Taittiriya Samhita · Chapter 3.3

3.3 prapāṭhaka:

3.3.1 anuvāka 1 atigrāhya mantrāḥ
1 agne tejasvin tejasvī tvaṃ deveṣu bhūyās tejasvantam mām āyuṣmantaṃ varcasvantam manuṣyeṣu kuru dīkṣāyai ca tvā tapasaś ca tejase juhomi tejovid asi tejo mā mā hāsīn mā'haṃ tejo hāsiṣam mā māṃ tejo hāsīt / indraujasvinn ojasvī tvaṃ deveṣu bhūyā ojasvantam mām āyuṣmantaṃ varcasvantam manuṣyeṣu kuru brahmaṇaś ca tvā kṣatrasya ca
2 ojase juhomi / ojovid asy ojo mā mā hāsīn mā'ham ojo hāsiṣam mā mām ojo hāsīt sūrya bhrājasvin bhrājasvī tvaṃ deveṣu bhūyā bhrājasvantam mām āyuṣmantaṃ varcasvantam manuṣyeṣu kuru vāyoś ca tvāpāṃ ca bhrājase juhomi suvarvid asi suvar mā mā hāsīn mā'haꣳ suvar hāsiṣam mā māꣳ suvar hāsīt /
mayi medhām mayi prajām mayy agnis tejo dadhātu mayi medhām mayi prajām mayīndra indriyaṃ dadhātu mayi medhām mayi prajām mayi sūryo bhrājo dadhātu //
3.3.2 anuvāka 2 stotropākaraṇapratigarāṅgamantrāḥ
1 vāyur hiṃkartā'gniḥ prastotā prajāpatiḥ sāma bṛhaspatir udgātā viśve devā upagātāro marutaḥ pratihartāra indro nidhanaṃ te devāḥ prāṇabhṛtaḥ prāṇam mayi dadhatu /
etad vai sarvam adhvaryur upākurvann udgātṛbhya upākaroti te devāḥ prāṇabhṛtaḥ prāṇam mayi dadhatv ity āhaitad eva sarvam ātman dhatte / iḍā devahūr manur yajñanīḥ / bṛhaspatir ukthāmadāni śaꣳsiṣat / viśve devāḥ
2 sūktavācaḥ / pṛthivi mātar mā mā hiꣳsīḥ / madhu maniṣye madhu janiṣye madhu vakṣyāmi madhu vadiṣyāmi madhumatīṃ devebhyo vācam udyāsaꣳ śuśrūṣeṇyām manuṣyebhyas tam mā devā avantu śobhāyai pitaro 'nu madantu //
3.3.3 anuvāka 3 adābhyāṃśugraha mantrāḥ
1 vasavas tvā pra vṛhantu gāyatreṇa chandasāgneḥ priyam pātha upehi rudrās tvā pra vṛhantu traiṣṭubhena chandasendrasya priyam pātha upehi / ādityās tvā pra vṛhantu jāgatena chandasā viśveṣāṃ devānām priyam pātha upehi
māndāsu te śukra śukram ā dhūnomi bhandanāsu kotanāsu nūtanāsu reśīṣu meṣīṣu vāśīṣu viśvabhṛtsu mādhvīṣu kakuhāsu śakvarīṣu
2 śukrāsu te śukra śukram ā dhūnomi śukraṃ te śukreṇa gṛhṇāmy ahno rūpeṇa sūryasya raśmibhiḥ / ā'sminn ugrā acucyavur divo dhārā asaścata kakuhaꣳ rūpaṃ vṛṣabhasya rocate bṛhat somaḥ somasya purogāḥ śukraḥ śukrasya purogāḥ /
yat te somādābhyaṃ nāma jāgṛvi tasmai te soma somāya svāhā / uśik tvaṃ deva soma gāyatreṇa chandasā'gneḥ
3 priyam pātho apīhi vaśī tvaṃ deva soma traiṣṭubhena chandasendrasya priyam pātho apīhi / asmatsakhā tvaṃ deva soma jāgatena chandasā viśveṣāṃ devānām priyam pātho apīhi / ā naḥ prāṇa etu parāvata āntarikṣād divas pari / āyuḥ pṛthivyā adhy amṛtam asi prāṇāya tvā / indrāgnī me varcaḥ kṛṇutāṃ varcaḥ somo bṛhaspatiḥ / varco me viśve devā varco me dhattam aśvinā // dadhanve vā yad īm anu vocad brahmāṇi ver u tat / pari viśvāni kāvyā nemiś cakram ivābhavat //
3.3.4 anuvāka 4 adābhyāṃśugrahamantrāṇāṃ brāhmaṇam
1 etad vā apāṃ nāmadheyaṃ guhyaṃ yad ādhāvāḥ / māndāsu te śukra śukram ā dhūnomīty āha / apām eva nāmadheyena guhyena divo vṛṣṭim ava runddhe śukraṃ te śukreṇa gṛhṇāmīty āha / etad vā ahno rūpaṃ yad rātriḥ sūryasya raśmayo vṛṣṭyā īśate / ahna eva rūpeṇa sūryasya raśmibhir divo vṛṣṭiṃ cyāvayati / ā'sminn ugrāḥ
2 acucyavur ity āha yathāyajur evaitat kakuhaꣳ rūpaṃ vṛṣabhasya rocate bṛhad ity āha / etad vā asya kakuhaꣳ rūpaṃ yad vṛṣṭiḥ / rūpeṇaiva vṛṣṭim ava runddhe yat te somādābhyaṃ nāma jāgṛvīty āha / eṣa ha vai haviṣā havir yajati yo 'dābhyaṃ gṛhītvā somāya juhoti parā vā etasyāyuḥ prāṇa eti
3 yo 'ꣳśuṃ gṛhṇāti / ā naḥ prāṇa etu parāvata ity āha / āyur eva prāṇam ātman dhatte / amṛtam asi prāṇāya tveti hiraṇyam abhi vyaniti / amṛtaṃ vai hiraṇyam āyuḥ prāṇaḥ / amṛtenaivāyur ātman dhatte śatamānam bhavati śatāyuḥ puruṣaḥ śatendriyaḥ / āyuṣy evendriye prati tiṣṭhati / apa upa spṛśati bheṣajaṃ vā āpaḥ / bheṣajam eva kurute //
3.3.5 anuvāka 5 dvādaśāhe pṛśnigrahāḥ
1 vāyur asi prāṇo nāma savitur ādhipatye 'pānam me dāḥ / cakṣur asi śrotraṃ nāma dhātur ādhipatya āyur me dāḥ / rūpam asi varṇo nāma bṛhaspater ādhipatye prajām me dāḥ / ṛtam asi satyaṃ nāmendrasyādhipatye kṣatram me dāḥ / bhūtam asi bhavyaṃ nāma pitṛṇām ādhipatye 'pām oṣadhīnāṃ garbhaṃ dhāḥ / ṛtasya tvā vyomane / ṛtasya
2 tvā vibhūmane / ṛtasya tvā vidharmaṇe / ṛtasya tvā satyāya / ṛtasya tvā jyotiṣe prajāpatir virājam apaśyat tayā bhūtaṃ ca bhavyaṃ cāsṛjata tām ṛṣibhyas tiro 'dadhāt tāṃ jamadagnis tapasā'paśyat tayā vai sa pṛśnīn kāmān asṛjata tat pṛśnīnām pṛśnitvam / yat pṛśnayo gṛhyante pṛśnīn eva taiḥ kāmān yajamāno 'va runddhe vāyur asi prāṇaḥ
3 nāmety āha prāṇāpānāv evāva runddhe cakṣur asi śrotraṃ nāmety āhā''yur evāva runddhe rūpam asi varṇo nāmety āha prajām evāva runddhe / ṛtam asi satyaṃ nāmety āha kṣatram evāva runddhe bhūtam asi bhavyaṃ nāmety āha paśavo vā apām oṣadhīnāṃ garbhaḥ paśūn eva
4 ava runddhe / etāvad vai puruṣam paritas tad evāva runddhe / ṛtasya tvā vyomana ity āheyaṃ vā ṛtasya vyomemām evābhi jayati / ṛtasya tvā vibhūmana ity āhāntarikṣam vā ṛtasya vibhūmāntarikṣam evābhi jayati / ṛtasya tvā vidharmaṇa ity āha dyaur vā ṛtasya vidharma divam evābhi jayati / ṛtasya
5 tvā satyāyety āha diśo vā ṛtasya satyaṃ diśa evābhi jayati / ṛtasya tvā jyotiṣa ity āha suvargo vai loka ṛtasya jyotiḥ suvargam eva lokam abhi jayati / etāvanto vai devalokās tān evābhi jayati daśa sam padyante daśākṣarā virāḍ annaṃ virāḍ virājy evānnādye prati tiṣṭhati //
3.3.6 anuvāka 6 gavāmayane paraḥsaṃjñakā atigrāhyāḥ
1 devā vai yad yajñena nāvārundhata tat parair avārundhata tat parāṇām paratvam / yat pare gṛhyante yad eva yajñena nāvarunddhe tasyāvaruddhyai yam prathamaṃ gṛhṇātīmam eva tena lokam abhi jayati yaṃ dvitīyam antarikṣaṃ tena yaṃ tṛtīyam amum eva tena lokam abhi jayati yad ete gṛhyanta eṣāṃ lokānām abhijityai /
2 uttareṣv ahaḥsv amuto 'rvāñco gṛhyante / abhijityaivemām̐llokān punar imaṃ lokam pratyavarohanti yat pūrveṣv ahaḥsv itaḥ parāñco gṛhyante tasmād itaḥ parāñca ime lokāḥ / yad uttareṣv ahaḥsv amuto 'rvāñco gṛhyante tasmād amuto 'rvāñca ime lokās tasmād ayātayāmno lokān manuṣyā upa jīvanti brahmavādino vadanti kasmāt satyād adbhya oṣadhayaḥ sam bhavanty oṣadhayaḥ

3 manuṣyāṇām annam prajāpatim prajā anu pra jāyanta iti parān anv iti brūyāt / yad gṛhṇāti / adbhyas tvauṣadhībhyo gṛhṇāmīti tasmād adbhya oṣadhayaḥ sam bhavanti yad gṛhṇāti / oṣadhībhyas tvā prajābhyo gṛhṇāmīti tasmād oṣadhayo manuṣyāṇām annam / yad gṛhṇāti prajābhyas tvā prajāpataye gṛhṇāmīti tasmāt prajāpatim prajā anu pra jāyante //
3.3.7 anuvāka 7 āśrāvayetyādiḥ mantravidhiḥ
1 prajāpatir devāsurān asṛjata tad anu yajño 'sṛjyata yajñaṃ chandāꣳsi te viṣvañco vyakrāman / so 'surān anu yajño 'pākrāmad yajñaṃ chandāꣳsi te devā amanyanta / amī vā idam abhūvan yad vayaꣳ sma iti te prajāpatim upādhāvan / so 'bravīt prajāpatiḥ / chandasāṃ vīryam ādāya tad vaḥ pra dāsyāmīti sa chandasāṃ vīryam
2 ādāya tad ebhyaḥ prāyacchat tad anu chandāꣳsy apākrāmañ chandāꣳsi yajñas tato devā abhavan parāsurāḥ / ya evaṃ chandasāṃ vīryaṃ vedā śrāvayāstu śrauṣaḍ yaja ye yajamāhe vaṣaṭkāro bhavaty ātmanā parā'sya bhrātṛvyo bhavati brahmavādino vadanti kasmai kam adhvaryur ā śrāvayatīti chandasāṃ vīryāyeti brūyāt / etad vai
3 chandasāṃ vīryam ā śrāvayāstu śrauṣaḍ yaja ye yajāmahe vaṣaṭkāraḥ / ya evaṃ veda savīryair eva chandobhir arcati yat kiṃ cārcati yad indro vṛtram ahann amedhyaṃ tad yad yatīn apāvapad amedhyaṃ tad atha kasmād aindro yajña ā saꣳsthātor ity āhuḥ / indrasya vā eṣā yajñiyā tanūr yad yajñas tām eva tad yajanti ya evaṃ vedopainaṃ yajño namati //
3.3.8 anuvāka 8 avabhṛthāṅgahomādi
1 āyurdā agne haviṣo juṣāṇo ghṛtapratīko ghṛtayonir edhi / ghṛtam pītvā madhu cāru gavyam piteva putram abhi rakṣatād imam // ā vṛścyate vā etad yajamāno 'gnibhyāṃ yad enayoḥ śṛtaṃkṛtyāthānyatrāvabhṛtham avaiti / āyurdā agne haviṣo juṣāṇa ity avabhṛtham avaiṣyañ juhuyād āhutyaivainau śamayati nārtim ārchati yajamānaḥ / yat kusīdam
2 apratīttam mayi yena yamasya balinā carāmi / ihaiva san niravadaye tad etat tad agne anṛṇo bhavāmi // viśvalopa viśvadāvasya tvā''sañ juhomy agdhād eko 'hutād ekaḥ samasanād ekaḥ / te naḥ kṛṇvantu bheṣajaꣳ sadaḥ saho vareṇyam // ayaṃ no nabhasā puraḥ saꣳsphāno abhi rakṣatu / gṛhāṇām asamartyai bahavo no gṛhā asan //
sa tvaṃ naḥ
3 nabhasas pata ūrjaṃ no dhehi bhadrayā / punar no naṣṭam ā kṛdhi punar no rayim ā kṛdhi deva saꣳsphāna sahasrapoṣasyeśiṣe sa no rāsvājyāniꣳ rāyas poṣaꣳ suvīraꣳ saṃvatsarīṇāꣳ svastim // agnir vāva yama iyaṃ yamī kusīdaṃ vā etad yamasya yajamāna ā datte yad oṣadhībhir vediꣳ stṛṇāti yad anupauṣya prayāyād grīvabaddham enam
4 amuṣmim̐ loke nenīyeran yat kusīdam apratīttam mayīty upauṣatīhaiva san yamaṃ kusīdaṃ niravadāyānṛṇaḥ suvargaṃ lokam eti yadi miśram iva cared añjalinā saktūn pradāvye juhuyāt / eṣa vā agnir vaiśvānaro yat pradāvyaḥ sa evainaꣳ svadayati / ahnāṃ vidhānyām ekāṣṭakāyām apūpaṃ catuḥśarāvam paktvā prātar etena kakṣam upauṣet / yadi
5 dahati puṇyasamam bhavati yadi na dahati pāpasamam etena ha sma vā ṛṣayaḥ purā vijñānena dīrghasattram upa yanti yo vā upadraṣṭāram upaśrotāram anukhyātāraṃ vidvān yajate sam amuṣmim̐ loka iṣṭāpūrtena gacchate / agnir vā upadraṣṭā vāyur upaśrotā''dityo 'nukhyātā tān ya evaṃ vidvān yajate sam amuṣmim̐ loka iṣṭāpūrtena gacchate / ayaṃ no nabhasā puraḥ
6 itya āhāgnir vai nabhasā puro 'gnim eva tad āha / etan me gopāyeti sa tvaṃ no nabhasas pata ity āha vāyur vai nabhasas patir vāyum eva tad āha etan me gopāyeti deva saꣳsphānety āha asau vā ādityo devaḥ saꣳsphāna ādityam eva tad āha etan me gopāyeti //
3.3.9 anuvāka 9 jīrṇavṛṣālambhaḥ
1 etaṃ yuvānam pari vo dadāmi tena krīḍantīś carata priyeṇa / mā naḥ śāpta januṣā subhāgā rāyas poṣeṇa sam iṣā madema // namo mahimna uta cakṣuṣe te marutām pitas tad ahaṃ gṛṇāmi / anu manyasva suyajā yajāma juṣṭaṃ devānām idam astu havyam // devānām eṣa upanāha āsīd apāṃ garbha oṣadhīṣu nyaktaḥ / somasya drapsam avṛṇīta pūṣā
2 bṛhann adrir abhavat tad eṣām // pitā vatsānām patir aghniyānām atho pitā mahatāṃ gargarāṇām / vatso jarāyu pratidhuk pīyūṣa āmikṣā mastu ghṛtam asya retaḥ // tvāṃ gāvo 'vṛṇata rājyāya tvāꣳ havanta marutaḥ svarkāḥ / varṣman kṣatrasya kakubhi śiśriyāṇas tato na ugro vi bhajā vasūni // vyṛddhena vā eṣa paśunā yajate yasyaitāni na kriyanta eṣa ha tvai samṛddhena yajate yasyaitāni kriyante //
3.3.10 anuvāka 10 pāśukaṃ garbhaprāyaścittam
1 sūryo devo diviṣadbhyo dhātā kṣatrāya vāyuḥ prajābhyaḥ / bṛhaspatis tvā prajāpataye jyotiṣmatīṃ juhotu // yasyās te harito garbho 'tho yonir hiraṇyayī / aṅgāny ahrutā yasyai tāṃ devaiḥ sam ajīgamam // ā vartana vartaya ni nivartana vartayendra nardabuda / bhūmyāś catasraḥ pradiśas tābhir ā vartayā punaḥ // vi te bhinadmi takarīṃ vi yoniṃ vi gavīnyau / vi
2 mātaraṃ ca putraṃ ca vi garbhaṃ ca jarāyu ca / bahis te astu bāl iti / urudrapso viśvarūpa induḥ pavamāno dhīra ānañja garbham ekapadī dvipadī tripadī catuṣpadī pañcapadī ṣaṭpadī saptapady aṣṭāpadī bhuvanānu prathatāꣳ svāhā mahī dyauḥ pṛthivī ca na imaṃ yajñam mimikṣatām / pipṛtāṃ no bharīmabhiḥ //
3.3.11 anuvāka 11 kāmyeṣṭiyājyāpuronuvākyāḥ
1 idaṃ vām āsye haviḥ priyam indrābṛhaspatī / uktham madaś ca śasyate // ayaṃ vām pari ṣicyate soma indrābṛhaspatī / cārur madāya pītaye // asme indrābṛhaspatī rayiṃ dhattaꣳ śatagvinam / aśvāvantaꣳ sahasriṇam // bṛhaspatir naḥ pari pātu paścād utottarasmād adharād aghāyoḥ / indraḥ purastād uta madhyato naḥ sakhā sakhibhyo varivaḥ kṛṇotu // vi te viṣvag vātajūtāso agne bhāmāsaḥ
2 śuce śucayaś caranti / tuvimrakṣāso divyā navagvā vanā vananti dhṛṣatā rujantaḥ // tvām agne mānuṣīr īḍate viśo hotrāvidaṃ viviciꣳ ratnadhātamam / guhā santaꣳ subhaga viśvadarśataṃ tuviṣmaṇasaꣳ suyajaṃ ghṛtaśriyam // dhātā dadātu no rayim īśāno jagatas patiḥ / sa naḥ pūrṇena vāvanat // dhātā prajāyā uta rāya īśe dhātedaṃ viśvam bhuvanaṃ jajāna / dhātā putraṃ yajamānāya dātā
3 tasmā u havyaṃ ghṛtavad vidhema // dhātā dadātu no rayim prācīṃ jīvātum akṣitām / vayaṃ devasya dhīmahi sumatiꣳ satyarādhasaḥ // dhātā dadātu dāśuṣe vasūni prajākāmāya mīḍhuṣe duroṇe / tasmai devā amṛtāḥ saṃ vyayantāṃ viśve devāso aditiḥ sajoṣāḥ // anu no 'dyānumatir yajñaṃ deveṣu manyatām / agniś ca havyavāhano bhavatāṃ dāśuṣe mayaḥ // anv id anumate tvam
4 manyāsai śaṃ ca naḥ kṛdhi / kratve dakṣāya no hinu pra ṇa āyūꣳṣi tāriṣaḥ // anu manyatām anumanyamānā prajāvantaꣳ rayim akṣīyamāṇam / tasyai vayaꣳ heḍasi mā'pi bhūma sā no devī suhavā śarma yacchatu // yasyām idam pradiśi yad virocate 'numatim prati bhūṣanty āyavaḥ / yasyā upastha urv antarikṣaꣳ sā no devī suhavā śarma yacchatu //

5 rākām ahaꣳ suhavāꣳ suṣṭutī huve śṛṇotu naḥ subhagā bodhatu tmanā / sīvyatv apaḥ sūcyāchidyamānayā dadātu vīraꣳ śatadāyam ukthyam // yās te rāke sumatayaḥ supeśaso yābhir dadāsi dāśuṣe vasūni / tābhir no adya sumanā upāgahi sahasrapoṣaꣳ subhage rarāṇā // sinīvāli yā supāṇiḥ / kuhūm ahaꣳ subhagāṃ vidmanāpasam asmin yajñe suhavāṃ johavīmi / sā no dadātu śravaṇam pitṛṇāṃ tasyās te devi haviṣā vidhema // kuhūr devānām amṛtasya patnī havyā no asya haviṣaś ciketu / saṃ dāśuṣe kiratu bhūri vāmaꣳ rāyas poṣaṃ cikituṣe dadhātu //
3.3.1 anuvāka

atigrāhya mantrāḥ

agne tejasvin tejasvī tvaṃ deveṣu bhūyās tejasvantam mām āyuṣmantaṃ varcasvantam manuṣyeṣu kuru dīkṣāyai ca tvā tapasaś ca tejase juhomi
tejovid asi tejo mā mā hāsīn mā'haṃ tejo hāsiṣam mā māṃ tejo hāsīt /
indraujasvinn ojasvī tvaṃ deveṣu bhūyā ojasvantam mām āyuṣmantaṃ varcasvantam manuṣyeṣu kuru brahmaṇaś ca tvā kṣatrasya ca

ojase juhomi /
ojovid asy ojo mā mā hāsīn mā'ham ojo hāsiṣam mā mām ojo hāsīt
sūrya bhrājasvin bhrājasvī tvaṃ deveṣu bhūyā bhrājasvantam mām āyuṣmantaṃ varcasvantam manuṣyeṣu kuru vāyoś ca tvāpāṃ ca bhrājase juhomi
suvarvid asi suvar mā mā hāsīn mā'haꣳ suvar hāsiṣam mā māꣳ suvar hāsīt /
mayi medhām mayi prajām mayy agnis tejo dadhātu mayi medhām mayi prajām mayīndra indriyaṃ dadhātu mayi medhām mayi prajām mayi sūryo bhrājo dadhātu //
3.3.2 anuvāka

stotropākaraṇapratigarāṅgamantrāḥ

vāyur hiṃkartā'gniḥ prastotā prajāpatiḥ sāma bṛhaspatir udgātā viśve devā upagātāro marutaḥ pratihartāra indro nidhanaṃ te devāḥ prāṇabhṛtaḥ prāṇam mayi dadhatu /
etad vai sarvam adhvaryur upākurvann udgātṛbhya upākaroti te devāḥ prāṇabhṛtaḥ prāṇam mayi dadhatv ity āhaitad eva sarvam ātman dhatte /
iḍā devahūr manur yajñanīḥ /
bṛhaspatir ukthāmadāni śaꣳsiṣat /
viśve devāḥ

sūktavācaḥ /
pṛthivi mātar mā mā hiꣳsīḥ /
madhu maniṣye madhu janiṣye madhu vakṣyāmi madhu vadiṣyāmi madhumatīṃ devebhyo vācam udyāsaꣳ śuśrūṣeṇyām manuṣyebhyas
tam mā devā avantu śobhāyai pitaro 'nu madantu //
3.3.3 anuvāka

adābhyāṃśugraha mantrāḥ

vasavas tvā pra vṛhantu gāyatreṇa chandasāgneḥ priyam pātha upehi
rudrās tvā pra vṛhantu traiṣṭubhena chandasendrasya priyam pātha upehi /
ādityās tvā pra vṛhantu jāgatena chandasā viśveṣāṃ devānām priyam pātha upehi
māndāsu te śukra śukram ā dhūnomi
bhandanāsu
kotanāsu
nūtanāsu
reśīṣu
meṣīṣu
vāśīṣu
viśvabhṛtsu
mādhvīṣu
kakuhāsu
śakvarīṣu

śukrāsu te śukra śukram ā dhūnomi
śukraṃ te śukreṇa gṛhṇāmy ahno rūpeṇa sūryasya raśmibhiḥ /
ā'sminn ugrā acucyavur divo dhārā asaścata
kakuhaꣳ rūpaṃ vṛṣabhasya rocate bṛhat somaḥ somasya purogāḥ śukraḥ śukrasya purogāḥ /
yat te somādābhyaṃ nāma jāgṛvi tasmai te soma somāya svāhā /
uśik tvaṃ deva soma gāyatreṇa chandasā'gneḥ

priyam pātho apīhi
vaśī tvaṃ deva soma traiṣṭubhena chandasendrasya priyam pātho apīhi /
asmatsakhā tvaṃ deva soma jāgatena chandasā viśveṣāṃ devānām priyam pātho apīhi /
ā naḥ prāṇa etu parāvata āntarikṣād divas pari / āyuḥ pṛthivyā adhy amṛtam asi prāṇāya tvā /
indrāgnī me varcaḥ kṛṇutāṃ varcaḥ somo bṛhaspatiḥ / varco me viśve devā varco me dhattam aśvinā //
dadhanve vā yad īm anu vocad brahmāṇi ver u tat / pari viśvāni kāvyā nemiś cakram ivābhavat //
3.3.4 anuvāka

adābhyāṃśugrahamantrāṇāṃ brāhmaṇam

etad vā apāṃ nāmadheyaṃ guhyaṃ yad ādhāvāḥ /
māndāsu te śukra śukram ā dhūnomīty āha /
apām eva nāmadheyena guhyena divo vṛṣṭim ava runddhe
śukraṃ te śukreṇa gṛhṇāmīty āha /
etad vā ahno rūpaṃ yad rātriḥ
sūryasya raśmayo vṛṣṭyā īśate /
ahna eva rūpeṇa sūryasya raśmibhir divo vṛṣṭiṃ cyāvayati /
ā'sminn ugrāḥ

acucyavur ity āha
yathāyajur evaitat
kakuhaꣳ rūpaṃ vṛṣabhasya rocate bṛhad ity āha /
etad vā asya kakuhaꣳ rūpaṃ yad vṛṣṭiḥ /
rūpeṇaiva vṛṣṭim ava runddhe
yat te somādābhyaṃ nāma jāgṛvīty āha /
eṣa ha vai haviṣā havir yajati yo 'dābhyaṃ gṛhītvā somāya juhoti
parā vā etasyāyuḥ prāṇa eti

yo 'ꣳśuṃ gṛhṇāti /
ā naḥ prāṇa etu parāvata ity āha /
āyur eva prāṇam ātman dhatte /
amṛtam asi prāṇāya tveti hiraṇyam abhi vyaniti /
amṛtaṃ vai hiraṇyam āyuḥ prāṇaḥ /
amṛtenaivāyur ātman dhatte
śatamānam bhavati
śatāyuḥ puruṣaḥ śatendriyaḥ /
āyuṣy evendriye prati tiṣṭhati /
apa upa spṛśati
bheṣajaṃ vā āpaḥ /
bheṣajam eva kurute //
3.3.5 anuvāka

dvādaśāhe pṛśnigrahāḥ

vāyur asi prāṇo nāma savitur ādhipatye 'pānam me dāḥ /
cakṣur asi śrotraṃ nāma dhātur ādhipatya āyur me dāḥ /
rūpam asi varṇo nāma bṛhaspater ādhipatye prajām me dāḥ /
ṛtam asi satyaṃ nāmendrasyādhipatye kṣatram me dāḥ /
bhūtam asi bhavyaṃ nāma pitṛṇām ādhipatye 'pām oṣadhīnāṃ garbhaṃ dhāḥ /
ṛtasya tvā vyomane /
ṛtasya

tvā vibhūmane /
ṛtasya tvā vidharmaṇe /
ṛtasya tvā satyāya /
ṛtasya tvā jyotiṣe
prajāpatir virājam apaśyat tayā bhūtaṃ ca bhavyaṃ cāsṛjata tām ṛṣibhyas tiro 'dadhāt tāṃ jamadagnis tapasā'paśyat tayā vai sa pṛśnīn kāmān asṛjata tat pṛśnīnām pṛśnitvam /
yat pṛśnayo gṛhyante pṛśnīn eva taiḥ kāmān yajamāno 'va runddhe
vāyur asi prāṇaḥ

nāmety āha prāṇāpānāv evāva runddhe
cakṣur asi śrotraṃ nāmety āhā''yur evāva runddhe
rūpam asi varṇo nāmety āha prajām evāva runddhe /
ṛtam asi satyaṃ nāmety āha kṣatram evāva runddhe
bhūtam asi bhavyaṃ nāmety āha paśavo vā apām oṣadhīnāṃ garbhaḥ paśūn eva

ava runddhe /
etāvad vai puruṣam paritas tad evāva runddhe /
ṛtasya tvā vyomana ity āheyaṃ vā ṛtasya vyomemām evābhi jayati /
ṛtasya tvā vibhūmana ity āhāntarikṣam vā ṛtasya vibhūmāntarikṣam evābhi jayati /
ṛtasya tvā vidharmaṇa ity āha dyaur vā ṛtasya vidharma divam evābhi jayati /
ṛtasya

tvā satyāyety āha diśo vā ṛtasya satyaṃ diśa evābhi jayati /
ṛtasya tvā jyotiṣa ity āha suvargo vai loka ṛtasya jyotiḥ suvargam eva lokam abhi jayati /
etāvanto vai devalokās tān evābhi jayati
daśa sam padyante daśākṣarā virāḍ annaṃ virāḍ virājy evānnādye prati tiṣṭhati //
3.3.6 anuvāka

gavāmayane paraḥsaṃjñakā atigrāhyāḥ

devā vai yad yajñena nāvārundhata tat parair avārundhata
tat parāṇām paratvam /
yat pare gṛhyante yad eva yajñena nāvarunddhe tasyāvaruddhyai
yam prathamaṃ gṛhṇātīmam eva tena lokam abhi jayati
yaṃ dvitīyam antarikṣaṃ tena
yaṃ tṛtīyam amum eva tena lokam abhi jayati
yad ete gṛhyanta eṣāṃ lokānām abhijityai

uttareṣv ahaḥsv amuto 'rvāñco gṛhyante /
abhijityaivemām̐llokān punar imaṃ lokam pratyavarohanti
yat pūrveṣv ahaḥsv itaḥ parāñco gṛhyante tasmād itaḥ parāñca ime lokāḥ /
yad uttareṣv ahaḥsv amuto 'rvāñco gṛhyante tasmād amuto 'rvāñca ime lokās
tasmād ayātayāmno lokān manuṣyā upa jīvanti
brahmavādino vadanti
kasmāt satyād adbhya oṣadhayaḥ sam bhavanty oṣadhayaḥ

manuṣyāṇām annam prajāpatim prajā anu pra jāyanta iti
parān anv iti brūyāt /
yad gṛhṇāti /
adbhyas tvauṣadhībhyo gṛhṇāmīti tasmād adbhya oṣadhayaḥ sam bhavanti
yad gṛhṇāti /
oṣadhībhyas tvā prajābhyo gṛhṇāmīti tasmād oṣadhayo manuṣyāṇām annam /
yad gṛhṇāti
prajābhyas tvā prajāpataye gṛhṇāmīti tasmāt prajāpatim prajā anu pra jāyante //
3.3.7 anuvāka

āśrāvayetyādiḥ mantravidhiḥ

prajāpatir devāsurān asṛjata
tad anu yajño 'sṛjyata yajñaṃ chandāꣳsi
te viṣvañco vyakrāman /
so 'surān anu yajño 'pākrāmad yajñaṃ chandāꣳsi
te devā amanyanta /
amī vā idam abhūvan yad vayaꣳ sma iti
te prajāpatim upādhāvan /
so 'bravīt prajāpatiḥ /
chandasāṃ vīryam ādāya tad vaḥ pra dāsyāmīti
sa chandasāṃ vīryam

ādāya tad ebhyaḥ prāyacchat
tad anu chandāꣳsy apākrāmañ chandāꣳsi yajñas
tato devā abhavan parāsurāḥ /
ya evaṃ chandasāṃ vīryaṃ vedā śrāvayāstu śrauṣaḍ yaja ye yajamāhe vaṣaṭkāro bhavaty ātmanā parā'sya bhrātṛvyo bhavati
brahmavādino vadanti
kasmai kam adhvaryur ā śrāvayatīti
chandasāṃ vīryāyeti brūyāt /
etad vai

chandasāṃ vīryam ā śrāvayāstu śrauṣaḍ yaja ye yajāmahe vaṣaṭkāraḥ /
ya evaṃ veda savīryair eva chandobhir arcati yat kiṃ cārcati
yad indro vṛtram ahann amedhyaṃ tad yad yatīn apāvapad amedhyaṃ tad atha kasmād aindro yajña ā saꣳsthātor ity āhuḥ /
indrasya vā eṣā yajñiyā tanūr yad yajñas
tām eva tad yajanti
ya evaṃ vedopainaṃ yajño namati //
3.3.8 anuvāka

avabhṛthāṅgahomādi

āyurdā agne haviṣo juṣāṇo ghṛtapratīko ghṛtayonir edhi / ghṛtam pītvā madhu cāru gavyam piteva putram abhi rakṣatād imam //
ā vṛścyate vā etad yajamāno 'gnibhyāṃ yad enayoḥ śṛtaṃkṛtyāthānyatrāvabhṛtham avaiti /
āyurdā agne haviṣo juṣāṇa ity avabhṛtham avaiṣyañ juhuyād āhutyaivainau śamayati
nārtim ārchati yajamānaḥ /
yat kusīdam

apratīttam mayi yena yamasya balinā carāmi / ihaiva san niravadaye tad etat tad agne anṛṇo bhavāmi //
viśvalopa viśvadāvasya tvā''sañ juhomy agdhād eko 'hutād ekaḥ samasanād ekaḥ / te naḥ kṛṇvantu bheṣajaꣳ sadaḥ saho vareṇyam //
ayaṃ no nabhasā puraḥ saꣳsphāno abhi rakṣatu / gṛhāṇām asamartyai bahavo no gṛhā asan //
sa tvaṃ naḥ

nabhasas pata ūrjaṃ no dhehi bhadrayā / punar no naṣṭam ā kṛdhi punar no rayim ā kṛdhi
deva saꣳsphāna sahasrapoṣasyeśiṣe sa no rāsvājyāniꣳ rāyas poṣaꣳ suvīraꣳ saṃvatsarīṇāꣳ svastim //
agnir vāva yama iyaṃ yamī
kusīdaṃ vā etad yamasya yajamāna ā datte yad oṣadhībhir vediꣳ stṛṇāti
yad anupauṣya prayāyād grīvabaddham enam

amuṣmim̐ loke nenīyeran
yat kusīdam apratīttam mayīty upauṣatīhaiva san yamaṃ kusīdaṃ niravadāyānṛṇaḥ suvargaṃ lokam eti
yadi miśram iva cared añjalinā saktūn pradāvye juhuyāt /
eṣa vā agnir vaiśvānaro yat pradāvyaḥ sa evainaꣳ svadayati /
ahnāṃ vidhānyām ekāṣṭakāyām apūpaṃ catuḥśarāvam paktvā prātar etena kakṣam upauṣet /
yadi

dahati puṇyasamam bhavati yadi na dahati pāpasamam
etena ha sma vā ṛṣayaḥ purā vijñānena dīrghasattram upa yanti
yo vā upadraṣṭāram upaśrotāram anukhyātāraṃ vidvān yajate sam amuṣmim̐ loka iṣṭāpūrtena gacchate /
agnir vā upadraṣṭā vāyur upaśrotā''dityo 'nukhyātā
tān ya evaṃ vidvān yajate sam amuṣmim̐ loka iṣṭāpūrtena gacchate /
ayaṃ no nabhasā puraḥ

itya āhāgnir vai nabhasā puro 'gnim eva tad āha /
etan me gopāyeti
sa tvaṃ no nabhasas pata ity āha
vāyur vai nabhasas patir vāyum eva tad āha
etan me gopāyeti
deva saꣳsphānety āha
asau vā ādityo devaḥ saꣳsphāna ādityam eva tad āha
etan me gopāyeti //
3.3.9 anuvāka

jīrṇavṛṣālambhaḥ

etaṃ yuvānam pari vo dadāmi tena krīḍantīś carata priyeṇa / mā naḥ śāpta januṣā subhāgā rāyas poṣeṇa sam iṣā madema //
namo mahimna uta cakṣuṣe te marutām pitas tad ahaṃ gṛṇāmi / anu manyasva suyajā yajāma juṣṭaṃ devānām idam astu havyam //
devānām eṣa upanāha āsīd apāṃ garbha oṣadhīṣu nyaktaḥ / somasya drapsam avṛṇīta pūṣā

bṛhann adrir abhavat tad eṣām //
pitā vatsānām patir aghniyānām atho pitā mahatāṃ gargarāṇām / vatso jarāyu pratidhuk pīyūṣa āmikṣā mastu ghṛtam asya retaḥ //
tvāṃ gāvo 'vṛṇata rājyāya tvāꣳ havanta marutaḥ svarkāḥ / varṣman kṣatrasya kakubhi śiśriyāṇas tato na ugro vi bhajā vasūni //
vyṛddhena vā eṣa paśunā yajate yasyaitāni na kriyanta eṣa ha tvai samṛddhena yajate yasyaitāni kriyante //
3.3.10 anuvāka

pāśukaṃ garbhaprāyaścittam

sūryo devo diviṣadbhyo dhātā kṣatrāya vāyuḥ prajābhyaḥ / bṛhaspatis tvā prajāpataye jyotiṣmatīṃ juhotu //
yasyās te harito garbho 'tho yonir hiraṇyayī / aṅgāny ahrutā yasyai tāṃ devaiḥ sam ajīgamam //
ā vartana vartaya ni nivartana vartayendra nardabuda / bhūmyāś catasraḥ pradiśas tābhir ā vartayā punaḥ //
vi te bhinadmi takarīṃ vi yoniṃ vi gavīnyau / vi

mātaraṃ ca putraṃ ca vi garbhaṃ ca jarāyu ca /
bahis te astu bāl iti /
urudrapso viśvarūpa induḥ pavamāno dhīra ānañja garbham
ekapadī dvipadī tripadī catuṣpadī pañcapadī ṣaṭpadī saptapady aṣṭāpadī bhuvanānu prathatāꣳ svāhā
mahī dyauḥ pṛthivī ca na imaṃ yajñam mimikṣatām / pipṛtāṃ no bharīmabhiḥ //
3.3.11 anuvāka

kāmyeṣṭiyājyāpuronuvākyāḥ

idaṃ vām āsye haviḥ priyam indrābṛhaspatī / uktham madaś ca śasyate //
ayaṃ vām pari ṣicyate soma indrābṛhaspatī / cārur madāya pītaye //
asme indrābṛhaspatī rayiṃ dhattaꣳ śatagvinam / aśvāvantaꣳ sahasriṇam //
bṛhaspatir naḥ pari pātu paścād utottarasmād adharād aghāyoḥ / indraḥ purastād uta madhyato naḥ sakhā sakhibhyo varivaḥ kṛṇotu //
vi te viṣvag vātajūtāso agne bhāmāsaḥ

śuce śucayaś caranti / tuvimrakṣāso divyā navagvā vanā vananti dhṛṣatā rujantaḥ //
tvām agne mānuṣīr īḍate viśo hotrāvidaṃ viviciꣳ ratnadhātamam / guhā santaꣳ subhaga viśvadarśataṃ tuviṣmaṇasaꣳ suyajaṃ ghṛtaśriyam //
dhātā dadātu no rayim īśāno jagatas patiḥ / sa naḥ pūrṇena vāvanat //
dhātā prajāyā uta rāya īśe dhātedaṃ viśvam bhuvanaṃ jajāna / dhātā putraṃ yajamānāya dātā

tasmā u havyaṃ ghṛtavad vidhema //
dhātā dadātu no rayim prācīṃ jīvātum akṣitām / vayaṃ devasya dhīmahi sumatiꣳ satyarādhasaḥ //
dhātā dadātu dāśuṣe vasūni prajākāmāya mīḍhuṣe duroṇe / tasmai devā amṛtāḥ saṃ vyayantāṃ viśve devāso aditiḥ sajoṣāḥ //
anu no 'dyānumatir yajñaṃ deveṣu manyatām / agniś ca havyavāhano bhavatāṃ dāśuṣe mayaḥ //
anv id anumate tvam

manyāsai śaṃ ca naḥ kṛdhi / kratve dakṣāya no hinu pra ṇa āyūꣳṣi tāriṣaḥ //
anu manyatām anumanyamānā prajāvantaꣳ rayim akṣīyamāṇam / tasyai vayaꣳ heḍasi mā'pi bhūma sā no devī suhavā śarma yacchatu //
yasyām idam pradiśi yad virocate 'numatim prati bhūṣanty āyavaḥ / yasyā upastha urv antarikṣaꣳ sā no devī suhavā śarma yacchatu

rākām ahaꣳ suhavāꣳ suṣṭutī huve śṛṇotu naḥ subhagā bodhatu tmanā / sīvyatv apaḥ sūcyāchidyamānayā dadātu vīraꣳ śatadāyam ukthyam //
yās te rāke sumatayaḥ supeśaso yābhir dadāsi dāśuṣe vasūni / tābhir no adya sumanā upāgahi sahasrapoṣaꣳ subhage rarāṇā //
sinīvāli
yā supāṇiḥ /
kuhūm ahaꣳ subhagāṃ vidmanāpasam asmin yajñe suhavāṃ johavīmi / sā no dadātu śravaṇam pitṛṇāṃ tasyās te devi haviṣā vidhema //
kuhūr devānām amṛtasya patnī havyā no asya haviṣaś ciketu / saṃ dāśuṣe kiratu bhūri vāmaꣳ rāyas poṣaṃ cikituṣe dadhātu //