoṣā māteva putram bibhṛtām upasthe / apa śatrūn vidhyatāꣳ saṃvidāne ārtnī ime viṣphurantī amitrān //
bahvīnām pitā bahur asya putraś ciścā kṛṇoti samanā'vagatya / iṣudhiḥ saṅkāḥ pṛtanāś ca sarvāḥ pṛṣṭhe ninaddho jayati prasūtaḥ //
rathe tiṣṭhan nayati vājinaḥ puro yatrayatra kāmayate suṣārathiḥ / abhīśūnām mahimānam
3 panāyata manaḥ paścād anu yacchanti raśmayaḥ //
tīvrān ghoṣān kṛṇvate vṛṣapāṇayo 'śvā rathebhiḥ saha vājayantaḥ / avakrāmantaḥ prapadair amitrān kṣiṇanti śatrūꣳr anapavyayantaḥ //
rathavāhanaꣳ havir asya nāma yatrāyudhaṃ nihitam asya varma / tatrā ratham upa śagmaꣳ sadema viśvāhā vayaꣳ sumanasyamānāḥ //
svāduṣaꣳsadaḥ pitaro vayodhāḥ kṛchreśritaḥ śaktīvanto gabhīrāḥ / citrasenā iṣubalā amṛdhrāḥ satovīrā uravo vrātasāhāḥ //
brāhmaṇāsaḥ
4 pitaraḥ somyāsaḥ śive no dyāvāpṛthivī anehasā / pūṣā naḥ pātu duritād ṛtāvṛdho rakṣā mākir no aghaśaꣳsa īśata //
suparṇaṃ vaste mṛgo asyā danto gobhiḥ saṃnaddhā patati prasūtā / yatrā naraḥ saṃ ca vi ca dravanti tatrāsmabhyam iṣavaḥ śarma yaꣳsan //
ṛjīte pari vṛṅgdhi no 'śmā bhavatu nas tanūḥ / somo adhi bravītu no 'ditiḥ
5 śarma yacchatu //
ā jaṅghanti sānv eṣāṃ jaghanāꣳ upa jighnate / aśvājani pracetaso 'śvānt samatsu codaya //
ahir iva bhogaiḥ pary eti bāhuṃ jyāyā hetim paribādhamānaḥ / hastaghno viśvā vayunāni vidvān pumān pumāꣳsam pari pātu viśvataḥ //
vanaspate vīḍvaṅgo hi bhūyā asmatsakhā prataraṇaḥ suvīraḥ / gobhiḥ saṃnaddho asi vīḍayasvā''sthātā te jayatu jetvāni //
divaḥ pṛthivyāḥ pari
6 oja udbhṛtaṃ vanaspatibhyaḥ pary ābhṛtaꣳ sahaḥ / apām ojmānam pari gobhir āvṛtam indrasya vajraꣳ haviṣā rathaṃ yaja //
indrasya vajro marutām anīkam mitrasya garbho varuṇasya nābhiḥ / semāṃ no havyadātiṃ juṣāṇo deva ratha prati havyā gṛbhāya //
upa śvāsaya pṛthivīm uta dyām purutrā te manutāṃ viṣṭhitaṃ jagat / sa dundubhe sajūr indreṇa devair dūrāt
7 davīyo apa sedha śatrūn //
ā krandaya balam ojo na ā dhā ni ṣṭanihi duritā bādhamānaḥ / apa protha dundubhe ducchunāꣳ ita indrasya muṣṭir asi vīḍayasva //
ā'mūr aja pratyāvartayemāḥ ketumad dundubhir vāvadīti / sam aśvaparṇāś caranti no naro 'smākam indra rathino jayantu //
4.6.7 anuvāka

aśvastomīyā homāḥ
1 yad akrandaḥ prathamaṃ jāyamāna udyant samudrād uta vā purīṣāt / śyenasya pakṣā hariṇasya bāhū upastutyam mahi jātaṃ te arvan //
yamena dattaṃ trita enam āyunag indra eṇam prathamo adhy atiṣṭhat / gandharvo asya raśanām agṛbhṇāt sūrād aśvaṃ vasavo nir ataṣṭa //
asi yamo asy ādityo arvann asi trito guhyena vratena / asi somena samayā vipṛktaḥ
2 āhus te trīṇi divi bandhanāni //
trīṇi ta āhur divi bandhanāni trīṇy apsu trīṇy antaḥ samudre / uteva me varuṇaś chantsy arvan yatrā ta āhuḥ paramaṃ janitram //
imā te vājinn avamārjanānīmā śaphānāꣳ sanitur nidhānā / atrā te bhadrā raśanā apaśyam ṛtasya yā abhirakṣanti gopāḥ //
ātmānaṃ te manasā''rād ajānām avo divā
3 patayantam pataṃgam / śiro apaśyam pathibhiḥ sugebhir areṇubhir jehamānam patatri //
atrā te rūpam uttamam apaśyaṃ jigīṣamāṇam iṣa ā pade goḥ / yadā te marto anu bhogam ānaḍ ād id grasiṣṭha oṣadhīr ajīgaḥ //
anu tvā ratho anu maryo arvann anu gāvo 'nu bhagaḥ kanīnām / anu vrātāsas tava sakhyam īyur anu devā mamire vīryam
4 te //
hiraṇyaśṛṅgo 'yo asya pādā manojavā avara indra āsīt / devā id asya haviradyam āyan yo arvantam prathamo adhyatiṣṭhat //
īrmāntāsaḥ silikamadhyamāsaḥ saꣳ śūraṇāso divyāso atyāḥ / haꣳsā iva śreṇiśo yatante yad ākṣiṣur divyam ajmam aśvāḥ //
tava śarīram patayiṣṇv arvan tava cittaṃ vāta iva dhrajīmān / tava śṛṅgāṇi viṣṭhitā purutrāraṇyeṣu jarbhurāṇā caranti //
upa
5 prāgāc chasanaṃ vājy arvā devadrīcā manasā dīdhyānaḥ / ajaḥ puro nīyate nābhir asyānu paścāt kavayo yanti rebhāḥ //
upa prāgāt paramaṃ yat sadhastham arvāꣳ acchā pitaram mātaraṃ ca / adyā devāñ juṣṭatamo hi gamyā athā'' śāste dāśuṣe vāryāṇi //
4.6.8 anuvāka

aśvastomīyā homāḥ
1 mā no mitro varuṇo aryamāyur indra ṛbhukṣā marutaḥ pari khyan / yad vājino devajātasya sapteḥ pravakṣyāmo vidathe vīryāṇi //
yan nirṇijā rekṇasā prāvṛtasya rātiṃ gṛbhītām mukhato nayanti / suprāṅ ajo memyad viśvarūpa indrāpūṣṇoḥ priyam apy eti pāthaḥ //
eṣa chāgaḥ puro aśvena vājinā pūṣṇo bhāgo nīyate viśvadevyaḥ / abhipriyaṃ yat puroḍāśam arvatā tvaṣṭe
2 denaꣳ sauśravasāya jinvati
yad dhaviṣyam ṛtuśo devayānaṃ trir mānuṣāḥ pary aśvaṃ nayanti / atrā pūṣṇaḥ prathamo bhāga eti yajñaṃ devebhyaḥ prativedayann ajaḥ //
hotādhvaryur āvayā agnimindho grāvagrābha uta śaꣳstā suvipraḥ / tena yajñena svaraṃkṛtena sviṣṭena vakṣaṇā ā pṛṇadhvam //
yūpavraskā uta ye yūpavāhāś caṣālaṃ ye aśvayūpāya takṣati / ye cārvate pacanaꣳ sambharanty uto
3 teṣām abhigūrtir na invatu //
upa prāgāt suman me 'dhāyi manma devānām āśā upa vītapṛṣṭhaḥ / anv enaṃ viprā ṛṣayo madanti devānām puṣṭe cakṛmā subandhum //
yad vājino dāma saṃdānaṃ arvato yā śīrṣaṇyā raśanā rajjur asya / yad vā ghāsya prabhṛtam āsye tṛṇaꣳ sarvā tā te api deveṣv astu //
yad aśvasya kraviṣaḥ
4 makṣikāśa yad vā svarau svadhitau riptam asti / yad dhastayoḥ śamitur yan nakheṣu sarvā tā te api deveṣv astu //
yad ūvadhyam udarasyāpavāti ya āmasya kraviṣo gandho asti / sukṛtā tac chamitāraḥ kṛṇvantūta medhaꣳ śṛtapākam pacantu //
yat te gātrād agninā pacyamānād abhi śūlaṃ nihatasyāvadhāvati / mā tad bhūmyām ā śriṣan mā tṛṇeṣu devebhyas tad uśadbhyo rātam astu //
4.6.9 anuvāka

aśvastomīyā homāḥ
1 ye vājinam paripaśyanti pakvaṃ ya īm āhuḥ surabhir nir hareti / ye cārvato māꣳsabhikṣām upāsata uto teṣām abhigūrtir na invatu //
yan nīkṣaṇam māꣳspacanyā ukhāyā yā pātrāṇi yūṣṇa āsecanāni / ūṣmaṇyāpidhānā carūṇām aṅkāḥ sūnāḥ pari bhūṣanty aśvam //
nikramaṇaṃ niṣadanaṃ vivartanaṃ yac ca paḍbīśam arvataḥ / yac ca papau yac ca ghāsim
2 jaghāsa sarvā tā te api deveṣv astu //
mā tvāgnir dhvanayid dhūmagandhir mokhā bhrājanty abhi vikta jaghriḥ / iṣṭaṃ vītam abhigūrtaṃ vaṣaṭkṛtaṃ taṃ devāsaḥ prati gṛbhṇanty aśvam //
yad aśvāya vāsa upastṛṇanty adhīvāsaṃ yā hiraṇyāny asmai / saṃdānam arvantam paḍbīśam priyā deveṣv ā yāmayanti //
yat te sāde mahasā śūkṛtasya pārṣṇiyā vā kaśayā
3 vā tutoda / sruceva tā haviṣo adhvareṣu sarvā tā te brahmaṇā sūdayāmi //
catustriꣳśad vājino devabandhor vaṅkrīr aśvasya svadhitiḥ sam eti / achidrā gātrā vayunā kṛṇota paruṣparur anughuṣyā vi śasta //
ekas tvaṣṭur aśvasyā viśastā dvā yantārā bhavatas tathartuḥ / yā te gātrāṇām ṛtuthā kṛṇomi tātā piṇḍānām pra juhomy agnau //
mā tvā tapat
4 priya ātmāpiyantam mā svadhitis tanuva ā tiṣṭhipat te / mā te gṛdhnur aviśastātihāya chidrā gātrāṇy asinā mithū kaḥ //
na vā uvetan mriyase na riṣyasi devāꣳ id eṣi pathibhiḥ sugebhiḥ / harī te yuñjā pṛṣatī abhūtām upāsthād vājī dhuri rāsabhasya //
sugavyaṃ no vājī svaśviyam puꣳsaḥ putrāꣳ uta viśvāpuṣaꣳ rayim / anāgāstvaṃ no aditiḥ kṛṇotu kṣatraṃ no aśvo vanatāꣳ haviṣmān //